Saboh studi
belah Old Believer
Santo Dimitri dari Rostov (Tuptalo)
Asoe:
Keu ureuëng beuet nyang meuphôm
Uskup nyang meureundah haté Dimitri, deungon rahmat Tuhan, Metropolitan Rostov ngon Yaroslavl
Bagian I. Teuntang Iman Skisma
Artikèl Sa. Peu Keuh Iman Awaknyan Nakeuh Iman Nyang Beutôi?
Bab 2. Iman nyan keuh hai nyang hana deuh takalon ngon mata, meunan cit hana teurasa lé jaroe
Bab 3. Banmandum nyang jikalon lé mata ngon jimat lé jaroe nyan kon iman
Bab 4. Iman skisma bak hai nyang deuh takalon ngon jeuet tarasa
Bab 5. Keubeunaan Iman Ortodoks Teuntang Ikon-ikon Ureuëng-ureuëng Suci
Bab 8. Teuntang Kitab Jameun Ngon Barô
Bab 9. Bapak-Bapak Kudus Hana Teupeuseulamat Lé Kitab
Bab 10. Buku Barô Hana Jipeu'ubah Iman
Bab 11. Teuntang Adat-adat Geurija Jameun
Bab 12. Teuntang Hai-hai Nyang Barô
Bab 13. Teuntang Bida Pendapat Lamkawan Ureuëng Beurita Gèt Nyang Suci
Bab Dua. Peu keuh iman awaknyan nakeuh iman jameun?
Bab 16. Peue mantong isi iman jameun?
Bab 17. Teuntang Trinitas nyang Paléng Suci
Bab 18. Teuntang Inkarnasi Almaseh. Iman Avvakum
Bab 19. Teuntang Turôn Almaseh u Donya Barôh
Bab 20. Teuntang nan-nan panggông Brynsk
Bab 22. Teuntang Peumulia Injil Nyang Suci
Bab 23. Teuntang Ureuëng Hana Tugas Nyang Peubuët Upacara Suci
Bab 24. Teuntang Injil Avvakum
Bab 25. Teuntang Fedka Sidroe Diaken
Bab 26. Teuntang Keupemimpinan Avvakum
Bab 28. Teuntang Ureuëng Acephalite
Bab 29. Keuyakinan Skisma lam Adat
Bab 30. Keubeunaan Iman Ortodoks
Bagian II. Teuntang Ajaran Skisma
Bab 1. Peulajaran harôih teuka dari sidroe guru nyang kön ureueng sulet
Bab 2. Peurunoe harôih teuka dari sidroe guru nyang carong
Bab 3. Peulajaran harôih teuka dari sidroe guru nyang udépjih hana cela
Bab 4. Ajaran nyang beutôi geupeusampoe deungon teuhah, kon deungon meusom-som
Bab 5. Keusaleuëh peucah belah bhaih Dajjal
Bab 6. Tafsiran awaknyan nyang sesat ateueh kurubeuen suci
Bab 7. Teuntang ureuëng-ureuëng teuntèë
Bab 8. Teuntang Injil ngon Anathema
Bab 9. Teuntang geurija buatan manusia
Bab 12. Teuntang Ikon-ikon Suci
Bab 13. Debat antara Santo Gregorius dari Omirus ngon Ervan si Yahudi keuhai Ikon-ikon Para Santo
Bab 14. Perdebatan Santo Stefanus Nyang Barô ngön Copronymus
Bab 15. Teuntang Pusaka Ureuëng-ureuëng Suci
Bab 16. Teuntang Uroe-uroe Keuneulheueh
Bab 17. Teuntang Iman di Donya
Bab 18. Teuntang Rupa ngon Sifeuet Allah lam Droe Manusia
Bab 21. Teuntang Kisah-kisah Injil ngon Perumpamaan
Bab 22. Teuntang Meuseudeukah Secara Rahsia
Bab 23. Teuntang Ajar-ajar Sesat di Brynyany
Bab 24. Hujat skisma ateueh saléb peuet sagoe, ngon pencarian saléb
Bab 26. Teuntang keuhinaan skisma ateueh komposisi nyang meugeutar
Bab 27. Teuntang Hina Aneuk Awaknyan ateueh Rahsia Ilahi
Bab 29. Teuntang Udép Sidroe Imâm
Bab 30. Teuntang Aneuk Bèe suci, nyang geupeuseumah ngon geupoh
Bab 31. Ngeureujôk bid'ah leubèh lanjôt ateueh Misteri Ilahi
Bab 32. Hina jih nyan ateueh jabatan uskup
Bab 33. Bantahan ateueh Dua Buet Hujat Utama Ureueng Meupecah Belah ateueh Geurija Allah
Beunagi III. Teuntang Buet-buet Ureuëng Meupecah Belah
1. Teuntang Sifeuet Buet-buet Meupecah Belah
Bab 4. Teuntang Buet-buet nyang Göt tapi Hana Hasé; Sabab Jiteuka dari Gaséh Droe
Bab 5. Teuntang buet nyang jroh tapi hana meuboh; sabab buet nyan na di luwa Geurija Ortodoks
Bab 6. Teuntang Sifeuet Gurèe-gurèe Munafeék
Bab 7. Udep nyang saleh hana peusah iman nyang sulet
Bab 8. Teuntang buet-buet skisma nyang jeuheut, ngon teuntang guru-guru
Bab 9. Teuntang Kapiton, Avvakum ngon nyang la'én
Bab 10. Sidroe Dara Nyang Jipeusampoe Komuni deungon Kismis
Bab 11. Ibléh-ibléh galak ateueh ureuëng nyang tutông
Bab 12. Teuntang até sidroe aneuk miet, nyang geusie keu sihé
Bab 13. Ureuëng Nyang Tutông Meulakèe Su dari Dalam Tanoh: 'Alahai, Kamoe Ka Binasa!'
Bab 14. Teuntang Mantera, ngon Teuntang Imum nyang Jipeutamong lam Lhôk Apui
Bab 15. Teuntang sihé Yahudi ngon sihé meupecah belah
Bab 17. Awaknyan hana jipeugah zina nyan desya, tapi jipeugah nyan cinta keu Almaseh
Bab 18. Teuntang Kandang-kandang Brynski
Bab 19. Dapeuta buet-buet skisma nyang awaknyan anggap jroh.
Bab 20. Peuneugah bhah Masalah Purténg
Bab 21. Pakriban mandum buet jroh nyang peucah belah Geurija nyan nakeuh buet jeuheut
Bab 23. Keusimpulan Buku, ngon Saboh Saran keu Ureuëng Ortodoks
Saboh Panalitian ateueh Aqidah Pecah Belah Bryn, keuhai Ajarannyan ngon Buet-buetnyan, ngon Peunbuktian bahwa Aqidahnyan Nakeuh Palsu, Ajarannyan Meubahaya keu Roh, ngon Buet-buetnyan Hana Meunarek bak Tuhan
Jak ta pike: pakri cara taturi guru-guru skisma?
Ngon narit-narit nyang jipujoe iman awaknyan,
dari ajaran jih nyang meuhina keu Tuhan, dan
Nibak cara udép jih nyang munafék.
Meunyo karya lôn nyang sederhana nyoe meuteumeung penghargaan nibak ureuëng-ureuëng nyang bijaksana ngon nyang takôt keu Allah, lôn meulakèe bak droeneueh, bèk hireuen lé basa nyang sederhana ngon tulésan nyang hana meuhias lam kitab nyoe; sabab nyoe kon geutuléh keu ureuëng carong atawa ureuëng nyang that meuphôm Kitab Suci, tapi keu ureuëng-ureuëng nyang paléng sederhana, nyang hana jiteupeue keu kuasa Kitab Suci, nyang keu awaknyan bah that pih haba nyang sederhana mantong payah jipham. Keu ureuëng lagèe nyan kheueh Bapak-Bapak Kudus ngon guru-guru jameun geupeusadeue peugah haba gobnyan u basa ureuëng biasa; lagèe nyang geupeubuët lé Santo Krisostomus, nyang bak phôn-phôn geubiasa geususôn narit gobnyan deungon bijaksana that: teuma lheueh geupeuturi lé sidroe ureuëng inong, gobnyan geukeubah retorika gobnyan nyang carong nyan dan geumeututô lam basa ureuëng biasa. Sabab bak watèe gobnyan teungoh geupeurunoe ureueng ramèe di geurija, sidroe ureueng inong dari teungoh-teungoh jama'ah jiklik, jikheun: 'Peurunoe rohani, atawa leubeh teupat, Yohanes Krisostomus! Droeneueh ka neucok ilham nyang that lhôk nibak mata ie peurunoe suci Droeneueh, teuma pikeran kamoe meubateueh dan hana ék meuphôm.' Teuma gobnyan, geupike lam até geuh bahwa hana meuguna geupeugah haba keu ureuëng ramè ngon kalimat nyang meupulé-pulé, phon watèe nyan geupeuphôn geuhias khutbah geuh kon ngon gaya basa nyang meuh'e-h'e, teuma ngon narit nyang mudah dan meupeurunoe akhlak, mangat ureuëng nyang paléng sederhana pih jeuët geupaham dan meuteumèe manfa'at. Meunan cit, martir nyang suci Alexander, Uskup Comana[1] (lagee nyang teutuléh lam riwayat udep gobnyan): gobnyan hana geupeureulèe keu ceudah narit lam khutbah gobnyan keu ureueng rame, tapi geupeureulèe keu manfa'at jiwa, dan le that khutbah gobnyan nyang sederhana; geupeugah keu ureueng nyang sederhana, tapi that meumanfa'at keu jiwa. Dan watée gobnyan geupeukhem le sidroe aneuk muda filsuf Attika kareuna cara meututoe gobnyan nyang biasa, filsuf nyan geukalon saboh peunutôh: Gobnyan geupike geukalon saboh kawan cicém darapati putéh, nyang that meugah, meucahya deungon cahya nyang ajaib, lagèe nyang geupeugah lam Zabur: 'Sayap darapati nyan meulapéh pirak, dan ruweueng di antara nyan meukilat deungon meuh' ([2] ), dan na su nyang geupeugah bak ureueng nyang kalon nyan, geukheun: 'Nyoe kheueh feureuman Uskup Alexander, nyang ka gata peuhina nyan!' Teuma ahli falsafah nyan, lheueh jibeudoh dari lam peuneumuen nyan, jimeumalèe ateueh desya jih. Teuma Almaseh Keudroe—Juruselamat geutanyoe—watèe Gobnyan geumeututô bak ureueng-ureueng meupengetahuan, bak guru-guru Yahudi nyang bijaksana, geupeusampoe bak awaknyan firman-firman Allah, nyang peunoh deungon hikmah, sira geucok bukti dari kitab-kitab Nabi: tapi watee Gobnyan geumeututoe ngon ureueng biasa, Gobnyan geupeujeulaih ajaran Gobnyan keuhai Keurajeuen Langèt keu awaknyan rot peumbelajaran nyang mudah, geupeugah: 'Sabab Keurajeuen Langèt nyan saban lagèe sidroe ureueng nyang na rumoh, dan lagèe sidroe ureueng nyang jipula bijèh nyang jroh lam lampôh jih, dan lagèe sidroe saudaga, dan lagèe bijèh sawi, dan lagèe ragi, nyang jicok lé sidroe ureueng inong dan jipeusom lam lhèe suuk teupông, sampoe banmandum jeuet keu ragi[3] .' Dan meunyang keu keumureunôn lôn, nyang ureuëng-ureuëng sederhana ka geupeusrah lagèe saboh kawan biribiri, nakeuh wajéb lôn keu lôn bri nasihat ngon kata-kata nyang sederhana keu awaknyan nyang teungoh meupaleng u dalam salah paham meupecah belah. Almaseh ka geukirém lôn (lagèe nyang lôn peugah ngon Rasul) keu lôn peusampoe Injil, kon ngon hikmah kata-kata[4] .
Dua boh kitab nyang that get, nyang geutuléh lé Patéh-patéh Paléng Suci Moskow nyang ka leupah meusajan ngon Sinode Suci, ka geubri jaweueban nyang cukôp keu keukôran kaum skisma; nan kitab-kitab nyan nakeuh lagèe nyoe: Tongkat Pemerintahan ngon Nasehat Rohani. Dan hana peureulèe lé jaweueban nyang leubeh jroh ateueh bantahan nyang jipeuteubiet lé akai bangai musôh Geurèja Suci; teuma, saweueb lôn hana lôn teupeue peu keuh kitab-kitab nyan na di man mantong lam Keusaneutan Rostov geutanyoe, dan kitab nyan payah that teuteumèe—saweueb jaroe nyang jeuheut ureueng meupecah belah teungoh jipeuhanco kitab nyan— Ngon sabab nyan, ka lôn tuléh buku ubit nyoe * * meunurôt wajéb lôn: sabab meunyo na srigala di ateueh kawan biribiri, hana patôt sidroe tukang keubah teungeut.
Keu mandum archimandrite nyang paléng mulia, abbot, ngon banmandum urôtan rahéb,
dan keu paderi-paderi nyang mulia, diaken, ngon peulayan geurija, di mandum banda ngon gampông lam keusaneut kamoe,
Dan keu banmandum ureuëng Kristen Ortodoks Diocèse Rostov, dari mandum tingkatan dan umu, syèdara lôn nyang lôn gaséh dan aneuk-aneuk rohani lôn,
Beureukat ngon dame nibak Tuhan geutanyoe Isa Almasih.
* * *
Hana sep keu kamoe nyang meureundah haté keu droeneueh, hai ureueng-ureueng nyang kamoe gaséh, meunyoe meuhaba ngon su mantong; patôt cit kamoe peutrôh nasehat nyang meuguna ngon tulésan. Sabab haba nyang geupeugah teudeungo lé ureueng nyang to mantong, teuma nyang geutuléh jeuet trok sampoe u ujông donya. Saboh haba nyang geupeugah sigra teutuwoe lé ingatan manusia; teuma nyang teutuléh han jeuet teutuwoe. Sabab lôn keudroë nyang peugah hai-hai nyan ngon lôn peurunoe gata; ngon sabab nyan ka lôn putôhkan keu lôn tuléh mandum nyan dan lôn kirém u Keusultanan; sabab hana mungken keu lôn, kareuna na padum-padum boh seubab, keu lôn jak ban sigom kawan geutanyoë dan lôn peurunoe umat Po Teu Allah di sigala teumpat, meunan ngon lisan meunan cit langsong. Ngon sabab nyan, surat lôn nyoe jeuet keu wakil lôn watee jiba rot banda ngon gampông-gampông lam keusaneut geutanyoe, jipeurunoe ngon jipeusaran gata beu bek sesat ngon ajaran palsu nyang peucre, tapi beu teudong kong lam iman Ortodoks, teumat beukong bak Indôk geutanyoe, Geurija Suci Ekumenis Apostolik.
Phôn-phôn that, lôn peunyata bak droeneueh rasa seudéh ngon sakét até lôn keu droeneueh, sabab lôn deungo na srigala galak jitamong lamkawan droeneueh[5] , jiteubiet dari uteuen bak kayèe joh ngon padang pasé Bryn, dan jipeungeut biribiri Kristus—ngon narit-narit sulet ngon bisik-bisik rahsia awaknyan (saban lagèe sidom jipeungeut Hawa) biri-biri Kristus, kon u arah seulamat tapi u arah binasa: dan awaknyan jipeuseksa kawan biri-biri Po Teuh Allah, jipeurunoe ajaran nyang salah dan jipeungeut jiwa ureueng-ureueng nyang hana meuphôm; awaknyan jipajôh dan jipeubinasa awaknyan ngon ajaran sesat awaknyan, dan jipeureubah awaknyan u dalam pruet neuraka nyang hana puas. Teuma bah pih lamkawan droeneuh keudroe (lagee nyang lon deungo) ka jiteubiet ureueng-ureueng agam nyang peugah haba nyang sesat, nyang meukeusud keuneuk peusisat murib-murib (nyang lon peugah nyan ureueng-ureueng biasa) lheueh 'themselves[6] '. Hai nyoe peujeuet lôn that seudeh ngon meuseungkoe, saban lagèe Nabi Daud, nyang geumeuratôk keu ureueng-ureueng lagèe nyan dan geupeugah: 'Lôn seudeh lé ureueng-ureueng meudesya nyang jitinggai hukôm Droeneueh'[7] .
Ka lôn peunyata hai nyan, lôn meututô ngon droeneueh lam nan Almaseh Peuseulamat lôn: beu waspada keu nabi-nabi palsu[8] , nyan makna jih, jaga droe beu bek keunong ajaran guru-guru palsu. Sabab bak jameun dilee, guru-guru geukheun nabi. Saban lagèe Rasul, lam Surat-euh keu Titus, geupeugah bhah ureueng-ureueng Kreta, geukheun: 'Ladôm nibak awaknyan na nyang geukheun sidroe ureueng awaknyan sidroe nabi:' 'Ureuëng-ureuëng Kreta nyan sabe ureuëng meusulet'[9] . Nabi awaknyan nakeuh (meunurôt Chrysostom) Epimenides si Kreta, nyang sidroë penyair, ahli falsafah, paderi pagan, ngon sidroë guru hukôm Hellenik keu ureuëng-ureuëng Kreta. Sabab watee Almaseh Tuhan geupeuingat ureueng-ureueng nyang ikot Gobnyan beu waspada ateueh nabi-nabi palsu, Gobnyan pih geupeuingat awaknyan beu waspada ateueh guru-guru palsu, miseue jih awaknyan nyang teuka dari pondok-pondok pertapa bidah Bryneki, nyang jiteubiet lagee jiteubiet dari sarang syetan. Beu-atè-atè keu awaknyan, hai ureuëng nyang lôn gaséh! Beu-atè-atè keu ureuëng-ureuëng nyang jijak bak gata ngon bajèe kamèng dombèe, teuma lam haté jih galak that keu buet jeuheut wolves[10] .
Teuma gata mungkén neuteumanyöng: 'Pakri cara tateupeuë sidroë ureuëng nyan srigala atawa ureuëng göt?' Almaseh geujaweuëb, geupeugah: 'Gata teupeuë awaknyan deungon buët jih; lagèë saboh bak kayèë jiteupeuë deungon boh jih.' Bak kayèe nyang jroh jipeuboh nyang jroh, dan bak kayèe nyang brôk jipeuboh nyang brôk: dan bak kayèe nyang brôk hana jeuet jipeuboh nyang jroh. Meunan cit, lôn peugah, guru-guru palsu nyan, srigala lam kulét biribiri, geuturi lé boh jih[11] , sabab awaknyan, lagèe nyang geupeugah lé Rasul : saboh bak kayèe nyang ka layèe ngon mandô, maté dua go[12] , ka gundôl nibak boh ngon ôn, ka jioh nibak iman ngon harapan keuseulamatan, ka jicabut dari Geurija, hana jipeuhasé boh nyang jroh, seula'én nibak boh nyang jeuheut, lagèe boh Sodom.
St. Krisostomus geutuléh bahwa di tanoh nyan, pat Sodom dilee na, bak kayèe jitimoh ngon meuboh[13] . Teuma boh beungèh Po teu Allah nyan jeuet keu saboh peuingat. Sabab disinan na bak apai liar, nyang na rupa meucahya, ngon jibri keu ureueng nyang hana jiteupeue le that harapan meulalu rasa jih. Teuma meunyoe geumat lam jaroe, teurasa busôk; sabab hana sapeue boh pih nyang jipeuhasé, teuma jipeuleumah le that abèe ngon abèe apui nyang na di dalamjih. Nyan keuh bak-bak nibak guru-guru nyang peucah belah, dan nyan keuh boh nibak awaknyan, nyang nibak luwa deuh lagak ngon na manfa'at keu jiwa meulalu ajaran awaknyan nyang meunarek; teuma wate ajaran awaknyan jipeuhah ngon akai ngon peumeriksaan, ureueng akan jiteumèe, saban lagèe boh Sodom, bahwa boh nyan peunoh ngon abèe, sulet, ngon bèe bangkèk rohani. Ngon lagèe nyan, deungon boh kayèe jih keuh gata taturi awaknyan.
Sibagoë bukti keu hai nyan, bah kamoe peutunyok disinoe lhèe boh hasé utama nibak bak-bak nyan di lampôh Bryn—nyan keuh, guru-guru peucah belah:
Iman awaknyan,
Ajaran awaknyan, dan
Ameuëk-ameuëk awaknyan,
dan kamoe akan meuniléh jih nyan deungon sunggôh-sunggôh, kamoe uji beu abéh-abéh, dan, meulalu akai nyang beutôi ngon pertimbangan, ta kalon peu nyang na di dalam jih.
Di sinoe cit, KEBENARAN IMAN ORTODOKS akan geupeugah secara ringkas lam beunagi phon.
Phôn-phôn that, boh phôn nibak lampôh skisma: jak ta ujoe iman awaknyan, nyang jipeurayeuk nibak luwa deungon narit-narit sulet awaknyan, jipeugah bak ureueng-ureueng biasa nyang hana meuphôm bahwa iman awaknyan nyan keuh iman nyang beutôi, iman awaknyan nyan keuh iman nyang jameun, dan bahwa iman nyang beutôi nyan cit na di biara-biara Brynsk: seudangkan di banda-banda, di geurija-geurija, di antara uskup-uskup ngon paderi-paderi, hana iman nyang beutôi; awaknyan ka geuubah iman, ka geupeubengkok iman, dan ka teuka saboh iman nyang barô.
Ngon sabab nyan, jak ta ujoe dua boh hai nyoe:
I. Peu keuh iman awaknyan nyan iman nyang beutôi?
II. Peu keuh iman awaknyan nyan iman jameun?
Seubagoe tanyoe tamulai peunyelidikan phon keu iman Bryn: peu keuh iman awaknyan nakeuh iman nyang beutôi? Keu phon-phon, lôn teumanyong:
Bah kheueh mandum gurèe-gurèe peucah belah, nyang teuka bak gata seucara meusom-som dari Bryn dan nyang gata peusom lam teumpat-teumpat meusom gata, meusapat dan jaweueb su'ai nyoe:
Peue nyan iman?
Tateupeue bahwa mandum ureueng akan jipeugah: Iman nyan keuyakinan bak Tuhan nyang tunggai nyang geupeumulia lam Trinitas nyang Suci—Bapak, Aneuk, ngon Roh Kudus—lagee nyang teutuléh lam Kredo: 'Ulon peucaya bak sidroe Tuhan,' dan la'en-la'en.
Nyoë nakeuh saboh ikrar iman nyang jroh, nyang geupeugah ngon bibi: sabab, lagèe nyang geupeugah lé Rasul, 'ngon haté geupeucaya keu beuna, dan ngon bibi geupeungaku keu seulamat' ([14] ); teuma lôn hana lôn tanyong bhah nyan—soë dan pakriban cara gata peucaya, atawa peuëkeuh gata peucaya bak Po Teuh Allah nyang sidroë? Sabab ka nyata bahwa mandum ureuëng nyang ka geupeucahya lé baptisan suci nyan meuiman bak Po Teu Allah nyang saboh lam Trinitas; teuma nyang lôn tanyong nakeuh nyoe: peu nyan iman? Lôn tanyong bhah saboh kata (nan) nyoe mantong, 'Iman': peu makna kata nyoe? Meunurot dasa peu iman geukheun 'iman'?
Lôn kuteupeue droeneueh hana neujawaban, sabab droeneueh hana neuteupeue: droeneueh neupeurunoe bhah iman, tapi droeneueh hana neuteupeue peu nyan iman; sabab droeneueh hana sanggôp neupeujeulaih makna kata 'iman' nyan keudroe.
Meurunoe kheueh, nibak Rasul Suci Paulus, lam Surat-Neuh keu ureuëng Ibrani, Bab II, ayat 1, di sinan gobnyan na geupeugah lagèe nyoe: 'Iman nyan nakeuh keuyakinan ateueh hai-hai nyang geuharap, keuyakinan ateueh hai-hai nyang hana deuh takalon'[15] . Santo Yohanes Damaskus geupeujeulaih narit-narit Rasul nyan lagèe nyoe: 'Iman nyan nakeuh hakikat nibak hai-hai nyang geuharap, bukti nibak hai-hai nyang hana deuh takalon'[16] . Dan Santo Krisostomus geupeugah lagèe nyoe: 'Sabab iman nyan nakeuh penglihatan ateueh hai-hai nyang hana tateupeue, nyang jiba hai nyang hana deuh takalon u dalam donya nyang deuh takalon'[17] .
Peu na gata muphôm kuwasa narit-narit nyan, hai Brynyan? Peu ka jeulah keu gata bahwa iman nyan nakeuh èleumèe, atawa (meunurôt Damascene), hypostasis (dasai) nibak hai-hai nyang hana deuh takalon? Meunyoe gata hana muphôm, deungo kheueh peunjeulasan nyang paneuk tapi jeulah nyoe dari ahli-ahli teologi, nyang geupeugah meunoe: peu keuh iman nyan, meunyoe kon meuiman bak peue nyang hana takalon? Nyoekeuh peunjelasan kata 'iman': meuiman keu hai nyang hana takalon; kareuna sabab nyan, iman geupeunan 'iman', saweueb ureueng meuiman keu hai nyang hana jikalon. Peu mantong hana jeulah keu soe mantong? Bah keuh awaknyan jideungo peunjelasan nyang leubeh rinci bhah nyoe.
Iman nyan keuh nyang hana deuh bak mata jasmani gata, meunan cit hana teurasa lé jaroe gata, tapi haté ngon akai gata geupeusah hana ragu bahwa nyan beutôi, kon la'én: Nyan keuh Iman.
Geutanyoe hana takalon Po Teu Allah, sabab 'hana sidroe pih nyang ka lheueh jikalon Gobnyan' ([18] ), lagee nyang geupeugah le Yahya si Teolog; teuma geutanyoe meuiman hana ragu bahwa Po Teu Allah nyan na: nyan keuh Iman.
Geutanyoe hana takalon Pribadi-Pribadi Trinitas lam saboh Keutuhanan, meunan cit hana jeuet ta muphôm pakri Trinitas na lam Nyang Saboh, dan Nyang Saboh na lam Trinitas; teuma geutanyoe meuiman hana ragu bahwa na saboh Tuhan lam Trinitas: nyan keuh Iman.
Geutanyoe hana tom takalon, dan hana ék tapeuphôm ngon akai, keuhai Inkarnasi dan Kelahiran Almaseh—pakriban Firman Allah jeuet keu manusia lam kandôngan Perawan, dan pakriban Gobnyan lahé hana jeuet keu jeuhet, sira geupeuteutap Induk Gobnyan nyang paléng suci seubagoe Perawan sigohlom, watèe, dan lheueh lahé Gobnyan; teuma geutanyoe meuiman nyan beutôi hana ragu-ragu: nyan keuh Iman.
Kamoe hana meukalön, meunan cit hana meukalön ngon mata jasmani kamoe, dua sifeuet nyang meubida—keuilahian ngon keumanusiaan—lam saboh Pribadi Almaseh nyang hana jeuet teuplah; teuma kamoe meuiman hana ragu bahwa nyan beutôi: nyan keuh Iman.
Geutanyoe hana takalon Juru Seulamat geutanyoe; geuduek di syeuruga lam tubôh Gobnyan nyang ka meuglorifikasi ateueh singgasana ilahi lam keumuliaan nyang hana ék tasatoh, geumat keurajeuen sajan Bapak Gobnyan ngon Roh Kudus, teuma geutanyoe meuiman hana ragu bahwa nyan beutôi: nyan keuh Iman.
Geutanyoe hana takalon ngon mata ulee geutanyoe Tuhan geutanyoe, nyang na di sigala pat dan na cit lam droe geutanyoe; teuma geutanyoe tapeucaya bahwa nyan beutôi: nyan keuh Iman.
Geutanyoe hana takalon Roh Kudus geutrôn bak Peumandian Kudus atawa lam sakramen-sakramen la'én lam Geurija; teuma geutanyoe tapeucaya bahwa Roh Kudus nyan bit-bit geutrôn dan Gobnyan geupeulaku mandum sakramen: nyan keuh Iman.
Lam Misteri Kristus nyang paléng suci, di yup rupa ruti nyang deuh takalon, geutanyoe hana takalon tubôh Kristus nyang sibeuna jih, dan di yup rupa ië anggô nyang deuh takalon, geutanyoe hana takalon darah manusia Gobnyan nyang sibeuna jih; teuma geutanyoe meuiman bahwa nyang sibeuna jih na tubôh Kristus nyang sibeuna jih, teusom lam rupa ngon rasa ruti; dan darah Kristus nyang seubeutôijih na disinan, teusom lam rupa ngon rasa ië anggô: nyan keuh Iman.
Jak tamah cit nyoe:
Geutanyoe hana takalon ngon mata jasmani geutanyoe Puan geutanyoe nyang paleng suci, Ma Tuhan, nyang meupucuk kuwasa di syeuruga ngon Aneukgeuh nyang nakeuh Tuhan, dan geumeudo'a keu geutanyoe, hamba-hamba Gobnyan nyang meudesya; teuma geutanyoe meuiman bahwa Gobnyan meupucuk kuwasa ngon Almaseh dan geumeudo'a keu geutanyoe: nyan keuh iman.
Tanyoe hana takalon bapak-bapak suci Allah, nyang geudong di ateueh singgasana Allah lam Geurija nyang meunang ngon geumeudo'a keu tanyoe bak Allah; teuma tanyoe meuiman bahwa awaknyan geudong disinan ngon geumeudo'a: nyan keuh Iman.
Geutanyoe hana takalon malaikat peunjaga nyang suci keu geutanyoe maséng-maséng; teuma geutanyoe meuiman bahwa sidroe malaikat peunjaga, nyang geubri keu geutanyoe maséng-maséng bak watee geupeumanö, na meusajan geutanyoe: nyoe keuh Iman.
Geutanyoe hana takalon mahkota keumuliaan syuruga nyang ka geupeusiap keu ureuëng nyang gaséh keu Allah, meunan cit hana takalon azab neuraka nyang keujam dan keukai nyang ka geupeusiap keu ureuëng meudesya nyang hana meunyeusai; teuma geutanyoe meuiman bahwa akan na balasan nyang adé—nyang jroh keu ureuëng jroh, nyang jeuheut keu ureuëng jeuheut—keu tiëp-tiëp ureuëng meunurôt buet jih: nyan keuh Iman.
Geutanyoe hana takalon ureuëng maté jibeudôh dari jirat, teuma geutanyoe tapeucaya ngon meuharap keu beudôh jih ureuëng maté bak uroe kiamat: nyan keuh Iman.
Dan keu tapeupaneuk: Iman nyan keuh hai nyang hana takalon, tapi nyang tapeucaya hana ragu. Iman nyan keuh keyakinan ateueh hai-hai nyang geuharap for[19] .
Sebalekjih.
Banmandum nyang jeuet takalon ngon takumat nyan kon iman, tapi nyan nakeuh materi nyang deuh takalon ngon jeuet takumat, lagèe nyang geupeugah lé Rasul: 'Harapan nyang deuh takalon nyan kon harapan; sabab soe mantong nyang deuh jikalon peu nyang jiharap[20] ?'
Dan saweueb nyang deuh takalon ngon jeuet ta mat nyan kon iman, tapi materi, nyan deuh that nyata dari hai nyoe, lagee nyang geupeugah le Rasul: 'Jinoe tanyoe takalon (Tuhan) lagee lam cermin, nyang samar-samar; teuma singoh meuhadapan: jinoe lôn teupeue si'at-at; teuma singoh lôn teupeue mandum, lagee lôn ka geuteupeue mandum.' Dan jinoe tinggai lhèe boh nyoe: iman, harapan, ngon gaséh sayang; teuma nyang paléng agông nibak nyan nakeuh love[21] .
Beu neuingat: gaséh nyan leubèh rayek nibak iman ngon harapan. Pakön leubèh rayek? Sabab, lagèe nyang geupeugah lé Rasul nyan cit, gaséh nyan hana tom gagal[22] . Beu neuingat keu narit nyoe: gaséh nyan hana tom gagal; gaséh nyan hana tom piyôh nibak meugaséh.
Peu keuh iman, meusigoe ngon harapan, akan na cit sampoe siumu masa? Nyan akan gadoh bak mandum hai. Pham kheueh peue nyang lôn peugah: seulaén tanyoe mantong udép di donya, seulaén tanyoe goh lom takalon Tuhan langsong, seulaén tanyoe goh lom takalon, atawa goh lom tateurimong, beureukat nyang ka geupeusiap di syeuruga keu ureueng-ureueng nyang geugaséh keu Tuhan—nyang hana soe kalon lé mata; sampoe 'an watee nyan, iman ngon harapan teutap na lam droe geutanyoe, keu jinoe. Geutanyoe meuiman bahwa bak uroe singoh geutanyoe akan takalon Tuhan; geutanyoe meuiman sampoe 'an watee geutanyoe takalon Gobnyan. Geutanyoe meuharap teurimong beureukat dari syeuruga; geutanyoe meuharap sampoe 'an watee geutanyoe teurimong beureukat nyan. Sabab iman ngon harapan mantong na keu jinoe, sampoe geutanyoe takalon Nyang Geugaséh ngon mata ulèe geutanyoe keudroe, sampoe geutanyoe teurimong peue nyang geutanyoe harapkan; teuma cinta hana tom gadoh. Sabab meunyo geutanyoe ka geuanggap patôt keu tamong lam Keurajeuen Langèt (meunyo Po Teu Allah geuanggap sidroe ureueng patôt), dan geutanyoe takalon Allah di sinan, maka iman nyan hana lé: sabab geutanyoe ka takalon Gobnyan muka keu muka, Gobnyan nyang ka geutanyoe patéh. Harapan pih hana lé, sabab geutanyoe ka teurimong bak jaroe geutanyoe peue nyang ka geutanyoe harapkan. Teuma cinta hana penah gadoh; sabab di sinan geutanyoe akan tasayang keu Allah ngon ureueng-ureueng suci Gobnyan, dan keu saban-saban droe, siumu masa. Peu keuh gata teurimong iman nyang lôn peugah nyoe? Meunurot lôn, hana. Sabab nyan, peucaya kheueh, kon bak lôn, tapi bak Santo Yohanes Krisostomus, nyang geupeugah lagèe nyoe: 'Sabab iman ngon harapan nyan ka gadoh watee hai-hai nyang jroh nyang ka tapeucaya ngon taharap nyan ka teujadi'[23] . Dan keu peunyata hai nyan, Paulus geupeugah: 'Harapan nyang deuh nyan kon harapan lé; sabab soe mantong nyang jikalon peue nyang jiharap[24] ?' Dan lom geupeugah: 'Iman nyan nakeuh dasa nibak hai-hai nyang geuharap, bukti nibak hai-hai nyang hana deuh.' Ngon sabab nyan, mandum nyan akan gadoh watee ka deuh teukalon; teuma cinta akan leubeh meutamah, dan nyan keuh nyang paleng agong nibak mandum. Sampoe 'an sinoe, Chrysostom. Ngon lagèe nyan ka jeulah dari Santo Chrysostom bahwa iman ngon harapan keu udep singoh, nyan keuh lam Keurajeuen Langèt, akan gadoh; nyang teutap tinggai cit cinta, nyang hana meubah siumu masa. Pakon iman ngon harapan nyan akan gadoh? Sabab peue nyang jinoe tapatéh, singoh tateumeung kalon ngon mata ulèe geutanyoe keudroe; dan peue nyang jinoe taharap, singoh tateumeung teurimong.
Nibak kutipan nyang ka geuseubôt di ateueh nibak Surat Rasul, ngon nibak tafsiran Chrysostom, ka nyata that keu geutanyoe bahwa iman nyan keuh nyang hana deuh takalon ngon mata, tapi tapeucaya lam haté: iman nyan keuh jaminan ateueh hai-hai nyang geuharap for[25] . Teuma, peue mantong nyang deuh takalon ngon mata ngon jeuet teumat ngon jaroe nyan kon iman, tapi nyan nakeuh materi nyang deuh takalon ngon jeuet teumat; dan soe mantong nyang meuiman bak materi nyang deuh takalon ngon jeuet teumat nyan hana na iman Kristen nyang seubeutôijih, dan hana rôh lam persekutuan ureueng-ureueng meuiman, tapi bagian jih nyan na meusajan ngon ureueng-ureueng nyang seumah beurhala; saweueb awaknyan meuiman bak hai-hai nyang jeuet takalon ngon ta mat, dan jipeusaban buet jaroe droe jih keu Tuhan, dan jisembah hai-hai nyang jeuet takalon ngon ta mat nyan lagèe nyan keuh Tuhan.
Disinoe geutanyoe akan ta lanjutkan keu ta periksa artikel nyang phon.
Peuekeuh iman nyang meucabông nyan iman nyang beutôi?
Guru-guru Bryn geupeunyata iman bak sidroe Tuhan, tapi awaknyan geumita Keutuhan bak materi nyang deuh takalon ngon jeuet ta mat, ngon geupeuduek iman awaknyan bak hai-hai nyang deuh takalon ngon jeuet ta mat.
Saboh ikon tuha nyan keuh iman awaknyan.
Saléb lapan ujông—nyan keuh iman awaknyan.
Tujôh boh prosphora lam Liturgi—nyan keuh iman awaknyan.
Kitab-kitab tuha—nyan keuh iman awaknyan.
Cara awaknyan geulipat jaroe, meunurot adat awaknyan—nyan keuh iman awaknyan.
Hai gata nyang ka pungo, buta, ngon sesat, pikéran gata ka seupôt lé ajah! Peu keuh saboh ikon nyan Tuhan? Peu keuh jumeulah cabeueng saléb nyan Tuhan? Peu keuh jumeulah prosfora nyan Tuhan? Peu keuh keutuan kitab-kitab nyan Tuhan? Peu keuh cara gata peulipat jaroe nyan Tuhan?
Ikon suci nyan patôt geuhoreumat, tapi kon Tuhan. Saléb suci nyan patôt geuhoreumat, tapi kon Tuhan. Prosfora, nyang na tanda saléb, nyan suci, tapi kon Tuhan. Kitab-kitab Suci nyan patôt geuhoreumat, tapi kon Tuhan. Jaroe nyang geupeugöt gamba saléb nyan pih teuhoreumat, pakriban mantong atôran jih, tapi nyan kon Tuhan. Banmandum bahan lagèe nyan jeuet takalon ngon ta mat, tapi nyan kon Tuhan.
Dan saweueb nyan kon Tuhan, hana iman.
Kecuali, mungkén, droeneueh neumeukeusud keu tradisi Bapak-Bapak Gereja, nyang geuyue ureuëng meuiman keu geuhoreumat beunda-beunda suci deungon seumah, kon keu iman nyan keudroe, nyang hana la'én nyang jeuet keu tujuan jih seula'én Po Teuh Allah nyang hana deuh takalon.
Dan padum na le gamba suci nyang ka tuha, padum na le saléb lapan ujông, ngon padum na le beunda la'én nyang deuh takalon ngon jeuet ta mat nyang na bak gata—bak nyan keuh gata peuduek iman gata—seunum nyan cit le tuhan ngon iman nyang na bak gata. Gata hana lé gata peuduek iman ngon harapan seulamat bak Tuhan nyang hana deuh takalon, tapi bak beunda-beunda nyang deuh takalon ngon jeuet ta mat; dan sia-sia nyan, hai Brynyan! Lam ikrar iman gata na takheun: 'Lôn peucaya bak sidroe Tuhan.' Seuharôhjih gata peugah: 'Lôn kon peucaya bak sidroe, tapi bak le that tuhan: bak gamba-gamba jameun, bak saléb lapan ujông, bak tujôh boh prosphora, bak kitab-kitab tuha, ngon bak cara lipat jaroe meunurôt adat Brynian.' Teuma bah pih di teungoh-teungoh le that beunda nyang deuh nyan, droeneueh hana meuteumèe iman nyang beutôi: sabab lam iman droeneueh keudroe hana iman, meudebat ngon meupaké, 'Peu keuh lagèe nyoe atawa lagèe nyan?' Dan ka na ladôm di antara gata nyang meuhajat kon mantong keu seumah gamba-gamba barô, tapi cit keu seumah gamba-gamba nyang ka trép, dan keu peuduek tanda saléb ateueh droe, jipeubuet hai nyang bangai dan meulawan ngon droe keudroe. Sabab sidroe jipeurunoe nyoe, dan nyang la'én jipeurunoe nyan: tapi hana sidroe pih di antara awaknyan nyang jiteupeue pakri, atawa peu nyang jipeucaya, atawa peu nyang jipeurunoe. Ureuëng lagèe nyan kheueh nyang geupeugah lé Rasul: 'Ka jiplueng dari keubeunaran, ka jiputa bak haba sia-sia; jimeuh'eut jeuët keu gurèe hukôm, padahai hana jiteupeuë peue nyang jipeugah atawa peue nyang jipeuteuntèe' ([26] ). Pakriban jeuët jipham, meunyoe hana jiteupeuë Kitab Suci atawa kuasa nyang na di dalamjih? Bah pih na ureuëng nyang baca, ureuëng nyan bingong; dan bah pih na nyang tafsir, tafsiran nyan salah. Sabab payah that keu sidroe ureueng nyang hana meupendidikan, ngon hana teupeungeuh lé cahya peungeurtian ulama, keu jipeungeuh lhôk Kitab Suci ngon jipeugah makna misteri jih nyang hana teukira, nyang jipeugantung droe bak keuyakinan bahwa jih nyan jiteupeue nyang beutôi ngon nyang salah ngon cit jibeuet buku-buku nyan siat-at mantong: Teuma, misteri-misteri Kitab Suci nyan keu jih nyan deuh lagèe sinar matauroe keu sidroe ureueng buta.
Kalon kheueh, hai syèdara nyang lôn gaséh, meulalu akai pikeran, ka kamoe cok boh phôn nibak lampôh Bryn, sira kamoe mita iman awaknyan, keu kamoe kalon peu beutôi. Dan kamoe ka meuteumèe bahwa nibak luwa jih jimeuhias ngon pujoe-pujo droe nyang meunipu, lagèe sidroe ureueng inong nyang jicèt muka; teuma di dalam jih, lagèe nyang ka geuseubôt sigohlom nyoe dan lagèe nyang geupeugah lam khutbah-khutbah Chrysostom, na boh apai Sodom, nyang leumah mirah bak luwa, tapi di dalam jih peunoh ngon abèe ngon abèe apui nyang meubèe: dan lagèe jirat nyang geucat putéh, peunoh ngon tuleueng-tuleueng meubèe[27] .
Bah kheueh peunyelidikan lam risalah phôn nyoe geupeuseuleusoe ngon hujah nyang jeulah lagèe nyoe:
Soe mantong nyang hana jipeucaya bak Po Teuh Allah nyang sidroe nyang hana deuh takalon, tapi jipeucaya bak le that beunda nyang deuh takalon ngon jeuet ta mat, nyan salah jipeucaya.
Dan saweueb ureuëng-ureuëng skismatik hana jipatéh bak sidroë Allah nyang hana deuh takalon, tapi jipatéh bak le that zat nyang deuh takalon ngon jeuët ta mat—bak gamba-gamba suci jameun, bak saléb lapan ujông, bak jumeulah prosphora, bak kitab-kitab tuha, ngon bak atôran jaroe awaknyan meunurôt adat awaknyan—
ngon sabab nyan iman awaknyan kon iman nyang beutôi, tapi iman nyang sulet, nyang mita Keutuhan lam hai-hai nyang deuh ngon jeuet teumat.
Disinoe, seubagoe lawan nibak sifeut meucah-meucah ngon salah bak iman nyan, bah ta peugah siat keubeutôlan Iman Ortodoks geutanyoe nyang Suci ngon Gleh.
Adak pih keu iman Kristen geutanyoe nyang beutôi, nyang hana tanyoe meurunoe nibak ureueng meulawan Bryn, ureueng biasa mantong, tapi nibak Almaseh Peuseulamat geutanyoe Keudroe, nyang geupeurunoe geutanyoe lam Injil-injil nyang Suci, dan nyang ka tanyoe teurimong nibak Rasul-rasul Gobnyan nyang suci, dan nyang ka geupeukong lé tujôh Konsili Ekumenis: iman nyan meuiman bak sidroe Po Teuh Allah nyang hana deuh, dan hana mita Keutuhan bak hai-hai nyang deuh ngon nyang jeuet teumat.
Kamoe hormat keu ikon-ikon suci, kamoe ciôm dan kamoe sujud di hadapan jih, tapi kamoe hana peu-ilahih jih; kamoe hana peugah bahwa saboh ikon nyan nakeuh Tuhan, tapi nyan nakeuh gamba nyang peuleumah rupa Almaseh, atawa Ibu Tuhan, atawa sidroe ureueng suci. Mangat leubeh jeulah, meunurot narit Santo Yohanes Damaskus: saboh ikon nyan nakeuh saboh kisah bhaih Almaseh Tuhan ngon Bansa-bansa Kudus Gobnyan, nyang geupeusampoe meulalu seni lukéh, saban lagee nyang geupeusampoe meulalu narit teutuléh. Nyan kheueh nyang geupeugah lé Santo nyan lam khutubah gobnyan keu minggu Ortodoks: 'Ban dua ureuëng tuléh ngön ureuëng lukéh geucatat hai-hai nyan; nyang phôn deungön geuhias narit, nyang keudua deungön geugamba ateuëh papan'[28] . Sabab ureuëng tuléh nyan ka geutuléh Injil, dan banmandum nyang geutuléh lam Injil—nyakni, udép Isa di ateuëh bumoe—ka geupeutrôn keu Geurija. Meunan cit, ureuëng lukéh nyan geupeugöt, deungon cara geulukéh bak papan keuagongan Geurija dari Adam nyang phôn sampoë 'an lahé Almaseh, dan banmandum udép Almaseh nyang meujasad, dan penderitaan ureuëng-ureuëng suci, dan geupeutrôn nyan keu Geurija cit. Ngon sabab nyan, leubèh that lom, ban dua nyan ka geucatat saboh kisah dan geupeurunoe geutanyoe. Sampoë 'an sinan Damascene.
Teuma kamoe, deungon ta'at bak narit gobnyan, takalon bahwa ikonografi nyan saban cit seubagoe saboh beuntuk kitab suci lagèe narit nyang teutuléh. Sabab kon mandum ureueng jeuet geubaca peue nyang teutuléh lam kitab, kareuna le that ureueng Kristen nyang hana jeuet baca tuléh; teuma peue nyang teugamba bak saboh ikon nyan jipham lé mandum ureueng, bahpih ureueng gampông nyang hana meupendidikan. Sabab awaknyan jituri ikon Almaseh, ngon gambaran Keulahéran Gobnyan nyang paléng suci, ngon Khitan Gobnyan, ngon Peumandian Gobnyan, ngon Peuubah Rupa Gobnyan, ngon buet-buet ajaéb Gobnyan nyang la'én, ngon penderitaan sukarela Gobnyan keu geutanyoe, Penyaléb Gobnyan ngon mayét Gobnyan jipeuduek lam jirat, ngon Kebangkitan Gobnyan, ngon teuka Gobnyan nyang keudua nyang meugah—nyang keu hai nyan le that peureulèe tapeugah: tapi deungon takalon gamba-gamba nyan, sidroe ureueng langsong jipham, jimeungerti, ngon jituri mandum nyan deungon akai; ngon seni gamba nyan nakeuh calitra nyang paleng bagah, paleng jeulah, ngon paleng mudah jipham, leubeh that nibak calitra nyang teutuléh.
Meunan cit, mandum ureuëng jituri ikon Perawan Maria nyang Paléng Suci, Ma Tuhan, nyang teungoh geumat Aneuk Almaseh nyang Keukai lam deuhgeuh seubagoe sidroe ma, dan jipham buet-buet lam udépgeuh nyang paléng suci, geupeuphôn dari Lahirgeuh, tamonggeuh u Geurija Tuhan, Pengumuman, dan pakriban gobnyan geubalôt Aneuk Allah nyang lahé dari gobnyan deungon ija balôt, geupeuduek Gobnyan lam palông, dan, sira geumat Gobnyan lam pangkuan, geupeumom Gobnyan deungon susu. Pakriban, watèe Almaseh geusaléb, Gobnyan geudong bak bineh saléb sira geumo ngon geurintéh; pakriban Gobnyan geupeu-éh Gobnyan lam jirat; pakriban Gobnyan geukalon Gobnyan ka bangkét lom; ngon pakriban Gobnyan geukalon Gobnyan geu-ék u langèt deungon mata nyang peunoh gaséh sayang; pakriban Gobnyan keudroe lheueh nyan geujak bak Aneuk ngon Tuhan Gobnyan, ngon jinoe geudong di syuruga bak uneun singgahsana Allah.
Meunan cit, buet-buet ureueng-ureueng suci nyan, lagèe nyang geugamba lam lukisan-lukisan suci, mudah geupaham lé mandum ureueng: meutobat Petrus, teupeusah Thomas, geupoh maté Stefanus ngon batèe, geutawök Saulus lé Almaseh di rot, dan la'én-la'én. Dan saban cit lagèe tanyoe ta hormat ngon ta côm kisah udép Almaseh nyang teutuléh lam Injil; meunan cit geutanyoe ta hormat ngon ta ciôm muka Almaseh nyang na bak gamba ikon nyan, ta peutundôk ulèe kon keu rupa materi nyan, tapi keu kisah nyang na lam gamba nyan, meunurôt narit Santo Yohanes Damaskus nyan keudroe, nyang geupeugah meunan bhah nyan: 'Cuba peugah bak lôn, soe nyang gata seumah lam Injil—roti (rupa materi nyan), atawa kisah jih? Gata ka teuntèe neukheun bak lôn: 'Keu kisah keuhadiran Almaseh.' Ngon lagèe nyan, lôn hana lôn hormat kayèe nyan, meunan cit hana lôn hormat dinding, atawa bahan gamba nyan, tapi lôn hormat gamba tubôh (Almaseh) ngon keuhadiran Tuhan. Sampe disinoe Damascene[29] .
Sabab watée geutanyoe sujud di hadapan gamba suci, kon geutanyoe sujud keu saboh keureutah kayée, atawa keu cat, atawa keu salinan, atawa keu barang tuha, atawa keu barang barô; sabab geutanyoe hana tamita zat lam gamba nyan, meunan cit hana takhéramat zat nyan; teuma geutanyoe takalon nyang suci, takhéramat nyang suci, dan sujud di hadapan gamba nyang teugamba nyan. Ibadah geutanyoe, lagèe nyang ka geupeurunoe lé Santo Basilius Agung, geupeu'ék u bak Nyang Asli, u bak Gobnyan nyang na di syeuruga.
Sabab watee lon teudong di hadapan gamba Juru Seulamat lôn dan meuhajat keu meuseumah, pikeran lôn langsong teungieng u Almaseh Keudroe, Juru Seulamat lôn, nyang meupeurintah di syeuruga deungon Bapak dan Roh Kudus, dan lôn meuseumah Gobnyan di hadapan gamba Gobnyan: dan deungon nyan, hormat nyang lôn bri keu gamba Juru Seulamat nyan jiek u asai jih, nyan nakeuh, keu Juru Seulamat nyan keudroe, nyang meupeurintah di syeuruga.
Meunan cit, watee lôn teuka di hadapan ikon Indôn Tuhan dan meuhajat keu lôn seumah, phon-phon lôn peu'ék pikeran lôn keu Indôn Tuhan nyang Paleng Suci nyan keudroe, nyang meupeurintah di syeuruga deungon Aneukgeuh dan Tuhan, dan lôn seumah Gobnyan di hadapan ikon Gobnyan; dan penghormatan nyang lôn bri keu ikon nyan trôk bak model aseuli jih, nakeuh Perawan Indô Tuhan nyang Paléng Suci, nyang geudong di uneun singgasana Allah di syeuruga.
Meunan cit, pajan mantong lôn keuneuk seumah ikon ureueng suci soë mantong, phon that lôn peu'ék pikeran lôn ubak ureueng suci nyan keudroe, nyang geudong di hadapan singgasana Allah di syeuruga dan geumeudo'a keu geutanyoe di hadapan Allah: dan deungon nyan keuhoreumatan ikon nyang ka lôn peugèt nyan, ji'ék u model aseuli jih, u Santo nyan keudroe (lôn peugah), nyang lôn bayang ngon pikéran lôn, dan keu gobnyan lôn seumah. Teuma soe nyang mita bak saboh ikon nyang tuha ngon nyang ka geupinah nyan mita materi, dan jiseumah materi nyan kon Gobnyan nyang na di syeuruga; dan ureueng nyan saban lagèe ureueng nyang sujud bak buet jaroe manusia, saweueb jihnyan jipeusaban materi nyan ngon Tuhan. Ibadah lagèe nyan nakeuh buet nyang hana taat, kon buet nyang saleh, dan ka geupeusalah lé Majelis Ekumenis Keu-Tujôh, bak majelis nyan keuh geupeuteutap penghormatan nyang saleh keu ikon-ikon suci. Dan Bapak-Bapak Kudus nibak Majelis nyan geupeuteutap ateueh hai nyoe saboh kutôkan ganda: barangsoe nyang hana geupeumulia gamba-gamba suci nyan beu geukutôk; meunan cit, barangsoe nyang geupeukudus gamba-gamba suci nyan beu geukutôk. Dan Geurija geupeujeulaih hai nyoe lam kidông-kidông gobnyan, geupeunyata bahwa aneuk-aneuk geurija nyang seutia, bak watèe geupeumulia gamba-gamba suci deungon seumah nyang taat, kon geupeujeuet jih nyan keu ilahi. Ngon lagèe nyan, bak Uroe Aleuhad phôn Masa Puasa Rayeuk, bak watèe Doa Seupôt Rayeuk lam kitab Slavnik, geurija geumeu'en: 'Keu kamoe na gamba Gobnyan nyang ka jeuet keu manusia, geupeumulia deungon taat, tapi hana geupeujeuet keu ilahi.'
Dan lam kanon, sigohlom upacara kutôk keu ureuëng sesat, bak ode keulimong, ayat keu-2, teutuléh lagèe nyoe: 'Watèe kalon ikon nyang peumulia Saléb Isa, kamoe côm Almaseh deungon gaséh sayang, meunan cit deungon tanda nyan, dan kamoe seumah nyan, kon seubagoe tuhan-tuhan.'
Dan lam Synaxarion keu minggu nyan, lam ibadah Matins, na teutuléh narit nyoe: 'Soe mantong nyang hana jihoreumat nyoe (ikon-ikon suci) dan hana jicöm—kon seubagoe buet ibadah, kon seubagoe tuhan, tapi seubagoe gamba, kareuna gaséh keu aslijih—keumah jih teukutôk.' Beu tapeurati narit nyoe: 'kon seubagoe buet ibadah'—dan beu tapham bahwa buet ibadah, nyang geukheun 'latria' lé ureueng Yunani, wajéb geupeujalankan lé ureueng ortodoks keu Allah sidroe mantong, dan kon keu makhluk peu mantong atawa benda nyang deuh takalon dan jeuet tacok. Sabab watee Geurija geuyue bak geutanyoe keu tapeumulia gamba suci kon deungon cara hamba, kon deungon sujud 'latria', nyan deungon jeulah geupeurunoe geutanyoe bek tapeujeuet gamba-gamba suci ureueng-ureueng saleh nyan keu Tuhan, tapi cit keu tapeumulia jih nyan seubagoe beunda suci. Sabab, seumah nyang saleh keu ikon-ikon suci nyan nakeuh deungon ta tundôk di hadapan saboh ikon sibagoe teumpat suci Allah, kon sibagoe Allah Keudroe. Teuma, keu Allah Keudroe, geutanyoe ta tundôk bak watèe Liturgi Ilahi, deungon ibadah ilahi—nyang geuturi seubagoe 'latria'—ta angkèe pikeran geutanyoe keu Gobnyan dan ta kalon Nyang Hana deuh deungon mata rohani iman. Teuma, ibadah keu ikon suci nyang hana seumaphét nakeuh meunyoe geupeujeuet ikon nyan keu ilah ngon geupandang zat materi di dalamjih—peu keuh nyan cat atawa bahan la'én nyang geunguy—saban lagèe teungoh geuseumah Tuhan nyang Keubit-Keubit. Teuma kamoe, lagèe nyang ka kamoe peugah, watee kamoe seumah di hadapan gamba suci, kamoe peu'ék pikeran kamoe ubak Gobnyan nyang na di syeuruga, nyang wajah Gobnyan geugamba bak gamba nyan. Dan deungon seumah lagèe nyan, kamoe hana meuseumah zat materi gamba nyan, nyang deuh takalon ngon jeuet ta mat, teuma kamoe meuseumah wajah nyang tinggai di syeuruga, nyang hana deuh takalon. Saban lagèe lam Perjanjian Lama, umat Allah geuhoreumat Tabut Perjanjian ngon barang-barang nyang na di dalamjih: beukaih meuh nyang na manna, tongkat Harun, Lapeh-lapeh Peujanjian, ngon kerub-kerub keumuliaan nyang na di ateuh meubèe; ngon bak seumah mandum nyan, awaknyan hana seumah benda-benda nyan keudroe, tapi Tuhan keudroe, geuhoreumat Nyang Hana deuh nyan meulalu benda-benda suci nyang deuh nyan. Ngon lagèe nyan, lam rahmat nyang barô nyoe, geutanyoe ta seumah ikon-ikon nyang suci, sira ta horeumat keu Nyang Hana deuh Geukalon nyan meulalu beunda-beunda suci nyang deuh takalon nyoe.
Dan saban lagèe lam Perjanjian Lama, watee Nabi Sulaiman geupeudong bait suci keu Allah, gobnyan geupeugèt kerub-kerub barô deungon gaya nyang barô dan geupeuduek di ateueh Tabut Perjanjian meusajan deungon kerub-kerub jameun nyang geupeugèt lé Nabi Musa; Ureuëng-ureuëng Israel nyang na bak watèe nyan hana jitulak kerubim barô Sulaiman, meunan cit hana jipeugah: 'Kamoe hana meuh'eut meuseumah kerubim nyang barô, tapi kamoe teutap meumat bak nyang trép buatan Musa'; awaknyan hana jipeugah meunan, tapi jimeuseumah kerubim barô Sulaiman lagèe cit awaknyan ka jimeuseumah kerubim trép buatan Musa. Meunan cit, geutanyoe hana tapeubida antara gamba suci nyang jameun ngon nyang barô, tapi tapeumulia nyang barô nyan saban lagèe tapeumulia nyang jameun: sabab, lagèe nyang ka lôn peugah sigohlom nyoe, geutanyoe hana tamita zat materi lam gamba suci nyan, meunan cit hana tasyèb zat materi lam gamba suci nyan, tapi tasyèb gamba suci nyang mulia. Saban lagèe nyang geutuléh lé Santo Yohanes Damaskus lam khutbah gobnyan keu Uroe Minggu Ortodoks bhah penghormatan keu ikon-ikon Kristus: 'Lôn hana lôn hormat,' kheun gobnyan, 'papan nyan, meunan cit dinding, , atawa plèster, tapi gamba tubôh (Kristus) ngon wajah Tuhan[30] .' Meunan cit, meunyang keu ikon-ikon ureuëng suci Allah, lam khutbah nyang sama nyan gobnyan geupeugah: 'Lôn hormat ngon lôn côm ikon-ikon suci nyan, kon lagèe beurhala, tapi seujauh nyang mungken meulalu tulésan ngon calitra keu taingat keu penderitaan nyang ka geutanggông lé gobnyan'[31] . Sampoë sinan haba Damascene.
Nyoe keuh Iman Ortodoks kamoe, kon lagèe iman Bryn, nyang meuiman bak zat gamba-gamba suci nyang ka trép dan jiseumah gamba-gamba nyan lagèe jipeugah nyan Tuhan.
Kamoe hormat Saléb Suci Tuhan, atawa leubèh teupat, gamba saléb nyan nyang Tuhan Isa geusaléb. Sabab saléb nyang beutôi-beutôi geusaléb Isa nyan hana meuteumèe lé; ka geupeucah ngon geuseuba lé ureuëng-ureuëng meuiman ban sigom donya keu meureukat ngon peupuléh. Ngon sabab nyan, bak masa jinoe, nyang na geupeugèt atawa geulukéh nakeuh gambaran saléb nyan mantong. Bah pih meunan, geutanyoe ta hormat jih nyan lagèe saléb nyang beutôi, bah pih geutanyoe hana takheun jih nyan ilahi; sabab saléb Kristus nyang beutôi nyan kon Tuhan, tapi saboh bak kayèe ngon alat hukôman maté keu ureueng-ureueng nyang jipeubuet jeuheut. Geutanyoe ta hormat saléb nyan kon kareuna jumeulah ujông jih, tapi keu ta ingat keu peudeuhra Tuhan; kon cit kamoe anggap jih na lapan ujông, meunan cit peuet boh mantong: sabab kamoe hana meuseumah kayèe saléb nyan keudroe, meunan cit Kayèe nyan, meunan cit peuet boh ujông, meunan cit lapan boh ujông, tapi Kristus Tuhan kamoe, sira kamoe ingat keu penyaliban Gobnyan ateueh saléb nyan. Sabab kon kayèe saléb nyan, tapi Almaseh, nyang geusaléb ateueh kayèe saléb, nyang ka geupeuseulamat geutanyoe; dan geutanyoe kon geupeunan ureueng Kristen meunurôt saléb, tapi meunurôt Almaseh Keudroe; dan Allah kon kayèe saléb keu geutanyoe, tapi Almaseh nyan Allah geutanyoe. Ngon sabab nyan, geutanyoe hana sagai tapeucaya bak ujông-ujông saléb, tapi bak Almaseh Allah Keudroe. Meunyoe keu saléb nyan keudroe, peu keuh nyan peuet ujông, lapan ujông, atawa leubèh le lom ujông, kamoe hormat saban cit. Sabab kamoe hormat saléb nyan kon kareuna saléb nyan keudroe, tapi kareuna Almaseh keudroe, nyang ka geusaléb ateueh nyan, dan kamoe peuduek harapan keuseulamatan kamoe kon bak saléb nyang materi nyan, tapi bak Almaseh nyang ka geusaléb ateueh nyan. Ngon sabab nyan, bah tadeungo peue nyang geupeugah lé guru suci Yahya dari Damaskus, nyang geupeugah: 'Tanyoe sujud di hadapan gamba Saléb nyang mulia ngon nyang peuhudép; bahpih geupeugöt dari bahan la'én, kon dari bahan nyan keudroe—bah that bék meunan—tapi gamba[32] , seubagoe lambang Almaseh.' Sabab Gobnyan geupeugah bak murib-murib Gobnyan, sira geubri saboh peurintah: 'Teuma tanda Aneuk Manusia akan deuh di langèt: Saléb,' kheun Gobnyan. Sampoe disinoe kutipan Damascene. Bah kheueh mandum ureueng geupeureulèe narit nibak gurèe nyan: geutanyoe sujud di hadapan gamba Saléb, kon bak zat nyan keudroe—nyan makna jih, kon geupeumulia zat nyan keudroe—tapi gamba Saléb, seubagoe lambang Saléb Isa. Dan lom, lam saboh riwayat la'én, gobnyan geupeugah: 'O'h ka takalon gamba keumatean Almaseh di kayèe saléb, dan ka teuingat keu sengsara Gobnyan nyang peuseulamat, geutanyoe taduek sujud dan taibadat kon keu zat nyan keudroe, tapi keu peue nyang geupeuleumah lé nyan'[33] . Nyan keuh nyang geupeugah lé gobnyan. Beu tapeurati bak kata-kata nyoe: 'kon benda material nyan, tapi gamba jih', nyan makna jih, kon saléb material nyan, tapi gamba penyaliban Almaseh nyang geupeuleumah lé saléb nyan.
Nyoe keuh Iman Ortodoks kamoe, kon lagèe iman Bryn, nyang meuiman bak saléb lapan ujông ngon jiseumah saléb materi seakan-akan nyan nakeuh Tuhan.
Teuma lôn deungo, ureuëng-ureuëng rètah nyan jipeuhah babah jih nyang kafé, dan lagèe asèe jimeong-meong bak saléb peuët ujông Almaseh, jikheun nyan seubagoe tanda Dajjal ngon saléb Romawi. Kafé jih nyang jeuheut nyan ka geubantah deungon cukôp bak beunagi la'én lam buku ubit nyoe.
Mengenai prosfora, kamoe peunyata bahwa sakramen nyan hana geupeulaku bak limong boh prosfora meunan cit bak tujôh boh, tapi bak saboh mantong, nyang nibak nyan geucok Anak Biri-biri. Sabab Keurija Moskow ngon ban sigom Rusia Rayeuk, meusapat ngon ureuëng Yunani, geupeunyata bahwa keunèk-keunèk nyang geucok dari prosphora keu ureuëng nyang udép ngon nyang ka meuninggai nyan hana geu-ubah zat jeuët keu Tubôh Almaseh, tapi cit si-boh Keubeu nyan mantong nyang geu-ubah zat. Teuma, meunyoe partikel-partikel nyan hana meualéh rupa, teuma nyang meualéh rupa nakeuh si-biri-biri nyan mantong: sabab sakramèn nyan geupeulaksana ateueh saboh prosfora mantong—ateueh si-biri-biri nyan, kheun lôn—kon ateueh limong atawa tujôh boh prosfora, nyang partikel-partikel jih geucok keu seubab keunangan ureuëng nyang teungoh geupeumulia mantong, kon keu seubab meualéh rupa. Ngon nyan, keubit anèh meunyoe teuka silang pendapat lamkawan ureuëng meupecah belah nyan bhah jumeulah prosphora. Sabab lam Geurija jameun kon, bak masa Rasul-rasul, Liturgi geupeulaksana ateuëh saboh prosphora mantong, lagèe nyang ka geupeutrôn lé Almaseh Tuhan Keudroe bak Perjamuan Malam Nyang Keuneulheueh . Teuma, lheueh nyan, prosfora-prosfora la'én geutamah bak saboh prosfora nyan, keu meukeusud geuingat nan-nan ureueng nyang keu gobnyan geupeuseumah kurubeuen hana darah nyan.
Mengenai kitab-kitab jameun ngon kitab-kitab barô, kamoe peunyata bahwa bandua nyan nakeuh saban, lagèe cit gamba-gamba suci jameun ngon barô nyan saban. Peu mantong peu-ubah bak hai-hai teuntèe lam kitab-kitab nyan kon jeuet keu peu-ubah iman: sabab kitab-kitab barô nyan geupeurunoe geutanyoe keu tapeucaya bak Tuhan nyang saban lagèe kitab-kitab jameun; buku-buku barô nyan na lam jih dogma iman nyang saban lagèe buku-buku jameun. Buku-buku barô nyan geuyue geutanyoe meudo'a keu Tuhan nyang saban lagèe buku-buku jameun; buku nyan geupeurunoe buet-buet jroh nyang saban lagèe buku-buku jameun; dan hana ajaran nyang meulawan lam buku-buku barô, saban lagèe hana cit lam buku-buku jameun. Dan ureuëng-ureuëng nyang ka geu'ubah ladôm bagian nyan kon geupeusalah, tapi geupeubeutôi. Sabab le that salah nyang jitamong lam kitab-kitab jameun nyang geutuléh ngön jaroe lé sabab lalèe ureuëng nyang salén nyang hana carong, bahkan sigohlom jipeuphôn cetak kitab di Rusia. Sabab, cetak buku ka geupeuphôn di Moskow bak thôn 7061 meunurôt kalènder Jameun Donya (creation[34] ), bak masa peumeurèntahan Tsar Moskow nyang phôn, John Vasilyevich, di yup pimpinan Metropolitan Makarii Moskow; teuma lheueh nyan, watèe Moskow geupeurusak lé ureueng Polandia, rumoh cetak nyan, meusigoe ngon mandum alatjih, ka hancô.
Teumpat nyan laju jipeugot keulayi bak masa peumeurèntahan Tsar Mikhail Feodorovich, bak akhé masa peumeurèntahan gobnyan, di yup pimpinan Patriark Keusuciyan Joseph, dan bangunan nyang na jinoe nakeuh hasé nibak peugot keulayi nyan; dan cetak buku jipeuphôn lom bak thôn 7152 (1644), dan buku-buku ka teutap jicetak sampoe 'an jinoe. Teuma, sigohlom nyan, gohlom na cetak buku di Rusia: mandum buku geutuléh ngon jaroe, phon bak masa baptisan Vladimir. Sabab dari phôn-phôn that, ureuëng Yunani nyang teuka u Rusia deungon Vladimir dari Cherson, lheueh jimeurunoe basa Rusia tapi hana that muphôm, ka jipeuruwat kitab-kitab droe jih u dalam basa Rusia. Meunan cit, ureuëng Rusia, lheueh jimeurunoe basa Yunani tapi hana that muphôm, ka jipeuphôn peuruwat kitab-kitab Yunani u dalam basa Rusia droe jih. Bak awai-awai, ureuëng-ureuëng Yunani nyang peujeumah, saweueb hana that muphôm padum-padum boh ungkapan lam basa Rusia, ka jipeujeumah ladôm-ladôm bagian hana seusuai ngön aseuli basa Yunani; meunan cit, ureuëng-ureuëng Rusia nyang peujeumah, saweueb hana that muphôm padum-padum boh ungkapan lam basa Yunani, ka jipeujeumah ladôm-ladôm bagian hana seusuai ngön aseuli basa Yunani. Lheueh nyan, le that salah ngon nyang teuleupah jitamong rot le that salinan nyang meubeda-beda: lagee nyang deuh takalon bak mandum kitab naskah jameun, nyang jeuet keu salinan watee jicetak kitab-kitab nyang phon—nyang jinoe jikheun 'nyang tuha' le golongan meupecah belah. Bak awai, kitab nyan jicetak lagee deuh bak naskah, kon beutôi mandum. Teuma, lheueh nyan, watee geupareksa leubeh teliti, nyan bandum geupeubeutôi meunurot teks-teks Yunani: saban lagee iman geutanyoe nyang seujalan ngon iman ureueng Yunani, meunan cit kitab-kitab geutanyoe beu seujalan ngon kitab awaknyan; teuma, bak watee geupeubeutôi tutô kata lam teks nyan, awaknyan hana geuubah iman: sabab na padum-padum boh tutô kata lam teks, peu nyang ka trép atawa nyang barô, nyan kon iman, teuma nyan cit tutô kata mantong, lagee nyang ka geupeugah sigohlom nyoe.
Adak pih ureuëng-ureuëng meupecah belah nyang peugah bahwa Bapak-Bapak Kudus geupeuseulamat lé kitab-kitab jameun, awaknyan meusulet kareuna bangai: sabab Bapak-Bapak Kudus nyan kon geupeuseulamat lé ungkapan-ungkapan dan narit-narit sastra, tapi lé cara udép awaknyan nyang saleh. Dan na ramèe di antara awaknyan nyang hana geuturi abjad pih, peu lom keu geupeugah haba bhah sastra. Sabab kon meulalu tulisan atawa peuneugah ilmiah peu mantong, tapi udep nyang meunurot keuheundak Po Teuh Allah nyang jiba keuseulamatan.
Teuma, meunyoe keuseulamatan nyan na lam kitab-kitab jameun bapak-bapak suci, ka patôt keu awaknyan mita keuseulamatan nyan kon lam kitab nyang geucetak, tapi lam naskah; sabab naskah leubèh awai na nibak kitab cetak, dari jameun Vladimir sampoe u masa Keurajeuen Moskow. Dan mandum bapak-bapak suci Rusia, bak masa Para Pangeran Rayeuk—nyang na sigohlom Tsar Moskow—geubeuet kon nibak kitab nyang geucetak, tapi nibak naskah, saweueb kitab cetak gohlom na di Rusia. Dan meunyoe keuseulamatan Bapak-Bapak Kudus nyan ka meuteumèe lam kitab-kitab jameun nyan, seulaén nibak udép gobnyan nyang saleh, maka sampo'an jinoe pih hana patôt meudo'a nibak kitab cetak, tapi nibak naskah-naskah jameun.
Dan meunyo keuseulamatan bapak-bapak suci nyan na teuteumèe lam kitab-kitab jameun, nyan teunteè teuteumèe lamkawan le that salah ngon bida teks; sabab kitab-kitab naskah jameun nyan ka peunoh deungon nyan, nyang salah saboh atawa dua boh akan geuseubôt disinoe. Bak uroe 1 Oktober, bak watèe ibadah keu Perlindôngan Indôk Allah nyang Paléng Suci, lheueh Polyeleos, kitab-kitab naskah jameun geubaca lagèe nyoe: 'omophorion Droeneueh nyang paléng meuhoreumat, meucahya leubèh trang nibak elektra'; seudangkan bak nyang la'én teutuléh, 'meucahya leubèh trang nibak alektora'; seumeuntara lam edisi cetak ka geupeubeutôi lé Yang Mulia Maksimus si Yunani jeuet keu 'leubèh trang nibak elektra'. Dan ureuëng bangai ngon hana meuphôm nyan meungomel ateueh Maksimus, geukheun gobnyan sidroe ahli bid'ah, sira geupeugah: ' ' (geukheun lé awaknyan), 'gata, hai ahli bid'ah, brani gata ubah tutô-tutô nyang ka geupeuseulamat bapak-bapak geutanyoe nyang suci nyan?' Teuma geutanyoe, tanyoe akan tapeuriksa makna 'elektor', 'alektor' ngon 'elektra'. 'Elektor' geupeumakna 'pemilih', sidroe ureueng nyang jipiléh sapeue atawa sidroe ureueng; 'alektor' geupeumakna 'manok jantan', lagee nyang teutuléh lam Injil: 'Sigohlom manok jantan meukok, gata ka lheueh lhèe goe ingkari Lôn' ([35] ); seudangkan 'elektra' meumakna kilauan meuh murni. Jak ta pike, ngon: nyang toh nibak hai-hai nyan nyang leubeh patot keu omophorion Bunda Allah Perawan Nyang Paleng Suci geupeusaban—keu 'elektor', keu 'manok jantan', atawa keu 'kilauan meuh'? Keubit, leubeh patot geupeusaban nyan keu 'elektr'—kilauan meuh—bukon keu 'alektor'—manok jantan—atawa keu 'elektor'—ureueng pileh. Sabab, meunurot pendapat ureuëng bangai nyang hana meuphôm, bapak-bapak suci nyan geupeuseulamat lé narit-narit jameun nyan—bhaih elektèk ngon manok jantan—seakan-akan keuseulamatan nyan jeuët teurumpok lam narit-narit teutuléh jameun.
Seulaén nibak nyan: bak uroe keu-19 buleuen Juni, lam kitab Menaion Rayeuk nyang geutuléh ngön jaroe dari 'The Four', nyang geusimpan di Katedral Rayeuk Dormisi di Moskow, lam riwayat Ureuëng Mulia Paissius, bak ôn keu-459 na geutuléh bahwa nabi suci Yeremia kayém geupeuleumah droe ubak Ureuëng Mulia Paissius. Lam kutipan nyan, na teutuléh gambaran lagèe nyoe: 'dan ngon pikéran jeuheut gobnyan geu-useuha keu geuharok beureukat nyang ka geujanji'; bak teumpat 'pikéran rahsia', teutuléh 'pikéran jeuheut'. Peu keuh Nabi nyang suci nyan ka geupeubangket pikéran jeuheut lam droe Bapak nyang teuhoreumat nyan? Hana mungken. Beu ta perati disinoe: meunyo keuseulamatan bapak-bapak suci nyan na lam saboh kitab suci nyang tuha, teuntèe nyan pih na teumeung lam keuteurangan nyan—lam 'pikeran jeuheut'—; tapi nyan kon lagee nyan. Sabab keuseulamatan awaknyan kon na bak kitab suci nyang tuha, meunan cit kon bak keuteurangan ngon salah bak naskah-naskah, tapi na bak udep awaknyan nyang saleh.
Keu ureuëng nyang peugah bahwa bapak-bapak suci nyan seulamat lé kitab-kitab jameun, nyan ureuëng meusulet: sabab hana sidroë pih nyang seulamat lé narit-narit kitab jameun, meunan cit deungon nyang barô, tapi lé buët-buët göt droëjih ngon iman nyang suci.
Dan keu ureuëng-ureuëng skismatis nyang jipeuburôk kamoe, seakan-akan kamoe ka meu'ubah iman meulalu kitab-kitab barô, keu nyan kamoe jaweueb: Rasul suci Yakobus, syèdara Allah, nyang geutunyok lé Almaseh keudroe seubagoe Uskup phôn di Yerusalem, geupeugèt Liturgi suci nyan. Liturgi atra gobnyan nyan geunguy bak mandum geurija di Timu seulama rab peuet reutôh thôn. Meunan cit, Santo Basilius Agung, tiang Geurija ngon guru ban sigom donya, lheueh geupeusampéng Liturgi Yakobus ngon geupeugöt keudroe geuh, geupeutrôn nyan keu geurija-geurija. Di sinoe lôn teumanyong bak ureuëng sofis Bryn: peuëkeuh Basil si Rayeuk ka geu'ubah iman nyang trép nyan deungon geupeugöt Liturgi nyang barô? Lheueh gobnyan, Santo Yohanes Krisostomus geupeugöt Liturgi droe gobnyan—nyang mantong geupeulaku sampoe 'an jinoe—dan geupeutrôn bak geurija-geurija: peuëkeuh Krisostomus ka geu'ubah iman?
Jadi, peu nyang teuma tapeugah bhah adat ngon upacara (sira) jameun Geurija, ngon bhah Majelis Ekumenis ngon Lokal nyang suci? Peu kon tateumèe lam nyan le that hai nyang ka geuubah, na nyang geupeubeutôi, sira nyang la'én ka leupah that jitinggai, lagèe nyang teutuléh lam kitab *Kormchaya*, lam kanon-kanon Konsili Laodikia, di yup Kanon 11[36] : 'Na,' kheun jih, 'bak masa dilèe na padum-padum boh adat nyang jipeulaku di geurèja-geurèja; dari nyan, na nyang ka tuwoe seureuta watee, na nyang ka piôh mandum, sira nyang la'én ka jipeubateue lé kanon-kanon?' Meunan keuh abéh 'The Helmsman'; teuma kamoe, kamoe keuneuk peuingat saboh hai. Bak jameun kon, na padum-padum droe uskup nyang kon rohaniwan dan na meukawen, lagee nyang jeuet takalon lam kanon-kanon Konsili Ekumenis Keu-Nam, lam Kanon 12[37] ; sabab Rasul nyan pih na geupeugah: 'Sidroe uskup beu hana cela, sidroe lakoe keu sidroe peurumoh'[38] . Nyan keuh keuadaan Herimon, Uskup Nilopolis di nanggroe Meusé, nyang geutuléh lé Eusebius, Uskup Kaisarea di Palestina, sidroe ureueng seujarah jameun keujadian geurija nyang udép bak masa Kaisar Konstantinus nyang rayek, lam kitab[39] : Meunan cit ahli seujarah lheueh nyan Nicetas Callistus, peungarang synaxaria nyang na lam Triodion; ban dua nyan seupakat lam calitra awaknyan bahwa Uskup Herimon nyoe, saweueb ka tuha, geuplueng meusajan ngön peurumoh gobnyan u gunong-gunong Arab keu geupeuplueng droe nibak jaroe ureueng nyang keujam bak masa penindasan nyang teujadi bak masa peumeurintahan Decius[40] .
Seulaén nibak nyan: ladôm presbiter awam ngon diaken hana meukawén, lagèe nyang jeuet takalon lam kanon keu siplôh nibak Konsili Lokal Agkir ngon lam kanon keu nam nibak Konsili Ekumenis Keu Nam[41] . Lam naskah kuno , saboh kitab kanon jameun, na teutuléh bahwa dari phôn that Liturgi Kudus geupeuna lheueh makheun. Hai nyoe pih na geupeusah lé Sozomen si Yunani, sidroe ureueng tuleh seujarah jameun keujadian-keujadian geurija, nyang udép bak masa peumeurèntahan Theodosius nyang Ubit. Lam kitab keu-tujôh nibak karyajih, lam bab 19, gobnyan geutuléh bahwa bak masa gobnyan, di nanggroë-nanggroë Meusé, mantong le that banda nyang peuteutap adat nyoë: bahwa Liturgi harôih geupeuna lheuëh makheun, geusambông ngon teurimöng Misteri Ilahi Tubôh ngon Darah Almaseh. Awaknyan jipeubuet nyan keu jiseutot Makanan Tuhan, bak acara nyan Tuhan geutanyoe Isa, lheueh makheun, geujok Tuboh ngon Darah Gobnyan nyang paleng suci keu murib-murib Gobnyan. Theodosius nyang Ubit geumat takhta peuet reutoh thon lheueh lahe Almaseh, dan adat nyan mantong jipeubuet di padum-padum boh banda di Meusé. Prakték nyang saban cit geupeubuët di nanggroë-nanggroë la'én: para padri geupeuna Liturgi sira geupajôh, dan ureuëng ramè geuteurimong Komuni Suci sira geupajôh, terutamajih bak uroë Khamèh Suci lam Peukan Sangkala. Sabab majelis lokal Kartago (nyang geupeuna bak masa peumeurèntahan Honorius di Roma ngon Teodosius Ubit di Konstantinopel) geularang padri geupeuna Liturgi ngon umat geuteurimong Komuni Suci ban sigom thôn, keucuali bak Uroe Khamis Suci. Teuma, Konsili Ekumenis Keu-Nam geupeuteuntèe bahwa bak Uroe Khamèh Suci, sidroe paderi hana jeuet geupeuna Ibadah bak watèe ka lheueh geupajôh, meunan cit ureueng rame hana jeuet geuteurimong Peunajôh Kudus bak watèe ka lheueh geupajôh, lagèe nyang teutuléh lam kanon-kanon Konsili Ekumenis Keu-Nam nyan, lam Kanon 29, lam kitab *Kormchiya*, bak ôn keu-186. Seulaén nibak nyan, saboh naskah kuno nyang meuhak nyan na jipeugah bahwa, bak masa puasa, ureuëng Kristen phôn-phôn jih jipajôh keju, ië susu, ngon boh manok, sampoë ka teutap that bak ureuëng ramè lam jipeubuët puasa. Ngon na teutuléh bahwa, bak jameun kon, ureuëng inong na cit jimat saboh pangkat khidmat lam ibadah geurija, nyang saban lagèe pangkat diaken; Ngon sabab nyan awaknyan geukheun diakonis, nyang khidmat jih paleng aktif bak masa ureueng inong ngon aneuk dara nyang tamong agama Kristen dari paganisme geupeumanöe, lagee nyang deuh bak riwayat ureueng-ureueng suci: watee Santo Siprianus geutunyok jeuet keu uskup, gobnyan geupeulantik aneuk dara Justina jeuet keu sidroe diakonis[42] . Santa Non, Uskup Heliopolis, watèe gobnyan geupeumanöe sidroe jalang nyang geupeunan Pelagia, geuyue sidroe diakonès nyang nan jih Romana keu geuteurimöng gobnyan nibak beuneung peumanöe suci[43] . Santa Krisostom, watèe gobnyan teungoh geuba u pangasingan nyang keuneulheueh, geutawök diakonès beureukat Olympias ngon nyang la'én-la'én, dan geupeusaran bak awaknyan beu teutap kong lam iman Ortodoks[44] . Theozwa nyang meutuah, peurumoh Santo Gregorius dari Nyssa, nakeuh sidroe diakonis[45] . Dan le that dara-dara ngon balèe-balèe nyang jeuet keu diakonis; keu urôtan awaknyan, kalon kanon-kanon Bapak-Bapak Kudus: Konsili Ekumenis Phon, Kanon 19, lam kitab *Kormchiya*, folio 40, ngon Konsili Ekumenis Keupeuet, Atôran 15, lam kitab *Kormchiya*, folio 99 blah likôt, ngon Konsili Lokal Kartago, Atôran 6, folio 120 blah likôt, ngon Konsili Ekumenis Keunam, Atôran 14, folio 181 blah likôt. Dan ka geuturi lé mandum ureuëng, bak masa awai, Komuni Kudus hana geujôk keu ureuëng nyang goh lom geupeusah deungon sudu, tapi Tubôh Almaseh geujôk teupisah lam jaroe (saban lagèe antidoron jinoe geujôk), seumeuntara Darah Almaseh geujôk teupisah dari piala. (Teuma, Santo Krisostomus geupeuteutap bahwa Tubôh ngön Darah Almaseh beugeujôk meusapat lam sudu u babah, kon Tubôh geupeuteupat la'én lam jaroe. Kalön kheueh catitan keu uroe keu-9 buleuen Siblah, lam riwayat Ureueng Mulia Theoktista dari Lezvia), dan lheueh nyan mandum praktek nyan ngon le la'én lom ka geupeubateue bak Majelis-Majelis, dan nyang paléng meuceuhu bak Majelis Ekumenis Keu-Nam.
Disinoe lôn teumanyong: watee bapak-bapak suci geupeubiyeu adat-adat jameun nyan, peu keuh awaknyan ka geuubah iman Ortodoks nyang jameun? Hana sagai-sagai; sabab adat nyan jeuet geupeubeutôi ngon geuubah, teuma iman nyan teutap hana meugantoe lam Geurija Almaseh.
Dan lagèe padum-padum boh adat jameun nyang geuubah, seumeuntara nyang la'én geupeukeubiet, meunan cit saboh adat barô geupeutamong lam Geurija: deungo kheueh jinoe peue nyan. Dua droe ahli seujarah Yunani dari Konstantinopel, George Kedrin ngon Nikephoros Kallistos, nyang udép bak masa maséng-maséng, geupeugah bahwa bak geurija-geurija awai phôn-phôn jih hana upacara meureukah ié bak malam seugolom Epifani. Adat nyoe phon that geupeuteutap bak masa Zeno, Raja Yunani, di Antiokia, lé Patriark Petrus nyang hana ortodoks, nyang geuturi cit deungon nan Knafeus ngon Fullos; Geurija keudroe geutulak gobnyan seubagoe sidroe ureueng sesat, tapi geuteurimong adat gobnyan nyan seubagoe adat nyang beutôi. Zeno geumat takhta bak thôn 474 Masehi, dan ka nyata bahwa bah that bak masa Bapak-Bapak Ekumenis nyang rayek—Basil nyang Rayek, Gregorius Teologos, ngon Yohanes Krisostomos, nyang udép bak abad keupeuet Masehi—hana upacara meureukah ië bak malam seugolom Epifani. Ureuëng-ureuëng suci nyang rayek ngon jameun nyan hana geupeuteutap hai nyoe; teutapi nyang keu duwa, sidroe Uskup nyang hana suci ngon hana ortodoks, geupeuteutap nyan, dan peuteutapan gobnyan geuteurimong lé Geurija, dan mantong geupeubuet sampoe 'an jinoe. Peter nyan cit, si , Patriark Antiokia nyang sesat (lagee nyang jipeugah le ahli seujarah nyang ka lheueh geuseubot), ka jipeuteutap cit bahwa 'Aku Peucaya bak Saboh Tuhan' beu jipeubeuët ngon su nyang teuga lam geurija tiep-tiep uroe: padahai seugolom nyan geubaca ngon su nyang teuga cit sigoe lam sithon, bak Uroe Jum'at Agong, watee ureueng nyang ka geupeubeuet katekesis geupeumanö. Lheueh nyan, di Geurija Konstantinopel, peumbacaan 'Aku Peucaya bak Saboh Po Teuh' geupeuteutap keu geunguy siuroe-uroe le Patriark Timotius Konstantinopel, lagee nyang geutuléh le Teodorus, sidroe ureueng beuet di Geurija Konstantinopel. Seulaén nibak nyan, dari phôn mula, kidông nyoe kon bagian nibak Liturgi Ilahi: 'Aneuk Tunggai dan Firman Allah'[46] , dan laén-laén; tapi bak masa peumeurèntahan Justinianus nyang Rayeuk, nyan geupeutamong lé keurajeuën keudroë. Seulaén nyan, George Kedrin dari Konstantinopel geutuléh lam kitab *Synopsis of Histories* gobnyan bahwa bak masa peumeurèntahan Justinus, nyang geuék u singgasana lheueh Justinianus nyang agông[47] , ka geupeuteuntèe bahwa Kidmat Cherub nyan harôh geumeulagu bak Liturgi, saboh kidmat nyang gohlom tom geumeulagu sigohlom nyan. Meunan cit, bak Uroe Khamèh Suci nyang Rayeuk, ka geupeuteutap bahwa kidông 'Khanduri Gata nyang Ghaéb, hai Aneuk Allah'[48] harôih geumeulagu, nyang sigohlom nyan hana geumeulagu. Na cit jipeugah bahwa kidông keu Indôn Tuhan nyang Paléng Suci, 'Kerub nyang Paléng Mulia', geupeugöt lé Cosmas, Uskup Maium, rakan jameun Damascene, dan geupeutrôn u geurèja-geurèja; teuma kidông nyoe hana na sigohlom Cosmas dari Maium. Cosmas ngon Damascene udép bak abad keu-7 lheueh Lahé Almaseh.
Disinoe lôn teumanyong: watee kidmat-kidmat barô nyoe, nyang goh lom na sigohlom nyan lam geurija Ortodoks, geupeutamong, peu keuh iman Ortodoks ka meu-ubah? Hana sagai-sagai. Jadi, peu nyang teuma tapeugah keu le that kidmat geurija (lagu) nyang ka geutamah bak masa nyang barô-barô nyoe: miseu jih Octoechos Damascene, Triodion karya Teodorus Studita, Kanón karya Mitrophan, Cosmas, Yosef ngon nyang la'en? Meunan cit deungon ibadat nyang geususôn di Rusia keu wali-wali barô, nyang hana bak jameun dilee: peu keuh mandum tambahan nyan ka geuubah iman?
Ulôn na lôn deungo ureuëng-ureuëng nyang hana meuphôm jipeugah: hana patôt jipeutamong sapeue pih nyang barô lam Geurija; sabab na teutuléh bak ujông Kitab Wahyu: 'Meunyo na soë nyang jitamah bak hai-hai nyan, Po Teu Allah akan jitamah keu ureuëng nyan bala-bala nyang ka teutuléh lam kitab nyoe'[49] . Lôn jaweueb: hana patôt tatamah sapeue pih bak dogma iman, meunan cit hana patôt tapeukureueng sapeue pih nibak nyan; teuma meunyoe keu peubeutôi upacara ngon hukôm geurija, dan keu peuleubèh pujoe keu Allah, nyan patôt dan beutôi geupeubuet, lagèe nyang geupeugah lé Daud keu Allah: 'Lôn teuma lôn tamah' (geukheun) 'bak mandum pujoe Droeneueh'[50] .
Teuma lôn peugah lom keu ureuëng-ureuëng nyang jipreh ngon jipeucèh kitab-kitab barô nyan. Meunyo ngon cara jiubah padum-padum boh ayat nibak teks-teks jameun lam kitab barô nyan ka jipeuubah iman: sabab, meunurôt cara pike gata, jeuët jipeugah bahwa Mureubèe Injil nyang Mulia keudroë pih, saweuëb ka jicatit padum-padum boh narit ngon buët nyang hana seujalan, ka jipeuteuka peucah beulah lam iman di antara awaknyan keudroë. Injil Mateus geutuléh lapan thôn lheueh Isa geupeu'ék u syeuruga[51] ; Injil Markus siplôh thôn lheueh nyan; Injil Lukas limong blah thôn lheueh nyan; dan Injil Yahya lhee plôh duwa thôn lheueh nyan. Ngon sabab nyan, jak tanyoe tilék bida-bida antara awaknyan lam padum-padum boh narasi ngon narit. Lam Doa Tuhan, 'Bapak Kamoe', Matius geutuléh: 'Bri keu kamoe uroe nyoe'[52] ; seudangkan Lukas geutuléh: 'Bri keu kamoe ruti siuroe-uroe'. Matius geupeugah: 'Peuampôn keuh utang kamoe'; seudangkan Lukas geupeugah: 'Peuampôn keuh desya kamoe'[53] . Matius geupeugah: 'lagee kamoe ka meuampôn'; seudangkan Lukas geupeugah: 'sabab kamoe keudroe meuampôn'. Matius geukheun: 'keu ureuëng nyang meuhutang bak kamoe'; seudangkan Lukas geukheun: 'keu tiëp-tiëp ureuëng nyang meuhutang bak kamoe'. Matius geutuléh: 'sabab Droeneueh keukuasaan dan la'én-la'én', seudangkan Lukas hana geuseubôt hai nyan. Disinoe lôn teumanyong: peu keuh Santo Lukas ka geuubah iman deungon geutuléh Doa Tuhan deungon narit nyang la'én lheueh Matius? Peu keuh iman Matius nyan saboh hai, dan iman Lukas nyan hai nyang la'én? Lom pih, na saboh ayat la'én keuna keu peurintah Almaseh keu Rasul-rasul untuk geupeusampoe khabar gèt;. Matius geutuléh bahwa watée Isa geuyue Rasul-rasul bek geuba sapeue pih keu peujalanan, Gobnyan geupeugah: 'hana keupee, hana tongkat'[54] ; seudangkan Markus geutuléh: 'cit saboh tongkat ngon keupee'[55] . Lom pih, Matius geutuléh: 'Watée Isa teungoh geutinggai Yerikho, na dua droe ureueng buta teungoh geuduek bak binéh rot u '[56] ; seudangkan Markus jituléh bhah sidroe ureueng buta, nakeuh Bartimaeus[57] : peu keuh Markus nyan la'én nibak Matius lam imuën gobnyan, saweueb jituléh bhah sidroe ureueng buta kon duwa droe? Lom pih, Matius jicerita: watee Isa trok u wilayah Gerasa, duwa droe ureueng nyang keunong iblih meurumpok ngon gobnyan[58] ; seudangkan Lukas jipeugah bhah sidroe ureueng nyang keunong iblih[59] . Seulaén nyan, awaknyan ka geucatat Sabda Bahagia nyang hana seujalan. Matius geucatat sikureueng Sabda Bahagia[60] , seudangkan Lukas geucatat peuet boh mantong[61] : peu keuh Lukas ka geuubah pikéran, geutuléh laén nibak nyang ka geutuléh lé Matius sigohlom nyan? Lom pih, bhah duwa droe pancuri nyang geusaléb sajan Almaseh, Matius ngon Markus geutuléh bahwa ban duwa droe pancuri nyan geuhina Gobnyan; teuma Lukas geupeugah: sidroe geuhina Gobnyan, seudangkan nyang la'én geumeudo'a: 'Ingat kheueh lôn, ya Tuhan, meunyo ka neuteuka lam keurajeuen Droeneueh.' Seulaén nyan, meunyoe bhah keubeudôhan Almaseh dari maté, Matius ngon Markus geutuléh bahwa sidroe malaikat teuka bak ureuëng-ureuëng inong nyang ba minyeuk mur bak jirat; seudangkan Lukas ngon Yohanes geucalitra bahwa dua droe malaikat nyang teuka. Lom pih, Lukas geupeugah bhah dua malaikat nyan, geukheun bahwa awaknyan geudong: 'Kalön, dua droe ureueng agam geudong di keue awaknyan geungui bajèe nyang meucahya that'[62] ; seudangkan Yahya geukheun bahwa awaknyan geuduek: 'Dua droe malaikat geungui bajèe putéh geuduek, sidroe bak ulèe dan nyang la'én bak gaki, bak teumpat tubôh Isa geupeu-éh'[63] . Nyan keuh le that ngon meubida-bida bida lam peunyata ngon kisah nyang na lam Injil-injil; teuma iman ureuëng nyang tuléh Injil nyan saboh ngon hana meubah.
Sabab guru-guru Bryn nyan nakeuh ureuëng meusulet, dan lagèe asèe jimeong-meong bak Geurèja Almaseh, jipeugah bahwa na padum-padum boh kalimat nyang ka geuubah lam kitab-kitab barô ka jipeuubah iman. Nakeuh dari asèe-asèe meong-meong lagèe nyan Rasul nyang Suci geuyue bak geutanyoe beu ta-at, geupeugah: 'Beu ta-at nibak asèe-asèe nyan'[64] .
Seulaén nibak nyan, ureuëng-ureuëng nyang jeuheuet nyan jipeuburôk Geurèja Kudus, sabab lam Doa Tuhan, kon geutanyoe tapeugah 'Aneuk Allah', tapi geutanyoe tapeugah 'Tuhan kamoe'; lagèe-lagèe ka kamoe peusampéh doa Aneuk Allah. Hai ureuëng bangai! Peu na nyang peureundah Aneuk Allah meunyo geutanyoe taheuet Gobnyan sidroe Tuhan lam doa? Aneuk Allah geukheun Allah—peu nyan buet nyang brôk? Gelar toh nyang leubeh rayek ngon leubeh mulia: 'Aneuk Allah' atawa 'Allah'? Tieb-tieb ureuëng Kristen Ortodoks geukheun Aneuk Allah, lagèe nyang geupeugah lé Allah keudroe lam Kitab Suci: 'Lôn teurimong gata, dan Lôn teuma jeuët keu Ayah keu gata, dan gata teuma jeuët keu aneuk agam ngon aneuk inong Lôn' ([65] ). Dan lom, Santo Yohanes Teologian geupeugah lam Injil: 'Gobnyan ka geubri hak keu geutanyoe jeuët keu aneuk-aneuk Allah, keu ureuëng-ureuëng nyang meuiman bak nan Gobnyan' ([66] ). Ngon lagèe nyan, tiep-tiep ureuëng Kristen geukheun aneuk Allah, kon lé fitrah, tapi lé rahmat; saban lagèe Santo Basilius Agung geukheun aneuk Allah lam kidmat gereja bak tanggai 1 Januari, lam stichera Pujoe-pujoe, nyang teutuléh lagèe nyoe: ''Ka jeuët keu aneuk Allah lé rahmat, meulaluë lahé barô nibak baptisan ilahi'—teuma, peuë na ureuëng nyang jeuët geukheun Allah? Sabab watee geutanyoe geukheun Aneuk Allah nyan 'Allah', geutanyoe hana geupeuteubiët Gobnyan nibak du'a geutanyoe, teuma geutanyoe teutap geupeusapat Gobnyan lam du'a nyan, ngon geukheun Gobnyan ngon gelar nyang leubèh rayek ngon leubèh meuhoreumat, 'Allah'. Peu na ka lheueh neudeungo bhah ajaran sesat Arianus, nyang geukheun Almaseh Tuhan geutanyoe nyan Aneuk Allah, tapi hana geupeunyata Gobnyan nyan Allah? Ureuëng-ureuëng Arian jipeugah bahwa Aneuk Allah nyan nakeuh Aneuk Allah, tapi kon Allah; Gobnyan hana saban deungon Bapak, hana saban zat, hana saban singgasana, hana saban asai, dan kon Peuneujeuet, tapi makhluk; Gobnyan geuhoreumat cit kareuna geukheun Aneuk Allah, dan kon Allah. Meunan kheueh ureuëng-ureuëng Arian jikufur. Sabab Bapak-bapak Geurèja, lheueh geupeuputôh masalah nyan, geuparèntah ureuëng-ureuëng Ortodoks mangat geukheun Aneuk Allah nyan 'Tuhan', sira geupeugah: 'Tuhan Isa Almaseh, Tuhan kamoe, neugaséh kheueh kamoe!' Sabab watee geutanyoe geutawôk Aneuk Allah nyan 'Allah' lam du'a, geutanyoe meu-aku lam iman Ortodoks bahwa Aneuk Allah nyan nakeuh Allah. Teuma, ureuëng-ureuëng skismatik, nyang hana jitem seubôt Aneuk Allah nyan 'Allah', teungoh jitulông ureuëng-ureuëng Arian nyang meucaci. Teuma, peuëkheun Doa Tuhan nyan hana teutuléh lagèe nyan cit lam kitab-kitab jameun: 'Tuhan Isa Almasih, Allah kamoe'? Peu kon, hai Brynyan, gata na neuseubôt kitab 'jameun' nyang gata seubôt nyan, Cyril dari Yerusalem—nyan keuh kitab nyang geucetak di Moskow bak thôn 7152 Masehi, bak masa peumeurèntahan Tsar nyang Saleh ngon Pangeran Rayeuk Michael Feodorovich, ngon bak masa patriarkat Patriark Kirill Joseph dari Moskow? Lam kitab nyan, bak bagian akhé, na saboh peunjeulasan Doa Isa, nyang geupeuphôn bak blah likôt folio 552 dan meuturôt sampoë bak akhé folio 556. Lam peunjeulasan nyan, cuba kalon pakriban Doa Isa nyan geutuléh: kon lagèe nyoe: 'Tuhan Isa Almaseh, Tuhan kamoe'? Pakon teuma, sira neumat bak kitab-kitab jameun, hana neupakoe kitab jameun nyang geupeurunoe gata keu neukheun: 'Tuhan Isa Almaseh, Allah kamoe'? Alangkah bangai ngon kreueh ulèe gata nyan! Teuma, di keureuseean lôn, lôn hana lôn larang cit geungui doa nyoe: 'Tuhan Isa Almaseh, Aneuk Allah, neugaséh kheueh kamoe!' Ngon syarat bék na soe nyang peusom lam haté jih ajaran sesat Arian nyang teukutôk. Teuma, geupeu-izin keu ureuëng nyang meuh'eut keu geupeusapat ban dua nyan—Aneuk Allah ngon Allah—geupeugah lagèe nyoe: 'Tuhan Isa Almasih, Aneuk Allah, Allah kamoe, neugaséh kheueh kamoe!'
Jak taseubôt cit disinoe 'Limonar' nibak Sophronius nyang that suci, Patriark Yerusalem, sibagoe saksi ateueh doa Isa, Aneuk Allah, nyang geukheun lé gobnyan sibagoe Allah. Na teutuléh lam kitab Sophronius nyan, bak Bab 51, bahwa Bapa Kirani Paléng Suci Ephrem, Patriark Antiokia[67] , keu geupeuyakin sidroe rahéb stylite nyang sesat, geulhom omophorion gobnyan u dalam apui dan geumeudo'a, geupeugah: 'Tuhan Isa Almasih, Tuhan kamoe,' dan la'én-la'én. Dan lam Bab 44: sidroe tuha geumeudo'a keu murib gobnyan nyang lalè nyang ka meuninggai, geupeugah: 'Ya Tuhan Isa Almasih, Allah kamoe nyang seubeutôijih, neupeuleumah bak lôn keuadaan jiwa syèdara lôn.' Dan lam Bab 155: Abba Yordan, lheueh geukalon lhèe droe ureueng Saracen jidrop sidroe aneuk muda seubagoe tawanan, dan geumeuheuet keuneuk teubôh jih nyan nibak awaknyan, geuteupeue bahwa awaknyan hana jitem teurimong teubôh keu jih nyan, sira jipeugah bahwa awaknyan ka meujanji keuneuk peuseumah jih nyan seubagoe kurubeuen keu imuem awaknyan; laju ureuëng tuha nyan, geumeutumpôk ateuëh tanoh, geupeuphôn meudo'a bak Tuhan, geupeugah: 'Ya Tuhan Isa Almaseh, Tuhan kamoe, neupeuseulamat hamba Droeneueh dari ureuëng-ureuëng biadab nyang hana meu-Tuhan nyoe!' Dan langsông lhee droe ureuëng Saracen nyan beungèh that dan, geutarék peudeuëng droe maséng-maséng, laju saling poh droe; dan aneuk muda nyan, ka beubaih, laju geuikôt ureuëng tuha nyan.
Hai nyoe ka jituri lé mandum ureuëng, sabab bapak-bapak suci jameun dilee biasa geupeugah lam Doa Isa, 'Tuhan kamoe'. Pakon teuma gata beungèh, hai musôh Geurija Suci, meungomel ateueh kamoe kareuna Doa Isa, padahai kamoe kheun Aneuk Allah nyan 'Tuhan'? Bèk meungomel ateueh kamoe, teuma ateueh bapak-bapak suci jameun nyan, meunyoe gata hana malèe ngon hana teumakot keu murka Po Teuh Allah; keucam awaknyan, sabab awaknyan meudo'a lagèe nyoe: 'Tuhan Isa Almasih, Po Teuh kamoe!'
Dan ureuëng-ureuëng skisma nyan pih jipeuburôk kamoe, lagèe-lagèe kamoe ka meu'ubah nan Juru Seulamat, jituléh 'і҆i҃s' gantoë 'і҆s҃', dan awaknyan jibanci that nan nyang paléng suci 'і҆i҃s' nyan, dan gamba Kristus; meunyo awaknyan jikalon 'i҆i҃s' teutuléh di ateueh nyan, awaknyan hana jiseumah, tapi jipeucaci kamoe, sira jipeugah: 'Lam awaknyan pih na i҆sꙋ̀s.' Meunan keuh ureueng-ureueng meupecah belah nyan jitafsir deungon cara meureundi-reundi nan nyang paléng suci 'i҆i҃s' nyan seubagoe 'lam i҆sꙋ̀s'. Dan lagèe-lagèe jikeuneuk sanggah kamoe, awaknyan jipeugah: 'Watèe, meunurôt Syari'at Musa, Almaseh geusunat bak uroe keulapan, barô keuh awaknyan jibri nan "i҆s҃", nan nyang ka geubri lé Malaikat, bahkan sigohlom gobnyan geupeujeuet lam pruet[68] .' Malaikat nyan ka geubri nan keu Aneuk Allah sigohlom Gobnyan geupeujeuet lam rahim, teuma awaknyan geupeubiyeu nan nyang geubri lé Malaikat nyan dan geubri nan la'én keu Gobnyan, 'i҆i҃s', dan ngon nyan keuh lahé istilah 'in i҆sꙋ̀s' lam kalangan awaknyan.
Teuma kamoe, deungon tapeuleumah keubodohan alasan awaknyan, akan meutanyong bak awaknyan: cuba peugah bak kamoe, hai gata ureueng 'carong' nyang bangai dan hai gata tukang hina nyang kafé! Watee Malaikat geupeugah bak Perawan nyang Paleng Suci bhah keuhadiran Aneuk Allah lam pruet, lam basa peu, lam ilee basa peu geumeututô ngon gobnyan—lam basa Rusia, atawa lam basa la'én? Dan lam basa peu geupeunan Juru Seulamat nyan—lam basa Rusia, atawa lam basa la'én? Meunyoe Malaikat nyan geumarit ngon Bunda Maria nyang Paléng Suci lam basa Rusia, maka beutôi kheueh peuneugah gata nyan, bahwa gobnyan geupeunan Aneuk Allah 'Iesus'; teuma meunyoe Malaikat nyan hana geumarit lam basa Rusia, maka gata teubukti ka meusulet.
Peuhah kheueh mata pikéran gata nyang buta, dan kalon kheueh lé droe gata: dari bansa ngon basa peu kheueh Dara Murni Indôn Tuhan nyan, dipat gobnyan tinggai, dan lam basa peu Malaikat geumeututô ngon gobnyan bak watèe Peumakluman? Sabab gobnyan nakeuh sidroe dara dari bansa ngon basa Yahudi, kon basa Rusia; gobnyan tinggai di nanggroe Yahudi, kon di Rusia: sabab Malaikat geumarit ngon gobnyan lam basa Ibrani, kon lam basa Rusia, kareuna gobnyan nakeuh sidroe dara Yahudi.
Di sinoe kamoe tanyong lom bak droeneueh: nan nyang paleng suci nyan, nyang meunurot adat Yunani geutuléh seubagoe singkatan 'і҆с҃' di yup nan nyan, dan geubaca 'Yesus'—pakri cara geubaca lam basa Ibrani? Peugah bak kamoe, meunyo droeneueh tateupeue. Teuma kamoe meuteupeue droeneueh hana neupeugah, sabab droeneueh hana tateupeue. Sabab nyan, hai gata nyang hana meuphôm, peurati dan meuphôm kheueh, meunyo gata sanggôp meuphôm.
Ureuëng nyang carong lam basa Ibrani geupeugah bahwa nan Juru Seulamat nyan geubaca lam meubagoe cara, meunurôt adat nanggroe-nanggroe Yahudi.
Di ladôm teumpat awaknyan geukheun gobnyan: IOSVA.
Ladôm – – – IESVA.
Ladôm – – – IESKVA.
Na cit – – – IESKVA.
Banmandum nyan, meunan pih, na saboh makna: Juru Seulamat.
Dan Santo Basilius si Rayeuk (nyang paléng patôt taikôt) geupeunyata lam kitab tatabasa gobnyan bahwa nan 'i҆i҃s' nyan asai jih nibak kata Ibrani 'Yeshua', nyang makna jih peuseulamat; Teuma, lôn yakin (kheun Basil) bahwa nan nyan asai jih nibak 'ΙΑὨ', nyang makna jih 'seumpurna', bentuk masa ukeue jih nakeuh 'ΙΑΣΩ', nyan keuh asai jih 'Yesus'. Nyan kheueh kheun Basil. Tata basa Basil nyan jeuet teurumpok lam jilid keulhèe nibak karya gobnyan, nyang geucetak lam bahsa Yunani ngon Latin di Paris bak thôn 1638 Masehi, bak halaman 595 jilid nyan. Sabab nan 'Isa' geupeumakna dari bahsa Ibrani nakeuh 'Juruselamat', ngon dari bahsa Yunani nakeuh 'Dokto'. Hai nyoe na cit lam karya Santo Athanasius si Rayeuk, Uskup Agung Alexandria, lam risalah keupeuet geulawan Apollinaris, nyang lam nyan geupeugah meunoe: 'Isa geupeunan dari 'Iasato', nyang makna jih 'gobnyan geupeupuléh bala umat gobnyan'. Gobnyan geupeupuléh, watee gobnyan geutém cok rupa sidroe hamba. Sampoe disinoe St. Athanasius. Ka jeulah bahwa gobnyan, lagèe St. Basil si Rayeuk, geucok nan nyang paléng suci 'Iisus' dari kata Yunani Ἰάω, nyang makna jih 'Ulôn peupuléh'; bentuk masa ukeue jih nakeuh Ἰάσω (Iaso), dan bentuk peurintah jih nakeuh Ίάσατο (Iasato), nyang asai jih dari sinan Iasous. Dan wateè Malaikat geupeugah bak Perawan nyang Paléng Suci bhah keuhai keulayeuen Aneuk Allah, geumarit ngon gobnyan lam basa Ibrani, gobnyan geuboh nan (meunurot riwayat Baelius ngon Athanasius) Aneuk Allah nyan 'Yesus' (kon lagèe cara ureueng Rusia, 'i҆sꙋ̀ s') Meunan cit, meunyang keu Injil Matéus, nyang geutuléh Injil lam basa Ibrani (saweueb gobnyan sidroe sagai nyang geutuléh Injil lam dialék Ibrani), patôt tateupeue bahwa nan Juru Seulamat geutuléh lam basa Ibrani seubagoe Iasous (meunurôt kisah Basil ngon Athanasius nyang Rayeuk); dan kon lam beuntuk Rusia, і҆сꙋ̀с.
Pakon, meunyo meunan, nan nyang that suci nyan hana geutuléh atawa geubaca 'і҆асꙋ̀с' lam basa Hellenic-Yunani, tapi geubaca 'і҆и҃с'? Nyan sabab jih, lam kawan ureuëng Helleno-Yunani, atôran tatabèya bahsa dialèk Ionia nyang paléng tuha geupeuteuntèe bahwa harah A, meunyo jiseutot harah I lam abjad desimal, sabe geuubah jeuët keu I oktal, lagèe nyoe: Iatír (doktô), nyang awaknyan tuléh jeuët keu Iítír. Hermias (Hermes) geutuléh jeuët keu 'Ermias'. Meunan cit, 'Yesus', nyang nakeuh nan Ibrani, geutuléh lé awaknyan seubagoë 'i҆is', deungon geugantoë harah 'A' jeuët keu 'I'. Dan nyoe kon saboh peursilèh atawa peurusak nan, tapi saboh atôran tatabasa lam bahsa Hellenic, lagèe nyang ka geupeugah. Sabab watee peuet droe Injilist nyang suci geutuléh Injil gobnyan keuhai Almaseh Tuhan, Matius, nyang geutuléh lam basa Ibrani, geutuléh nan nyang paleng suci nibak Juru Seulamat (meunurot riwayat Basil ngon Athanasius) seubagoe 'Yesus'; Markus, nyang geutuléh lam basa Romawi, geutuléh 'Iesus'; keu ureuëng Romawi, meunurôt atôran tatabahsa lam basa droëjih, geugantoë harah 'A' ngön 'E'—saban lagèe nyang geupeubuët lé ureuëng Yunani ngön 'I': seudangkan Lukas ngön Yohanes, nyang geutuléh lam basa Yunani, geutuléh 'і҆i҃с'. Nibak ureuëng Yunani nyan, kamoe ureuëng Rusia ka meungadopsi cara meutuléh ngön meuhah nan nyang that suci nyan, meusajan ngön iman Ortodoks Yunani.
Beutateupeue cit hai nyoe: lam basa Hellenic-Yunani, nan Juru Seulamat geutuléh ngon duwa cara: beuntuk peunoh—ngon mandum harah dan hana judul—ngon beuntuk singket—di yup judul. Beuntuk peunoh geutuléh lagèe nyoe: Isous; beuntuk singket jih nakeuh і҆и҃с, dan beuntuk nyang leubeh singket lom nakeuh і҆с҃. Bah pih awaknyan kadang-kadang jituléh nan nyan ngön singkatan nyang paléng paneuk, nyang jicakup huruf phon ngön huruf keuneulheueh mantong nyang na tanda bacah jeuet keu 'і҆с҃', awaknyan hana sagai-sagai jikheun 'Jesus', tapi sabe jikheun ngön jimeu'en 'Iisous'.
Sabab bah pih lam kalangan geutanyoe Nan Nyang Paléng Suci nyan kadang-kadang geutuléh peunoh hana geungui judul, lagèe nyang jeuet takalon lam kitab khutbah lé John Chrysostom keuhai surat-surat Paulus, bak folio 1374, di sinan geutuléh lagèe nyoe: 'Sabab meunyo na ureueng teuka geupeusampoe Injil Isa nyang la'én' ([69] ), dan la'én-la'én. Leubeh lazém bak geutanyoe geutuléh nyan ngon judôi 'і҆с҃'; teuma, nyang beutôi nakeuh tapeugah lagèe ureueng Yunani—kon 'Jesus', tapi 'Iisus'—bah pih meujan-jan awaknyan geutuléh leubeh paneuk lagèe 'і҆с҃'. Dan saweueb ureueng Rusia kamoe hana carong, hana saban lagèe ureueng Yunani nyang geubaca nan nyan deungon cara panyang bah pih geutuléh deungon cara singket, tapi saweueb awaknyan geutuléh deungon cara singket, awaknyan pih geubaca deungon cara singket nyan cit. Awaknyan jituléh 'і҆с҃' dan jikheun 'Jesus'; kareuna nyan, leubèh gèt keu geutanyoe tuléh 'і҆и҃с' daripada 'і҆с҃', mangat nan nyang leungkap Peuseulamat nyan, lagèe ureueng Yunani, jikheun lam lhèe suku kata dan kon cit duwa. Sabab na watee jih jituléh 'i҆i҃s', na cit watee jih jituléh 'Jesus'. 'i҆i҃s', lagee nyang ka lheueh tapeugah, nyan nakeuh teujeumah dari bahsa Ibrani nyang makna jih 'Juruselamat', dan dari bahsa Yunani nyang makna jih 'Peupuléh'. Meunyoe keu makna 'Jesus', deungo beu göt-göt. Lam bahsa Yunani, 'Isos' meuma'na 'saban'; 'Ous' meuma'na 'telinga': meunyo dua kata nyan geupeusaboh, jeuet keu 'Isous', nyang meuma'na 'saban-telinga'. Teuma, bèk tapeugah nan Almaseh Peuseulamat geutanyoe ngon nan lagèe nyan. Ngon sabab nyan, leubeh get geutuléh 'і҆и҃с' nibak 'і҆s҃', ngon geubaca lam lhèe suku kata, nyang meuma'na Peuseulamat ngon Peupuléh geutanyoe, Almaseh , kon lam duwa suku kata, nyang meuma'na 'saban-telinga'. Keu ban peuet droe Injili, lam lhèe boh basa—Ibrani, Yunani, ngon Latin—geutuléh nan Tuhan lam lhèe suku kata, kon duwa, lagèe nyang ka geupeugah. Lam basa Ibrani nakeuh 'Yeshua', lam basa Latin 'Iesus', ngon lam basa Yunani 'Iisous', nyang meuma'na Peuseulamat ngon Peupuléh geutanyoe. Teuma, lam basa Rusia, ureuëng-ureuëng skisma nyan, nyang geungui dua suku kata mantong—'Iisus'—hana geupeungaku Juru Seulamat ngon Peupuléh jiwa geutanyoe. Dan keubit, 'Isa' na lam droe awaknyan: sabab awaknyan hana geupeungaku Isa nyang seubeutôijih, nyakni Peuseulamat ngon Peupuléh, tapi 'Isa' la'én nyang su jih saban. Dan awaknyan geupeuburôk Malaikat Peumaklum, nyang geupeugah haba keuhai keuhamilan Aneuk Allah bak Perawan nyang That Suci, seolah-olah gobnyan nyang geupeunan gobnyan 'Isa'. Teuma jinoe sulet awaknyan ka teubongka, dan alasan bangai awaknyan ka teupeukalön; dan keuhujatan nyang jiteubiet dari babah awaknyan nyang ka beukah ateueh nan Isa nyang paléng suci nyan akan jiwoe keulayi bak ulèe droe jih. Sabab bak awaknyan na geuteumèe Isa, nyang geukheun 'saban-telinga'; teuma bak geutanyoe cit na sidroe, nyang na sigohlom, na jinoe, dan akan na siumu masa, Isa, nyang geukheun Peuseulamat ngon Peupuléh jiwa geutanyoe, Almaseh Tuhan, nyang, bah pih lam Injil geutuléh lam beuntuk Yunani nyang paléng singkét di yup judôi 'і҆s҃', teutap geubaca 'І̑исоу́с' ngon lhèe suku kata, kon duwa.
Di pustaka Tsar, nyang na di Rumoh Cetak di Moskow, na saboh Injil Yunani tuléh jaroe lam tulésan Kharatei. Dan lagèe nyang ka geutuléh kira-kira 1.100 thôn nyang ka leupah atawa leubèh, lagèe nyang na cit teucatat lam kitab nyang geuturi seubagoe *Uvet Spiritual*, bak blah likôt folio 32. Lam Injil nyan, sigohlom Injil Santo Yohanes Teologian, nan Paléng Suci Juru Seulamat geutuléh lam beuntuk saléb lagèe nyoe:
Lam bahsa Yunani, ΙΗΣΟΓΣ ΣωΣΟΝ
Lam bahsa Slavia, І̑исоу́се спасѝ
Ngon sabab nyan ka jeulah bahwa, demi kamoe ureueng Rusia nyang hana meupendidikan, leubeh get geutuléh nan Juru Seulamat nyan seubagoe 'і҆i҃s' nibak 'і҆s҃', mangat geubaca lam lhèe suku kata, kon duwa.
Meunyang keu cara peuduek jaroe bak tanda saléb ateueh droe, ka cukôp jituléh bhah nyan lam Kitab Zabur, nyang jipeuphôn ngon saboh kata pengantar; bah kheueh soe nyang meuh'eut jibaca disinan: tapi bah kheueh soe nyang hana jimeuphôm keumuliaan jih jideungo peue nyang geupeugah.
Jinoe ka watee jih geutanyoe taubah u artikel la'en.
Iman jameun nyan na dua boh hai:
1) Lam dogma-dogma Ortodoks, nyang geupeusah lé Rasul-rasul nyang Kudus ngon Majelis Ekumenis:
2) Ngon lam adat-istiadat jameun Geurija, nyang geupeutrôn lé Rasul-rasul nyang suci ngon Bapak-bapak jameun nyang suci keu geupeujak lé ureuëng meuiman deungon cara Ortodoks.
Keu tapeumudah, jak tapeuringkaih lagèe nyoe: di Rusia nyoe, Iman Awai nyan nakeuh iman nyang geuteurimong lé Santo Vladimir nyang Mulia, watèe gobnyan geupeumanö di Cherson, geuteurimöng dari ureuëng Yunani dan geuba u Rusia, dan deungon nyan ka geupeucahya nanggroë-nanggroë Rusia; dan Geurija Rusia geupeudong ateuëh dogma-dogma Ortodoks dan adat istiadat keugeurija nyang geuba lé Vladimir dari ureuëng Yunani, dan teutap bak nyan sampoë 'an uroë nyoë—nyan keuh iman jameun.
Ngon sabab nyan, bah ta ujoe bandua dogma ngon adat keurija agam nyang geuba lé Vladimir dari ureueng Yunani, dan ta pike, meunurôt bandua nyan, peu keuh iman Bryn nyan nakeuh iman jameun.
Peunilékan Iman Jameun meunurôt dogma-dogma Ortodoks.
Phôn-phôn that,
Meuiman ngon meuaku bahwa Tuhan lam Trinitas nyan saboh—Bapak, Aneuk, ngon Roh Kudus—nyan meubida pribadi tapi hana jeuet teuplah lam zat keutuhanan: nyoe keuh iman jameun, nyang geuba u Rusia lé Vladimir dari ureueng Yunani.
Teuma, ureuëng Bryn hana jipeunyata saboh zat Ilahi nyang tunggai lam Trinitas, tapi jibagi nyan jeuët keu lhèe ngon peuët, lagèe nyang teuma tadeungo siat teuk.
Sabab iman awaknyan kon iman jameun, tapi iman barô. Dan saweueb ureueng Brynians hana geupeunyata saboh zat Ilahi lam Trinitas, tapi geubagi jeuet keu lhee ngon peuet, tanyoe akan takalon nyan deungon jeulah nibak tulésan awaknyan keudroe.
Barô-barô nyoe, deungon keuhebat Allah, kamoe meuteumèe salinan surat-surat gurèe skisma nyang meugah Avvakum—bekaih proto-pope, nyang ka geupeucat ngon geukutôk, tapi ureueng Brynians geuhoreumat jih nyan seubagoe wali, geukheun jih nyan syahid barô, ngon geupeugèt gamba ikon jih ngon geuseumah jih nyan—ka jitamong bak kamoe. Lam surat-surat nyan, kamoe ka peutamong di sinoe renungan keuhai Trinitas nyang suci nyang na lam surat jih keu ureueng tuha Solovetsky, Ignatius.
Habakuk geupeugah:
Kalon kheueh, hai Ignatius Solovetsky, dan peucaya kheueh bak Trinitas Lhèe Sifeuet.
Deungo, hai ureuëng-ureuëng Ortodoks nyang meuiman bak Trinitas zat saban: soe na tom deungo haba bhaih Trinitas lhèe zat? Kon ka geupeurunoe lé Rasul-rasul nyang Suci ngon Bapak-bapak nyang Suci keu geutanyoe keu ta akui saboh hakikat lam Trinitas nyang Suci? Hana cukôp watèe keu geutanyoe, nyang tuléh singkét, keu ta seubôt banmandum tulésan dogmatik Ortodoks ngon ajaran nibak maséng-maséng ureuëng nyan; teuma, bah ta seubôt sidroe mantong keu gantoe banmandum: Santo Yohanes dari Damaskus, nyang, lam Octoechos, bak nada keulhèe, bak Ibadah Sore Rayeuk, geumeu'en lagèe nyoe: 'Ulôn pujoe kuwasa Bapak ngon Aneuk, dan ulôn meulagu keu keukuatan Roh Kudus, keu Keutuhanan nyang hana jeuet teubagi, nyang hana teucipta, keu Trinitas nyang saban zat, nyang meupeurintah siumu masa.'
Nyan keuh Trinitas nyang saban zat, kon Trinitas nyang lhèe zat, nyang kamoe akui lam iman Ortodoks.
Teuma lamkawan ureuëng skisma nyan ka jiteubiët saboh pengakuan barô, nyang kon Ortodoks teuma sesat; awaknyan jiaku na Trinitas lhèe Pribadi nyang meubida.
Sabab iman awaknyan kon iman nyang jameun, tapi iman nyang barô—saboh ajaran barô nyang meulawan, nyang goh lom na sigohlom nyan, nyang jipeugèt lé Vladimir dan kon jiba dari ureueng Yunani.
Lom, Avvakum:
Bèk takôt keu pembagian jeuët lhèe nyan, sabab nyan nakeuh saboh zat ngon saboh sifeuët, nyang geubagi jeuët lhèe Keubeutôlan.
Deungo, hai ureuëng meuiman Ortodoks: peuë kon nyoe bid'ah ngon hujat ateuëh Trinitas nyang Suci, saboh zat ilahi ngon saboh sifeuët, nyang geubagi jeuët lhèe? Peuë nyoe iman nyang awai? Peuë nyoe iman nyang geuteurimong lé Geurija dari Rasul-rasul nyang suci ngon Bapak-bapak nyang suci? Peuë nyoe iman nyang geuba lé Santo Vladimir dari ureuëng Yunani u Rusia? Kon sagai-sagai. Bak masa Vladimir, sajan ngon iman suci nyang geuteurimong, kitab-kitab geurija pih geupeutamong u Rusia, geupeusalin dari basa Yunani u basa Slavia; dari kitab-kitab nyan, jinoe tanyoe tabuka saboh, nyang geuturi seubagoe Octoechos, dan jak ta meuhadap bak nada phon, bak kanon keu Trinitas Suci nyang Paleng Peuhudép, nyang geumeulagu bak Ibadah Teungoh Malam tiep-tiep minggu, nyang geupeugèt lé Mitrofanov, lam sedalion ode keu-nam, dan jak ta beuet dan ta kalon pakriban Trinitas nyang saban zat geupeunyata. Di sinan teutuléh lagèe nyoe: 'Keu Trinitas nyang Paléng Suci, nyang hana jeuët teuplah lam hakikat, nyang teudöng dari lhèe Pribadi nyang meusaboh hana teupisah, dan nyang tinggai hana teuplah lam hakikat Keutuhanan, kamoe ureuëng seumah di bumoe nyoe meureundôk.' Lam hai nyoe geutanyoe tapeureuhaté pengakuan Ortodoks meunyangkôt Trinitas nyang Suci: Trinitas nyang Suci nyan hana jeuet teuplah lam sifeut; Keuribadian-keuribadian nyan meubida, tapi hana jeuet teupisah, dan teutap hana jeuet teuplah lam hakikat Keutuhanan.
Teuma, guru skisma Avvakum Rospopa geupeurunoe murib-murib gobnyan di Brynyan keu geuplah saboh zat ilahi jeuet keu lhee zat, ngon geuplah saboh sifeuet ilahi jeuet keu lhee sifeuet. Pajan na iman nyang jeuheuet lagèe nyan ngon bid'ah nyang meucaci nyan na di Rusia? Peu na nyan bak masa Bapak-bapak Kudus, ureuëng-ureuëng mujizat Rusia? Hana sagai-sagai, hana tom na; tapi nyan nakeuh saboh hai nyang barô, nyang jipeutamong bak jameun geutanyoe lé spekulasi gila Avvakum ngon murib-murib jih.
Sabab iman Bryn nyan kon iman jameun, tapi iman barô, nyang jipeuplah ngon jipeupisah sifeuet ngon hakikat Ilahi Tritunggal nyang hana jeuet teuplah jeuet keu lhee, saboh hai nyang gohlom na sagai-sagai di Rusia.
Lom, Avvakum:
Asai Keutuhanan nyan meualue lam lhèe; bèk tapeugah, lagèe nyang jipeugah lé Arius, na lhèe sifeuet nyang hana saban, tapi lhèe sifeuet atawa jeut nyang saban—nyan ka cukôp; bèk tapeugah le.
Hai Avvakum, kon sidroe ahli teologi tapi sidroe ureueng meutabu, nyang deungon doktrinasi kaku gata nyoe ka neupeuleumah droe gata nyan bangai that! Phôn-phôn, bah pih jipeugah droe seubagoe gurèe, jih hana jiteupeue peu nyan ajaran sesat Arius; sabab Arius hana jipeugah na lhèe sifeuet keutuhanan, tapi cit saboh bak Bapak mantong: meunan cit jih hana jiaku Aneuk nyan Tuhan, tapi cit Aneuk nyan mantong; dan jih jipeugah bahwa Aneuk nyan kon dari sifeuet nyang saban, tapi lé rahmat. Nyang keudua, Abbaqum nyan bangai, sabab jih jipeuplah sifeuet ngon hakikat keu-Tuhanan jeuet keu lhee boh. Peu hana jeuet keu saban jeuheut jih meunyoe hana taaku Trinitas nyang Suci, lagee nyang jipeubuet le Arius, ngon jipeuplah sifeuet ngon hakikat keu-Tuhanan jeuet keu lhee boh, lagee nyang jipeubuet le Abbaqum, nyang, bak watèe jipeujaga droe nibak ajaran sesat Arius, ka jipeugöt saboh ajaran sesat droe jih nyang hana kureueng brat, dan ka jeuet lagèe ureueng bingong nyang jiplueng nibak apui, tapi jiteumèh droe u dalam dapu apui, dan, bak watèe jipeujaga droe nibak seunjata gob, jipoh droe ngon peudeueng droe jih lam keugilaan jih?
Teuma Avvakum leubeh lanjôt jipeujeulaih alasan sesat jih, jipeugah lagèe nyoe:
'Masiëng-masiëng na kurusi teupisah: Bapak, Aneuk, ngon Roh Kudus; lhèe Raja Syuruga nyan geuduek disinan, hana teusom.'
Soe keuh lamkawan ureueng ortodoks nyang hana teukhem keu ajaran gila nibak guru skizmatik nyang meuceuhu Habakuk nyan, seakan-akan Bapak geuduek teupisah di syeuruga, Aneuk teupisah, ngon Roh Kudus teupisah? Konkeuh lhèe Hypostasis nibak Trinitas nyan geupeurintah lam kesatuan Keutuhan Droegeuh?
Ka geuturi lé mandum ureuëng, bak watèe gobnyan jeuët keu padri, Abbaqum hana geubeuët Triodion Prapaskah—karya-karya Santo Teodoros Studita—bak masa Prapaskah Suci, atawa, meunyoe na geubeuët pih, gobnyan hana geupaham. Lam nyan, bak Aleuhat phôn Masa Puasa, lam kanon keu hukôman ureuëng sesat, lam Ode 9, Triodion nyan geubaca lagèe nyoe: 'Ulôn pujoe Keutuhan Bapak, Aneuk, ngon Roh Kudus, saboh zat lam lhèe Hipostasi, saboh jeutaan nyang hana jeuët geubagi, meubida lam pribadi, saboh lam keumanyang, na di sigala pat.' Ngon lagee nyan, Santo Teodoros Studita, meusajan ngon banmandum Geurija Ortodoks, geupeunyata keu-Tigang Suci nyan sidroe lam keumandirian, kon lhee lam keumandirian; seudangkan Avvakum ngon keujahélan geukheun bahwa nyan lhee lam keumandirian, kon sidroe lam keumandirian. Pajan na meuteumeung pikeran gila lagèe nyan keuhai Trinitas nyang na lam Geurèja Almaseh, lagèe pikeran skisma nyoe? Hana sagai: nyoe nakeuh saboh keutuhan barô ateueh Trinitas nyang jipeugèt lé awaknyan.
Sabab iman skisma nyan kon iman jameun, tapi iman nyang barô, nyang peuteubiët bid'ah-bid'ah barô.
Hai Avvakum nyang paléng bangai! Patôtjih gata koh kayèe di rumoh droe, kon gata campô urôsan ureuëng la'én, dan ngon akai ureuëng gampông gata nyan neucuba peuklèh Trinitas nyang saban zat jeuët keu lhèe.
Malah ahli-ahli teologi nyang paleng meuhasé, nyang ka meuthôn-thôn geupelajari ajaran teologi, geumeututô deungon that até-até watee geupeugah haba bhah Keutuhan: Teuma gata, nyang hana tom tadeungo bhah teologi, meunan cit hana tateupeue peue nyan teologi, ka meuh'eut tabuka babah nyang sombong nyan keu tapeuteubiet dogma bhah Sifeuet Ilahi; dan bah pih gata meuh'eut deuh lagee sidroe ahli teologi, gata ka tapeuleumah droe gata sidroe ureueng nyang keuji keu Tuhan, sidroe ureueng sesat, dan sidroe ureueng nyang hina keu Trinitas nyang Suci. Patôtjih gata ka tabaca lam kitab *Margaret* narit Santo Yohanes Krisostomus bhah Nyang Hana Teupatéh, dan dari sinan patôtjih gata meurunoe keu tapeumulia Trinitas Nyang Paléng Suci nyang saban zat leubèh gèt ngon cara seungap daripada ngon tapeugah haba nyang hana meukeunong bhah Gobnyan.
Lom, Avvakum geupeugah:
Almasih geuduek ateueh singgasana nyang teupisah, geumat kuwasa saban rata ngon Trinitas Kudus.
Bahpue langèt geudeungo, dan bahpue bumoe geupeureumeuen, keu ajaran sesat nyang barô nyoe, nyang hana tom geudeungo yôh masa dilèe: bahwa Almaseh nyan la'én nibak Trinitas nyang Suci. Ureueng-ureueng skismatik nyan hana lé geupeucaya bak Trinitas, tapi ka geupeucaya bak kuatrinity: Bapak, Aneuk, ngon Roh Kudus, deungon Almaseh seubagoe ureueng keupeuet. Dipat na tom geudeungo keuyakinan lagèe nyan? Pajan na tom na keuyakinan lagèe nyan di Rusia? Peu kon nyoe saboh bid'ah barô, nyang jipeuplah Aneuk Allah jeuet keu duwa—Aneuk Allah sidroe, ngon Almaseh sidroe—nyang jeuet (meunurot bid'ah awaknyan) jinoe ka na duwa Aneuk Allah Bapak, ngon deungon nyan ka teubentuk saboh 'peuet droe'?
Peu keuh nyoe iman nyang beutôi? Peu keuh nyoe iman jameun? Peu keuh Vladimir jiba nyoe dari ureueng Yunani? Peu keuh nyoe pengakuan Ortodoks? Peu keuh nyoe Kristen nyang saleh? Peu keuh nyoe kon saboh bid'ah nyang jeuheut, nyang meulawan deungon iman suci jameun, nyang geubenci lé Po Teuh Allah, tapi jeuet keu seunang haté iblih?
Alangkah gila ngon sesat that! Pakri jeuet gata, hai kaum skisma nyang meupaloe, peugah iman gata nyan 'iman jameun', padahai gata keudroe nyang ka peugot ngon teurimong ajaran sesat nyang brat that lagèe nyan? Kon, beutôi kon, iman gata nyan kon iman jameun, tapi iman barô, nyang peunoh deungon ajaran sesat nyang barô cit.
Ulôn, Avvakum, lagèe nyan meungaku ngon meuiman: sifeut Tuhan nyan hana meubah; teuma, 'oh ka geupeutamong Firman Tuhan lam rahém Perawan Maria, kuwasa dari zat Gobnyan—nyan nakeuh, rahmat nyang sampôreuna—nyan tundôk bak keuheundak Tuhan; sabab Gobnyan geuheundak ngon geupeutamong droe Gobnyan deungon cara nyang hana ék tapeugah, seumeuntara zat Gobnyan nyang seubeutôijih teutap hana meubah sapeuë pih.
Alasan bangai that dari sidroe ureueng tani nyan! Peu na sadar jih nyan peu nyang jipeugah? Kon keuh narit-narit jih nyan hana la'én nibak seupôt, suram, muram, ngon haba su'uem mantong?
Phôn-phôn jih jipeugah bahwa sifeuet Aneuk nyan hana hana meubah; teuma jih hana jipeugah dan hana jiteupeue cit peu sifeuet Aneuk nyan. Gobnyan cit geukheun sifeuet nyoe 'zat', hana geusada bahwa na sifeuet la'én lam Trinitas nyang suci, nyang meubida ngon meupisah keu tiep-tiep Pribadi, lagèe nyang geupeugah lé Santo Mitrophan lam Kanon Trinitas, geukheun: Kamoe proklamasikan saboh rupa keu-Tuhan-an, lam lhee atribut hipostatik nyang meubida, nakeuh Bapak, Aneuk, ngon Roh KudSpirit[70] :
Sabab nyan nakeuh sifeuet Bapak keu geupeulahé Aneuk dan geukirém Roh Kudus.
Sifeuet Aneuk nakeuh geupeulahé lé Bapak, tapi hana geupeulahé Aneuk la'én nibak droe geuh.
Sifeuet Roh Kudus nakeuh teuka nibak Bapak nyang sidroe. Nyan keuh sifeuet-sifeuet ureuëng-ureuëng lam Trinitas.
Teuma, hakikat keutuhanan nyan saban keu lhèe Boh Pribadi, dan nyan saboh ngon hana jeuet teupisah.
Seulaén nibak nyan, (Habakuk) geupeugah bahwa Tuhan Firman nyang geutabu u dalam rahim Perawan nyan kon Zat-Nya keudroe, tapi kuwasa alami dari hakikat-Nya. Dan gobnyan geupeumakna kuwasa nyan seubagoe rahmat keu samporeuna, sementara hakikat Aneuk nyan keudroe nakeuh ilahi, seakan-akan hana sagai-sagai teusom dari langèt. Ngon lagèe nyan, meunurôt pikeran jih, ka na duwa droe Aneuk: sidroe ngon Bapak di syeuruga, dan nyang la'én teujasad lam kandôngan Perawan, geukirém lé Aneuk nyang na ngon Bapak di syeuruga nyan.
Gobnyan geupeugah peungakuan sesat nyan deungon narit gobnyan keudroe nyang leubeh la'en dan leubeh jeulah lagee nyoe:
'Ulôn kuakui kuwasa Keutuhanan lam kandôngan Perawan, tapi kon Zat Tuhan Keudroe, nyang teuka dari Yang Maha Manyang, tapi leubèh keu saboh keuaseulian nyang hana ék teupeugah.'
Dan lom gobnyan geupeugah hai nyang saban:
Ka geutrôn dari syeuruga deungon kuasa rahmat Gobnyan keu geutanyoe, mandum u dalam rahim Dara nyang paléng suci: lam hakikat Gobnyan mandum gèt, tapi lam wujud Gobnyan mandum saban deungon Bapak, hana jeuet geubagi. Sampoe disinoe Avvakum keuhai Inkarnasi Almaseh.
Gobnyan pih geupeurunoe murib-murib gobnyan keu meupiké ngon cara nyang saban; sidroe nibak awaknyan, nyang nan jih Erofey Andreev, geutuléh lagee nyoe lam surat-surat gobnyan:
Aneuk geupeujeuet lam rupa manusia meulalu keubajikan ngon keuaseuhaan, la'én nibak Zat Gobnyan.
Kalon kheueh sidroe Nestorius nyang barô lam droe Habakuk ngon murib-murib jih! Guru nyang jeuheuet nyan, deungon jipeunyata iman jih nyang jeuheuet, jipeurunoe lagèe cara Nestorius, seakan-akan kon Aneuk Allah Keudroe nyang meureu-udép lam kandôngan Perawan Maria, tapi cit kuwasa atawa rahmat Gobnyan nyang jituju u dalam gobnyan, dan bahwa kuwasa atawa rahmat Gobnyan nyan, seakan-akan, meureu-udép lam kandôngan Perawan Maria, padahai Aneuk Allah Keudroe hana, lagèe jih, geutrôn dari syeuruga u bumoe. Sabab Mak Allah nyang Paléng Suci nyan (meunurôt ajaran sesat Avvakum, meunan cit deungon pikeran nyang sesat Nestorius) kon Mak Allah, tapi cit Mak Almaseh; saweueb gobnyan hana geupeulahé Aneuk Allah Keudroe (lagee nyang jikheun lé awaknyan deungon sulet), tapi geupeulahé saboh kuwasa atawa rahmat mantong, nyang geukheun Almaseh. Teuma geutanyoe, seubagoe ureuëng meuiman ortodoks, bék sagai-sagai tapeutimang ajaran sesat nyan lam pikéran geutanyoe; sabab geutanyoe meuiman ngon meuaku bahwa Perawan nyang Paléng Suci nyan nakeuh Ma Tuhan nyang seujati, nyang ka geupeulahé Tuhan nyang seujati, Firman, lagèe nyang ka geupeurunoe lé Bapak-bapak Kudus keu geutanyoe mangat meuiman bak Konsili Ekumenis Keulhèe, nyang geupeuna di Efesus geulawan Nestorius nyang jeuheuet. Dan Santo Yohanes Damascus, lam Buku 4, Teuntang Iman, Bab 15, geutuléh: 'Ibu Tuhan nyan na dan geukheun meunan lam makna nyang paléng luhur dan beutôi.' Dan lom: 'Aneuk Allah lahé nibak gobnyan, kon manusia nyang ba Allah, tapi Allah nyang ka jeuet keu manusia[71] .' Dan Santo Mitrophan, peungarang kanon, lam Nada 3, lam Kanon Trinitas, bak Ibadah Teungoh Malam tiep-tiep minggu, lam ode keulimong, lam kidmat Theotokos, geupeugah: 'Nibak Droeneuh keuh Kristus lahé, lam hakikat ngon keuheundak, dua sifeuet.' Sabab sifeuet keuilahian Po Teuh Allah ka meusaboh ngon sifeuet keumanusiaan lam pruet Dara Maria jeuet keu sidroe Pribadi Almaseh, dan phon bak saat nyan, watee Almaseh geupeujeuet lam rupi manusia, Allah nyan sampôreuna, meunan cit manusia; dan manusia nyan sampôreuna, meunan cit Allah, lam dua sifeuet nyang meubida tapi meusaboh lam sidroe pribadi nyang hana jeuet teuplah. Sabab bah pih Aneuk Allah ka geupeujeuet lam kandôngan Perawan ngon sifeuet keuilahian Gobnyan, Gobnyan hana meupisah nibak Bapak; dan kon lagèe nyang jipeugah lé Habakuk ngon murib-murib jih, bahwa meunyoe Aneuk Allah nyang seubeutôijih ka geutron lam kandôngan Perawan ngon sifeuet keuilahian Gobnyan, Gobnyan hana lé na di syeuruga ngon Bapak, teuma ka teupisah nibak Bapak. Alangkah bangai ureuëng bangai nyan, nyang hana jiteupeuë Zat Ilahi nyang hana jeuët teupisah! Sabab bah pih Aneuk Allah na di bumoe lam keudroe Gobnyan nyang seubeutôijih, Gobnyan teutap hana jeuët teupisah nibak Keu-Ilahian Ayah nyang meutron di syeuruga; dan bak watèe nyang saban cit, Gobnyan na di Hades deungon roh, di Syuruga deungon ureuëng meucurè, dan di ateuëh singgasana deungon Ayah, saban lagèe, watèe lam kandôngan Perawan, Gobnyan hana geutinggai Bapak, dan watèe geuduek lamkawan manusia, Gobnyan hana geutinggai Bapak; lagèe nyang geupeunyata lé Geurèja Suci lam kidôngan Peurayaan Énsènsion bak Sombayang Magrib Rayeuk lam Slavnik: 'Gata hana neutinggai dada Bapak, hai Isa nyang paléng mamèh, , dan neuduek di bumoe lagèe manusia.' Dan lam Irmos nada keu-tujôh, lam ode keu-peuet: 'Bèk tinggai pangkuan Bapak, hai Kristus Allah, nyang ka trôn u bumoe.' Teuma Almaseh Tuhan geutanyoe keudroe, watee geutanyong le Santo Filipus, 'Tuhan, peutunyok kheueh bak kamoe Bapak,' geupeugah: 'Barangsoe nyang ka jingieng Lôn, ka jingieng cit Bapak: peu keuh gata hana tapateh bahwa Lôn na lam Bapak, dan Bapak na lam Lôn?'[72] . Kalon kheueh nyoe, hai ureueng Brynyans! sabab Aneuk Allah nyang seubeutôijih, deungon sifeuet keuilahian Gobnyan, ka geupeujeuet rupa manusia lam kandôngan Mak Allah nyang That Suci, dan hana geukirém soe la'én nibak droe Gobnyan keu geupeujeuet rupa manusia: dan Mak Allah nyang seubeutôijih nakeuh Perawan Maria nyang That Suci, nyang ka geukandông dan geupeulahé Allah nyang seubeutôijih nyang hana ék geupeugah. Sabab nyan, teukutôk kheueh Nestorius, teukutôk cit Abbaqum, ban dua nyan meusajan ngon ureuëng-ureuëng nyang seupandapat ngon awaknyan, nyang kafé keu Inkarnasi Allah Firman, meunan cit keu Inkarnasi Allah meulalu Maké Allah nyang seubeutôijih.
Deungo, hai ureuëng-ureuëng meuiman nyang seutia, guru lagèe pakri nyang na bak ureuëng-ureuëng peucah belah nyan; dari gobnyan cit ka lahé guru-guru la'én awaknyan. Guru awaknyan nakeuh Abbaqum si ahli bid'ah, rakan Arius lam meunghina Trinitas nyang Suci, dan ureuëng seutot Nestorius nyang saban pikeran lam meunghina Inkarnasi Allah. Awaknyan jipeuplah Keutuhan Tri Tunggal nyang hana jeuet teuplah, jipeuplah jeuet keu lhee ngon peuet, lagee nyang ka gata deungo; dan awaknyan hana jipeungaku bahwa Aneuk Allah beutôi-beutôi ka meureu'inkarnasi lam kandôngan Perawan nyang Paleng Suci, tapi cit jipeugah bahwa Gobnyan geukirém rahmat Gobnyan mantong keu gobnyan. Peu keuh nyoe iman jameun? Peu keuh iman meupicah awaknyan nyan 'kuno' cit saweueb awaknyan ka jipeuudép keulayi bid'ah jameun Nestorius?
Peue nyang jipeugah lé guru meupecah belah Avvakum nyan?
Jih nyan jipeugah bahwa roh Almaseh geu'ék dari saléb u syeuruga bak Bapak; teuma lheueh geubeudôh dari kubu, Almaseh geutrôn u neuraka deungon tubôh Gobnyan lheueh geubeudôh dari maté.
Deungo, hai ureuëng nyang seutia, peue nyang jipeugah lé gurèe gila nyan: jih nyan sidroe protopope, tapi hana jibaca ibadat keu Kebangkitan nyang Mulia, atawa meunyoe na jibaca, jih hana jipham, bak teumpat nyan teutuléh: 'lam jirat lam tubôh, u alam barzakh deungon roh Gobnyan seubagoe Tuhan'. Nyoe keuh pengakuan Ortodoks dari iman jameun nyang suci meunyoe keu turôn Almaseh u neuraka: bahwa Almaseh Tuhan geutanyoe geu-éh lam jirat lam tubôh, seumeuntara deungon roh Gobnyan nyang paléng suci, deungon kuwasa Keutuhan Gobnyan, Gobnyan geutrôn u neuraka keu geupeu'ék dari sinan roh-roh ureueng-ureueng suci jameun dilèe. Dan Santo Yohanes Damaskus geupeugah meunoe bhah hai nyoe: 'Roh nyang ka geupeuteuh Allah (Roh Almaseh) geutrôn u Hades, mangat saban lagèe mata uroe jipeucahya ureueng-ureueng nyang saleh di ateuh bumoe, meunan cit cahya nyan jipeucahya ureueng-ureueng nyang duek lam seupôt ngön bayang-bayang maté di yup bumoe'[73] . Sampoe sinoe, Damaskus. Ngon lagèe nyan, 'oh ka geupisah nibak tubôh, roh Almaseh langsong geutrôn u Hades keu geupeulheuh roh-roh ureueng-ureueng suci nibak sinan; teuma Avvakum geupeugah bahwa roh Almaseh phon-phon geujak nibak tubôh u Bapak, lheueh nyan geuwoe nibak Bapak u tubôh keu geupeuudép lom tubôh nyan, ngon lagèe nyan Almaseh, lheueh Gobnyan Bangket, geutrôn u Hades ngon tubôh Gobnyan. Sabab iman Habakuk ngon murib-murib gopnyan, ureuëng Bryni, kon iman nyang jameun, tapi iman nyang barô, saboh iman nyang meulawan ngon iman suci nyang ka trép.
Di sinoe lôn peugah lom keu ureuëng Bryni:
Meunyo gata, hai ureuëng Brynians, neupike nyan saboh desya rayeuk saweueb na padum-padum boh istilah jameun nyang ka geuubah lam kitab barô (nyang geuubah nyan kon keu geulawan iman nyang suci, tapi keu peubeutôi naskah), maka neupeunilé keudroë: toh nyang leubèh rayeuk desya—peuubah saboh istilah lam naskah, atawa peurusak dogma iman? Dan soe nyang leubeh peukacho iman: saboh kalimat nyang geuubah lam kitab, atawa ajaran sesat Nestorian nyang droeneuh keudroe nyang peugot? Di Moskow, lam kitab-kitab nyang barô geupeubeutôi, na padum-padum boh ayat jameun nyang peureulèe geupeubeutôi ka geupeubeutôi: teuma gata, ngon hana geutém teurimong kitab-kitab nyang barô geupeubeutôi nyan, ka gata tolak iman Ortodoks nyang jameun, sira gata peugèt keudroe gata saboh iman barô nyang meulaknat. Soe, meunyo meunan, nyang leubèh rayek meudesya; ureuëng nyang ka peubeutôi kitab-kitab nyan, atawa ureuëng nyang ka jitulak dogma-dogma Ortodoks dari iman Ortodoks? Dan deungon peu droeneueh meuharap seulamat? Deungon kitab-kitab nyang trép, atawa deungon iman? Meunyoe deungon kitab-kitab nyan, maka droeneueh hana peureulèe iman; teuma meunyoe deungon iman, pakon droeneueh ka meupaléng dari iman Ortodoks nyang trép? Soe nyang leubèh rayek: kitab-kitab nyang trép, atawa iman nyang trép? Kamoe meuteupeue gata meubangga lagèe-lagèe gata nyan teungoh neupeukong iman jameun; teuma, nyang barô nibak iman gata nyan ka deuh trang, kon nyang jameun, dan gata hana le neumat saboh iman, teuma le that: sabab kamoe deungo na le iman lagèe le biara lam uteuen Bryneki. Kon meunan? Peuriksa keudroe lé gata.
Bak thôn 1708 nyang ka leupah, bak buleuen November, sidroe Paderi Itam nan jih Joasaph, ureueng nyang peudong Biara Spasskaya Roevskaya di Distrik Balakhonsky, geujak saweue kamoe di Rostov; gobnyan geujok keu kamoe padum boh buku ubit nyang na meusoe teks * *—saboh jaweueban keu ureueng-ureueng meupecah belah—bah pih nan ureueng tuléh jih hana geuseubôt. Lam tèks nyan, nan-nan rahéb-rahéb biara Brynsky geususôn lagèe nyoe, dan lôn susôn sinoe lagèe nyang teutuléh:
Nan-nan rahéb Brynsky:
Sembah Almaseh, atawa leubeh teupat jih, Sembah Anticristo.
Ikonoklasme.
Peuseumah keu imum.
Anti-imam.
Sensualis.
Ahli bid'ah.
Anufriyevisme.
Efrosinovisme.
Iosifovisme.
Kalinovisme.
Kipreyanovshchina.
Ilarionovshchina.
Serapionovshchina.
Kozminshchina.
Volosatovshchina.
Isakovshchina.
Stefanovisme.
Avvakumovshchina.
Ureuëng Tutông.
Ureuëng Morelite.
Ngon nyang la'én, nyang geupeunan meunurôt nan gurèe-gurèe awaknyan; dan mandum ureuëng peungeut nyang malang nyan meumusôh-musôhan sidroë-droë, hana geuhoreumat sidroë-droë, dan hana geujéb, hana geupajôh, hana geumeudo'a meusapat, dan geukheun sidroë-droë seubagoë ahli bid'ah. Nyan keuh nyang na lam buku catatan nyan keuhai nan-nan ngon bida-bida pendapat di biara-biara Bryn nyan.
Bak thôn nyoe, 1709, lam buleuen Maret, bak uroe Aleuhad phôn Puasa Rayeuk, na lamkamoe padum-padum droe ureueng agam nyang ka lheueh u uteuen Bryn dan tinggai disinan, nyakni ureueng-ureueng nyoe: Peter Ermilov dari Yaroslavl, ngon Tuha Andronik dari Biara Borisoglebsky di Pereslavl-Zalessky; dan lheueh gobnyan teuka keulayi tuha Pakhomius, nyang yôh mantong ubit ka geuba dari Kacamatan Poshekhonsky u uteuen-uteuen nyan, di sinan gobnyan rayeuk dan ka geupeumanö dua go lé ureueng-ureueng bèk seutöt lheueh peumanö gobnyan nyang beutôi di sinoe. Kamoe meutanyong bak gobnyan keuhai panggonan-panggonan pertapa Brynsk nyang ka geuseubôt nyan, kamoe tanyong peu keuh nyan beutôi lagèe nyang ka geupeugah. Awaknyan geupeugah bak kamoe bahwa hana mandum biara nyan jinoe jituri deungon nan nyan, bahpih dilee nan nyan nyang geunguy; sabab na padum-padum droe ureueng nyang pimpin biara nyan ka meuninggai donya, na cit nyang ka geupinah u tanoh la'en, dan le nyang ka geujak u Polandia; sabab, lagee nyang geupeugah, le that nibak awaknyan ka geutinggai di padum-padum boh teumpat di sinan, seudangkan nyang la'en ka geugantoe teumpat awaknyan di sinoe.
Meunyang keu skete nyang jinoe na di uteuen Bryn, awaknyan geupeugah bak kamoe lagee nyoe, seupanyang nyang geuteupeue:
Nyan geukheun 'Sembah Kristus' sabab gurèe awaknyan nakeuh sidroe ureueng agam nyang geuturi deungon nan 'Kristus', dan awaknyan meudoa bak gobnyan lagèe gobnyan nyan Kristus nyang seubeutôijih.
Ureuëng Iconoclast, nyang jitulak mandum gamba suci, nyang ka trép meunan cit nyang barô.
Sekta 'Hana Padri', nyang teurimong padri nyang ploe ngon peulaku padum-padum boh sakramen geurija meunurot kitab-kitab jameun.
Sekta 'hana paderi', nyang hana jiteurimong mandum sakramen dan hana jiteurimong paderi sapeuë pih.
Sensualis, nyang meupeugah bahwa Antikristus ka teuka u donya lam rupa nyang jeuet takalon, tapi hana jipeugah soe keuh jih nyang sibeuna jih.
'Ureuëng Salah Tafsir'. Mandum sekte sesat awaknyan na nan nyan, sabab awaknyan mandum salah tafsir Kitab Suci.
Na cit Anufrians, meunan cit Avvakumites; sabab pondok-pondok pertapa sidroe Imam Agông Avvakum jipeukong ajaran gobnyan.
Na cit sekte Serapionite, meunan cit Morelian, nyang jipeulapah droe sampoe maté deuk (lagèe-lagèe keu geunaséh Almaseh); teuma Serapion keudroe ka maté, seudangkan ajaran jih goh lom gadoh.
Na cit golongan 'Volosatovites', meunan cit 'Ureuëng Tutông', nyang jipeungarôh le ureuëng untôk jipeutôt droe lagèe-lagèe keu geunaséh Almaseh, sira jicok keu droe jih bandum hareuta nyang tinggai nibak ureuëng-ureuëng nyang ka tutông nyan.
Kaôm Ilarion. Di sketa awaknyan, paderi nyang hana meutahbisan geupeulaku upacara, seudangkan awaknyan geukheun bahwa Ekaristi ngon krisma suci ka geupeusuci seugolom masa Patriark Nikon.
Sekta Fedosian. Awaknyan banci that keu meukawen nyang sah, jikheun nyan zina. Awaknyan jipeucaci paderi, tapi hana jiseutot gerakan anti-paderi.
Ureuëng Yosefit geuatô ulang paderi-paderi meunurôt hierarki gaya ureuëng meutani droëgeuh.
Ureuëng Yefremovite hana jitulak saléb peuët boh ujông, tapi jipeucaci mandum upacara geurija.
Kaum Yakubit. Ulèe awaknyan nakeuh Yakub, nyang geupeunan Zubov. Saban lagèe kaum skismatik la'én, awaknyan hana geuteurimong saléb peuet sagoe, tapi na biarawati nyang tinggai meusapat ngon awaknyan lam bilék nyang saban; hai nyang saban cit teujadi di biara-biara la'én.
Ureuëng Sabbatarian, nyang jipeulaku uroe Sabat lagèe cara Yahudi.
Dan le ureuëng la'én jipeugah bahwa lam uteuën-uteuën nyan na teumpat-teumpat meureunoe nyang rayek ngon ubit, keu ureuëng agam ngon inong, nyang keuyakinan jih meubida-bida dan buet jih anèh; ladôm nibak nyan na geuseubôt lam beunagi keulhèe nibak risalah nyoe, di sinan geupeugah buet-buet meupecah belah, nyang meulawan ngon Geurija Suci, keu geupeuleumah keusalahan jih.
Teuma, bak bagian nyoe geupeunyata deungon trang bahwa mandum panggông-panggông suci awaknyan meulawan saban-saban lam peucaya awaknyan; awaknyan seupakat cit bak saboh hai nyoe mantong: bahwa awaknyan mandum deungon saboh su geuhina Geurija Almaseh, sakramen-sakramen nyang suci, ngon kamoe ureueng meuiman nyang ortodoks. Saban lagèe Pilatus ngon Herodes nyang meumusôh sidroe ngon nyang la'én[74] , teuma watèe ka trôk keu jipoh Maté Almaseh, awaknyan meusapat keu jipeusaboh teunaga: meunan cit deungon ureueng-ureueng Brynians, bah pih meubida-bida lam keuyakinan, awaknyan meumusôh sidroe ngon nyang la'én; tapi awaknyan meusaboh pakat keu jipeukuto Geurija Almaseh, dan ngon meusare, lagee ngon saboh babah, dari haté jahat awaknyan, jipeuteubiet narit-narit keukuto nyang brat that teudeungo.
Peu kon mandum ajaran meubida nyan bak awaknyan, nyan nakeuh ajaran barô nyang hana sigohlom nyoe? Dan peu keuh Gurôn Bryn nyan, deungon keuyakinan jih, kon lagèe chimera—sato atawa makhlôk halus—nyang jipôt apui dari idông jih, lagèe nyang jicerita, deungon ulèe ngon dada singa, pruet kamèng, ngon iku uleue[75] ? Sabab Gurôn Bryn jipeupheuëh keusèhat jih ateuëh Geurèja Po Teu Allah lagèë ngon apui, jimeukông ngon narit-narit keusèhatan lagèë singa, dan jipajôh droë jih keudroë, hana ureuëng keumawèë, hana meuhukôm, lagèë kamèng: dan saban lagèë uleue nyang deuh lam kitab Wahyu, ngon idông jih, jipeureubah siperlhèë bintang-bintang di langèt u bumoe[76] : maka Gurôn Bryn nyan, jikirém iku jih nyang lagèe uleue—guree-guree, kheun lôn, nyang lagèe uleue—u banda-banda ngon gampông-gampông, jipeulheueh jiwa-jiwa Ureuëng Kristen Ortodoks dari alam langèt Geurija lagèe bintang-bintang, dan jiseumpom u dalam jurang droe jih. Sabab hana iman Bryn, hana iman jameun, tapi iman nyang barô, chimera nyang barô.
Saboh kajian ateueh Iman Jameun lam cahaya tradisi-tradisi gerejawi.
Phôn-phôn that, iman suci nyan ka geupeudong kon mantong lé Injil ngon tulésan-tulésan Rasul, ajaran-ajaran guru-guru nyang rayek, ngon dogma-dogma Konsili Ekumenis, tapi cit lé tradisi-tradisi awaknyan. Hai nyoe nyata dari narit rasui suci Paulus, nyang geupeugah bak ureuëng Korintus: 'Lôn pujoe droeneueh, syèdara, saweueb droeneueh neuingat mandum nyang nakeuh atra lôn, dan bahwa, lagèe nyang ka lôn peuwèh bak droeneueh, droeneueh neumat beukong bak adat-istiadat nyan'[77] , dan bak ureuëng Tesalonika geupeugah: 'Sabab nyan, syèdara, beudoh teutap kheueh dan neumat beukong kheueh bak adat-istiadat nyang ka geupeurunoe droeneueh, peu keuh nyan deungon narit lisan atawa deungon surat kamoe'[78] . Teuntang hai nyoe, Santo Krisostomus geutuléh lagèe nyoe: 'Nibak nyoe ka jeulah bahwa Rasul-rasul hana geupeutrôn mandum hai deungon surat, tapi le that nyang geupeutrôn deungon hana geutuléh'[79] ; bah pih meunan, bandua nyan saban-saban jeuet teupatéh. Ngon sabab nyan, geutanyoe harôh ta anggap tradisi Geurèja nyan jeuet teupatéh; lagèe nyan Santo Krisostomus geupeunyata:
'Tradisi nyan keuh mandum; bék tamita la'én lé.'
Tradisi nyan na dua macam: nyang saboh meuhubông ngon dogma iman—miseu jih tujôh sakramèn ngon penghormatan suci keu relik suci Tuhan—dan nyang la'én meuhubông ngon atôran ngon upacara (sira'at) Geurèja, miseu jih perayaan pesta , peujaga puasa, peuringatan keu ureuëng nyang ka meuninggai, ngon upacara-upacara seureuta atôran-atôran keugereja la'én; sabab bah pih hai-hai nyan hana teutuléh lam Injil Nyang Suci atawa lam Kitab Rasul-rasul, meunan cit hana rôh lam hakikat iman keudroë—miseuëjih iman keu Po Teu Allah nyang hana deuh takalon—tapi, saweueb hai-hai nyan nakeuh saboh bagi nibak tradisi keugereja ngon nakeuh tanda nyang geuakui nibak iman nyang beutôi sidroë ureuëng ortodoks; ngon sabab nyan, geutanyoe wajéb tapeuteun nyan, lagèe nyang geupeuingat lé St Chrysostom: 'Tradisi nyan keuh mandum; bèk tamita la'én lé.'
Teuma, nyan nakeuh tugas geutanyoe keu tapeuriksa tradisi iman suci toh mantong nyang geuba lé Santo Vladimir dari ureueng Yunani u Rusia; dan meunyo na soe nyang peuteun tradisi-tradisi nyan nyang geuba lé Vladimir meusigoe ngon iman, ureueng nyan na iman jameun: teuma soe mantong nyang hana geupeuteun nyan, ureueng nyan hana iman jameun, teuma ka geupeugèt keudroe saboh iman nyang barô.
Phôn that dari awai iman di Rusia, Geurija Ortodoks Rusia kamoe ka geupeuteun banmandum sakramèn Geurija nyan mandum, hana meugoyang, meunurôt adat ngon upacara nyang ka na dari jameun dilèe ngon geuba u Rusia lé Vladimir sajan ngon iman: sabab iman kamoe nyan keuh iman jameun dilèe.
Teuma ureuëng Brynyan hana jipeulaku sakramèn Geurèja, malah jipeureumèh nyan: sabab imuën awaknyan kon imuën nyang jameun, teuma imuën barô nyang jipeugèt keudroë.
Dan saweueb ureuëng Brynians hana jipeubuët sakramèn-sakramèn suci nyan, hai nyan ka jiteupeue lé mandum ureuëng.
Awaknyan hana jipeulaku Peumandi Kudus lagèe nyang jipeubuet meunurôt adat geurèja.
Hana upacara Krisma, nyang geupeulaku bak watee baptisan.
Awaknyan hana jipeulaku Ekaristi, nakeuh peusaboh Tubôh ngon Darah Kristus nyang seubeutôijih.
Awaknyan hana padri.
Awaknyan hana sakramèn Peunyesalan atawa ampônan desya.
Awaknyan hana jipeulaku meukawen nyang sah, sabab awaknyan jiduek sajan hana upacara meukawen; dan meunyoe na cit jimeukawen, nyan jipeulaku deungon cara nyang salah, lé paderi-paderi nyang jipeugah droe keudroe nyang hana geutahbis, atawa lé ureueng-ureueng nyang geularang peulaku upacara: nyoe sabab le di antara awaknyan ka jipeuudep keulayi ajaran sesat Nikolaus, nyang jipeuizin ureueng agam na leubeh dari sidroe peurumoh, lagee nyang ka geupeugah bak bagian keulhee.
Hana cit upacara lom urôt ureuëng sakét lamkawan awaknyan.
Dan saweueb mandum misteri suci, nyang geupeulara lé Geurija Suci dari jameun kon ka geupeuteuka u Rusia meusigoe ngon Iman lé Vladimir, Ureuëng Brynians ka jitulak nyan: sabab awaknyan ka jitulak iman nyang trép dan jipeugèt iman barô keu droëjih; dan pakon awaknyan hana malèe jikheun iman awaknyan nyang trép nyan 'iman nyang beutôi', padahai ka jitulak mandum adat trép Geurija dan hana meusapeuë pih sisa iman nyang trép nyan lam droëjih?
Phôn that dari awai iman di Rusia, geupeuphôn peudong geurija-geurija Tuhan, lam geurija nyan geupeuna ibadah-ibadah suci, dan geupeuna kurubeuen ngon peuseumahan keu ureueng nyang mantong udep ngon nyang ka meuninggai.
Ureuëng Brynia hana sapeue pih nyan bak awaknyan: sabab hana meusapeue sisa iman jameun nyan lam droe awaknyan.
Phôn that mula iman di Rusia, gamba suci nyang tuha ngon nyang barô saban-saban geuhoreumat; sabab bak watèe nyan nanggroe Rusia hana puas ngon gamba suci nyang jiba lé ureueng Yunani mantong, tapi ka jipeuphôn lukéh gamba suci nyang barô keudroe.
Teuma jinoe ureuëng Brynians nyan jipeumulia cit gamba-gamba suci nyang trép mantong, dan jitulak nyang barô: sabab awaknyan hana jimat keuyakinan Rusia nyang trép, teuma jimat saboh keuyakinan nyang barô.
Phôn that mula iman Kristen di Rusia, saléb suci peuet sagoe ngon lapan sagoe saban-saban geupeumulia; bukti nyang jeulah nakeuh saléb peuet sagoe nyang geuba lé Vladimir dari Cherson, nyang sampoe 'an jinoe mantong jeuet takalon teudong di altar likôt singgasana di Katedral Rayeuk di Moskow.
Teuma, ureuëng Brynians jiteurimong saléb lapan sagoë mantong, seudangkan saléb peuët sagoë jitulak; sabab awaknyan hana jipeucaya keu agama Rusia jameun, teuma keu saboh agama barô.
Phôn that dari awai iman di Rusia, geutanyoe ka taikôt tradisi keugereja untuk ta hormat Injil Suci, nyang geuba dari mèh keu ureuëng ramè bak Ibadah Beungoh Uroe Aleuhat lheueh geubeuët Injil Uroe Aleuhat, mangat ureuëng ramè jeuët sujud ngon ciôm Injil nyan.
Teuma, ureuëng Brynians jipeurunoe bahwa bék jiseumah Injil Suci; sabab awaknyan hana jimat keuyakinan Rusia jameun, teuma jimat saboh keuyakinan nyang barô.
Dan bahwa ureuëng Brynians hana jipeurunoe keu jiseumah Injil Suci nyan ka nyata teukalon nibak surat-surat murib Avvakum, Erofey Andreev, ngon rakan-rakan jih, nyang jituléh lagèe nyoe: jiseumah Injil, saboh tulésan nyang jituléh ngon daweuet, nyan nakeuh adat ureuëng Tatar.
Deungo, hai ureuëng meuiman Ortodoks, narit-narit si tukang peucah belah nyan, si 'ahli' nyang gila—narit-narit nyang patôt keu geupeukhem. Jih nyan jipeugah bahwa sujud di hadapan Injil Suci nyan nakeuh adat ureuëng Tatar. Peuë na tom na Injil lam agama Tatar, nyang di hadap jih ureuëng Tatar ka lheueh sujud? Peuë hana jeulah bahwa si murtad nyan teungoh meusulet ngon meukaru-karu, sira jipeusalah kamoe lagèe kamoe teungoh sujud di hadapan daweuet nyang geungui keu geutuléh Injil nyan? Teuma, hai hai ahli bid'ah nyang meupaloe, nyang hana akai ngon iman nyang beuna! Peu na gata teupeue pakriban Injil nyang Suci geuhoreumat lé ureueng Kristen nyang seutia? Meunyo gata hana teupeue, deungo beuget-get:
Watèe kamoe sujud di hadapan Injil Suci, kamoe hana sujud keu benda fisik nyan keudroe, meunan cit kon keu papan nyang meuhias ngon pirak atawa meuh, kon keu keureutah, meunan cit kon keu daweuet, tapi sujud kamoe nakeuh keu Firman Allah, lagèe nyang teutuléh lam Injil. Saban lagèe watèe geutanyoe sujud di hadapan gamba-gamba suci, kon geutanyoe sujud keu papan kayèe, cat, garih kuah, atawa bahan nyan keudroe, tapi geutanyoe sujud keu gamba muka ureueng suci nyan; dan saban cit lagèe watèe geutanyoe sujud di hadapan Saléb, kon geutanyoe sujud keu bahan nyan keudroe, meunan cit keu kayèe atawa zat la'én peu mantong nyang nibak nyan geupeugöt saléb; meunan cit kon kamoe kalon saléb peuet sagoe atawa lapan sagoe, tapi tiep-tiep kali kamoe kalon saléb, kamoe teuingat keu Peudeuritaan Tuhan, dan kamoe sujud di hadapan Peudeuritaan Tuhan: meunan cit, watee kamoe sujud di hadapan Injil Suci, kon zat materi nyan nyang kamoe hormat, tapi Firman Allah.
Gata, hai ureuëng Brynians nyang meuh'eut, deungon gata tulak keuhoreumatan keu Injil Kudus, gata cit ka tulak keuhoreumatan keu Firman Allah, nyang ka geupeumulia lé Geurija Kudus dari jameun kon. Dan saweueb gata tulak adat keuagamaan geurija nyang ka trép nyan, hana iman Rusia jameun kon lam droë gata, tapi mungkén iman nyang barô.
Phôn that dari awai iman di Rusia, paderi ka geupeulaku upacara suci lam Geurija Allah; seudangkan ureuëng nyang hana geutahbiskan kon mantong geularang peulaku upacara suci, tapi hana geupeu-izin cit keu geumat barang-barang suci atra Allah.
Teuma lam kawan kaum skismatik, ureuëng agam ngon inong nyang hana geutahbiskan geupeulaku upacara suci, lagèe nyang ka geuteupeue di ladôm teumpat lam wilayah keupaduan geutanyoe.
Di saboh banda (nan banda nyan hana lôn peugah), na sidroe ureueng agam hana jabatan, nyang carong meunuléh, jikheun droe jih sidroe paderi dan, ka jimeusom droe lam rumoh-rumoh ureueng skisma nyan ka trép that, jipeuna Misa meunan mantong hana jabatan, jibri Komuni Kudus keu ureueng-ureueng nyang seucara meusom-som jiseumah skisma, dan jipeuna mandum sakramen keu awaknyan. Teuma peu na akibat, peu na kuasa, peu na peungkhususan bak ureuëng nyang hana geutahbis nyan jipeubuët buët-buët nyan?
Na haba nyang jipeugah lamkawan geutanyoe di Rostov bahwa, bak masa uskup nyang ka meuninggai donya, almarhum, Yang Mulia Jonah, Metropolitan Rostov, hana ji'ôh nibak banda di seubrang danau, di saboh gampông, na sidroe ureueng inong muda jiteuka dari saboh aliran sesat ngon jeuheut dan, jimeusom lam rumoh meuligo sidroe ureueng tani, jih nyan jipeulaku saboh ibadah sesat secara rahsia, jideungo peungakuan ureueng ramee ngon jibri Komuni Kudus—kon keu ureueng biasa mantong, tapi cit keu paderi-paderi: sabab na cit paderi-paderi bangai nyang jiteuka seucara rahsia bak jih keu meu-aku ngon jiteurimong Komuni hana suci nibak jaroe jih. Ka gila that nyan! Peue seumacam ibadah nyan? Peue seumacam Komuni? Peue seumacam peubeubaih nibak desya? Peue seumacam peulaksanaan mandum sakramen la'én, nyang jipeulaku lé sidroe ureueng inong? Peue nyoe iman jameun? Peue na keujadian lagèe nyoe sigohlom nyoe, bak masa bapak-bapak suci geutanyoe di Rusia? Hana sagai-sagai.
Sabab iman skisma nyan kon iman jameun, tapi iman nyang barô; keubit jih, nyan leubèh keu takhayul nibak iman.
Keubit na paderi-paderi nyang ka geutahbis lam kawan awaknyan, tapi awaknyan nakeuh ureuëng meungungsi nyang hana rumoh, nyang ka geupeukucô dari tugaih khidmat lé uskup droe jih keu saboh-saboh buet salah jih, atawa awaknyan keudroe ka jiplueng dari iman nyang saleh; awaknyan jipeulaku padum-padum boh sakramen di rumoh-rumoh ureuëng Bryn. Hai nyoe anèh bak kamoe, sabab ureuëng-ureuëng Brynya jitulak kitab-kitab nyang barô dicetak tapi jiteurimong paderi-paderi nyang barô dilantik; awaknyan jibenci kitab-kitab barô tapi jigaséh paderi-paderi barô. Meunyoe gata tolak kitab-kitab barô nyan, hai ureuëng Bryn, maka patôt cit gata tolak paderi-paderi nyang barô geulantik nyan; teuma meunyoe gata teurimong paderi-paderi nyang barô geulantik nyan, maka gata harôh cit teurimong kitab-kitab barô nyan.
Phôn that bak awai iman di Rusia, cit Injil Peuet-Tiang Kristus nyang geuteurimong, nyang geutuléh lé Injilist suci Matius, Markus, Lukas, ngon Yohanes; dan hana Injil la'én, seula'én Injil Kristus, nyang na sampo'an 'an jinoe.
Teuma, di Brynyan, na teumeung saboh Injil barô la'én, kon Injil Almaseh, tapi Injil Avvakum: Keu Avvakum, sidroe guru sulet nyang meugah di kalangan ureueng meupecah belah, geutuléh kitab droe geuh, nyang peunoh ngon alasan sesat, dan geupeunan: *Injil Abadi*, sira geupeugah, 'Nyan kon lôn nyang tuléh, tapi lé jaroe Po Teuh Allah.'
Dan saweueb awaknyan na saboh Injil barô la'én—kon Injil Kristus, tapi Injil Avvakum—seula'én nibak Injil Kristus nyang ka trép, iman awaknyan ka jeuet keu iman barô cit, kon lé iman nyang trép.
Teuntang peu nyang beutôi-beutôi geutuléh lé ureuëng meuseurita Injil barô nyan—nyang kon atra Almaseh tapi atra Syaitan—lam Injil jih, kamoe hana meuteuntèe; sabab kamoe goh lom teurimong kitab nyan keudroe nibak jih: teuma, nibak salinan surat-surat jih ka nyata bahwa jih hana jituléh la'én seula'én, meunurot akai sesat jih nyang jeuheut, narôih keu Lhèe Saroe nyang Suci, keu Inkarnasi Aneuk Allah—lagee nyang ka kamoe peugah di ateueh—ngon fitnah narôih ateueh Geurèja Almaseh.
Jak taingat cit saboh hai la'én nibak salinan surat-surat jih. Avvakum geutuléh keu Fyodor sidroe diaken, murib jih, bhah Trinitas nyang Suci lagèe nyoe: 'Fyodka, oh Fyodka! Meunurôt gata, na le that awaknyan, sidroe ureueng ngon saboh gamba; oh, aneuk jalang, asèe siladôm mata, ureueng bangai nyang meudeurita! Meunyo gata hana tateupeue kuwasa kitab-kitab nyan, cuba tanyong bak sidroe ureueng inong tani: 'Neupeugah bak lôn, mak, bhah Trinitas nyang Suci; peu nyan Trinitas?' Dan gobnyan akan geujaweueb dan geupeugah: 'Dan gata pih, Fedka, peutrôn ulèe gata, aneuk dara jalang, ubak ureueng inong tani nyang di ateueh tanoh nyan.' Nyan keuh saboh keuajaiban, bah pih keu lôn sidroe ureueng meudesya, pakriban carong jawaban inong tuha nyan. Tanyong cit bak jih, 'Peue hakikat Tuhan?' dan jih nyan akan jaweueb gata dan jipeugah."
Deungo, hai ureueng nyang seutia, pakriban ceudah susônan kata nyang jipeugèt lé juru khabari sulet bid'ah nyan, dan gunakeuh nyan. Peu kon patôt geupeukhem narit jih nyan? Pakri jeuet jih nyan brani jituléh hai-hai lagèe nyan? Dan pakri jeuet ureueng-ureueng meupecah belah jinoe brani jipeuanggèe narit-narit hana meuteuntèe jih nyan seubagoe Injil? Peu keuh nyoe jeunèh khutbah nyang na lam Injil-Injil Almaseh—lam Injil Matius, Markus, Lukas, ngon Yohanes? Oh, pikeran ureueng gampông!
Lom pih, ureuëng meuseurita Injil sulet nyan hana putôh-putôh jipeugah hai nyan lam surat-surat jih:
'Dan watee kamoe beudoh dari maté, teuma Tuhan geupeujeuet lôn sidroe ataman.'
Ceurita hana meuphôm ureueng bangai nyan bit-bit keu geukhem! Soe na tom deungo na pangkat 'ataman' lamkawan pangkat ureueng-ureueng suci? Kamoe na meudeungo bhah pangkat Nabi, pangkat Rasul, pangkat Syahid, pangkat Ureueng-ureueng Suci nyang meutangga, pangkat Ureueng-ureueng nyang Geuhoreumat! ngon pangkat-pangkat ureueng suci nyang la'en: tapi kamoe hana tom, sagai-sagai hana tom meudeungo bhah pangkat 'ataman' lamkawan ureueng-ureueng suci.
Pangkat barô nyoe geupeugèt lé Avvakum si murtad, dan iman awaknyan nyan keubit iman nyang barô, kon iman nyang jameun.
Ureuëng meureumpök sulet ngon guru sesat Avvakum nyan, jipeukong ajaran gila jih nyan ngon saboh mimpi ajaéb nyang jikalon, nyang jituléh lagèe nyoe:
'Ulôn puasa peuet blaih uroe bak Masa Puasa Rayeuk, dan lôn kalon droe lôn—jaroe lôn, gaki lôn, gigoe lôn—teuhah ban saboh langèt; dan laju Tuhan neukeubah lam droe lôn langèt, bumoe, ngon banmandum makhlôk.'
Alangkah luwa biasa penglihatan nyan! Alangkah hebat ureuëng peugöt mukjizat nyan! Gobnyan geupajôh langèt ngön bumoe dan banmandum makhlôk, geutulôh mandum nyan ngön urèë gobnyan, dan geumat mandum nyan lam prôt gobnyan! Ka teuntèë gobnyan that-that deuk; lheueh peuët blaih uroe puasa, gobnyan meuh'eut that keuneuk pajôh sampoë geupajôh kon cit batèë, tapi banmandum bumoe, langèt, ngön banmandum makhlôk. Pakri pruet jih hana meutak! Ngon ajaéb that jih hana jipeulop murib-murib jih. Teuma, lôn curiga jih ka trép that jiteumeun roh awaknyan ngon jipeutamong u dalam neuraka nyang paléng lhôk.
Ureuëng peugèt mukjizat sulet nyan ka jeuët keu sidroë raksasa nyang kreuëh; konkeuh jih nyan syèdara langsông nibak raksasa nyang dilee na geukalon lé Anthony si Agông nyang teuhoreumat, nyang geucalitra lé gobnyan keudroe, sira geupeugah: 'Na watee sidroe syètan jikeutôk pintô biara, dan watee lôn teubiet lôn kalon sidroe ureueng agam nyang manyang that, jipeu'ék ulèe jih sampoe u langèt, dan watee lôn tanyong bak jih, "Soe gata nyoe?" jawaban jih: 'Lôn nyoë Satan[80] .'
Teuma Habakuk leubeh hebat nibak Syaitan nyan; sabab jih jipeuluwah droe jih ban saboh langèt, dan jipeusapat banmandum makhluk lam dada jih. Ureuëng meukaramat barô nyoe nakeuh sidroe ureuëng meupecah belah: hana meusidroe pih nyang saban lagèe jih lamkawan ureuëng meukaramat jameun; sabab iman awaknyan pih barô, kon nyang jameun.
Teuma, meunyo na ureuëng nyang geukheun iman skisma nyan 'iman jameun', nyan 'jameun' cit meunurôt awaknyan ka geupeuudép keulayi bid'ah-bid'ah jameun. Awaknyan ka jipeuudép keulayi ajaran sesat Nestorius, nyang jikafé keu Inkarnasi Allah, lagèe nyang ka kamoe peugah di ateueh. Awaknyan ka jipeuudép keulayi ajaran sesat Acephalites, nyang meu-asai dari Severus nyang hana ulèe; bhah nyan, bak uroe 30 Buleuen Lapan, lam Seujarah Udep Santo Yohanes dari Kapadokia, Patriark Konstantinopel,[81] na teutuléh lagèe nyoe:
Nibak Severus nyang teukutôk nyan keuh lahé bid'ah Acephalite, nyan nakeuh 'ureuëng hana ulèe', geupeunan meunan saweueb awaknyan hana jitem tundôk bak uskup-uskup ortodoks nyang pimpin geurèja-geurèja, saban lagèe ulèe nyang pimpin anggèeta tubôh nyang la'én; tapi awaknyan jipeugöt droe jih keudroe seubagoe peumimpin ngon guru, jiseutöt akai pikeran gila droe jih, dan di yup uskup ngon presbiter awaknyan nyang hana ortodoks, awaknyan hana jipeubuet upacara gereja nyang biasa lagèe baptisan atawa Liturgi Ilahi. Awaknyan jiteurimöng Tubôh Almaseh, si Biri-biri, nyang ka geupeusiap ngon geupeu-awét ka trép that, jimeugumpôi bak uroë-uroë Paskah Kudus ngon jipeucah-peucah jih u dalam potongan-potongan nyang paléng ubeut; lheueh nyan maséng-maséng ureuëng, meunurôt keuheundak droëjih, jipeugöt keu droëjih saboh iman nyang su'uem, ngon, jicok kuasa keu jipeurunoe ateueh keuheundak droëjih, jipeurunoe ureuëng la'én meunurôt khayalan sia-sia droëjih, dan dari le di antara awaknyan lahé bid'ah-bid'ah la'én, salah saboh jih meulawan ngön golongan Friends; bhah nyan, Nikephoros Kallistos, sidroe ahli tarèh geurèja Yunani, geutuléh lam Buku 18, Bab 45.
Deungo dan peureuhate, hai ureuëng-ureuëng nyang meuiman Ortodoks! Kon keuh iman Bryn nyang meupecah nyan saban lagèe bid'ah hana ulèe nyan? Keubit nyan saban, dan kon mantong saban, tapi nyan nakeuh bid'ah nyang saban cit nyan; sabab awaknyan hana geurija, hana paderi, hana Ibadah Ilahi, hana Komuni Suci nibak sakramen, hana baptisan meunurot upacara Geurija, dan hana geuseumanyang uskup-uskup Ortodoks, tapi hana pimpinan sagai-sagai, saban lagèe Akephalites jameun. Sabab nyan, seubagoe peubangket keulayi bid'ah-bid'ah jameun, iman awaknyan patôt that geukheun iman bid'ah nyang ka trép, kon iman Ortodoks.
Kalon kheueh, hai ureuëng-ureuëng Ortodoks nyang geugaséh, kamèng-kamèng beutôi lam kawan Almaseh, ngon aneuk-aneuk nyang seutia nibak Geurija Gobnyan nyang Suci! Deungon akai nyang beutôi, ka kamoe poh boh phôn nibak Taman Brynsky—iman meureusèe awaknyan—dan, meulaluë peunyelidikan nyang mandalam, ka kamoe teupeue dua hai nyoe:
Peu keuh iman awaknyan nyan iman nyang beutôi?
Dan peu keuh iman awaknyan nakeuh iman nyang jameun?
Dan kamoe teumèe lam boh nyan, saban lagèe boh apai mirah Sodom, kon rasa manèh, tapi abèe ngon abèe nyang brôk; Lôn peugah, iman awaknyan kon iman nyang beutôi, tapi iman nyang sesat: dan iman awaknyan kon iman jameun, tapi iman nyang barô.
Sabab pakri jeuet na iman nyang beutôi ngon jujô lamkawan awaknyan, meunyo awaknyan hana jiteupeue cit peue nyan iman? Sabab kamoe kayém meudeungo nibak ureueng-ureueng nyang paléng biasa bahwa awaknyan jikheun kon mantong adat ngon tradisi awaknyan—nyang kon mantong brôk, tapi nyan buet nyang paléng jeuheut—seubagoe 'iman'. Tanyöng bak ureuëng biasa: pakön gata tacue, tarampaih, ngon tapeubuët keujahatan? Jiseu'ôt: nyan keuh iman kamoe. Pakön gata meuhayak-hayak, mabôk, meututô kata-kata keuji, meudakwa, ngon meulho? Nyan keuh iman kamoe. Pakon le that keu'inekeumatan teujadi lamkawan gata—pakon gata tipèe saban droe, meusulet saban droe, ngon meucaci maki saban droe? Nyan keuh iman. Pakon buet-buet nyang keuji ngon keuji that teujadi lamkawan gata—zina, meulakee, ngon buet-buet la'én nyang keuji that sampoe hana ék teudeungo? Nyan keuh iman.
Hai iman nyang suci! Hai nan iman nyang paléng mulia ngon teuhoreumat! Hai iman, nyang meupedom bak Po Teuh Allah nyang hana deuh takalon sidroe nyan! Sampoe 'an pat that ka reundah martabat gata di mata ureueng-ureueng biasa, sampoe awaknyan hana mantong jipeusabab gata deungon hai-hai nyang deuh takalon ngon jeuet ta mat, tapi cit deungon buet-buet hana meuhukôm, meucue, mabôk, hana adé, ngon cara udép nyang keuji. Jadi, pakri jeuet na iman nyang göt bak ureueng-ureueng lagèe nyan?
Teuma kamoe, seubagoe Ureuëng Kristen Ortodoks, nyang geupeutunyok lé rahmat Almaseh Tuhan kamoe, meuteupeue peu nyan iman, dan kamoe meukong bak iman nyang kon nyang barô, teuma bak iman nyang jameun dan ilahi nyang geupeucaya lé Tuhan Almaseh ubak murib-murib dan Rasul-rasul Gobnyan nyang suci, nyang geupeusampoe lé Rasul-rasul nyang suci nyan ban sigom donya, nyang geupeurunoe lé guru-guru rayek Geurija, nyang geupeusah lé Konsili Ekumenis, nyang geuba lé Santo Vladimir dari Yunani u Rusia, dan nyang lam nyan ka meucahya ureueng-ureueng rayek Geurija dan cahaya donya, Bapak-bapak suci Rusia dan ureueng-ureueng nyang jeuet peugot mukjizat.
Kamoe meuiman bak Po Teuh Allah nyang sidroe nyang hana deuh takalon, nyang geupeumulia lam Trinitas nyang Suci: Bapak, Aneuk, ngon Roh Kudus.
Lam Trinitas nyang Suci, kamoe hana meupisah zat Keutuhanan, meunan cit hana meugabông Pribadi-pribadi; teutapi, deungon Santo Andreas dari Kreta, kamoe meuteugon bak hai nyoe: 'Lôn kuakui bak Droeneueh, hai Tuhan Trinitas, saboh Keutuhanan, hana meupisah lam zat dan hana meugabông lam Pribadi-pribadi, nyang saban-saban geumat kuwasa dan saban-saban geuduek ateueh singgasana'[82] . Dan lagèe nyang tapatéh lam haté geutanyoe, meunan cit tateurimong ngon babah geutanyoe, tapeumulia Trinitas nyang Suci, nyang hana jeuet teuplah, tiep-tiep uroe, ngon tapeugah:
Mulia keu Trinitas nyang Suci, saban zat, nyang bri udép, ngon hana jeuët teupisah, siumu masa, jinoe ngon siumu masa, sampoe 'an siumu masa.
Kamoe beutôi-beutôi meuiman ngon meuaku Inkarnasi Aneuk Allah, bahwa Gobnyan, deungon Zat Ilahi Gobnyan keudroe, ka jeuet keu manusia lam kandôngan Perawan nyang Paléng Suci, hana meupisah nibak Bapak. Kamoe hana meubagi Aneuk nyan jeuet keu duwa droe aneuk, teutapi kamoe peunyata Gobnyan nakeuh sidroe nyang saban, meunan lam kandôngan Perawan meunan cit deungon Bapak di syeuruga: sabab Keutuhanan nyan hana teubateueh lé teumpat.
Kamoe beutôi-beutôi meu-aku bahwa Perawan Nyang Paléng Suci nyan nakeuh Ma Tuhan, kon sagai Ma Almaseh, teuma gobnyan nyang bak hakikatjih ka geupeulahé Firman Tuhan nyang ka meujasad lam droe gobnyan, lam dua wujud ngon sifeuet nyang meubida—ilahi ngon manusia—nyang hana meujampu, teuma hana jeuet teuplah lam sidroe pribadi Almaseh.
Kamoe hana meupisah Kristus ngön Aneuk Allah, meunan cit hana kamoe peuduek Gobnyan bak singgasana nyang la'én di sampéng Trinitas Suci, lagèe nyang jipeubuët lé Abbaqum ngön murib-murib jih; meunan cit hana kamoe peujeuet Trinitas jeuët keu peuët boh, teuma kamoe meuiman ngön meuaku bahwa Aneuk Allah ngön Kristus nyan saban sidroë, nyang geukheun aneuk Allah ngon aneuk manusia. Aneuk Allah meunurôt sifeuet keu-Tuhan-an, Aneuk Manusia meunurôt sifeuet keumanusiaan; teuma kon duwa Aneuk, tapi sidroe Aneuk, lagèe nyang geumeu'en-en lé Geurèja deungon dogmatik lam Octoechos, Nada 6, bak Wateè Sore, nyang geupeugah: 'hana geubagi jeuet keu duwa pribadi, tapi geuakô seubagoe duwa sifeuet hana meucampô'.
Iman geutanyoe, ngon meunan, kon barô, tapi ka trép: geutanyoe meukong bak iman nyang suci nyan hana meupaléng, hana geuteurimong peu mantong inovasi atawa ajaran sesat. Geutanyoe meuaku nyan, geutanyoe meureuncam nyan, dan ngon nyan geutanyoe meuharap seulamat hana ragu-ragu, meulalu rahmat ngon tulông nibak Tuhan.
Seulaén nibak nyan, kamoe peulaku mandum sakramèn nyang suci, mandum upacara ngon adat keureuja, ngon mandum adat keureuja meunurôt tradisi ngon atôran Bapak-Bapak nyang Suci, deungon teuga ngon hana meugoyang, lagèe nyang geuba lé Santo Vladimir si Yunani u Rusia, ngon lagèe nyan kamoe teutap peulaku jih sampoe 'an jinoe deungon rahmat Almaseh.
Teuma jinoe ka trôk watèe keu geutanyoe jak u Peunanyöng nyang seulaén.
Ka lheueh geukaji hasé phon dari taman skisma Bryn, dan ka lheueh geuselidek beutôi-beutôi iman awaknyan nyang sesat, jinoe geutanyoe ka meuhadapan ngon saboh hasé la'én dari awaknyan—lagee boh Sodom nyang la'én—nyang harôih geu-uji: ajaran awaknyan, nyang awaknyan, seubagoe musôh Geurèja Kristus, geupeuluwah dari sarang-sarang syètan di Bryn, geupula nyan seucara meusom-som lamkawan ureueng ortodoks di banda ngon di gampông, lagèe naleueng lamkawan gandom.
Ureuëng-ureuëng Bryn jipeugah bahwa ajaran awaknyan meuguna keu jiwa.
Ngon sabab nyan, beu geupeudong peunyelidikan nyoe ateueh dasar prinsip nyoe:
Ajaran nyan meukeunfa'at keu jiwa nyang hana sulet, hana sesat, dan hana meunghina hai-hai nyang suci.
Teuma meunyoe lam saboh ajaran na teuteumèe sulet, bid'ah, ngon keucaman ateueh hai-hai nyang suci, maka ajaran nyan kon meukeumah keu jiwa, teuma meubahaya keu jih.
Ngon sabab nyan, jak ta ujoe lhèe boh hai nyoe meunyangkôt ngon ajaran peucah belah Bryn:
1) Peu keuh ajaran awaknyan bibeueh nibak sulet?
2) Peu keuh ajaran awaknyan bibeueh nibak bid'ah?
3) Peu ajaran awaknyan na meunghina hai-hai nyang suci?
Saboh ajaran nyan beutôi meunyoe teuka dari bibi sidroe guru nyang kön ureueng sulet, tapi ureueng beutôi.
Sidroe guru nyang beutôi nakeuh ureueng nyang hana geucok jabatan guru ateueh keuheundak droe, tapi geutunyok lé Geurija Allah meulalu rahmat Roh Kudus, dan geuyue jak peusampoe haba gèt, saban lagèe bak masa Rasul-rasul, guru-guru geukirém lé Geurèja meulalu Roh Kudus, lagèe nyang ka nyata lam Kisah Rasul-rasul, bab 15, nyang teutuléh lagèe nyoe: 'Keu ureuëng-ureuëng nyang teungoh meukhudmat keu Tuhan dan teungoh meupusa,' kheun Roh Kudus, 'peupiléh keu lôn Barnabas ngon Saulus keu buet nyang ka lôn teuwah awaknyan.' Lheueh nyan, lheueh meupusa'é ngon meudo'a, dan geupeuduek jaroe ateueh awaknyan, laju geukirém awaknyan. Sabab awaknyan, nyang ka geukirém lé Roh Kudus, geujak u Seleukia[83] . Dan lom lam bab 15 na teutuléh: 'Ka geukira gèt lé kamoe (Geurèja Yerusalem), ka meusapat ngon saboh haté, keu kamoe kirém ureuëng-ureuëng nyang ka geupiléh bak gata (bak Geurèja Antiokia) sajan ngon Barnabas ngon Paulus nyang kamoe gaséh, ureuëng-ureuëng nyang ka geupeutarôh nyawöng gobnyan keu nan Tuhan geutanyoe Isa Almasih: sabab kamoe ka meukirém Yudas ngon Silas, nyang awaknyan pih geupeusampoe haba nyang saban. Sabab ka geupeuteuntèe lé Roh Kudus ngon lé kamoe[84] , ngon nyang la'én lagèe nyang teutuléh disinan.
Seulheueh Rasul-rasul nyang suci, tugaih meurunoe geupeujabat lé uskup, paderi, ngon ureuëng-ureuëng la'én nyang rôh lam tarekat suci Geurija. Awaknyan geumat tugaih nyan ateueh keuheundak Roh Kudus, saweueb awaknyan geupiléh ngon geupeusah meunurôt cara nyang patôt.
Guree-guree lagèe nyan nakeuh gurèe nyang beutôi, kon gurèe sulet, dan ajaran gurèe-gurèe nyan pih beutôi, kon sulet, sabab ajaran nyan geupeusampoe lé Roh Kudus.
Jak ta pike nyoe: lé soe ureuëng-ureuëng meurunoe peucah belah dari Brynsk nyan geu kirém? Lé Roh Kudus? Atawa lé Geurija Kristus? Sagai hana. Awaknyan hana Geurija; awaknyan ka jitulak cap nibak karunia Roh Kudus, nyang geubri bak watee baptisan meulalu krisma, jikheun nyan cap Antikristus, dan awaknyan hana jiteurimong sakramen-sakramen la'en nyang geupeulaku le Roh Kudus. Sabab awaknyan hana na sakramèn, awaknyan hana na Roh Kudus, nyang teutrôn ateuëh sakramèn; dan sabab hana na Roh Kudus, awaknyan hana geutunyok atawa geukirém lé Gobnyan keu geupeusampoe haba gèt dan geupeurunoe. Hana geukirém lé Roh Kudus atawa lé Geurija Kudus, awaknyan kon guru nyang beutôi, tapi guru sulet, nyang ka jireubôt buet peurunoe keu droe jih. Sabab ajaran awaknyan kon beutôi, tapi sulet. Nakeuh keuhai guru-guru lagèe nyan Tuhan geupeugah lam nubuet Yeremia: 'Hana Lôn kirem nabi-nabi nyan, teuma awaknyan geuplueng; hana Lôn meututô ngon awaknyan, teuma awaknyan geupeugah nubuet'[85] . Teuma Rasul nyan na cit geupeugah: 'Pakri cara awaknyan jeuet geupeusampoe haba meunyo hana geukirém?'[86] . Jadi, meunyo guru-guru sulet nyan hana geukirém lé Po Teuh Allah, lé soe teuma awaknyan geukirém? Keubit that, kon laén, meula lé Syaitan keudroe, nyang jeuet keu bapak sulet ngon punca banmandum buet nyang jeuhet; dan kon Roh Kudus nyang meututô rot babah awaknyan, tapi roh keusaleuën, roh nyang saban lagèe nyang ka jameun meututô rot babah nabi-nabi palsu bak masa nabi Mikha nyang suci, keu jipeungeut Ahab, raja Israel; soë mantong nyang meuh'eut keu lagee nyang teutuléh lam Kitab 5 Raja-raja, bab 22, ngon lam Kitab 2 Tawarikh, bab 18.
Seulaén nibak nyan:
Peulajaran nyang beutôi nakeuh nyang teuka dari babah gurèe-gurèe nyang carong lam Kitab Suci dan peunoh deungon hikmah meurunoe, nyang muphôm keukuatan Kitab Suci dan sanggôp jipeujeulah deungon beutôi. Sabeueb sidroe guru kon mantong harôh geupeukhusuih ngon geutunyok lé Geurija meulalu Roh Kudus keu jabatan meurunoe, tapi harôh cit that carong, na akai nyang sihat, seujalan ngon firman Po Teuh Allah keudroe nyang geupeugah lam kitab nabi: 'Taduek kheueh lam pikéran gata haba imam nyan, ngon mita kheueh hukôm nibak bibi jih' ([87] ).
Teurôih ajaran meucarö, teuma, hana teuka dari babah nyang bijaksana lagèe nyan, sabab gurèe-gurèe awaknyan kon mantöng hana geutahbis lé Geurèja meulalu Roh Kudus keu jabatan gurèe, tapi cit hana meuphôm Kitab Suci, hana na kuasa keu geupaham atawa keu geupeujeulah deungon beutôi, tapi nakeuh ureuëng-ureuëng nyang that sederhana, nyang le di antara awaknyan nakeuh gurèe-gurèe, nyang hana jiteupeue abjad pih. Kon nyan mantong, bahkan ureuëng inong pih na jipeurunoe lam kawan awaknyan, padahai awaknyan seuharôhjih jidom meunurot peurintah rasui: 'Bèk na su ureuëng inong lam geurija, sabab awaknyan hana geupeu-izin keu jimeututô' ( , 'peurunoe'), tapi beu jiseumah[88] ; dan lom: 'Ureuëng inong beu jimeurunoe deungon seungap ngon patéh; tapi lôn hana lôn peu-izin ureuëng inong keu jipeurunoe'[89] . Teuma lam ajaran sesat Bryn, awaknyan hana jipeuduli peurintah rasui nyan, dan ureuëng inong jireubôt jabatan seubagoë guru. Sabab ajaran awaknyan kon beutôi, teuma sulet.
Sabab hana mungken keu sidroe ureueng biasa nyang hana meupeurunoe kon mantong keu jipeurunoe ureueng la'en deungon beutôi bhah dogma iman, tapi bahkan keu jijak bak jalan nyang beutôi keudroe, deungon jipeucaya bak pemahaman droe jih nyang hana meukareunoe ngon mudah, sira jipeureumeh guru-guru nyang beutôi. Nyan keuh seubab jih teuka bid'ah, prang, ngon peucah belah, kareuna ureueng nyang hana meupengetahuan jroh jimeuani keu jipeuriksa ngon jipeurunoe bhah iman. Lagee nyang geupeugah le Santo Anastasios dari Nikia ngon Santo Yohanes Krisostomos: saboh keuburukan nyang rayeuk nakeuh hana tateupeue Kitab Suci, ngon jeuet lagee leumo nyang hana meupengetahuan; saweueb le that keujahatan nyang teuka dari hana meuturi Kitab Suci. Dari nyan teuka keujahatan-keujahatan rayek lagèe bid'ah; dari nyan cit teuka cara udép nyang hana meujaga, buet nyang hana meuhasé, buta rohani, ngon tipèe iblih. Saban lagèe ureuëng nyang buta mata jasmani hana ék jijak bak jalan nyang beutôi, meunan cit ureuëng nyang hana jiteupeue Kitab Suci Ilahi, dan hana jikalon u sinaran nyan, teureuntang-reuntang[90] .
Adak pih ureuëng-ureuëng Brynya hana jiteupeuë Kitab Suci, teutap jipeugah droëjih bijaksana dan jipiké droëjih teungoh jijak bak jalan iman nyang beutôi, dan jipeugah droë jeuët keu guru. Dan ureuëng-ureuëng lam kawan awaknyan nyang jeuët beuët ngön tuléh, nyang ateuëh awaknyan ka meucahya bacut panyang cahya peungeurtian lam pikéran awaknyan, jipeudöng droëjih seubagoë ahli teologi nyang rayek dan, lam keubanggaan droëjih, jipeubangga droëjih seubagoë guru iman nyang hana tandingan. Teuma ureuëng-ureuëng nyang beutôi-beutôi ahli teologi ngon guru nyang seujati—ureuëng-ureuëng nyang ka jipeuhabéh umu keu meurunoe yôh mantong muda, nyang keu ureuëng ka jipeuleumah rahsia-rahsia Kitab Suci, ngon nyang ka jipeusinari lé cahya akai nyang sampôreuna—ureuëng nyan jikheun ureuëng sesat, ureuëng nyang ka jileumpo, ngon ureuëng nyang hana jiteupeuë jalan nyang beutôi. Ureuëng buta jipeugah bak ureuëng nyang jeuët kalon: 'Gata hana takalon'; dan ureuëng nyang sesat jipeugah bak ureuëng nyang jak bak jalan nyang beutôi: 'Gata teungoh jak bak jalan nyang salah'; dan ureuëng bangai jipeususah ureuëng carông: 'Gata hana tateupeuë sapeuë'. Tapi cuba neupiké, soe nyang leubèh le deuh jikalon cahya: ureuëng nyang kalon dari kamue seupôt u halaman rot lubang ubeut, atawa ureuëng nyang ka jipeuhah tingkap dan jikalon cahya? Soe nyang leubeh carong peuturi cahya iman nyang suci ngon jalan nyang beutôi nibak taqwa nyang seujati: ureueng nyang cit jiteupeue baca kitab tapi hana that jipham peu nyang jibaca, atawa ureueng nyang kon cit jibaca tapi jipham that peu nyang jibaca ngon jiteupeue that mandum makna nyang lhôk lam Kitab Suci? Peu keuh sidroe gurèe nyang hana meupeurunoe dan geupeugah droe sidroe gurèe nyan leubeh jroh nibak sidroe ureueng meupengetahuan, nyang hana geukheun droe sidroe gurèe ateueh keuheundak droe, tapi ka geutunyok lé rahmat Roh Kudus?
Lôn deungo na nyang peugah: 'Almasih Tuhan geupeusapat saboh kawan Rasul-rasul nyang hana meuphôm tuléh-meubaca, ureuëng-ureuëng nyang sederhana ngon hana meuphôm; Gobnyan hana geutawök awaknyan ubak Gobnyan dari buku, tapi dari jareng ureuëng meulaôt, dan meulalu awaknyan Gobnyan geupeucahya ngon geupeurunoe ban sigom donya.' Keu nyan lôn jaweueb lagèe nyoe: Gobnyan geupeusapat ureuëng-ureuëng nyang hana meupuléh, tapi geuyue ureuëng nyang meupuléh; Gobnyan geutawök ureuëng nyang sederhana ngon nyang hana meupuléh bak droëneuh, tapi geuyue ahli-ahli teologi nyang carong u ujông donya, lheuëh geupeuhah pikeran awaknyan keu geupaham Kitab Suci[91] Gobnyan geupeusapat awaknyan lagèe sidroë gurèe geupeusapat murib-muribgeuh, dan leubèh lhèe thôn geupimpin awaknyan sajan Gobnyan, geupeurunoe ngon geubri peutunyok, dan hana geuyue awaknyan jak meukeramat sampoë sampoe ka Lôn peurunoe awaknyan deungon sipeunoh jih dan ka Lôn peumampu awaknyan keu jipham Kitab Suci; dan watee Ka Lôn peuteungoh pikeran awaknyan keu jipham Kitab Suci, dan ka Lôn peunoh awaknyan deungon Roh Kudus, dan ka Lôn peurunoe awaknyan meututoe lam basa-basa nyang laen: baro keuh Lôn kireem awaknyan u donya keu jak peusampoe Firman Allah.
Teuma gata, hai ureuëng Bryn, guru-guru nyang hana meupeurunoe, ahli-ahli nyang hana meuhuruf, peugah bak kamoe: pajan gata na jak sajan Almaseh? Pajan gata teurimong Roh Kudus lam basa lidah apui? Pajan gata meurunoe peugah haba lam basa luwa, lagèe nyang geupeubuet lé Rasul-rasul? Peuë ka teubuka pikéran gata keu teupeuë Kitab Suci, lagèe nyang teujadi bak Rasul-rasul? Maka, malèelah, hai guru-guru Bryn, gata ureuëng agam ngon inong nyang hana meupendidikan nyang ka reubôt jabatan guru, sabab gata seuharôhjih jeuët keu murib, kon guru, dan meureunoe nibak guru-guru ortodoks Geurija, kon gata ajar ureuëng la'én dan gata peugèt keuyakinan barô nyang meubagoe-bagoe keu droe gata.
Seulaén nibak nyan:
Peulajaran nyang beutôi harôih teuka dari sidroe guru nyang kon mantong that meuphôm keu Kitab Suci, tapi cit suci lam buet, lagèe nyang geutuléh lé Rasul Paulus keu Timotius: 'Beu jeuet keu conto lam mandum hai— —lam meututô, lam tingkah laku, lam gaséh sayang, lam iman, lam kesucian'[92] . Jak taseumikeue dua kata phôn nibak Rasul nyan: 'Jeut keu conto' (geukheun) 'lam peugah haba ngon buet', nyang nibak nyan ka jeulah that peue keuwajiban sidroe guru, sabab sidroe guru harôih phon-phon that carong lam peugah haba ngon hana meusalah ngon suci lam buet; sabab 'peurunoe, tapi hana tapeubuet peue nyang tapeurunoe; gata nyan lagee gong nyang meudengung atawa simbal nyang meukreuek'.
Mengenai tingkah laku guru-guru peucah belah, Allah mantong nyang teupeue; geutanyoe hana ta usut; teuma, di sinoe geutanyoe ta ingat keulayi akai ngon buet salah sidroe guru awaknyan, nyang geupeunan droe rasul, lagèe nyang ka geutanyoe teumèe teutuléh lé ureueng la'én.
Di banda keurajeuën Moskow, di Rumoh Cetak Keurajeuën, lam pustaka, na saboh buku ubit nyang geutuléh nyang meujudôi 'Peunangkalan Petisi Solovetsky', nyang geususôn di Siberia lé sidroë ureuëng nyang nan jih Yuri si Serbia, di yup Uskup Siberia, Keumuliaan Cornelius. Lam buku ubit nyan, bak Bab 5, Yuri geutuléh bhah gurèe ngon rasul meupecah belah, paderi Lazarus, lagèe nyoe:
Banda nyoe (Tobolsk) jiteupeue Lazar, sabab na saboh masa jalan-jalan ka that seumpét keu jih, dan ureueng harôh jiba jih bak jaroe (watee jih mabôk) saweueb jih hana ék jiwoe u rumoh keudroe. Na siuroe, watèe Lazarus teungoh duek sajan jamèe di rumoh lôn, gobnyan geupeuphôn geucalitra haba-haba ureueng tuha ngon teka-teki—miseue jih, na sidroe ureueng inong tuha, bah pih jih nyan meuh'eut jeuet keu aneuk muda lom, tapi jih nyan jijak meureunoe di ateueh jalan, dan la'én-la'én. Teuma, jamèe-jamèe nyan muka jih ka muram dan malèe jideungo haba lagèe nyan dari sidroe paderi; dan gobnyan, geukalon nyan, geupeugah bak lôn: 'Yuri! Pakon tanyoe sabe tapeuphôn ngon urusan rohani, tapi tapeubuet ngon cara donya?' Dan lôn, lheueh jamèe ka jitinggai, lôn peuingat gobnyan: 'Pastor Lazarus! Cuba neukalon ka trok bak keuadaan pakri Gereja Kristus, dan pakri meupaloe keuadaan jih? Meunyoe nakeuh tugas geutanyoe keu tapeubeudoh lom, lon kheun, geutanyoe keudroe ka that beukah, dan geutanyoe malah tapeugah haba nyang jeuet keu malèe, dan rot ueh pih ka seumpét keu geutanyoe watee mabôk: nyan kon tanda-tanda Rasul, meunan cit deungon guru-guru nyang geukirém lé Po teu Allah keu geupeubeudoh lom Geurija; dan di antara hai-hai la'én (kheun Yuri), lôn kutuké keu jih peuneugah nyoë dari Augustine, gurèë Barat: 'Di luwa Geurèja dan lam belahan, sidroë ureuëng jeuët na banmandum keusuciyan, tapi jih hana jeuët meuteumèë keuseulamatan sidroë.' Teuma Lazarus geujaweueb ngon dalèh nyang meubida: 'Peue, meunyo meunan, manfa'at keu Nikon ngon ureueng-ureueng nyang saban pikeran ngon jih, meunyo awaknyan na jabatan uskup ngon mandum upacara suci, teuma hana ék meuteumèe keuseulamatan?' Lôn jaweueb bak jih: 'Keusuciyan Nikon hana geutinggai Geurèja; tapi gata, Bapak, ka neupisah droe nibak Geurija, neupeuteuka karu, dan narit Augustine nyan teupat keu gata. Sampe disinan keuhai Lazarus. Tapi disinoe, Bapak-bapak Solovetsky (kheun Yuri), bek neuhukôm kamoe, seolah-olah lôn teungoh lôn peugah desya sidroe ureueng nyang ikhlah ateuh dasa keujahatan. Sabab lôn keudroë, sidroë ureuëng meudesya rayeuk, hana lôn peugah desya-desya rahsia ureuëng nyang ikhlah, meunan cit hana lôn peugah haba deungon niët jeuheut ateuëh syèdara; teuma sabab Lazarus, lheuëh jipeugöt droë jih jeuët keu rasui, ka jipeucaci Geurija Rasul, dan ka jipeuteuka karu ngon huru-hara bhaih iman lamkawan droëneuh dan ban saboh bansa: Ngon sabab nyan lôn peuingat droeneueh—kon ateueh dasa keujahatan, tapi ateueh dasa gaséh syèdara keu ureueng-ureueng nyang meuiman—keu rasul nyang luwa biasa nyan, nyang geupeusaksi lé banda nyoe; dan lôn hana lôn peusalah gobnyan lam hai nyoe, meunan cit lôn hana lôn peuburôk gobnyan meunye hana sabab atawa sia-sia. Sabab nyan patôt ngon peureulèe mangat mandum ureuëng jiteupeuë buët ngon udép gurèe nyang mulia nyan, nyang keu gobnyan mandum ureuëng jikeuheundak peuserah jiwa jih, ngon ateuëh ajaran gobnyan awaknyan jipeuduek keuseulamatan jih, ngon deungon doktrin gobnyan awaknyan jipeusalah banmandum Geurèja Apostolik." Nyan keuh nyang geucok dari kitab Yuri si Serbia. Teuma, dari kisah nyoe, ka jeulah keu geutanyoe pikeran gurèe meucareueng ngon 'rasul' Lazarus nyan—sidroe ureueng nyang carong bak kisah-kisah meureundah (kon bak Kitab Suci)—ngon tingkah laku jih nyang brok ka teubuka. Patôt that hana geuitông 'rasul' lagèe nyan lam barésan rasul-rasul, meunan cit bèk geupeuduli ajaran jih, keucuali jih nyan rôh lam kawan rasul-rasul palsu dan na teumpat jih lam kawan guru-guru sulet. Meunan cit kamoe hana meupiké bahwa guru-guru skisma la'én leubèh gèt nibak Lazarus; beunagi keulhèe nibak risalah nyoe akan geupeuleumah hai nyan.
Sabab hana patôt ureuëng lagèe nyan jeuët keu gurèe.
Lom:
Ajaràn nyang beutôi ngon murni nyan geupeusampoe deungon teuhah dipat mantong di hadapan mandum ureueng, hana teumakot bak soe mantong, saban lagee ajaràn Rasul-rasul, nyang geupeusampoe deungon beurani mandum ngon hana meuhalang-halang[93] ; seubalekjih ajaran nyang geupeusampoe seucara meusom-som, geusom bak teumpat-teumpat nyang seupôt, nyan kon ajaran nyang beutôi, tapi peunoh deungon beèk sulet.
Meunyoe ajaran meupecah belah, nyan hana geupeusampoe secara teuhah dipat mantong, tapi geupeurunoe secara rahsia, geusom lam ruweueng meuyub, hana beurani jipeuleumah droe di hadapan geutanyoe; dan lagee kalawu jiplueng dari cahya uroe u celah-celah, meunan cit awaknyan geupeurunoe—atawa leubeh teupat jih, geupeungeut—ureueng-ureueng nyang mudah teupedaya di teumpat-teumpat rahsia, jipeusom droe dari geutanyoe.
Sabab ajaran awaknyan kon beutôi, tapi sulet.
Seulaén nibak nyan:
Ajaràn nyang beutôi hana jeuët meusapeuë pih na sulet lam nyan; teuma meunyoe na teurumpok sulet lam saboh ajaràn, ajaràn nyan hana jeuët geukheun beutôi, teuma salah.
Teurèëng Bryn, teuma, peunoh deungon sulet ngon haba sulet, lagèë nyang nyata that deuh nibak nyang di yup nyoe.
BHAIH ANTIKRISTUS.
Awaknyan jipeugah dan jipeurunoe bahwa teuka Dajjal nyan kon keujadian fisik, tapi cit kuwasa mental ateueh donya, dan bahwa pribadi Dajjal nyan, meunan kheueh, hana beutôi-beutôi na: dan awaknyan jipeugah bahwa Dajjal ka jikuasa secara mental ka trép that, yôh masa reformasi kitab di Moskow; dan seakan-akan Moskow nyan nakeuh Babilonia ngon singgasana keurajeuën Dajjal; dan seakan-akan watèë teuka keudua Isa nyang meugah ngon Uroe Penghakiman ka rap that teuka, dan awaknyan jipeujaga simalam suntôk, sementara ladôm di antara awaknyan, lheueh jipeuudép lilén, teutap jipeujaga sampoë manök meukok. Peurunoe ngon ajaran awaknyan, bak mandum hai, nyan sulet, meulawan ngon Kitab Suci ngon guru-guru suci Geurija, nyang teuntang Kitab Suci. Beudaya Uskup Stefanus, Metropolitan Ryazan ngon Murom, ka geubantah deungon cukôp dan beutôi ajaran sulet awaknyan, geucok dari keusaksian Kitab Suci nyang hana salah, lam saboh buku ubit—tapi peunoh deungon keu-hatian nyang rayek ngon hikmah rohani—nyang geubri nan: Tanda-tanda Teuka Dajjal ngon Akhé Zaman, nyang geucetak di Moskow ateueh peurintah Raja Rayeuk bak thôn 7212 seujak geupeujeuet donya, ngon 1705 seujak lahé Allah Firman lam tubôh.
Teuma, saweueb kitab nyan payah that ta teumèe di man mantong lam Keusatranan geutanyoe, dan jiteumèe bak jaroe ureueng nyang that dit: ngon sabab nyan, wajéb keu geutanyoe untuk geubantah ajaran skisma dan sulet nyan secara ringkas di sinoe, deungon geucok nibak Kitab Suci nyang saban, geulawan ureueng-ureueng skisma dan guru-guru skisma nyang na di keususteran geutanyoe, nyang jimeusom nibak geutanyoe lam rumoh-rumoh nyang ka jipeurusak, dan nyang secara meuhun jiseub seumah heresi awaknyan di teungoh-teungoh ureueng-ureueng biasa.
Kamoe peunyata bahwa mandum spekulasi ngon ajaran skisma lagèe nyan keuhai Dajjal, Babilonia, ngon Teuka Keudua Almaseh nyan mandum sulet, nyan nakeuh meunyo geupareksa mandum ayat nyang relevan lam Kitab Suci ngon lagèe nyang ka geupeuleumah lé ureueng-ureueng tafsir Kitab Suci.
1) Nibak ureuëng Dajjal nyan keudroe.
2) Nibak teumpat Antikrist nyan teuka, ngon pat gobnyan geumat kuwasa.
3) Dari jumeulah thôn gobnyan meupumeurèntah.
4) Dari buet-buet nyang akan jipeubuet.
Teuma phon-phon, beu jipaham lé gurèe-gurèe meupecah belah ngon ureueng jahé, meunan cit murib-murib jih nyang jideungo haba awaknyan: bahwasajih nan 'Dajjal', nyang makna jih musôh Almaseh, nyan khusuih geupeumakna lam Kitab Suci (lagee nyang ka geupeujeulaih seucara kiasan le Uskup Stephen nyang Mulia lam risalah gobnyan, dan nyoe nyan patôt, saban, ngon peureulèe; keu tapeugah leubeh jeulah: meunan secara analogi meunan cit secara nyata, bak hakikat masalah nyan, keu ureueng nyang meuhajat jeuet keu Dajjal.
Secara kiasan atawa analogi, nan 'Dajjal' nyan biasa geupeuguna keu le ureuëng; tapi bak hakikatjih, bak keunyataan, ngon bak buet, nyan khusus keu sidroë Dajjal nyang akan teuka bak akhir zaman. Peuë na gata muphôm, hai ureuëng-ureuëng guru sulet? Hana. Sabab nan Almaseh nyan harôih geucok seubagoë kiasan ngon contoh.
Nan nyang that suci ngon mulia nibak Juru Seulamat geutanyoe, Almaseh, nyan biasa jih geupeuguna, secara kiasan atawa analogi, keu mandum ureueng nyang geupeumakheun lé Po Teuh Allah, raja-raja Kristen, saban lagee lam Perjanjian Lama, Saul, Raja Israel, geukheun 'Almaseh' lé Daud, nyang geupeugah: 'Bèk lôn angkèe jaroe lôn ateueh gobnyan, sabab gobnyan nakeuh Almaseh Tuhan' ([94] ), nyang makna jih, 'nyoe keuh ureueng nyang geupeumakheun lé Tuhan'. Sabab nyan keuh makna nan 'Almaseh': ureueng nyang geupeumakheun. Dan Daud keudroe geupeunan droe seubagoe Almaseh watee, lheueh geupeulheuh dari musoh-musoh nyang jiseutot gobnyan, gobnyan geupeugah syukoe ubak Tuhan, geupeugah: 'Jinoe lôn teupeue bahwa Tuhan ka geupeuseulamat Almaseh Gobnyan'[95] . Teuma meunyoe bak hakikat droe Gobnyan, keberadaan Gobnyan, ngon buet Gobnyan, nan nyang suci nyoe nakeuh milek Almaseh sidroe sagai.
Dan lom: gelar nyang mulia nyoe, 'Aneuk Allah', nakeuh, lam makna kiasan, saban-saban keu mandum ureueng Kristen; sabab tiep-tiep ureueng meuiman jeuet (lagee nyang ka kamoe peugah sigohlom nyoe) geukheun aneuk Allah ateueh dasar rahmat, Allah Keudroe saying : 'Gata nyan keuh aneuk-aneuk agam ngon aneuk-aneuk inong Lôn'[96] . Teuma nyoe nakeuh hakikatjih, meunurôt sifeutjih, dan khusuih keu Almaseh Isa, Tuhan geutanyoe.
Ngon sabab nyan, gata harôh meuphôm hai nyoe meunyangkôt ngon gelar Dajjal.
Sabab ka na le that antikristus, nyang meulawan Kristus ngon keubeunaran Gobnyan, dan jinoe pih na le, lagèe nyang geupeugah lé Santo Yohanes Teolog: 'Hai aneuk-aneuk, ka trok keuh jameun keuneulheueh, dan lagèe nyang ka gata deungo bahwa Antikristus teuma teuka, meunan cit jinoe ka na le antikristus'[97] . Dan lom geupeugah lé gobnyan bhah hai nyang saban: 'Tieb-tieb roh nyang hana jiaku bahwa Isa Almaseh ka teuka lam tubôh' (saban lagèe ureuëng nyang seumah beurhala ngon ureuëng Yahudi nyang hana meuiman hana jiaku Gobnyan bak watèe nyan, dan saban cit lagèe ureuëng Turki, Tatar, ngon ureuëng Yahudi nyan cit hana jiaku Gobnyan jinoe, dan banmandum ureuëng di yup langèt nyang hana jiteupeue Allah), kon dari Allah: dan nyoe keuh si Dajjal, nyang ka lheueh gata deungo bahwa jih nyan teuma teuka, dan jinoe ka na di donya[98] . Santo Yohanes Teolog geupeunyata, bah that mantong lam masa udep gobnyan, bahwa si Dajjal nyan ka na di donya. Pakriban cara si Dajjal na di donya bak masa Rasul-rasul? Harôih tapham (meunurôt ulama tafsir) bahwa jih nyan kon na deungon tubôh droe jih, tapi na lam tubôh ureuëng-ureuëng nyang seugolom jih, lagèe Siimôn si Ajaéb, nyang ngaku droe jih nakeuh Almaseh, ngon ureuëng-ureuëng la'én nyang seugolom si Dajjal. Sabab roh nyang meulawan ngon Almaseh Tuhan, nyang akan meubuet lam droe Dajjal nyang seubeutôijih, ka meubuet bak masa nyan, dan jinoe pih meubuet lam ureueng-ureueng nyang seugolom jih; dan kareuna sabab nyan, ka geupeugah bak masa nyan, dan geupeugah cit jinoe, bahwa Dajjal nyan ka na lam donya nyoe seucara kiasan, kon seucara keubeutôlan.
Sabab bak masa-masa nyang ka u likôt nyan na ureuëng-ureuëng antikristus—nyakni, tukang sihé ngon tukang sihé nyang geunguy nan Almaseh—ngon ureuëng-ureuëng nyang seungsara ngon siksa ureuëng-ureuëng Kristen, lagèe Nero, Diocletian, Maximian, Julian si Murtad, ngon nyang la'én lagèe awaknyan: awaknyan nakeuh ureuëng sesat, nyang lawan keubeunaran Kitab Suci, na nyang jikufur keu keutuhan Almaseh, lagèe ureuëng Arian; nyang la'én jitulak Inkarnasi Aneuk Allah, lagèe Nestorius; dan na cit nyang la'én jipeugèt ajaran sesat nyang meulawan iman nyang beutôi (lagee nyang jipeubuet lé ureueng Brynians jinoe): awaknyan nakeuh antikristus, nyang meulawan Almaseh, nyang biasa taseubôt seubagoe ureueng nyang peuphon Antikristus. Dan jinoe, bak masa tanyoe, na ureuëng-ureuëng nyang saban lagèe antikristus nyang phon; sabab awaknyan nakeuh dukun nyang ka murtad, nyang ka jiseurah droe keu syètan dan jipeubuët buët meulawan Kristus sajan ngon syètan nyan; awaknyan cit ureuëng nyang jipeususah Geurèja Kristus, lagèe golongan Agarian; dan awaknyan nakeuh ureuëng nyang ka sesat u dalam meubagoe macam bid'ah, lagèe ureuëng-ureuëng bid'ah ngon golongan Brynians. Banmandum nyan nakeuh antikristus, ureuëng nyang peuhah jalan keu sidroe ureuëng nyang meuhajat jeuët keu Antikristus nyan keudroe, ngon musôh-musôh Almaseh. Sabab soe mantong nyang lawan Geurija nyang suci, ureuëng nyan lawan Almaseh; soe mantong nyang seungsara Geurija Almaseh, ureuëng nyan seungsara Almaseh; soe mantong nyang hina dogma-dogma ortodoks iman ngon adat Geurija, ureuëng nyan hina Almaseh, ngon saban lagèe Antikristus.
Antikristus keudroe akan teuka sigohlom abéh masa, kon lé lam rupa ureuëng-ureuëng nyang mendahului jih, tapi lam rupa droe jih nyang sibeuna jih.
Meunan cit deungon Babilonia, lagee nyang jeulah teupahami lam Kitab Suci: baik secara kiasan meunan cit secara harfiah. Lam makna kiasan, soë mantong banda nyang peunoh deungon hana meuhukôm jeuët geukheun Babilonia; teuma lam makna harfiah, cit na saboh banda Babilonia nyang geuseubôt lam Kitab Suci, nyang na di Kaldea, teumpat singgasana Keurajeuën Parsi cit na. Meunan geutuléh lé Santo Andreas dari Kaisarea lam tafsiran gobnyan ateueh Kitab Wahyu, keuhai kata-kata nyoe: 'Babel nyang Rayeuk, ma inong jalang, dan la'én-la'én'; dan lom, 'Lôn kalon sidroe ureueng inong nyang mabôk, dan la'én-la'én', teks nyan geupeugah: 'Nyan keuh nan Babel jameun, inong jalang keubahagiaan, nyan makna jih, banda inong-inong jalang nyang galak ateuh buet jalang jih, peumimpin tukang sihé ngon tukang sihé'; dan Yerusalem jameun (nyang lam nubuet Yeremia geupeusaban lagèe Babel lam buet meulakee jih), 'Gata nyan lagèe sidroe inong jalang,[99] '; dan Roma jameun geukheun Babel lam surat Petrus,[100] . Teuma Tuhan (dan nyoe keuh inti jih) geukheun raja Parsi, dan Babilon, dan si jalang, dan tiep-tiep banda la'én nyang seunang ngon poh maté dan peutabu darah[101] . Sampoe 'an sinoe Santo Andreas dari Kaisarea. Nibak narit gobnyan jeulah that, deungon cara bandéngan, ban dua Yerusalem jameun ngon Roma jameun, meunan cit banda la'én nyang peunoh deungon hana meuhukôm, geukheun Babilonia: tapi lam makna nyang paléng utama atawa hakiki, cit na saboh Babilonia—nyan keuh Babilonia ureuëng Kaldea, nyang nyan cit Babilonia ureuëng Parsi, di sinan Raja Kirus si Parsi, geuikôt lé Darius si Media, geupeudong keurajeuën Parsi.
Ka lheueh geupeujeulaih nan 'Dajjal' ngon 'Babel' keu ureueng nyang hana meuteupeue, jak ta sambong ta bahas hai-hai nyang ka geuseubot di ateueh, nyang rot nyan ajaran-ajaran sesat meupecah belah bhah Dajjal, Babel, ngon Uroe Kiamat akan teupeuleumah deungon trang.
Phôn-phôn
Poin phôn nakeuh bhah ureuëng Antikrist nyan keudroe.
Ureuëng-ureuëng skisma nyan jipeurunoe (lagee nyang ka lheueh tapeugah) bahwa teuka Dajjal nyan hana teujadi lam keunyataan, tapi cit lam khayalan (meunurot akai piker awaknyan) keu jipeurintah lam donya nyan, seudangkan Dajjal nyan keudroe, lagee jih, hana na.
Teuma kamoe, geulawan keusalahan awaknyan nyan deungon guru nyang hana salah, Rasul Paulus nyang suci, ngon guru-guru suci la'én lam Geurija nyang na sajan gobnyan.
Apostel Suci Paulus, watee geutuléh keu ureuëng Tesalonika, geupeugah: 'Bèk sampoë na soë peungeut gata ngon cara peuë mantong; kareuna meunyoe hana teuka leubeh dilee keumurtadan, dan jipeuleumah droe ureueng nyang jeuheut nyan—aneuk keuhancôran, musôh dan nyang jipeumanyang droe di ateueh tiep-tiep nyang jikheun tuhan atawa nyang jiseumah—sampoe jih jiduek lam Bait Suci Allah, jipeuleumah droe jih seubagoe God[102] .
Teuntang ureuëng nyan geupeugah lé Rasul nyang Kudus, seubagoë saksi nyang beutôi ngon juru tafsir surat-surat Paulus, Santo Yohanes Krisostomus, geupeunyata, geukheun: 'Disinoë gobnyan geupeugah teuntang Dajjal, dan gata teungoh neupeuleumah rahsia-rahsia nyang rayek.' Peuë nyan murtad? Gobnyan geukheun Dajjal nyan keudroe 'apostasi', sabab jih ka geutakdir keu jipeuhanco le that ureueng ngon jipeusisat awaknyan, sampoe jipeungeut, meunyo jeuet, ureueng-ureueng pilehan pih[103] ; ngon gobnyan geukheun jih cit 'ureueng desya'; sabab jih akan jipeubuet buet jeuhet nyang hana teukira ngon jipeusurông ureueng la'en keu jipeubuet buet-buet jeuhet; ngon gobnyan geukheun jih 'aneuk binasa', sabab jih pih akan binasa. Jadi, soe keuh ureueng nyan? Peu keuh Syaitan? Kon sagai-sagai; tapi sidroe ureueng agam, nyang jicok mandum buet jih. Sampoe 'an nyoe, nyan kheueh Chrysostom, juru tafsir Paulus. Meunan cit, Santo Efrem, lam khutbah gobnyan keuhai Dajjal, geupeugah: 'Syaitan keudroe hana teuma lahé, tapi sidroe ureueng nyang paleng jeuheut teuma teuka deungon rupa jih, lagèe sidroe pancuri'[104] .
Bèk ureuëng Brynya beu jipeurati disinoe, dan bèk jikalon soe nyang jipeugah lé Rasul Paulus, Yohanes Krisostomus ngon Santo Efrem watee awaknyan jipeugah haba bhah Dajjal: peu keuh nyan makhluk rohani? Atawa konkeuh nyan dari saboh makhluk nyang beutôi-beutôi na, nyang hana geukheun Syaitan—nyang nakeuh Dajjal nyang hana deuh, Dajjal lam pikeran—teuma sidroe manusia meudarah-droe, nyang jeuet takalon ngon mata?
Dan Santo Hippolytus, Syahid nyang Mulia, lam khutbah gobnyan keu Uroe Minggu Meatfare[105] , ngon Santo Andreas, Uskup Agung Kaisarea di Kapadokia, lam tafsir gobnyan ateueh Kitab Wahyu Bab 7, cit geupeugah dari turônan soe Antikristus nyan teuka, nakeuh dari sukèe Dan, nyang asai jih dari Yahudi[106] . Santa Efrem, lam khutbah gobnyan nyang ka geuseubôt nyan, meunan cit deungon Santa Yohanes Damaskus, geupeugah cit hai nyoe: bahwa jih nyan teuma lahé kon dari perkawinan nyang sah, tapi dari zina, dari sidroe ureueng inong nyang ka reuloh lé zina[107] . Meunan cit, syahid suci Hippolytus geupeusaksi, geupeugah: 'Musôh nyan akan jiteubiët ateuëh bumoe dari sidroë peurumoh nyang hana suci'[108] . Dari keusaksian-keusaksian nyan ka nyata that bahwa Dajjal nyan kon makhlôk rohani, tapi sidroë makhlôk nyang nyata dan na tubôh, nyang ka geutakdirkan untuk jiteuka bak akhé donya.
Disinoe, tiep-tiep ureueng meuiman ortodoks nyang waréh akai harôih jipeunilé keudroe soe nyang leubeh göt jipeucaya: guru sulet Bryn, nyang jipeugah bahwa teuka Dajjal nyan hana teujadi seubeutôijih, tapi jih nyan teuma meupumeurèntah lam khayalan mantong? Atawa meuiman keu rasui suci Paulus, ngon juru tafsir gobnyan Santo Krisostomus, ngon syahid suci Hipolitus, ngon Uskup Agung Andreas, ngon Nyang Mulia Efrem ngon Yahya dari Damsyik, nyang ngon meubagoe cara geupeuteugah na Dajjal, ngon nyang geupeugah nasab jih ngon geupeuleumah cara lahé jih?
Babah Almaseh nyan kheueh babah Paulus; babah Paulus nyan kheueh babah Chrysostom; dan babah Chrysostom, meusigoe ngon babah Bapak-Bapak Geurèja la'én nyang geuseubôt sajan gobnyan, nyan keubit-keubit kheueh babah Almaseh. Peu na teumeung sulet bak babah-babah nyang mulia dan suci nyan?
Tapi, bibueh soe keuh nyan atra guru-guru sulet di Bryn? Keubit, bibi awaknyan nakeuh bibi Syaitan keudroe, nyang geupeugah lé Tuhan geutanyoe Isa Almaseh lam Injil nyang suci: 'Jih nyan sidroe ureueng poh dari phon, dan hana jidong ateuh keubeunaran, sabab hana keubeunaran lam droejih; meunyo jih jipeugah sulet, jih jipeugah dari tabi'at droejih, sabab jih nyan sidroe tukang sulet dan bapak mandum sulet' ([109] ).
Sabab ureuëng-ureuëng Brynians nyan meusulet, jipeugah bahwa teuka Dajjal nyan kon deungon rupa fisik, tapi cit ruhaniyah mantong.
Pertimbangan keudua nakeuh bhah lokasi, teumpat Antikristus teuka, ngon pat gobnyan geumat kuwasa.
Awaknyan jipeugah—atawa leubèh teupat, ureuëng Brynians nyang peucah belah nyan jikufur—lagèe-lagèe Dajjal nyan jimeurintah di Moskow, dan awaknyan jikheun banda nyang meukuasa nyan 'Babel', sira jipeucaci jih deungon hina.
Teuma geutanyoe, tanyoe akan tapeutimang hai nyoe: peu kheueh Dajjal—makhluk nyang nyata, manusia nyang beutôi (kon roh nyang hana deuh)—nyan na teudapat, nyang nibak gobnyan keuh Babilon teuka, peu kheueh nibak nyang khayalan atawa nibak nyang nyata: meunyoe dari nyang khayalan, maka kon cit Moskow, tapi tiep-tiep banda (lagee nyang ka geupeugah sigohlom nyoe) ngon tiep-tiep teumpat nyang geupeubuet buet hana hukôm nyan geukheun secara kiasan Babilonia; ngon jiwa meudesya geukheun Babilonia, saban lagee jiwa nyang saleh geukheun Yerusalem. Dan Brynya, nyang jipeugah droe suci, kon hana meusalah: sabab rahim dara-dara, ureueng inong, ngon inong-inong nyang mantong muda nyang jiwoe dari sinan jeuet keu saksi bahwa banda nyan beutôi-beutôi jeuet geukheun Babilonia. Sabab hana teuturi dari Babilonia toh Antikristus nyan teuma jiteubiet—peu keuh dari Moskow, atawa dari Brynya?
Teuma Dajjal, nyang na tubôh leubèh nibak rohani, pasti teuka dari tubôh, dari Babil nyang beutôi-beutôi na nyan keudroe, nyang na di nanggroe ureueng Kaldea (kon di Rusia), nyang teudong di binèh Krueng Eufrat (kon di binèh Krueng Moskow), sabab dari sinan kheueh Nimrod[110] , ureuëng peudong meunara ngon peunganiaya phôn di yup langèt, jipeuphôn peuluwah keurajeuën jih. Sabab lagèe Nimrod nyan peunganiaya phôn, meunan cit peunganiaya keuneulheueh, Dajjal, harôh teuka dari sinan cit.
Dan lagèe si Dajjal teuma jiteuka dari Babilonia Kaldea, meunan keuh nyang geupeusaksi lé Santo Andreas nyang hana salah, Uskup Agung Kaisarea (kon ureueng dari Bryn), geupeunyata lam tafsiran gobnyan ateueh kitab Wahyu, nyang lam bab 9, gobnyan geupeugah meunoe: nyan nakeuh rujukan keu Krueng Eufrat, sabab Dajjal teuma jiteubiet dari tanoh-tanoh nyan[111] ; dan lom lam bab 17 gobnyan geupeugah: Dajjal akan teuka dari nanggroe blah timu Parsi, di sinan sukèë Dan, turônan dari urat bansa Yahudi, sajan ngon raja-raja la'én, akan jiseubrang Krueng Efrat, dan meunan saterôih jih[112] .
Kalön, beu teuga-teuga neupakoë peue nyang geupeugah disinoe keuhai Babilonia! Nyan keuh nyang na di Kaldea antara duwa krueng, Tigris ngön Efrat; disinan, lheueh keurajeuën Asyur, keurajeuën Parsi geupeuphôn lé Cyrus.
Teuma ka trang cit nibak Kitab Wahyu nyan keudroe, nyang le that geutuléh bhah Babilonia: dan bak watèe Kitab Wahyu nyan geutuléh, peuë ka na banda Moskow bak masa nyan? Sabab nyang geumaksud kon Moskow seubagoe lambang, tapi Babilonia Kaldani nyang beutôi-beutôi na—dan cit Babilonia (dilee) Parsi—nyang geupeugah lam Kitab Wahyu: sabab Dajjal teuma jiteubiet dari Babilonia nyan, kon dari Moskow.
Jak tanyoe pastikan cit dipat teumpat Dajjal akan meupeurintah, lheueh jiteubiet dari Babilonia Kaldea nyan.
Santa Hippolytus ngon Santa Andrew dari Kaisarea, ban dua gobnyan, ngon Bapak-Bapak Kudus la'én geupeunyata bahwa jih nyan akan meupumeurèntah di Yerusalem, sabab di sinan kheueh sigohlom nyoe na Keurajeuen Yahudi, nyang akan jipeudong keulayi lé jih; dan jih nyan akan jipeudong saboh bait suci nyang saban rupa lagèe atra Nabi Sulaiman di ateueh tanoh nyang saban cit teumpat Bait Suci Nabi Sulaiman nyan dilee, dan jih nyan akan jiduek di sinan lagèe sidroe tuhan[113] .
Sabab ureuëng Brynians nyan meusulet watee jipeugah bahwa keurajeuën Dajjal nyan akan na di Moskow.
Pertimbangan keulhèe, meunyang keuhai trep masa peurintah Dajjal.
Ureuëng Brynyan jipeugah bahwa Dajjal akan meupumeurèntah di Moskow phôn bak watèe reformasi kitab suci geupeuphôn.
Jak ta kalon pajan reformasi kitab-kitab liturgi geupeuphôn di Moskow. Nyan geupeuphôn bak masa peumeurèntahan Tsar nyang saleh ngon Pangeran Rayeuk Alexei Mikhailovich, nyang geuingat keu seujahtra, ngon bak masa patriarkat Padumah Keusuciyan Nikon.
Nikon geupeutron dari jabatan patriark bak musém khueng thôn 7175.
Thôn nyoe geu-itông 7217.
Ka leubeh dari peuet ploh thon ka liwat yoh Nikon geupeutron jabat trok 'an thon nyoe.
Dan meunyang keu masa kuwasa Dajjal, Santo Hippolytus ngon mandum Bapak-Bapak Kudus nyang la'én geupeugah bahwa masa nyan cit trép siteungoh thôn ngon siperpeuet, lagèe nyang ka geupeugah lé Tuhan geutanyoe Isa Almasih, watee gobnyan geuteuka u donya, geumeu'azwa bak donya: '[114] '.
Ureuëng Bryanian nyan sabab nyan meusulet watèe awaknyan jipeugah bahwa Dajjal ka jikuasa di Moskow leubèh dari peuët plôh thôn.
Nibak bagian keupeuet, geutanyoe akan ta-peuriksa buet-buet nyang akan jipeubuet lé Dajjal.
Santa Hippolytus geupeugah bhah buet-buet Dajjal, geukheun bahwa jih nyan akan jipeubuet buet-buet nyang ajaib: sabab ngon izin Po Teuh Allah, dan ngon bantuan iblih-iblih, jih nyan akan jipeubuet mukjizat-mukjizat rayeuk keu jipeungeut manusia; teuma mukjizat-mukjizat nyan kon nyang beutôi, tapi nyan keuh tipèe dan peungeut. Dan Santo Hipolitus geupeugah hai nyoe lagèe nyoe: 'Gobnyan akan geupeuleumah gunong-gunong di keue mata ureueng nyang kalon gobnyan; gobnyan akan geujak di ateueh la'ôt deungon gaki nyang kréng; gobnyan akan geupeutrôn apui dari langèt; gobnyan akan geu'ubah uroe jeuet keu seupôt dan malam jeuet keu uroe; sabab jih akan jiubah mata uroe meunurot lagee nyang jikeuheundak, meunan cit deungon buleuen; dan banmandum unsur, bumoe ngon la'ot, deungon kuasa ilusi jih, akan jipeuleumah seubagoe patéh di hadapan ureueng-ureueng nyang kalon nyan[115] '. Dan lom: 'Jih akan jipeuleumah syetan seakan-akan awaknyan malaikat cahaya, dan jipeuteubiet pasukan gaeb, sabab awaknyan hana teukira, dan sigohlom nyan mandum jih akan jipeuleumah droe jiba u langèt deungon su terompet dan su-su la'én nyang hana teukira, dan deungon su meukukee nyang kreuh, jipujoe deungon lagu-lagu nyang hana teukira, dan jih nyan akan meucahya lagèe cahya, sidroe raja seupôt dan la'én-la'én[116] .
Nyan keuh buet-buet Dajjal. Ngon nyan, jak ta pike: soe jinoe nyang peubuet buet-buet lagèe nyan di Moskow atawa di pat mantong? Soe nyang peugrak gunong? Soe nyang peutrôn apui dari langèt? Soe nyang ubah uroe jeuet keu malam, ngon malam jeuet keu uroe? Soe nyang ék u langèt deungon meugah di hadapan mandum ureueng nyang kalon? Hana soe.
Ureuëng-ureuëng skisma Brynyan nyan meusulet, sabab awaknyan jipeugah bahwa Dajjal ka jikuasa di Moskow.
Ngon nyan, teubuktilah sulet awaknyan, nyang jipeugah bahwa watee teuka keudua Isa nyang meugah ngon Uroe Kiamat ka trok. Sabab banmandum Kitab Suci, nyang Awai ngon nyang Baro, jipeurunoe, dan banmandum ahli tafsir ngon guru jipeuteugah, bahwa Uroe Kiamat hana teuka seugolom teuka ngon masa peurintah Dajjal, tapi akan teujadi lheueh masa peurintah jih ngon akhe jih nyang hanco. Pakriban cara awaknyan hana malèe meusulet, seakan-akan wateè ngon uroe teuka Almaseh ka rap teuka, padahai Dajjal goh lom teuka dan masa peurèntah jih nyang lhèe thôn siteungoh goh lom teujadi? Seulaén nibak nyan, lheueh keuhancôran Dajjal, ureuëng-ureuëng nyang mantong tinggai akan geubri watèe lé Po Teu Allah keu meutobat, lagèe nyang ka nyata lam nubuet Nabi Daniel, di sinan Malaikat geupeugah bak Nabi Daniel padum treb masa peurintah Dajjal, ngon geuseubôt jumeulah uroe nyoe: 1.290 (nyang tamöng lam nyan siteungoh thôn), geutamah deungon narit: 'Meubahgia kheueh ureuëng nyang teutap bertahan dan sampoë u 1.355 uroe'[117] . Sabab meunyo geubileuëng dari akhé angkèë phôn u angkèë keudua, na leubèh 45 uroe nibak angkèë phôn nyan. Sabab, ahli tafsir Kitab Suci geupeugah bahwa, lheueh abéh masa peurintah Dajjal, na masa 45 uroe sampoe uroe Penghakiman nyang meukheun. Meunyang keu masa-masa nyang goh lom teujadi, meunan cit nyang goh lom teuka, pakri cara tanyoe patéh pendapat ngon ajaran Bryn keuhai Uroe Penghakiman jinoe?
Bagi geutanyoe ureueng Kristen Ortodoks, wajéb ateueh geutanyoe maséng-maséng keu ta preh watee meuninggai geutanyoe nyang hana teuntèe tiep uroe ngon tiep malam, ngon beu siab keu akhé; sabab maséng-maséng geutanyoe na hukôman teuh nyang teumakot sigohlom hukôman umum nyang teumakot keu banmandum ureueng, ngon geutanyoe bèk ta spekulasi bhaih watee nyang pasti keu Uroe Peuniléian nyang paléng teumakot nyan keudroe. Geutanyoe wajéb meuiman bahwa uroe nyan teuma teuka, dan ka toë, bah pih goh lom trôk; dan keuhai pajan watee jih, bék ta usik, tapi beu ta deungo narit Tuhan, nyang geupeugah: 'Teuma keuhai uroe ngon jeum nyan hana soe nyang teupeue, meunan cit malaikat-heaven[118] '. Teuma meunyoe malaikat-malaikat nyang suci mantong hana jiteupeue uroe atawa watèe hukôman Allah nyang meungeutakôt nyan, pakriban cara ureuëng-ureuëng Brynians nyan jeuet jiteupeue, jipeugah bahwa watèe hukôman nyang meungeutakôt nyan ka teuka? Keucuali meunyoe awaknyan keudroe nyang meuh'eut uroe hukôman nyan ka teuka, mangat nubuet sulet awaknyan jeuet keu beutôi. Teuma Santo Krisostomus, geupeugah meunurot nubuet Amos, geupeugah bak awaknyan: 'Celaka keu ureuëng nyang meuharap-harap uroe Tuhan'[119] . Sabab uroe Tuhan nyan nakeuh seupôt, kon trang: seupôt, geupeugah lé gobnyan, sabab hana soe teupeue.
Meunyo ta kalon bak peumeriksaan mandum hai nyang ka geuseubôt di ateueh, keusalahan ajaran Brynsky nyan ka nyata.
Seulaén nibak nyan:
Ajaran nyang beutôi nakeuh ajaran nyang peutafsir Kitab Suci deungon beutôi, meunurôt keubeunaran keudroe, kon meunurôt keusalahan.
Teunuléh-teunuléh sulet Bryn, teuma, geupeumakna Kitab Suci deungon cara nyang salah, kon nyang beutôi; kareuna nyan kheueh sabab jih awaknyan geukheun ureuëng peumakna sulet.
Sabab ajaran Bryn nyan kon beutôi, tapi sulet.
Dan saweueb ureuëng-ureuëng Bryn jitafsir Kitab Suci deungon cara nyang bengkok ngon su'ét, hai nyan jeulah that deungon geukalon bak padum-padum boh ayat lam Kitab Suci, nyang akan kamoe peutunyok disinoe.
Lam kitab nabi suci Daniel, lam bab 3, na teutuléh lagèe nyoe: 'Bak watèe nyoe hana sidroe pih panglima, atawa nabi, atawa peumimpin, atawa kurubeuen tutông, atawa kurubeuen, atawa peuseumahan, atawa kamueh, atawa teumpat keu makheun di hadapan Droeneueh dan meuteumèe rahmat'[120] .
Ureuëng sesat Bryn salah tafsir Kitab Suci nyoe keu jipeusampoe bak masa jinoe, dan awaknyan jipeugah bahwa bak masa jinoe hana lé kurubeuen atawa peuseumahan, geurija kon geurija, uskup kon uskup, paderi kon paderi, Ibadah nyan kon Ibadah, dan kurubeuen nyan kon kurubeuen. Nyan keuh tafsiran Bryn.
Hai ureuëng Bryn nyang bangai, hana akai sihat dan buta that hana tateupeu keu kuasa Kitab Suci Ilahi! Peuhah mata haté gata, dan pike keudroe bhah-bhah nyoe:
1) Soe subjek nibak kata keureuja nyan?
2) Dipat nyan geupeugah?
3) Bak thôn-thôn manakah nyan geupeugah?
4) Keu tujuan peu narit nyan geupeugah?
Dan meunyo ka lheueh neupareksa hai-hai nyan ngon seureuséh, droeneueh keudroe teuma neusadar bahwa tafsiran droeneueh nyan na salah.
1) Soë subjek kata keureuja?
Lhèe droe aneuk muda nyang suci nyan geupeugah haba: Ananias, Azarias, ngon Misael, rakan-rakan nabi suci Daniel.
2) Dipat awaknyan geumeututoe?
Di Babilonia, watèe lam peunjajahan, ka jipeutamong lam dapu apui.
3) Bak thôn padum awaknyan geumeututô?
Lam thôn-thôn seugolom lahé Almaseh, peuet reutôh thôn seugolom lahé Almaseh ngon leubèh.
4) Pakon awaknyan geumeututoe?
Hai nyan teujadi saweueb Yerusalem bak watèe nyan ka jipeuhancô lé bansa Kalde, dan awaknyan hana lé raja atawa peumimpin; saweueb Zedekia, Raja Yerusalem, ka jipeukab, jikurông ngon ranté beusoe, dan jiba u Babilonia. Hana lé kurubeuen tutông atawa kurubeuen Yahudi di teungoh-teungoh awaknyan, sabab imam-imam rayek ngon imam-imam Yahudi ka jipoh ngon peudeueng atawa jipeukawén. Hana cit teumpat keu geupeuseumah kurubeuen; sabab Bait Suci Nabi Sulaiman ka geutot ngon ka hancô. Keubit, lhèe droe aneuk muda nyan geupeugah haba nyoe bak watèe nyan: 'Jinoe hana raja, hana peumimpin, hana kurubeuen tutông, hana kurubeuen, meunan cit hana sapeue la'én.'
Kaleun kalon keudroe, hai ureueng nyang salah tafsir! Sabab narit lhèe droe aneuk muda nyang suci nyan kon keu jameun jinoe, tapi keu jameun watèe lhèe droe aneuk muda nyan udép; dan peuet reutôh thôn lheueh awaknyan meuninggai, Almaseh lahé, dan jeuet keu keureubeuen keu Allah Bapak ateueh nan geutanyoe, lheueh Gobnyan geuderita di ateueh kayèe saléb, dan jeuet keu panguwasa dan peumimpin, dan ulèe Geurèja Geuh nyang suci, nyang ka Geuteubôh ngon darah Geuh nyang meuhareuga, dan Gobnyan ka Geupeudong kurban hana darah: Tubôh Geuh nyang paléng suci lam rupa ruti, dan Darah Geuh nyang paléng suci lam rupa ië anggô, geupeurèntah mangat nyoe geupeubuet meulalu upacara suci, sira geupeugah: 'Peubuet nyoe keu keunangan Lôn'[121] . Lheueh Gobnyan teuka keuh ulèe-ulèe Geurèja, Rasul-rasul nyang suci; lheueh Rasul-rasul teuka keuh guru-guru, uskup-uskup suci, ngon imam-imam, meuturôt-turôt; dan jabatan uskup ngon imam ka geupeutrôn keu geutanyoe, dan akan teutap na rot geutanyoe sampoe 'an abéh masa. Meunan cit, Tuhan ka geuyue beu teutap na kurubeuen nyang hana darah nyoe sampoe trok uroe geuh nyang keudua nyang meugah, lagee nyang geupeusaksi le Rasul Suci Paulus, geukheun: 'Syedara-syedara, lôn teurimong nibak Tuhan peue nyang lôn peu-peutrok cit keu gata, dan laen-laen'; Gobnyan geupeugah cit: 'Sabab tiep-tiep go gata pajôh rutoe nyoe ngon jép cawan nyoe, gata peusampoe haba keumatéan Tuhan sampoe Gobnyan teuka' ([122] ). Dan Santo Yohanes dari Damaskus, lam kitab keupeuet gobnyan bhaih Iman, lam bab 14, geupeugah: 'Allah geupeugah: "Nyoe tubôh Lôn dan nyoe darah Lôn; pubuet nyoe keu tandaingat keu Lôn"; dan deungon peurintah Gobnyan nyang Maha Kuasa, hai nyoe teutap meunan sampoe Gobnyan teuka.' Hai nyoe ka geupeunyata deungon jeulah lé Rasul dan lé Damascene, bahwa kurubeuen suci nyan harôh geupeulaku sampoe 'an Teuka keu Duwa Kristus, sampoe Gobnyan teuka. Bak masa jinoe, di , deungon rahmat Almaseh, na pemimpin ngon peumimpin nyang peurunoe ureueng la'en bak jalan u keuseulamatan: uskup, paderi, ngon anggota klèri la'en; na cit kurban, nyang geupeulaku tiep uroe meulalu Liturgi; dan na teumpat-teumpat kurban nyan geupeuseumah: nakeuh geurija-geurija Allah di sigala pat Kristen Ortodoks na.
Sabab ureuëng-ureuëng nyang peusalah tafsir nyan meusulet, jipeusalah makna narit Lhèe Droe Aneuk Muda nyang Suci, ngon jipeugah bahwa bak masa jinoe hana kurubeuen, hana peuseumahan, ngon hana tatanan suci.
Pat kön ureuëng-ureuëng Brynya meuh'eut jilawan ajaran rasui nyoe sampoë watee nyan teuka, dan pat kön awaknyan hana jipakoe narit Santo Efrem, bahwa bak uroe-uroe Dajjal kurban suci akan piyôh, dan narit-narit rasui hana teujadi; saweueb Santo Efrem geupeugah: 'Bak watèe nyan mandum geurija-geurija Kristus akan meumoë ngon ratôk nyang that meuhôi, saweueb hana lé ibadat suci di ateueh mië, meunan cit hana lé peuseumahan'[123] ? Meunan cit, Santo Hippolytus geupeugah lam khutbah gobnyan bahwa geurija-geurija akan seungap dan kurban akan piôh; sabab gobnyan geupeugah: 'Geurija-geurija suci akan jeuet lagèe gudang boh kayèe, dan Tubôh ngon Darah Kristus nyang meuhareuga hana geupeuleumah bak uroe-uroe nyan; ibadah akan piôh[124] .' Sifeun nyan kheueh nyang geupeugah lé Hippolytus.
Ureuëng Brynians geupeugah: 'Peuë hana kurubeuen sampoë Kristus geuteuka, atawa kurubeuen nyan teuma piyôh keudroë?'
Lôn jaweueb: kurubeuen nyan hana deuh takalon, tapi teujadi secara teusom; hana ibadah di geurija, tapi di teumpat-teumpat nyang teusom; nyan hana teujadi di banda-banda rayeuk, tapi di gunong-gunong, guha-guha, ngon padang pasé: sabab Santo Efrem nyan keudroe, lam khutbah gobnyan nyan, na geupeugah bahwa le that ureueng bak watèe nyan akan meuteumèe mangat bak haté Po Teuh Allah, ngon jeuet teupeuseulamat di gunong-gunong, di ateueh bukét-bukét, ngon di teumpat-teumpat nyang seungap, meulalu le that du'a ngon ië mata nyang hana teukira. Dan Tuhan nyang Suci, geukalon awaknyan lagèe nyan lam seudeh nyang hana bataih ngon iman nyang suci, akan geugaséh keu awaknyan lagèe sidroe ayah nyang that geugaséh keu aneuk-aneukgeuh, dipat mantong awaknyan geulindông droe[125] . Dan lom na teuma geupeugah: keu le ureueng suci, soe mantong nyang teukumpôi bak watèe nyan, sigra lheueh jideungö keuhai teuka ureueng jeuhet nyan, akan jipeutiek ie mata lagèe krueng deungon jimeu-useuha u Allah nyang Suci, mangat geupeulheueh nibak uleue nyan, dan awaknyan akan jiplueng deungon sigra u padang pasé, dan jimeusom lam gunong-gunong dan lam guha-guha lam teumakot, dan jitôp droe deungon tanoh dan abèe, sira meudo'a deungon ié mata siuroe simalam, deungon that meureundah haté; dan bantuan akan geubri keu awaknyan lé Po Teu Allah, dan Gobnyan akan geuba awaknyan u teumpat-teumpat nyang ka geupeuteuntèe, dan awaknyan akan seulamat ngon cara meulindông u dalam jurông (bumi) dan lam guha[126] " Sampoë 'an sinan haba Santo Efrem. (Meunan cit, Santo Hipolitus geupeugah lam khutbah gobnyan). Bak teumpat-teumpat nyan keudroe nyang ka geupeuteuntèe lé paderi-paderi suci, pat awaknyan geulindông droe, kurubeuen hana pioh geupeuseumah sampoe Kristus geuteuka[127] . Leubèh nibak nyan, geutanyoe patôt leubèh peucaya keu narit-narit beukaih nyang teupiléh, suci, ngon nyang paléng mulia, Rasul Paulus, guru bansa-bansa, nyang ka geuba u langèt keulhèe, dan beu geupeukukôh lé narit-narit gobnyan kon lé narit-narit Hippolytus ngon Ephrem. Nyan keuh beutôi-beutôi ureuëng suci, teuma ureuëng nyang paléng suci nyan, nyang geutawök lé Almaseh Keudroe, nyang ka geujak ban sigom donya, geutheun peunyakét ngon keureuja payah nyang hana teukira, dan geupeuteubiët ulèe gobnyan keu Almaseh ngon teumpôh peudeuëng. Feureuman ureuëng-ureuëng suci nyan—Hippolytus ngon Ephrem—nyan beutôi, teuma feureuman Paulus nyan nyang paléng beutôi, lagèe nyang ka geupeusah lé Kitab Suci Ilahi. Kata-kata nyan teuma teujadi, sabab kurubeuen teuma geupeuphôn di geurèja-geurèja dônya; dan kata-kata Paulus teuma teujadi cit, sabab kurubeuen nyan hana geupeuphôn sampoe Tuhan teuka; dan hana cit geupeuphôn, lagèe nyang ka lôn peugah, di padang pasé, di gunong-gunong, ngon lam guha-guha di bumoe.
Seulaén nibak nyan, lam Surat keu Timotius, na teutuléh lagèe nyoe: 'Roh deungon trang geupeugah bahwa bak uroe-uroe keuneulheueh na ladôm ureueng nyang jiplueng dari iman, jiseutöt roh-roh nyang peungeut ngon ajaran-ajaran iblih' ([128] ), ngon laén-laén; ngon lom lam Surat keu ureueng Galatia: 'Na ladôm ureueng nyang jipeukaru gata ngon jimeu-useuha jipeubengkok Injil Kristus' ([129] ). Teuma, si Brynsky nyan, deungon tafsiran jih nyang ka bengkok, deungon salah jipeuguna kata-kata nyan ateueh geutanyoe ureueng Ortodoks, seakan-akan geutanyoe nyan keuh ureueng nyang ka jioh dari iman, dan seakan-akan geutanyoe nyan keuh ureueng nyang peukaru dan peusisat Injil Kristus.
Teuma, hai ureuëng Galatia – hai ureuëng Brynski nyang bangai! Peuë hana teuingat lé gata keudroë, gata nyang peugah haba fitnah lagèe nyan ateuëh kamoe? Peuriksa keudroë lé gata bhah nyan dan kalon soë nyang jeuhet: peuë kamoe, atawa gata? Soë nyang leubèh rayek: Geurija Katolik Ortodoks Apostolik nyang na di ban sigom alam, atawa Brynia gata? Geurija Ortodoks Apostolik Ekumenis (Lôn meututô kon bhah dindéng ngon bangunan, tapi bhah ramè ureuëng nyang meuiman) na kon mantong di nanggroë Rusia nyang meuk , tapi na cit di tanoh Yunani, Arab, Suriah, Meusé, Serbia, Bulgaria, Dalmatia, ngon Moldavia, dan cuba pike mantong ban sigom donya: Brynya droeneuh nyan cit saboh sagoe nibak nanggroe Rusia, dan nyan hana saban rayek jih meunyo tabandeng ngon ban sigom Geurija Katolik Ortodoks Apostolik, saban lagee si geupai ie meunyo tabandeng ngon la'ot raya. Geurija Ortodoks Apostolik Ekumenikal, deungon paderi-paderi ngon guru-guru jih, hana teusom; jih hana meucahya secara rahsia, tapi meucahya secara teuhah, lagèe di ateueh kandil, ban sigom donya: Gata, meunan pih, deungon pondok-pondok pertapaan gata, meusom lagèe beulatang lam uteuen raya ngon rimba; dan meunyo gata teubiet dari teumpat tinggai gata jak u banda ngon gampông, gata hana peuleumah droe, tapi, lagèe tikôh lam rumoh, meusom lam rumoh-rumoh nyang ka gata reubôt.
Sabab kamoe, nyang seutia bak Geurija Katolik, Ortodoks, Apostolik nyang na di ban sigom alam, kon kamoe nyang dit, tapi kamoe nakeuh banmandum Geurija meusapat ngon Geurija di syeuruga: teuma gata, nyang ka jioh dari Geurija dan na di luwa iman Katolik Ortodoks, keubit that dit; kon ramè; sabab bah pih siplôh ribèe atawa duwa plôh ribèe droeneuh meukumpoi, teutapi meulawan ban saboh Geurèja nyang na di sigom donya, droeneuh nyan kureueng nibak siper sèribèe, teutapi hana meuhareuga sagai, hana la'én nibak padum droe mantong. Sabab nibak gata, kon nibak kamoe, geutuléh firman Rasul nyang ka geuseubôt di ateueh: 'Na ladôm nyang jiplueng dari iman'; dan lom: 'Na ladôm nyang peukaru, jimeu-useuha keu jipeubengkok Injil Kristus'.
Teuma gata, ngon cara salah tafsir Kitab Suci, ngon su'ét neupuga ajaran droe gata, lagèe guru-guru su'ét ngon ureuëng nyang lawan keubeunaran nyang suci.
Lom pih, lam Surat-euh keu ureuëng Galatia, Rasul suci Paulus geutuléh: 'Meunyo kamoe, atawa sidroe malaikat dari syeuruga, geupeusampoe keu gata Injil nyang la'én nibak nyang ka kamoe peusampoe keu gata, bah kheueh jih jaccursed[130] .' Lagee nyang ka kamoe peugah sigohlom nyoe, jinoe lôn peugah lom: meunyo na soe nyang peusampoe keu gata Injil nyang la'én nibak nyang ka gata teurimong, bah kheueh jih jiteukutô.
Kata-kata apostolik nyan geupeusalah maknè lé Brynskians, nyang jeuet keu seubab geuubah padum-padum boh narit jameun lam kitab-kitab Rusia nyang barô, seakan-akan, deungon geuubah narit nyan, awaknyan ka jipeuphôn peusampoe iman deungon cara nyang la'én nibak nyang geupeusampoe dan geupeutrôn lé Rasul-rasul.
Teuma awaknyan bangai, pikéran jih ka seupôt, hana meunapsu ngon hana sanggôp geupeubida, geukalon, atawa geupaham kuasa Kitab Suci, saban lagèe ureueng buta nyang meureuntah bak mandum teumpat. Ngon sabab nyan, paham kheueh gata, hai ureueng bangai lamkawan ureueng ramèe, ngon gata nyang dilee bangai, jeuet keu bijaksana[131] , ngon pike kheueh lhèe boh hai nyoe:
1) Keu soe Rasul nyan geutuléh kata-kata nyoe?
2) Pajan jituléh nyan?
3) Peue nyang geutuléh lé gobnyan?
Keu soe nyan geutuléh? Keu ureuëng Rusia? Kon sagai; tapi keu ureuëng Galatia, nyang hana jiteupeue ureuëng Rusia meunan cit buku-buku Slavia.
Pajan jituléh? Bak masa udep gobnyan, sikureueng reutôh thôn atawa leubèh sigohlom jipeumanö Rusia.
Peue nyang geutuléh lé gobnyan? Peuekah nyan bhah kitab-kitab Rusia nyang jameun ngon nyang barô, atawa bhah narit-narit nyang na lam kitab jameun, nyang ka geuubah lam kitab nyang barô? Kon sagai; sabab bak masa nyan kon mantong hana meusaboh pih kitab di Rusia, tapi iman Kristen goh lom meukarat di sinan; nan Almaseh barô teudeungo bacut di nanggroe-nanggroe nyoe meulalu khutbah Rasul suci Andreas bak jameun kon, dan nyan pih cit di padum boh teumpat mantong; dan abjad Slavia goh lom jipeugot. Dan pakri jeuët ureuëng sesat Bryn nyan jiba keu geutanyoe narit-narit Rasul nyan, nyang hana geutuléh keu geutanyoe, meunan cit hana meuhubông ngon kitab-kitab geutanyoe, atawa ngon narit-narit geutanyoe, nyang ka trép atawa nyang barô. Peuë nyang geutuléh lé Rasul nyan? Deungo:
Di Antiohia teujadi sengketa antara ureuëng Yahudi ngon ureuëng Yunani nyang meuiman keu Almaseh bhah khitan: na nyang peuteugaih bahwa hana mungken ureuëng Kristen seulamat meunyo hana jikhitan, seudangkan nyang la'én jipeuanggab khitan nyan sibagoe beuban nyang brat burden[132] . Sabab nyan, Rasul suci Paulus ngon Barnabas, nyang na di Antiokia bak watèe nyan, geurasa peureulèe geujak u Yerusalem bak Rasul-rasul nyang utama ngon tuha-tuha, keu geutanyong bhah sunat: dan cit keu geupeugah bak awaknyan bahwa Allah ka geupeuhah pintô iman keu bansa-bansa la'én, saboh haba nyang that geupeuseunang mandum syèdara di Yerusalem. Dan lheueh Rasul-rasul ngon tuha-tuha geupeugot musyawarah meusapat di Yerusalem, awaknyan geupeubateue adat khitan lam Perjanjian Lama, geuanggap hana peureulèe lé lam rahmat nyang barô; tapi awaknyan geupeurintah mantong beu jipeujioh droe nibak peunajoh nyang ka geupeuseumah keu beurhala ngon buet zina, dan beu bek jipeusalah ureueng la'en deungon cara sapeue pih; dan deungon nyan awaknyan geukirém Paulus ngon Barnabas u Antiokia, dan sajan awaknyan na Yahuda ngon Silas. Watée awaknyan trok u Antiohia, lheueh jipeusampoe surat majelis rasui nyan ubak geurija di Antiohia meunyoe sunat nyan ka hana geupeuwajéb lé, awaknyan pih meupisah keu jak peusampoe haba gèt ubak bansa-bansa la'én. Keu Santo Paulus, guru nyang paleng mulia keu bansa-bansa la'en, watee ka trok u Galatia dan ka geupeucahya ureueng-ureueng Galatia deungon iman Almaseh, geupeurunoe awaknyan hukom Kristen, kon hukom Yahudi, geuyue bek meukhitan, bek geupeumulia uroe Sabat, dan bek geupeubuet upacara-upacara Yahudi la'en dari Perjanjian Lama, tapi beu meuiman mantong bak Isa Almaseh Tuhan deungon taqwa, dan beu udép deungon cara nyang meunurôt haté Tuhan. O lheueh geupeurunoe ureuëng-ureuëng Galatia lagèe nyan, Santo Paulus geujak u Roma. Teuma, o lheueh gobnyan geujak, na padum-padum droe syèdara palsu dari antara ureuëng Yahudi nyang ka meuiman bak Almaseh jiteuka u Galatia; dan awaknyan jipeuphét ureuëng ramè, jipeurunoe bahwa hana cukôp keu seulamat meunyo meuiman bak Almaseh mantong, teuma harôh cit jipeubuët Hukôm Musa: jipeukhitan, jipeujaga uroe Sabtu, jipeuraya buleuën barô, ngon jipeubuët upacara-upacara la'én lam kitab Perjanjian Lama. Watèe Paulus, bak watèe gobnyan na di Roma, geuteupeue hai nyan, gobnyan geutuléh saboh surat dari Roma keu ureuëng-ureuëng Galatia, geupeugah: 'Bahpih sidroe malaikat dari syeuruga geupeusampoe Injil nyang la'én nibak nyang ka kamoe peusampoe keu gata, beu geukutôk kheueh gobnyan.' Hai nyoe pih geupeujeulaih lam kata-kata pambuka Surat keu ureuëng Galatia, dan ka nyata bahwa Rasul nyan hana geutuléh kata-kata nyoe keu ureuëng Rusia, meunan cit kon keu kitab-kitab atawa ajaran teutuléh Rusia; tapi keu ureuëng Galatia bhah khitan, geularang awaknyan geupeubuët ajaran Yahudi.
Sabab ureuëng sesat Bryn nyan meusulet, jipeubeuban ateuëh geutanyoe narit Rasul nyan meulalu tafsiran droe jih nyang salah.
Seulaén nibak nyan, ureuëng-ureuëng meupecah belah nyan salah tafsir narit Santo Stefanus, protomartir nyang suci, nyang teutuléh lam Bab 1 kitab Kisah Rasul-rasul, di sinan Santo Stefanus, watèe geupeugah haba ubak jama'ah Yahudi, geukheun: Sulaiman ka geupeudong saboh bait suci keu Gobnyan; teuma Yang Maha Manyang geuduek lam geurija nyang hana geupeugèt lé jaroe manusia, lagèe nyang geupeugah lé nabi (Yesaya): 'Langèt nyan keuh singgahku, dan bumoe nyan keuh alas gaki lôn: bait suci peu nyang akan gata peudong keu lôn, kheun Tuhan, atawa teumpat peu keu lôn meureuhah?[133] ' Teuma, si Brynski nyang sesat nyan, lam bangai jih, jipeumakna haba nyan lagèe nyoe: hana peureulèe tajak u geurija keu tameudoa. Yang Maha Manyang hana geuduek lam geurija buatan manusia; geurija nyan kon lam balok, tapi lam tuleueng rusôk (nyan makna jih, kon lam dinding, tapi lam dada atawa haté); ka cukôp keu sidroe ureueng meudo'a ubak Allah sidroe-droe, hana peureulèe geurija.
Keu geujaweueb bantahan nyang teuka dari akai nyang bangai ngon tafsiran nyang salah nyan, wajéb geupeusampoe saboh peunjeulasan teologi bhaih Allah, nyang geupeuleumah bahwa na saboh teumpat nyang materi, deuh takalon, ngon jeuet teurasa; ngon na cit saboh teumpat nyang hana materi, hana deuh takalon, nyan keuh teumpat rohani. Saboh teumpat materi na lam droejih, lagèe bintéh jipeutamong saboh banda, kuil jipeutamong ureuëng, bilék jipeutamong barang-barang nyang na di dalamjih, ngon lampôh jipeutamong peue nyang jipula di dalamjih; seudangkan saboh teumpat non-materi, nyang hana deuh, ngon intelektual jipeutamong peue nyang non-materi, hana deuh, ngon intelektual; Meunan cit, saboh sifeuet nyang hana rupa dan meupengetahuan hana jeuet teukandông atawa teupeuteuntèe lé saboh teumpat nyang meubentuk, keucuali meunyoe teumpat nyan cit meupengetahuan. Dan saweueb Allah, meunurot sifeuet Droëneuh Gobnyan, nakeuh hana tubôh, hana materi, hana ék geupeugah ngon hana ék teupumeuphôm, hana ék teu'ukô ngon hana ék teusireuk: Gobnyan hana teukurông lé teumpat materi peu mantong, meunan cit hana teupeuteuntèe lé nyan; Gobnyan na di sigala pat, Gobnyan neupeunoh banmandum peue nyang na ngon neupeuteun banmandum nyan, Teuma Gobnyan keudroe hana teukurông lé sapeue pih—kon lé langèt, kon lé peue nyang na di yup langèt, meunan cit kon lé kuil-kuil. Sabab Gobnyan (meunurot Santo Damascene) nakeuh saboh teumpat keu Droëneuh, dan geuduek lam Droëneuh, lam sifeuet Gobnyan nyang carông, lam Keutuhan Gobnyan nyang hana ék teupatéh[134] . Dan meunurot pemahaman teologi nyan, martir suci nyang phon, Stefanus, geupeugah bak ureuëng Yahudi: 'Tuhan Nyang Maha Manyang hana geuduek dalam kuil-kuil nyang geupeugèt lé jaroe manusia. Teuma Gobnyan geuduek dalam kuil-kuil nyan, nyang geupeugèt lé jaroe manusia, sabab Gobnyan na di sigala pat dan geupeunoh banmandum peukara; teuma kon lagèe na di dalam Zat Ilahi Gobnyan keudroe, tapi lagèe na di luwa Zat Ilahi Gobnyan, ngon rahmat Gobnyan nyang seujati mantong, geupeusucé dan geupeunoh teumpat nyang ka geupeukhusuih keu Gobnyan, dan na di sinan meulalu rahmat Gobnyan nyang murah até.' Di ateueh banmandum nyan, Tuhan Allah galak geuduek lam haté ngon jiwa ureuëng-ureuëng nyang geugaséh Gobnyan ngon geumeuabdi ngon seutia, geuanggap awaknyan seubagoe geurija Gobnyan nyang hana geupeugèt ngon teumpat tinggai hadé Gobnyan. Sabab nyan, Rasul geupeugah bak ureuëng-ureuëng nyan: 'Gata nyan keuh geurija Allah nyang udép, lagèe nyang ka geupeugah lé Allah: "Lôn teuma tinggai lam awaknyan ngon lôn jak-jak di teungoh-teungoh awaknyan"'[135] . Mengenai geurija-geurija suci nyang geupeudong lé jaroe manusia, nyang hana teupisah nibak hadharat Po Teuh Allah, Santo Damascene geupeugah meunoe: 'Na geupeugah bahwa Po Teuh Allah na di teumpat nyang nyata, dan na cit geupeugah bahwa saboh teumpat nyan nakeuh atra Po Teuh Allah pat buet Gobnyan nyang nyata geupeuleumah: sabab na geupeugah bahwa teumpat Po Teuh Allah nakeuh di man mantong buet dan rahmat Gobnyan leumah that; dan Geurija nyan pih geukheun teumpat Tuhan, sabab geutanyoe ka tapeuteutap jih nyan seubagoe kuil keu peumulia Gobnyan, nyang lam nyan geutanyoe tapeusampoe doa geutanyoe ubak Gobnyan.' Sifeun Damascene;
Teunafsiran nyan dari narit martir nyang phon ka cukôp; tapi saweueb ureueng sesat Bryn hana pemahaman rohani, tapi meupiké mandum meunurôt cara jasmani, dan jitafsir kon meunurôt Roh tapi meunurôt daging, jikira Allah nyan lagèe na jasmani, teukurông dan teubateueh lé teumpat material; dan jipeugah bahwa Tuhan hana sagai-sagai na di geurija-geurija buatan manusia, dan bahwa hana patôt jak u geurija keu meudo'a; Sabab Tuhan Nyang Maha Manyang (kheun awaknyan) hana geuduek lam geurija buatan manusia: ngon sabab nyan, peureulèe that tapeuteubiët tafsiran lagèe nyan keu lawan keujahatan awaknyan, seakan-akan nyan nakeuh saboh zat nyang deuh takalon ngon jeuet ta mat, nyang deungon trang jipeuleumah keubodohan awaknyan.
Ngon sabab nyan, jak tanyoe seumaké kata-kata Martir Phon nyan dan jak seulidek hai-hai di yup nyoe:
1) Geurija nyang toh nyang geupeugah lé Syahid Phon nyang suci nyan?
2) Peuëkeuh Tuhan Nyang Maha Manyang na tom geuduek lam geurija-geurija buatan manusia nyang geupeugah lé Syahid Phon nyan?
5) Phôn bak watèe nyang toë Tuhan ka geupiyôh tinggai lam geurija-geurija nyang geupeugah lé Syahid Phôn nyan?
4) Keu soe gobnyan geupeugah haba nyan?
5) Pakon gobnyan geupeugah nyan?
6) Pajan gobnyan geupeugah nyan?
Jak ta pike cit peu keuh Tuhan Allah geu tinggai lam geurija-geurija Kristen buatan manusia, nyang geu peudong ngon batèe atawa kayèe?
Ngon nyan, keubodohan peucah belah nyan akan deuh trang.
(Lôn pakèk istilah 'gereja' ngön 'kuil' secara meugantoe-gantoe di sinoe, kon sabab lôn hana lôn teupeue bida antara kuil ngön gereja: sabab kuil geupeudong ngön dindéng, seudangkan gereja teubentuk lé kumpôlan ureuëng-ureuëng nyang meuiman; tapi kareuna Kitab Suci ngön ureuëng ramè ka biasa geukheun kuil-kuil Allah nyan 'gereja-gereja' kareuna na kumpôlan ureuëng-ureuëng nyang meuiman di dalamjih[136] ; ngon sabab nyan, istilah 'kuil' ngon 'gereja' disinoe beu geupahami saban makna jih.)
1) SABOH TANYONGAN
Gereja-gereja manakah nyang geupeugah lé martir utama nyang suci Stefanus watee gobnyan geupeugah bahwa Tuhan Nyang Maha Manyang hana geutinggai lam kuil-kuil nyang geupeugöt lé jaroe manusia?
Gobnyan teungoh geupeugah bhah kuil-kuil Yahudi, geuingat keu Nabi Sulaiman, kon bhah geurija-geurija Kristen; sabab bak masa gobnyan geurija-geurija Kristen goh lom geupeudong, saweueb gobnyan ka geupeunyata bahwa Tuhan Nyang Maha Manyang hana geuduek dalam kuil-kuil Yahudi.
Mungkin gata peugah: 'Ureuëng Yahudi cit na saboh geurija, kon le.'
Lôn jaweueb: kon saboh, tapi lhee, maséng-maséng bak watèe droe jih.
Geurija phôn awaknyan (lheueh jiseubrang La'ôt Mirah) na di padang pasé, nyang geupeugèt lé Musa, ateueh peurintah Allah, deungon rupa lagèe khimah, dari ija mirah jingga, mirah darah, ngon ija linen nyang halôh, dan geutôp deungon kulét kamèng; geurija nyoe geukheun lé Syèedara Phôn nyang Meurahmat, lam khutbah gobnyan nyang saban keu ureueng Yahudi, seubagoe 'khimah keusaksian'[137] . Tabernakel nyan geuba meusajan ngon bansa Israel bak watèe awaknyan geujak, geuba lé bansa Lewi; dan jih nyan geupeudong bak teumpat awaknyan geudong.
Meureja keudua awaknyan nakeuh nyang geupeudong lé Sulaiman, nyang, padum-padum thôn lheueh nyan, geupeuhanco lé Nebukadnezar, Raja Babilonia.
Geurija nyang keulhèe geupeudong lé Zerubabel, sidroe pangeran Yahudi dari keuluarga Daud ngon sidroe indatu Almaseh, lheueh masa peunjajahan Babilonia. Ka tujôh plôh thôn liwat yôh geupeuhancô Yerusalem ngon Bait Suci Sulaiman, watèe Zerubabel, sidroe pangeran, geukirém dari Babilonia deungon ramèe ureueng u banda Yerusalem nyang ka reuloh, keu geupeudong keulayi Bait Suci Tuhan. Ngon lagèe nyan, kuil nyang geupeudong lé Zerubabel, indatu Isa Almasih, mantong na di Yerusalem bak masa Isa Almasih ngon Rasul-rasul; teuma dudoe Titus, aneuk Vespasian, jiteuka ngon teunaga Romawi dan jipeuhancô sampoe rata ngon tanoh. Sabab syahid phôn nyang suci nyan na geupeugah: 'Yang Maha Manyang hana geuduek lam kuil-kuil nyang geupeugèt lé jaroe manusia,' gobnyan geumeukeusud keu ban lhee boh kuil Yahudi nyan: kuil Musa, kuil Sulaiman, ngon kuil Zerubabel. Teuma kamoe, meumakna nyan nakeuh gobnyan geupeugah haba bhah kuil-kuil Yahudi, kon kuil-kuil Kristen, sabab kuil-kuil nyan goh lom na geupeudong bak masa Martir Phon.
2) PEURISÉTAN.
Peu keuh Tuhan Nyang Maha Manyang na tom geuduek lam kuil-kuil nyan nyang geupeugah lé Syahid Phon nyan?
Gobnyan keubit na tinggai di sinan, kon deungon geutinggai syuruga, tapi deungon geutinggai lam bangunan nyan deungon Zat Ilahi Gobnyan, geupeusapat droe Gobnyan lam dinding-dinding nyan—Gobnyan nyang that rayek sampoe hana ek teukandông bah pih lé langèt—tapi deungon geukalon u awaknyan dari ateueh, Gobnyan na sajan awaknyan meulalu rahmat Gobnyan, dan geujaga awaknyan deungon malaikat-malaikat Gobnyan nyang suci seulama nyang geukheundak lé Gobnyan. Lam geurèja-geurèja Perjanjian Lama nyan, keuhadiran Allah meulalu rahmat Gobnyan ngon malaikat-malaikat nyan geupeunyata deungon tanda-tanda nyang nyata.
Tuhan geuduek lam geurija Musa deungon rahmat Gobnyan nyang ajaib, tanda-tanda jih nakeuh awan nyang teutôp Tabernakel, keumuliaan Tuhan nyang peunoh Tabernakel[138] , ngon su Tuhan nyang geumeututô ngon Musa dari ateueh mezbah, lagèe nyang teutuléh lam bab phôn kitab Imamat: 'LORD geutawôk Musa dan geupeugah haba ngon gobnyan dari Tabernakel, geukheun: "Peugah haba keu aneuk-aneuk Israel"'[139] . Meunan cit, watèe Samuel nyang mantong aneuk mudo nyan teungoh éh lam Tabernakel bak watèe malam, LORD geutawôk gobnyan peuet go dari ateueh mezbah[140] .
Tuhan geuduek lam Bait Suci Nabi Sulaiman deungon rahmat Gobnyan, tanda jih nakeuh awan ngon keumuliaan Tuhan, nyang peunoh Bait Suci nyan bak watèe geupeuresmi: dan para imam hana ék geudong keu geupeulayan di keue awan nyan, sabab keumuliaan Tuhan ka peunoh Bait Suci nyan[141] . Seulaén nibak nyan, lam saboh wahyu, Po Teu Allah geupeugah bak Nabi Sulaiman: 'Mata Lôn ngon haté Lôn akan na di sinan siuroe-uroe[142] .'
Tuhan geuduek deungon rahmat-geuh nyang meukajab di dalam bait suci nyang ka geupeudong keulayi lé Zerubbabel; saboh tanda jih nakeuh ië nyang jeuet keu apui, lagèe nyang teutuléh lam Kitab Keudua Maccabees, bab 1. Sabab watee ië nyang ka geusiram ateueh kurubeuen nyan geupeuhu, apui hu meulila-lila jiteubiet dari dalam ië nyan. Seulaén nibak nyan, lindôngan malaikat keu geurija nyan ka deuh nyata watee malaikat-malaikat Tuhan deungon hana meubri kaséhan geupoh maté gubernur Heliodorus, nyang ka jicuba keu jireupah geurija nyan[143] . Dan keu Santo Zakaria, nyang teungoh geumeukhidmat di geurija meunurot giliran gobnyan lam tarekat keureuja imam, Malaikat Jibril geupeuleumah droe di ateuh meja ukhuwan, geupeumaklum bhah keuhadean Yahya. Lam karya-karya St. Yohanes Krisostomus, gata akan teumèe saboh kutipan meunyangkut Bunda Allah nyang Paléng Suci, nyang lam nyan geutuléh: bahwa wateè Perawan Maria nyang Paléng Suci, nyang umu duwa blah thôn, teungoh geumeudo'a lam Geurija Tuhan (nyang geupeudong lé Zerubabel) di keue mezbah, teuka cahya nyang hana teukira, dan teudeungo su nibak Teumpat Paléng Suci: 'Gata akan meulahé Aneuk Lôn.' Nibak tanda-tanda nyan, ka geupeuteupeue bahwa Tuhan Allah na geuhadé lam geurija-geurija Perjanjian Lama nyan—geurija Musa, Sulaiman, ngon Zerubabel—deungon rahmat Gobnyan, geuduek disinan sampoe 'an watee Gobnyan geupiléh keu geutinggai.
3) SABOH TANYONGAN
Phôn bak watèe nyang lagèe pat keuh Tuhan Nyang Maha Manyang ka geupiyôh tinggai lam geurija-geurija Perjanjian Lama nyan?
Dèësa manusia jipeuplueng rahmat ngon gaséh sayang Po teu Allah dari droëjih ngon dari teumpat-teumpat suci. Sabab Tuhan ka geupiyôh geutamong ngon rahmat Gobnyan di Bait Suci keusaksian bak watèe nyan, kareuna desya aneuk-aneuk Eli, ureueng Filistin ka jireubôt Tabut Tuhan dan jiba u Asyod; lheueh nyan peurumoh Pinehas, watèe jih teungoh sakét meuninggai bak watèe meulahé, jipeugah narit-narit nyoe keuneulheueh: 'Keumuliaan Tuhan ka jitinggai Israel, sabab Tabut Po Teuh Allah ka jireubot[144] ; keumuliaan Israel ka gadoh, sabab Tabut Po Teuh Allah ka jireubot!' Teuma bak watee nyang ka teuntèe, meulalu doa nabi suci Samuel, keumuliaan Tuhan geuwoe lom u teumpat gobnyan meusigoe ngon Tabut nyan.
Tuhan geuduek lam Bait Suci Nabi Sulaiman nyan deungon rahmat Gobnyan sampoe watee raja-raja ngon ureueng-ureueng Yerusalem ka jiseumah beurhala. Sabab meunan kheueh Tuhan ka geupeugah bak Sulaiman lam saboh wahyu: 'Ka Lôn peusucî meubèe nyoe nyang ka gata peudong, mangat nan Lôn na disinan siumu masa; dan mata Lôn ngon haté Lôn akan na disinan siumu masa. Dan meunyo gata tajak di hadapan Lôn lagèe Daud, ayah gata, deungon sipeunoh haté ngon jujô, Lôn teuma peukukôh singgasana keurajeuën gata keu siumu masa. Teuma meunyoe gata atawa aneuk-aneuk gata meupaleng nibak Lôn, dan hana neupeubuet peurintah-peurintah Lôn ngon hukôm-hukôm Lôn, dan neumeuibadat keu dewa la'én dan neuseumah jih, Lôn teuma Lôn cabut Israel nibak tanoh nyang ka Lôn bri keu gata, dan bait suci nyoe, nyang ka Lôn peusucoe keu nan Lôn, teuma Lôn peutalô nibak hadapan Lôn[145] . Jak tateupeue kheueh feureuman Tuhan: Gobnyan geumeujanji akan geuduek lam Bait Suci Sulaiman siumu masa, tapi ngon syarat nyoe: bah that gata ngon aneuk-aneuk gata bek meupaleng dari Lôn keu taibadiya bak dewa-dewa aséng; tapi meunyo gata meupaleng dari Lôn, maka Lôn pih akan meupaleng dari gata, dan Lôn akan luntôk u luwa dari hadapan Lôn bait suci nyang ka Lôn peusucèe keu nan Lôn. Teuma, nyan keuh nyang teujadi: raja-raja Yerusalem ngon umat nyan hana jipeuteun peurjanjian Po Teuh Allah; dan Tuhan Po Teuh hana geupeuteun janji Gobnyan keu awaknyan untuk geuduek siumu masa lam bait suci awaknyan. Ka meuthôn-thôn ka liwat, dan keujahatan ka meutamah le, sampoë keumuliaan Allah ka geucok dari Bait Suci Nabi Sulaiman sigohlom penyerbuan Nebukadnezar deungon teuntra Kaldea; kalon riwayat Nabi suci Yehezkiel, bak uroe keu-21 buleuen Iul,[146] ; meunan cit lam kitab nabi gobnyan: bab 8, 9 ngon 10.
Lam geurija nyang geupeudong lé Zerubbabel, indatu Almaseh, Allah na disinan meulalu rahmat Gobnyan sampoe trok bak masa nyan, watee Almaseh Tuhan geutanyoe geutem meudeurita keu geutanyoe. Sabab watee ureueng Yahudi hana jiteurimong Aneuk Allah nyang geukirém keu awaknyan, malah jipaku Gobnyan bak kayèe saléb lé jaroe ureueng nyang hana meuhukôm[147] : watee nyan kheueh rahmat Allah ka jitinggai nibak geurija awaknyan, nyang jeuet keu tanda jih nakeuh keureudah geurija, nyang ka bicah duwa, dari ujông ateueh sampoe u ujông barôh. Meunan kheueh Santo Teofilakt geupeugah bhah hai nyoe: 'Kain tabut nyan ka beukah, nyan jeuet keu tanda bak Tuhan bahwa rahmat Roh Kudus ka geutinggai Gereja.' Santo Efrem, meunan cit, lam khutbah gobnyan bhah Peudeuritaan Tuhan, geupeugah hai nyoe: 'Watèe kain tabut Gereja ka beukah, saboh cicém darapati teupôk jiteubiet dari Gereja, nyan nakeuh tanda Roh Kudus ka geutinggai.'[148] .
4) MITA.
Keu soë protomartir nyang suci nyan geupeugah haba nyoe: 'Yang Maha Manyang hana geuduek lam geurija buatan manusia'?
Gobnyan geupeugah haba nyan keu ureuëng Yahudi nyang hana meuiman, nyang hana jiteurimong Almaseh, Aneuk Allah, Almaseh nyang seubeutôijih nyang geukirém keu awaknyan; awaknyan hana jipatéh keu Gobnyan, malah jibenci Gobnyan, dan, lheueh jipeusalah Gobnyan di hadapan Pilatus seubagoe musôh Kaisar dan seubagoe sidroe ureuëng jeuhet, jiseurah Gobnyan keu geupoh maté di ateueh kayèe saléb: Teuma watee Almaseh bangket dari jirat bak uroe nyang keulhee, awaknyan jicuba keu jipeusom keubangkitan Gobnyan; dan lheueh Gobnyan geu-ék u syeuruga, awaknyan hana jitem seubot nan Gobnyan, dan jikeujar ureueng-ureueng nyang meuiman keu Gobnyan. Syahid Phon geupeugah narit nyan keu awaknyan, kon keu ureueng Kristen ortodoks, meunan cit kon keu geurija-geurija Kristen, tapi keu geurija-geurija Yahudi.
5) INVESTIGASI
Pakon Martir Phon geupeugah narit nyan keu ureueng Yahudi?
Sabab nyan, geupeugah bahwa bansa Yahudi jipatéh awaknyan hana teumpat tinggai di bumoe keu Tuhan syeuruga, seulaén nibak saboh geurija awaknyan, nyang (lagèe nyang ka teujadi sigohlom nyan) nakeuh saboh-saboh jih nyang na bak awaknyan: dan hana saboh pih nyang la'én di sigom nanggroë awaknyan, hana cit meuteumèë saboh pih geurija di yup langèt nyang geupeugèt keu Po Teu Allah langèt, bak watèë nyan pemujaan beurhala meukuwasa ateuëh ban sigom alam, seula'én nibak saboh nyan di Yerusalem. (Na saboh teuk nyang saban lagèë nyan di Sikhem di Samaria, tapi ka geupeukuto lé beurhala; nyang teuma tapeugah dudoe). Dan ureuëng Yahudi bangga that ateuëh geurija gobnyan di Yerusalem deungon sombong, geupeu'ék droë leubèh manyang nibak banmandum nyang na di yup langèt, lagèe nyang na teutuléh lam kitab nabi Yeremia, bab 1, di sinan keusombongan gobnyan nyang raya ateuëh geurija nyan geusipak lé Tuhan deungon narit-narit nyoe: 'Bèk peucaya bak narit-narit nyang peungeut, nyang jipeugah: "Bait suci Tuhan, bait suci Tuhan, bait suci Tuhan nyan na di[149] ."' Dan Tuhan geupeugah bak bab nyan bahwa awaknyan jeuet tinggai lam bait suci nyan seulama awaknyan jipeubuet buet nyang jroh; teuma meunyo awaknyan ka jiputa bak buet jeuheut, maka Gobnyan akan geupaling muka dari bait suci awaknyan ngon dari droe awaknyan. Teuma, awaknyan keubiet ka jipaling bak buet jeuheut, dan hana tom piyôh jipeubangga deungon sombong keu geurija Tuhan di Yerusalem; nyan kheueh sababjih, martir suci nyang phon nyan geupeugah narit-narit nyoe keu awaknyan keu geulawan keusombongan awaknyan: Yang Maha Tinggi hana geuduek lam geurija buatan manusia; nyan makna jih, Tuhan hana teukurông lé dindéng geurija buatan manusia. Gobnyan na di sigala pat, di langèt ngon di bumoe, dan hana teukurông bak saboh teumpat mantong, sabab Gobnyan that luwah sampoe hana ék teukumpeu lé langèt atawa banmandum nyang na di yup langèt. Seulama gata ta'at bak geutabuet Tuhan, Tuhan na sajan gata, geuduek lamkawan gata meulalu rahmat Gobnyan lam geurija Gobnyan nyang suci. Teuma saweueb gata ka neutinggai Po Teuh Allah ngon neutulak Aneuk Po Teuh Allah, Po Teuh Allah pih ka geutinggai gata ngon geujamièe gata nyang meugah buatan manusia nyan, sira geupeugah: 'Kalon, rumoh gata ka geupeubiyeu kosong keu gata'[150] . Nyan keuh keukuatan narit-narit ureueng syahid nyang phon-phon.
6) INVESTIGASI
Bak watèe manakah syahid phôn nyang suci nyan geupeugah narit-narit nyan?
Bak watèe nyan, watee Tuhan geutanyoe ka geu'ék u syeuruga, geutinggai Geurija Yahudi nyan ka soh, ka geutarék keulayi rahmat Gobnyan dari sinan saweueb buet jeuheut ngon keujahatan nyang ka jipeubuet ateueh Gobnyan; dan bak watèe nyan cit, Yang Maha Manyang hana lé geuduek lam rahmat Gobnyan di dalam geurija buatan manusia Yahudi nyan, nyang na di Yerusalem. Dan keubit, bak saat nyan cit, Santo Stefanus geupeugah bak awaknyan: 'Yang Maha Manyang hana geuduek dalam kuil-kuil buatan manusia—nyan makna jih, kon dalam kuil-kuil droeneuh ureueng Yahudi—tapi Gobnyan akan geuduek dalam geurija-geurija ureueng Kristen.'
PEUNIMANGAN
Peue Tuhan Allah geuduek lam geurija-geurija Kristen buatan manusia, nyang geupeudong ngon batèe atawa kayèe?
Meunyoe Tuhan geuduek lam geurija-geurija lam kitab Perjanjian Lama deungon rahmat Gobnyan, lagee nyang ka tadeungo—nyang di dalam nyan na cit bayangan, gambaran, ngon isyarat keu Perjanjian Barô—alangkah leubeh lom Gobnyan geuduek lam geurija-geurija Perjanjian Barô keudroe, di manöe Tubôh ngon Darah Almaseh geupeusucoe, banmandum Sakramen Kristen geupeulaksana, dan Roh Kudus geuneuk di ateueh Sakramen nyang teungoh geupeuna. Jak ta mulai, ngon meunan, ngon geurija Kristen phôn nyang geupeugèt lé manusia:
Geurija Kristen phôn nyang geupeugèt lé manusia geupeuphôn di Yerusalem, di Sion nyang suci, lam bilék ateueh nyan, di sinan Kristus Tuhan geutanyoe, nyang ka rab geujak keunong sangsara ateueh keuheundak Geuh, geupajôh bu Paskah ngon murib-murib Geuh, dan, geupeusucî droe Geuh lam rupa rutoe ngon ië anggô, geujôk keu murib-murib ngon Rasul-rasul Geuh nyang suci, geupeugah: 'Cok, pajôh; nyoe Badan Lôn; jép mandum gata; nyoe Darah Lôn.' Di bilék ateueh nyan cit (meunurôt Synaxarion bak Rabu Agông), murib-murib inong Almaseh meugumpôi saweueb teumakôt keu ureueng Yahudi, dan Almaseh geupeuleumah droe bak awaknyan rot pintô nyang teutôp dan geupeuteunang haté Tomas. Dan lom, lheueh Tuhan geu'ék u langèt, rasui-rasui nyang suci, nyang ka geuwoe dari Bukét Zaitun u Yerusalem, geu'ék u kamue ateueh nyan, dan ngon khusyuk meusaboh lam du'a ngon meulakèe, meusajan ngon ureueng-ureueng inong dan Maria, Ma Isa, dan ngon syèdara-syèdara gobnyan[151] ; di ruweuëng ateuëh nyan Roh Kudus teutrôn ateuëh Rasul-rasul nyang suci lam beuntuk lidah-lidah apui[152] . Dan meulalu saboh khutbah dari rasul nyang suci Petrus, lhèe ribèe droe ureueng ka meuiman keu Almaseh dan ka geupeumanö: dan awaknyan teutap teukun lam ajaran rasul-rasul, lam silaturahmi, lam peukaramah rutoe (nyan nakeuh Tubôh Almaseh), dan lam du'a-du'a[153] . Peu kon Tuhan Allah geuduek deungon cara nyang hana deuh deungon rahmat Gobnyan lam geurija Kristen phôn nyang geupeugèt lé manusia nyan, di pat Misteri-Misteri nyang paléng suci keu Almaseh geupeumulia, dan di pat Ma Allah na sajan deungon Rasul-rasul?
Lheueh nyan, Rasul-rasul nyang suci geujak u sigom donya; ho mantong geujak, geupeucahya tiep-tiep banda ngon nanggroe deungon iman nyang suci, geupeudong geurija-geurija Allah, geutunyok uskup-uskup, dan geuyue ureueng-ureueng nyang meuiman beu meusapat lam geurija-geurija Allah keu meudo'a. Lon teumanyong, ngon nyan: bak geurija-geurija Allah nyang geupeudong lé Rasul-rasul nyan, peuë hana hadé rahmat Allah, bah pih hana deuh takalon?
Keu Santo Krisostomus, nyang ka geutahbis lé Patriark Flavianus dari Antiokia jeuet keu sidroe presbiter, deuh laju saboh cicém darapati nyang putéh ngon meucahya, jipo di ateueh ulèe gobnyan[154] ; Meunan cit, keu Santo Gregorius dari Akragas, nyang geutahbis jeuet keu uskup di Roma, saboh cicém merpati jitrôn di ateueh ulèe gobnyan: peu keuh rahmat Allah hana tinggai lam geurija-geurija nyan?
Na teutuléh lam Prolog keu uroe keu-27 buleuen Januari: sidroe ureueng sakét di Konstantinopel, di geurija bak jirat Santo Yohanes Krisostomus, teutinggai éh disinan lheueh kidmat penutup; dan watee jih jikalon bak gamba ikon Almaseh Peuseulamat, nyang teugantung manyang di geurija, jih jipeugah desya-desya jih, dan teuka su bak jih dari ikon nyan, nyang peugah: 'Damasoe gata ka geupeuampôn,' dan langsong ureueng nyan puléh: peu kon nyan nakeuh tanda nyang nyata na Tuhan lam geurija?
[155]Maria dari Meusé, watèe di Yerusalem, sampoë gopnyan sadar ngon meutobat, hana ék tamong u geurija sajan ureuëng la'én; teuma gopnyan geutheun bak pintô geurija lé kuwasa nyang hana deuh takalon, lagèe nyang teutuléh lam riwayat gopnyan: peuë nyan kon saboh tanda na Tuhan geuhadé di geurija nyan?
Watèe Alexius, sidroe ureueng Allah, ka meuninggai donya di Roma, teudeungo su lam geurija dari ateuh mië: 'Jak laju bak lôn, hai gata mandum nyang meukeureuja brat ngon meubeuban, dan lôn teuma lôn bri keuteunangan keu gata'; lheueh nyan teudeungo su keudua: 'Mita laju ureueng Allah nyan di rumoh Euthymianus': peu kon su nyan nakeuh tanda nyang nyata keuhadiran Allah lam geurija?[156]
Lom pih, lam Prologue, na teutuléh bak uroe keu-5 buleuen Maret: watèe Peumimpin Ammonius teungoh geupeuna Ibadah Liturgy lam geurija, gobnyan geukalon sidroe Malaikat teungoh geudong bak blah uneun méh kurubèe, nyang teungoh geutuléh nan ureueng nyang tamong u geurija, sira geusampôh nan ureueng nyang teubiet sigohlom geupeulheueh: peuë nyan kon saboh tanda na Malaikat lam geurija nyan deungon rahmat Po Teuh Allah?
Seulaén nibak nyan, lam Prolog keu uroe keu-30 buleuen Sikureueng, na teutuléh bhah sidroe syèdara nyang ka sesat meunyangkôt Misteri Ilahi Kristus nyang paléng suci, lagèe kon nyan Tubôh ngon Darah Kristus nyang seubeutôijih; ngon pakriban saboh wahyu nyang that teumakôt teuka bak gobnyan watèe Liturgi Kudus teungoh geupeulaku: gopnyan geukalon hup jamee geubagi, dan langèt teuhah, dan apui jitrôn deungon ramè malaikat, dan sidroe aneuk miët teungoh geupeuseumah ateueh Meja Suci, dan darah jih ilé u dalam cawan suci; bhah nyan Santo Efrem pih na geutuléh lam khotbah keu-86 gopnyan. Meunan cit, bak tanggai 3 Buleuën Peut, Prologue geucalitra hai nyoe, dan hai nyan cit teutuléh lam riwayat Ureuëng Kudus Arsenius nyang Rayeuk[157] .
Peuë kön nyan nakeuh saboh tanda nyang nyata bahwa Tuhan Allah udep meulalu misteri ilahi Gobnyan ngon rahmat Gobnyan lam geurija-geurija Kristen buatan manusia, dan bahwa Gobnyan geusaweuë geurija-geurija nyan meulalu malaikat-malaikat Gobnyan?
Dan hana teukira keuajaiban ngon mukjizat la'én na teureumok lam kitab-kitab keugereja, nyang ka teujadi dan teutap teujadi lam geurija-geurija ureuëng-ureuëng suci; nyan mandum jiklik leubèh teuga nibak su trompèt bahwa Tuhan na di dalam geurija-geurija Gobnyan, nyang geupeudong dan geupeusucèe keu keuhoreumatan dan keumuliaan Nan Gobnyan nyang that suci.
Di sinan, keubodohan ureuëng-ureuëng meupecah belah nyan ka deuh trang, nyang lagèe jipeugah bahwa Tuhan Nyang Maha Manyang hana geuduek dalam geurija buatan manusia, dan ajaran salah awaknyan—nyang jilarang tamöng u geurija keu meudo'a—ka teubantah.
Kalon kheueh, hai ureuëng-ureuëng sesat nyang bangai! Phôn that dari awai mula iman Kristen, ka geupeuphôn peudong geurija-geurija Tuhan, geupeuphôn ngon Majelis Konstantinopel, nyang dari sinan teuka hukôm Kristen, dari Rasul-rasul, dan meulalu awaknyan dari ureuëng nyang gantoe awaknyan, meunan cit dari raja-raja rayeuk ngon sultan-sultan. Kaisar Konstantinus Agung geupeudong saboh geurija di Roma; ma gobnyan nyang meureukat, Helena, geupeudong saboh geurija di Yerusalem; Kaisar Yustinianus geupeudong Geurija Kebijaksanaan Allah di Konstantinopel; Pangeran Rayeuk Vladimir geupeudong Geurija Peungabéh Siplôh di Kyiv, dan lheueh gobnyan aneuek-aneuek agam geuh, di keurajeuen maséng-maséng, geupeudong geurija-geurija nyang that ceudah; dan sampoe 'an jinoe ureueng-ureueng nyang seutia teutap geupeudong nyan di sigala pat, dan hana meusidroe pih nyang ka lheueh geupeugah, lagèe nyang droeneueh peugah, bahwa Tuhan hana geuduek di dalam geurija-geurija Kristen buatan manusia. Leubèh nibak nyan, ureuëng-ureuëng suci nyan hana cit meucahya di nanggroë la'én mantong, tapi cit di nanggroë geutanyoë keudroë, Rusia: dan hana meusidroë pih nyang tom geupeurunoe, lagèe nyang gata peugah, bahwa ureuëng bék jitamong u geurija-geurija Allah keu meudo'a. Peu kon ureuëng-ureuëng mujijat Rusia nyan keudroë nyang peudong geurija buatan manusia di Rusia: Santo Petrus, Metropolitan Ban Sigom Rusia, geupeudong saboh geurija di banda keurajeuën Moskow; Santo Sergius si Mujijat geupeudong saboh geurija di Radonezh; Santo Zosima di Pulo Solovetsky, ngon nyang la'én di meubagoë teumpat. Teuma droeneueh, hai ureueng-ureueng nyang meulawan nyang hana neuteurimong geurija-geurija Tuhan, droeneueh nyan kon leubeh suci nibak mandum ureueng suci nyang peudong geurija-geurija Tuhan—nyang nyan hana mungken—atawa leubeh teukutôk nibak mandum ureueng sesat: sabab bah that pih ureueng-ureueng nyang ka jipaling dari Ortodoksi jipeudong geurija nyang paleng patôt keu Tuhan meunurot iman awaknyan keudroe, dan jimeugumpôi lam nyan keu do'a awaknyan keudroe; tapi gata ka gata tolak mandum bangunan geurija, ngon do'a nyang geupeusampoe lam geurija; seubalekjih, gata anggap bilék-bilék meuyub ngon ruweueng-ruweueng di yup tanoh gata keudroe, teumpat gata meukumpoi keu meudo'a, leubeh mulia nibak geurija-geurija Allah, ngon gata peugah bahwa Tuhan Nyang Maha Manyang hana geutinggai lam kuil-kuil buatan manusia. Peuëkeuh Gobnyan ka geutinggai di ruweuëng meuyub atawa di basement droëneuh? Peuëkon rumoh-rumoh droëneuh nyan kon cit buatan manusia? Meunyo (meunurôt narit droëneuh) Tuhan hana di geurija, pakri cara Gobnyan geutinggai di rumoh-rumoh droëneuh? Keubit, Gobnyan na di sigala pat: tapi la'én cara na Gobnyan di geurija Gobnyan nyang suci; la'én rupa bak teumpat tinggai ureuëng meudesya, la'én cit rupa di syeuruga, dan la'én lom di neuraka; sabab na geupeugah bahwa hadérat Allah geurasa sampoë u neuraka, lagèe nyang teutuléh lam Zabur: 'Meunyoe lôn trôn u neuraka, Droeneueh na disinan'[158] , geumat kuwasa di syeuruga, seumeuntara di neuraka Gobnyan geuseksa syètan-syètan dan geupeusiap azab keu musôh-musôh Allah. Ngon lagèe nyan na bida: bak saboh sisi, lam Geurija Gobnyan nyang suci, Gobnyan geuteurimong du'a ngon permohonan ureuëng-ureuëng nyang meuiman; bak sisi la'én, lam bilék-bilék meuyub tanoh gata, Gobnyan geubanci keu ibadah gata, nyang gata peubuët seucara meusom-som, nyang meulawan ngon meupisah dari Geurija Gobnyan nyang suci.
Dan meunyo gata peugah bahwa geurija nyan kon lam kayèe tapi lam tuleueng rusôk—nyan nakeuh lam haté manusia—keu nyan lôn jaweueb: beutôi that bahwa tiep-tiep ureueng ortodoks nyang beutôi-beutôi geupeumangat haté Allah, dan nyang na Gobnyan lam haté jih, nakeuh saboh kuil Allah, meunurôt firman Rasul-rasul: 'Peuë hana gata teupeuë bahwa gata nakeuh bait suci Allah, dan bahwa Roh Allah geuduek lam droë gata?' ([159] ). Tapi cuba peugah bak kamoe, peuë gata teupeuë bahwa Roh Allah geuduek lam tuleuëng punggông gata? Meunyo gata teupeuë bahwa Roh Allah geuduek lam droë gata, pakon gata hana tamöng u geurija suci, malah gata peureumèh jih? Peuë Roh Allah hana geuyue ureuëng nyang saleh jak u geurija? Peuë kon Leubèh geupeukong ureuëng mangat sigra jak u bait suci Allah? Peuë hana gata deungo lam Injil nyang Suci kisah Santo Simeon si Penerima Allah, nyang geuteuka lé Roh u geurija[160] ? Nyan nakeuh Roh Allah nyang geuba ureueng nyang saleh u geurija. Dan peu kon Rasul-rasul nyang suci nyan nakeuh bait suci Roh Allah ? Teuma awaknyan hana geuplueng dari geurija Allah, malah geumat bak geurija nyan, lagee nyang teutuléh bhah awaknyan bak akhé Injil Suci Lukas: 'Dan awaknyan na di geurija, sira geupujoe ngon geubri beureukat keu Allah'[161] . Teuma gata neujioh nibak geurija dan neupeureumèh jih: sabab ka nyata bahwa Roh Allah hana lam haté gata, meunan cit geurija Allah hana lam dada gata; teuma dada gata nyan ka jeuet keu sarang peurampok, teumpat tinggai roh jeuhet nyang jipeungeut gata dan jiba gata u binasa.
Gata peugah: 'Peu kon ureuëng-ureuëng padang pasé nyang hana geurija nyan meuteumèe seulamat, lagèe Onuphrius nyang mulia, Paulus dari Thebes, Maria dari Meuse, ngon nyang la'én-la'én lagèe awaknyan?'
Lôn jaweueb: awaknyan seulamat hana meukirèe, sabab di padang pasé teumpat awaknyan tinggai nyan hana meukirèe, dan awaknyan geupeukong lé geurija batin droe jih, lagèe nyang droeneueh peugah: kon lam kayèe, tapi lam tubôh awaknyan keudroe; Teuma keu ureuëng nyang tinggai di banda ngon gampông di teungoh-teungoh le that geurija, tapi jipeujioh droe, pakri cara jeuët meuteumèe seulamat? Peuë hana teutuléh lam kitab nyan, lagèe nyang geupeugah lé Ureuëng Khamah, lam kanon-kanon konsili lokal nyang geupeuna di Haggra, Kanon 5: 'Meunyo na soë-soë nyang geupeurunoe bahwa rumoh Allah, nyan nakeuh geurija, patôt geupeureumèh, dan geupeubiyeuë, atawa hana geujak meusapat lam nyan bak watèe meudo'a keu meunanyi, beu geukutôk ureuëng nyan[162] . "Dan Atôran keu-6 na geupeugah: 'Meunyo na soe-soe nyang meusapat keudroe di luwa geurija induk, dan hana meurunding ngon geurija, tapi jikeuneuk peuna ibadah, bah kheueh presbiter, ateueh peurintah uskup, bèk meusajan ngon jih; bah kheueh jih teukutôk.' Sabab meunurot atôran-atôran nyan, ureuëng-ureuëng meupecah belah nyan ka geukutôk; awaknyan, lagèe nyang geupeunyata lam Kitab Suci: 'Yang Maha Manyang hana geuduek lam geurèja buatan manusia'; awaknyan jipeujioh geurèja-geurèja Allah, dan jipeugèt keudroe majelis-majelis rahsia bak teumpat-teumpat ibadah nyang hana geupeusucèe.
Lôn mantong lôn deungo ureuëng nyang salah tafsir jipeugah makna nyang salah keu narit-narit Almaseh nyan: 'Teuma meunyo gata meudoa, tamong laju u dalam bilék gata, dan ka gata tôt pintô, meudoa laju bak Bapak gata nyang na lam seungap'[163] ; dan dari narit-narit Almaseh nyan awaknyan jicok ajaran sulet jih, nyakni bahwa ureueng-ureueng bek jak u geurija keu meunyanyi meusapat, sira jipeugah: Almasih geuyue geutanyoe meudo'a lam seungap, teutôp pintô kamar; ngon sabab nyan hana patôt tajak u geurija keu meudo'a, pat ureueng ramè meukumpoi keu meunanyi.
Jinoe tanyoe jak bahas peuet boh hai nyoe:
1) Ngon alasan peu Kristus geupeugah narit nyan?
2) Peu keuh Gobnyan, deungon narit nyan, geularang ureueng jak u geurija keu meudo'a?
3) Kamue toh nyang paleng patot keu meudo'a?
4) Peu na manfa'at tajak u geurija keu tameudo'a?
PEURATÉAN PHÔN
Keupeu sabab Almaseh geupeugah narit nyan?
Bak masa Isa geuduek di ateuh bumoe lamkawan manusia, na ureueng-ureueng di Yerusalem nyang geuturi seubagoe ureueng munafék (atawa, lagee nyang tapeugah, ureueng nyang leubèh suci nibak ureueng la'én), nyang meuhajat mangat deuh suci bak mata ureueng la'én, geupeuleubèh do'a-do'a awaknyan nibak nyang geupeusampoe di geurija, dan meudo'a deungon pura-pura ban sigom banda deungon do'a nyang panyang, jidong di rot ueh dan di simpang-simpang, jipeukawan duwa droe, lhee droe, dan peuet droe, mangat jikalon le ureueng nyang liwat dari sinan keunoe, dan jipeumulia seubagoe ureueng suci; teuma do'a pura-pura awaknyan hana mangat bak haté Po Teuh Allah, tapi cit mangat bak mata manusia. Sabab nyan, Almaseh Tuhan geutanyoe geupeuingat tiep-tiep ureueng nyang ikôt Gobnyan, geupeugah: 'Watèe gata meudo'a, bèk lagèe ureueng munafék, nyang galak meudo'a jidong lam sinagoge ngon bak simpang-simpang jalan, mangat jikalon lé ureueng la'én; 'Ameen, lôn peugah bak gata, awaknyan ka jiteurimöng pahala awaknyan[164] ' (ngön 'pahala' nyan meukeusud Gobnyan keumuliaan manusia nyang sia-sia, sabab nyan keuh pahala ureuëng munafék): teuma meunyo gata meudoa, tamöng laju u dalam bilék gata nyang teusom dan la'én-la'én. Nyan keuh nyang jeulah pakön Tuhan geupeugah narit nyan; Gobnyan geupeugah nyan keu geupeurunoe ureueng rame beu jipeujioh doa pura-pura, kon doa meusapat lam geurija nyang ka geupeuteutap lé kanon-kanon. Sabab ahli bid'ah Bryn ngon guru-guru sulet nyan jipeugah sulet, jipeurunoe ureueng-ureueng awam beu jipeujioh meunanyi ngon doa meusapat lam geurija, tapi beu jimeutop droe lam bilék-bilék ubeut jih keu jimeudoa.
PEURATÉAN KEU-2
Peu keuh Tuhan, deungon firman Gobnyan nyan, geularang ureueng jak u geurija keu meudo'a?
Gobnyan hana geutham nyan, sabab Gobnyan hana geukheun meunyanyi lam geurija nyan seubagoe 'doa pura-pura', tapi nyang geupeubuet di lua geurija, di rot-rot kota, keu peuleumah droe bak ureueng laen; meunan cit Gobnyan hana geutham doa-doa lam geurija, tapi nyang di lua geurija, geupeubuet le ureueng munafék di keue mata ureueng rame—Gobnyan geupeurunoe geutanyoe beu tapeujioh hai-hai lagèe nyan; Meunyang keu jak u geurija keu meudo'a, Tuhan geutanyoe keudroe ka geupeujeuet keu conto keu mandum ureueng, yôh masa ubit ngon masa muda Gobnyan ka geupeuphon jak u geurija di Yerusalem, lagee nyang ka teutuléh deungon jeulah lam Injil nyang suci; Peuet ploh uroe lheueh Gobnyan lahé, Gobnyan geuba lé Ma Gobnyan nyang suci that, Perawan Maria nyang Paléng Suci, u geurija di Yerusalem, dan ureueng tuha Simeon geupèh Gobnyan lam pangkuan gobnyan[165] . Watee geuwoe dari Meusé, ureueng chik Gobnyan (Perawan nyang Paléng Suci ngon Yusuf, ayah angkat Gobnyan) geujak (dari Nazaret) tiep-tiep musém khueng u Yerusalem keu peurayaan Paskah[166] ; dan awaknyan geujak u Geurija Yerusalem keu geumeudo'a. Dan watee aneuk agam Isa ka meu umu duwa blah thon, gobnyan geutinggai di Yerusalem, dan geuteumee di Bait Suci, teungoh geuduek di teungoh-teungoh guru-guru. Seulaen gobnyan ka rayek, Injil geupeusaksi pakriban kayem gobnyan geuteumee di Bait Suci. Lam Injil Matius, bab 85: Isa geutamong u Bait Allah dan geupeuteubiet mandum ureuëng nyang teungoh geubloe-geujue di sinan, dan geupeugah bak awaknyan, 'Na teutuléh: "Rumoh Lôn teuma geukheun rumoh doa," teuma gata ka tapeujeuet jih sarèng pancuri.' Dan ureuëng lumpôh ngon ureuëng buta teuka bak Gobnyan lam geurija[167] . Lam Bab 85: watèe Gobnyan tamong u geurija, imam-imam ulèe ngon tuha-tuha bansa teuka bak Gobnyan, sira geupeugah: 'Ngon kuasa peu Droeneueh peubuët hai-hai nyan?'[168] . Lam Bab 108: 'Tiep-tiep uroë Lôn duek ngon gata lam geurija sira Lôn peurunoe, teuma gata hana taturi Lôn'[169] . Lam Injil Lukas, bak away Bab 98: 'Gobnyan geupeurunoe tiep-tiep uroe di Bait Suci'[170] . Bak away Bab 108: 'Uroe-uroe Gobnyan geupeurunoe di Bait Suci, teuma malam-malam Gobnyan geuteubiet dan geumalam di Bukét Zaitun'[171] . Lam Injil Yohanes, bak away Bab 26: 'Bak teungoh uroe peurayaan nyan, Isa geu'ék u Bait Suci'[172] . Lam Bab 27: Isa geujak u Bukét Zaitun; teuma beungoh singoh, Gobnyan geuwoe lom u meunè, dan mandum ureuëng jijak bak Gobnyan[173] . Lam Bab 37: na peurayaan di Yerusalem, dan Isa geujak u meunè[174] . Jinoe, meunyoe riwayat Injil geupeusaksi hai nyoe—bahwa Almaseh Tuhan geutanyoe keudroe geusuka teuka u geurija—pakriban cara Gobnyan jeuet geularang ureueng laen teuka u geurija keu meudo'a? Sabab guru-guru palsu nyan meusulet watee awaknyan geupeugah bahwa Almaseh hana geuyue geutanyoe jak u geurija, tapi cit geuyue meudo'a lam bilék nyang teusom. St. Yohanes Krisostomus pih geubantah keusalahan awaknyan lam homili keu-19 gobnyan ateueh Injil Matius, bak halaman 240, geupeugah: 'Tamong laju u bilék droe: pakon, geukheun lé gobnyan, hana patôt meudo'a di geurija?' Dan nyan leubeh patot, tapi deungon sifeut lagee nyan (hana munafeq); sabab Po teu Allah geumita haté ureueng-ureueng nyang na disinan dipat mantong. Meunan cit, Santo Teofilakt, lam tafsir Gobnyan ateuh Injil, ateuh firman Isa nyang saban, 'Tamong u bilék droe', geupeugah: 'Jadi pakri? Peu keuh lôn hana meudoa di geurija? 'Leubèh get lom (lôn meudo'a):' tapi ngon niët nyang beutôi, bék sampoë deuh lagèë jipeubuët nyan keu peumangat até ureuëng la'én mantong; sabab nyang peunténg kon teumpatjih, tapi pikéran, akai, ngon buët: sabab ramè ureuëng nyang meudo'a seucara rahsia nyan jipeubuët keu peumangat até ureuëng la'én mantong.' Sifeun nyan kheun Theophylact.
PEUNIMANGAN NYANG KEU LÉE
Lam bilék nyang toh, nyang leubèh utama nibak nyang la'én, nyang patôt keu meudo'a?
Manusia na dua macam penjara keu do'a: nyang lahiriyah ngon nyang batin. Penjara lahiriyah geupeugèt dari kayèe atawa batèe; teuma penjara batin nakeuh haté atawa pikéran manusia. Ngon lagèe nyan, Santo Teofilakt, bak geupeujeulah narit Isa nyang ka geupeugah sigohlom nyan, geupeugah: 'Penjara nyan nakeuh pikéran nyang geusom.' Sel fisik teudong bak saboh teumpat; sel rohani, teuma, sabe na sajan ureueng u pat mantong. Dipat mantong sidroe ureueng na, haté jih sabe na lam droe jih; disinan, sira jipeusapat pikeran, jih jeuet jitarék droe keu meurenung, jipeu'ék akai u Allah, ngon meudo'a seucara rahsia, bahpih teungoh na lam kawan ureueng ramè. Meunan kheueh St. Ambrosius geupeurunoe: Juru Seulamat geukheun: 'Tamong kheueh u dalam bilék droe gata, kon bilék nyang geupeurap lé dindéng, nyang lam nyan anggèeta tubôh gata teutôp, tapi u dalam bilék nyang na lam droe gata, nyang lam nyan pikeran gata teutôp. Sèl doa nyan na sajan gata ho mantong, dan rahsia ho mantong; hana soe kalon jih seulaén Allah mantong.' Nyan kheueh haba Santo Ambroeus. Sabab lam sèl rohani nyoe, nyang geuba ho mantong sajan gata—nyan nakeuh lam haté—leubèh patôt geumeudoa nibak lam saboh nyang fisik, nyang teudong bak saboh teumpat mantong; ngön sel rohani nyoe , ureuëng patôt jak u geurija, dan peusampoe du'a nyang geupeu'ék u Allah ngön akai nibak sagoe-sagoe haté nyang teusom; tapi bék meudu'a lam sel haté droe teuh ngön du'a nyang geupeu'ék u Allah ngön akai, bah pih droe teuh teusom droe lam bilék-bilék di yup tanoh keu meudu'a, atawa bah pih droe teuh tamöng lam guha-guha di donya keu meudu'a; jih hana meudo'a, tapi jimeututô haba su'uem, dan do'a jih nyan nakeuh desya… Sabab guru-guru sulet nyan meusulet, jipeurunoe bahwa ureueng beu jimeusom droe keu meudo'a bak sel-sel fisik mantong, jipeubioe geurija ngon do'a-do'a nyang jipeusampoe u Tuhan ngon tulus haté di sinan.
PEURATÉAN KEUPEUT
Peu na manfa'at tajak u geurija keu tameudo'a?
Keu hai nyoe bah kheueh sidroe (kon le) nyang jaweueb: Santo Yohanes Krisostomus, lam kitab nyang geupeunan *Margarit*, lam Khutbah keu-5, bhah Nyang Hana Teupahami: khutbah nyan geupeusampoe keu ureueng ramè watèe gobnyan mantong jeuet keu sidroe paderi di Antiokia, lam khutbah nyan gobnyan geusipreuek ureueng ramè saweueb that malee jak hadé lam Liturgi Suci; tapi watee khutbah gobnyan, nyang geupeusampoe lheueh Liturgi, teujadi, awaknyan laju geujak ngon seumangat nyang rayeuk, geutinggai mandum peukara dan meusurôt-surôt. Sabab gobnyan geupeugah bak awaknyan: 'Peue keuh sakét nyoe? Ureuëng ramè that ka meugumpôi disinoe jinoe, geudeungo ngon that hormat peue nyang teungoh geupeugah; tapi bak watèe nyang paléng suci (watee Liturgi), hana lôn teumèe gata lamkawan ureuëng ramè nyan, dan lôn meuratôk that.' Sabab watee lôn, hamba gata nyang hina nyoe, meututô ngon gata, na keureuja nyang sunggôh-sunggôh ngon seumangat nyang teutap, gata saling peuseumangat sidroe-droe ngon teutap na sampoe habéh khutbah; teuma watee na ureueng nyang keuneuk hadir di hadapan Almaseh lam rahsia-rahsia suci, geurija kayém that soh, bah pih na keureuja nyang sunggôh-sunggôh nyan[175] . Teuma, peu kheueh balasan nyang lazém jipeugah lé ureuëng ramè: 'Lôn jeuët meudo'a di rumoh,' kheun awaknyan, 'teuma hana jeuët teurimong khutbah ngon peungajaran di rumoh.' Gata teungoh tapeungeut droe, hai rakan lôn: sabab bah pih jeuet tameudoa di rumoh, hana saban lagèe tameudoa di geurija, di manö na ramè that bapak rohani, dan di manö su meudoa meusapat geupeuék u Tuhan. Su geutanyoe hana mudah geudeungo watee tameudoa sidroe-droe ubak Tuhan, meunyo tabandéng ngon tameudoa meusapat ngon syèdara-syèdara geutanyoe. Sabab di sinoe na le that hai: saboh pikéran ngon damè, ikatan gaséh sayang, ngon du'a-du'a ureuëng nyang meutugaih bak ibadah. Sabab nyan keuh, para imam geudong di hadapan Gobnyan, mangat do'a ureuëng ramè, nyang leubèh leumoh, deungon geupeusapat deungon do'a nyang leubèh teuga (do'a imam) nyan, jeuët geupeu'ék meusapat u syeuruga[176] . Nyan keuh nyang geupeugah lé Chrysostom.
Di sinoe, bah keuh mandum ureueng geupeureuhate ngon geupaham narit Chrysostom nyoe: jeuet meudo'a di rumoh, tapi hana saban cara jih ngon meudo'a di geurija; dan leubèh nibak nyan: du'a geuteurimong hana saban meunyo geumeudo'a sidroe keu Tuhan lagèe meudo'a meusajan ngon syèdara-syèdara geuh; dan leubèh nibak nyan: kareuna sabab nyan keuh para padri geudong di hadapan Tuhan, mangat du'a ureuëng ramè, bah pih leumoh, jeuet meusapat ngon du'a padri nyang paléng kreuh, ék u langèt; dan kalon kiban manfa'at jih jak u geurija keu meudo'a.
Dan lom, guru nyang hebat nyan, bak ayat nyang saban di yup nyoe, geupeugah: bak watèe nyan, hai nyang lôn gaséh (nyan nakeuh, watèe Liturgi), kon manusia mantong nyang geupeuék su nyang paléng meuhormat nyan, teuma Malaikat pih geusujud di hadapan Tuhan, dan Malaikat-malaikat Agông geumeudo'a: sabab awaknyan na watèe nyang jroh, dan na kurban nyang geubantu awaknyan. Saban lagèe manusia, nyang ka geupotong cabeueng-cabeueng zaitun, geujak u keue raja, geupeuingat gobnyan keu keubôn, keu rahmat, ngon keu gaséh sayang keu umat manusia: meunan cit Malaikat bak watèe nyan, kon geupeuseumah cabeueng zaitun, tapi geupeuseumah Tubôh Tuhan nyang seubeutôijih, Awaknyan geumeudo'a bak Tuhan keu sipeuet manusia, kon geupeugah mantong, 'Kamoe meudo'a keu awaknyan, nyang ka Droeneueh keudroe that neugaséh dari awai, lagèe Droeneueh neujok jiwa Droeneueh keu awaknyan: keu awaknyan kamoe peutueng do'a meulakèe, keu awaknyan Droeneueh neucurah darah Droeneueh; keu awaknyan kamoe meudo'a, keu awaknyan Droeneueh neupoh abéh tubôh Droeneueh[177] .' Sampoe disinoe haba Santo Krisostomus.
Sabab ureuëng-ureuëng sesat nyan meusulet watee jipeugah bahwa hana manfa'at tajak u geurija keu tameudo'a.
Peu kon ureuëng-ureuëng nyang jipeucaci geurija-geurija Allah nyan, keu jidukông buët jipeucaci gobnyan, jicok narit Santo Yohanes Krisostomus nyan keudroë, nyang, lam khutbah gobnyan nyang keu-56 ateuëh Surat Keuphon keu ureuëng Korintus, geupeugah: "Bak masa nyan (bak jameun Rasul-rasul) na cit rumoh-rumoh Geurija; teuma jinoe Geurija nyan keudroe ka jeuet keu saboh rumoh, dan keubit hana bida antara jih nyan ngon rumoh jieb atawa losmen, lagèe geurija-geurija geutanyoe. Le that khém, le that kaco, lagèe lam rumoh manoe, lagèe lam pasar, ureueng meuhôi-hôi, meuhôi sidroe-droe, '[178] '?"
Lôn jaweueb: Santo Krisostomus hana geupeureundah bait suci Allah, tapi ureuëng-ureuëng nyang tamöng u geurija hana rasa teumakôt keu Allah, dan hana geupeuleumah hormat watèe geudong lam geurija, malah geumarit-marit kon geumeudo'a, dan geupeugah haba donya kon geudeungo kidôngan geurija; Ureuëng-ureuëng nyan kheueh nyang geusipreuek lé gobnyan, seumeuntara gobnyan geupujoe rumoh Allah deungon pujoe nyang paléng manyang, geupeugah disinan: 'Geurija nyan kon keudèe tukang cukô, kon cit keudèe nyang publoe minyeuk meugah, kon cit meubagoe raga pasar, tapi nakeuh teumpat malaikat, teumpat malaikat-malaikat rayeuk, keurajeuen Allah, syuruga nyan keudroe.' Dan lam Surat Keudua keu ureuëng Korintus, lam khutbah nyang keu-50, gobnyan geupeugah: 'Jak tanyoe meucöm bak pintô ngön ambang geurija, sira meucöm sidroe-droe.' Atawa peuë hana gata kalon bahwa ureuëng inong ngön ambang geurija nyoe geucöm?[179] . Sampoë 'an sinan nibak Chrysostom. Nyan deungon jeulah jipeuleumah bahwa guru nyang suci nyoe hana jipeubiyeu ureueng nyang jikutoe keu geurija, sabab gobnyan hana jipeureundah geurija nyan keudroe, tapi leubeh keu ureueng-ureueng hana teumakot nyang jidong ngon jimeututoe hana hormat di dalam jih.
Sabab ureuëng-ureuëng nyang peuburôk nan nyan jipeugah haba su'uem nyang paléng jeuheuet dan meureuka ngon beungèh jahat jih, jipeucaci meureundi-meureundi teumpat-teumpat suci Allah dan jitham ureuëng ramè tamöng keunan keu meudo'a.
Barô-barô nyoe ka trok bak kamoe bahwa na padum-padum droe ureueng agam ngon inong lam keupengaringan kamoe, nyang ka geupeurunoe le guru-guru sulet ngon ureueng sesat nyang geujak saweue awaknyan seucara meusom-som, dan jipeurunoe ureuëng la'én lagèe awaknyan, kon mantong bèk jak u geurija keu meudo'a, tapi pih bèk meudo'a di rumoh ngon seumah nyang meuhoreumat lagèe nyang patôt keu Po Teu Allah di hadapan gamba-gamba suci—nyan nakeuh, jiseu'ôt tubôh ngon ulèe u tanoh—tapi meudo'a lam pikéran mantong. Keu peukong ajaran salah awaknyan, awaknyan jicok narit Almaseh nyang geupeugah lam Injil keu ureueng inong Samaria: 'Ureueng nyang seujati seumah akan seumah bak Bapak lam roh ngon keubeunaran' ([180] ); dan awaknyan salah tafsir narit nyan, jipeugah: 'Hana patot ta-ungkô badan ngon ulèe u tanoh: Almasih geuyue bak geutanyoe meuseumah cit lam roh, bahpih teungoh teugléh. Dan awaknyan geujak bak kitab nyang geuturi seubagoe Injil Uroe Aleuhad, nyang lam nyan, bak Uroe Aleuhad nyang meuhubông ngon inong Samaria, narit-narit Almasih nyan geupeumakna lagèe nyoe: 'Ureuëng nyang seujati meuseumah geuseumah Bapak kon lam tubôh, tapi lam roh'[181] . Alangkah bangai that guru-guru sulet ngon ahli bid'ah nyang ka gila nyan! Awaknyan jipeusalah haba Tuhan—haba nyang suci—seolah-olah hana geuyue bak geutanyoe untuk seujudôh di ateueh tanoh watee meuseumah Allah. Nibak haba nyan keudroe, nyang seuharôhjih jipeuteumèe manfa'at, awaknyan ka jipeuteuka bala keu droe jih keudroe meulalu tafsiran gila awaknyan ateueh haba Almaseh. Ajaran sulet awaknyan nakeuh lagèe nyoe: watee saboh bungong jiseumprot lé ië embôn beungoh, sidroe unoe jipo jitamong dan jikumpôi ië embôn nyan; meunan cit, sidroe laba-laba jimeurayap u ateueh dan jikumpôi ië embôn nyang saban cit nibak bungong nyan; tapi ië embôn nyang jikumpôi nyan hana jeuet keu zat nyang saban: sabab bak unoe ië embôn nyan ka meu'ubah jeuet keu manèh, sedangkan bak laba-laba ië embôn nyan jeuet keu beuneung meumaté. Ngon lagèe nyan, dari bungong-bungong feureuman Po Teuh Allah, ureuëng-ureuëng nyang seutia ngon saleh, lagèe unoe jipupôh manèh, jikumpôi peunajôh nyang mamèh keu jiwa; seudangkan dari feureuman Po Teuh Allah nyan cit, lagèe laba-laba, awaknyan jiteurimong bahaya bid'ah. Santa Doroteus geupeugah deungon jroh: 'Saboh jiwa nyang na sifeuet jeuheuet nyan meuteumeung bahaya nibak tiep-tiep peukara, bah pih peukara nyan na manfa'at'[182] . Ngon sabab nyan, bek sampoe tanyoe hana ta jaweueb ateueh keubodohan awaknyan ngon ta peugah ajaran sulet awaknyan; bah tanyoe ta pikee tutoe-tutoe Isa deungon cara lagèe nyoe:
1) Ngon alasan peu Tuhan Isa geupeugah narit nyan ubak inong Samaria?
2) Peu keuh Gobnyan, deungon narit nyan, geularang ureuëng sujud ubak Allah deungon tubôh?
Tanyoe cit akan meuseuha keu tapham: peu makna meuseumah lam roh ngon lam keubeunaran?
Teuma phon-phon, lôn keuneuk peugah si'at riwayat bhah meupisah atawa meubida antara ureuëng Yahudi ngon ureuëng Samaria, mangat peue nyang keuneuk tanyoe bahas nyoe leubèh mudah jipham lé ureuëng nyang paléng sederhana hana meupendidikan.
Phôn bak watèe meuninggai Nabi Sulaiman, dan phôn bak masa geumat kuwasa aneukgeuh nyang nan Rehabeam, teujadi keupisahan antara sukèe-sukèe Israel, dan antara Yerusalem ngon Samaria (nyang na kisah leungkap jih lam Kitab Raja-raja Keulhèe ngon Keupeuet), sampoe 'an masa peungon di Babilonia[183] . Bak watèe gopnyan geuwoe dari Babilonia, peucah belah antara awaknyan teujadi lom, khusuihjih dari masa imam agông Yahudi, nyang nan jih Jadda, syèdara Manasye, ka geupeulheueh dari tugaih bak meza kurubeuen kareuna jih meukawen ngon sidroe ureueng inong luwa nanggroe—nyankeuh aneuk inong sidroe pangeran Samaria—geujak dari Yerusalem u Samaria bak tuha lintoe jih (hai nyoe teujadi bak masa Alexander Yang Agong). Manaseh, di Samaria bak pucôk gunong nyang paléng manyang, nyang geupeunan Gerizim (bak gaki gunong nyan na banda Sikhem, nyang dudoe geupeunan Sychar), ngon bantuan ureueng chik peurumoh jih, geupeudong saboh kuil nyang bak mandum hai saban lagèe kuil di Yerusalem, dan jeuet keu teungku luhur nyang phon di sinan. Phôn bak watèe nyan, peucah belah antara ureuëng Yahudi ngon ureuëng Samaria ka jeuët keu teutap. Sabab ureuëng Samaria, bah pih awaknyan nakeuh dari bansa Israel, hana geujak u Geurija Yerusalem keu geuseumah, tapi di geurija droegeuh di Bukét Gerizim awaknyan geupeuseumah kurubeuen keu Po Teu Allah di langèt, dan awaknyan leubèh geusuka geurija droegeuh nibak geurija di Yerusalem, bah pih geurija nyan dudoë ka na patông-patông di dalamjih: Sabab Antiochus, nyang geuturi seubagoe Epiphanes, Raja Suriah, ka geupeudong patông Zeus di sinan. Dan na beunci nyang that rayek antara ureuëng Yerusalem ngon ureuëng Samaria, dan awaknyan saling banci, sampoë-sampoë awaknyan hana jitem pajôh, jitem jép, meunan cit jitem meututô sabé-sabé; kareuna sabab nyan, ureuëng inong nyan jikheun bak Tuhan Isa: 'Pakri jeuët Droëneuh, sidroë ureuëng Yahudi, neulakèe jép bak lôn, sidroë ureuëng inong Samaria?'
Seulaén nibak nyan, awaknyan hana jitamong u gampông sabé-sabé. Ureuëng Yerusalem hana jitamong u gampông ureuëng Samaria, saweueb jipeugah awaknyan seubagoe ureuëng pagan, nyan nakeuh ureuëng kafir. Sabab nyan, Tuhan geutanyoe Isa Almasih, geuseutöt keuheundak ureuëng Yahudi nyang jeuheuet haté, geuyue bak murib-murib Gobnyan beu jipeujioh droe nibak ureuëng Samaria, geupeugah: 'Bèk tamöng u jalan bansa-bansa la'én, dan bèk tamöng u saboh pih banda ureuëng Samaria' ([184] ). Ureuëng Samaria, bak blah jih, hana jitamöng u banda-banda Yerusalem, dan jipeujioh lé ureuëng Yahudi. Dan ureuëng Samaria nyan that dibenci lé ureuëng Yahudi sampoë meunyo geuseubôt nan 'Samaritan' mantong nyan ka jeuët keu saboh hai nyang keuji bak awaknyan. Dan watee awaknyan meuh'eut keuneuk peusalah Tuhan geutanyoe, awaknyan geupeugah: 'Peuë kon beutôi kamoe peugah bahwa gata nyan sidroe ureuëng Samaria?'[185] . Awaknyan pih sabe meudakwa-dakwa bhah sinagog-sinagog awaknyan. Ureuëng Yahudi geupeugah: 'Kamoe na saboh teumpat nyang patôt keu meuseumah Tuhan langèt, nyan keuh geurija kamoe di Yerusalem; sabab Syari'at nyan teuka dari Sion, dan feureuman Tuhan dari Yerusalem,' lagèe nyang geupeugah lé Nabi says[186] ; dan nyang la'én: 'Tuhan akan geumeuho dari Sion, dan dari Yerusalem sugeuh akan geupeudeungo'; dan Tuhan keudroe geukheun: 'Lôn nyoë Tuhan Po teu Allah gata, nyang tinggai di Sion, ateuëh gunong Lôn nyang suci, dan Yerusalem akan suci'[187] . 'Sabab Po teu Allah tinggai cit lamkawan kamoe,' (geukheun lé ureuëng Yahudi), 'dan patôt kamoe seumah Gobnyan ngon kamoe peuseumah kurubeuen keu Gobnyan di sinoë; dan hana teumpat la'én di yup langèt nyang ka geupiléh keu teumpat tinggai ngon seumah Gobnyan, seula'én Geurija kamoe di Yerusalem.'
Teuma ureuëng Samaria, nyang hana jiteurimöng kitab-kitab nabi seula'én nibak kitab Musa, jibalaih, jipeugah bahwa patôt jiseumah Tuhan langèt deungon kurubeuen di ateuëh gunong awaknyan ngon di dalam kuil awaknyan, kareuna alasan-alasan nyoe: bahwa Ibrahim, watee geujak dari Mesopotamia (tanoh antara krueng-krueng) u tanoh Kanaan, phon-phon that geuteuka u Sikhem dan disinan geupeudong meja kurubeuen gobnyan nyang phon keu Allah, geupeuna kurubeuen, dan geuteurimong janji dari Allah[188] ; Meunan cit deungon Yakub, 'oh ka geuwoe dari Mesopotamia deungon peurumoh-peurumoh ngon aneuk-aneukgeuh, geupeudong teumpat suci gobnyan disinoe di Sikhem, lheueh geubloe saboh beunagi tanoh nibak Emmor, ayah Shechem, ngon aneuk-aneuk Yakub, Simeon ngon Lewi, nyang deungon keubranian gobnyan ka jipoh ureueng-ureueng Shechem kareuna ka jipeukuto adoe gobnyan Dinah; dan tuleueng-tuleueng Yusuf, nyang jiba dari Meusé, jipeu-éh disinoe, meunurot peurintah Yusuf keudroe; kareuna Yakub, watèe geuneuk meuninggai, ka geupeuwareh teumpat nyan keu gobnyan seubagoe hareuta warisan[189] . Di sinan cit, Yosua, lheueh geujak lintaih Krueng Yordan dan geupeuhanco Yerikho, dan lheueh geupeukalahkan Raja Gaius, geupeudong mezbah phôn keu Tuhan Po Israel, lagee nyang ka geupeurintah le Musa, hamba Tuhan: dan gobnyan geutuléh Hukôm Allah ateuëh batèe, dan geubeuët nyan ngon su nyang teuga keu banmandum umat Israel, dan di sinan, keu phon that go, gobnyan geubri beureukat keu bansa Israel[190] . Sabab di sinoe (kheun ureueng Samaria) patôt taibadat keu Tuhan langèt, dan hana teumpat la'én di yup langèt nyang geupiléh keu teumpat tinggai dan meuseumah Gobnyan, seula'én gunong nyoe ngon geurija kamoe nyoe.
Ngon lagèe nyan, ureuëng Samaria ngon ureuëng Yahudi, seubab awaknyan nakeuh ureuëng jasmani ngon hana meuphôm bhah rohani, maséng-maséng geupeuteuntèe saboh teumpat khusuih keu Allah: ureuëng Samaria meupeucaya bahwa Allah tinggai cit di teumpat droegeuh; ureuëng Yahudi, di teumpat droegeuh, hana geusada bahwa Gobnyan na di sigala pat ngon geupeunoh banmandum peukara.
Jinoe, jak tanyoe tamong u dalam peumeriksaan tanyoe.
PEURATÉAN PHÔN
Pakon Almaseh Tuhan geupeugah narit nyan—'ureuëng seumah nyang beutôi', dan la'én-la'én—keu ureuëng inong Samaria nyan?
Gobnyan geupeugah narit nyan kareuna sabab-sabab nyoe:
1) Keu geupeunyata pandangan awaknyan nyang salah bhah Allah, seakan-akan Allah teukurông bak saboh teumpat mantong di ateuëh donya dan teukurông bak saboh kuil mantong; kareuna nyan Gobnyan geupeugah: 'Gata meuseumah bak peue nyang hana gata turi.' Gata hana gata turi, kheun Gobnyan, bahwa Allah hana teukurông lé pat mantong atawa kuil, tapi Gobnyan na di sigala pat, hana jeuët tapeugah sifeuët Gobnyan dan hana jeuët ta ukô.
2) Keu peureundah keubanggaan ureuëng Samaria ngon Yahudi, nyang bangga ngon kuil-kuil awaknyan, sira geupeugah ramalan keuhancôran nyan; kareuna nyan geukheun lé gobnyan: 'Teuma trok watee jih, gata hana le meusembah bak Bapak di ateuh gunong nyoe, meunan cit di Yerusalem.' ( ) Nyan makna jih, meunan gereja di Yerusalem nyang that dibangga le ureueng Yahudi, meunan cit gereja gata nyang that gata bangga, bandua nyan hana trep le teuma hanco, dan tanoh gata pih teuma hanco, dan kurubeuen gata pih teuma piyoh.
3) Seumoga Gobnyan geupeujioh nibak awaknyan beunci dan prang nyang hana peureulèe, dan geuba awaknyan u dalam keusaboh nyang meugaséh, mangat Geurèja jeuet teubentuk dari ureueng Yahudi ngon ureueng hana Yahudi seubagoe saboh; kareuna sabab nyan Gobnyan geulakèe cit bak Bapak, mangat Gobnyan geupeulahé aneuk-aneuk keu Allah, geupeukukôh silaturahmi di antara awaknyan, dan geupeuleumah ureueng-ureueng nyang seujati-seujati ibadah jih dari antara ureueng Yahudi ngon ureueng hana Yahudi nyang meuiman keu Gobnyan.
4) Beu geupeuleumah ibadah su'uem awaknyan keu Allah, nyang geupeubuet nyan meunurot nafsu manusia mantong dan kon meunurot Roh; kareuna nyan geukheun lé Gobnyan: 'Ureueng nyang seujati ibadah akan geuseumah Bapak lam Roh ngon lam keubeunaran, dan kon mantong meulalu ibadah nafsu manusia ngon peuseumahan kurubeuen meunatang.'
PEURATÉAN KEU-2
Peu keuh Tuhan Almaseh, deungon narit nyan, geularang ureueng sujud ubak Allah deungon tuboh ngon dahé u tanoh?
Kon meunan sagai. Sabab meunyo Gobnyan geularang nyan, Gobnyan hana geuteurimong, watèe mantong lam ija bungong, ibadah nyang geupeujak ngon banmandum tubôh lé ureuëng-ureuëng meungembala dan lé lhèe droe raja Peursia, nyang sujud dan geuseumah Gobnyan. Meunyo Gobnyan geularang sujud keu Allah ngon banmandum tubôh, Gobnyan hana geupeuizin ureueng inong meudesya nyan keu geumat gaki Gobnyan[191] , meunan cit hana geupeuizin keu geurasah gaki nyan ngon ië mata gobnyan, hana geupeuizin keu geusampôh gaki nyan ngon ôk ulèe gobnyan, meunan cit hana geupeuizin keu geucôm gaki nyan. Meunan cit Gobnyan hana geupeuizin ureueng kusta nyang sujud di hadapan Gobnyan, sira geupeugah: 'Tuhan! meunyo Droeneueh neukheundak, Droeneueh jeuet neupeusucé lôn[192] ; dan sidroe panglima teuka dan sujud di hadapan Gobnyan, jikheun: 'Aneuk inong lôn ka rab meuninggai; teuma neuteuka, neukeubah jaroe Droeneueh ateueh jih, dan jih nyan akan udép'[193] ; dan murib-murib Almaseh, watèe na lam kapai, lheueh Petrus seulamat nibak karam, teuka dan sujud di hadapan Gobnyan, jikheun: 'Keubit, Gata nakeuh Aneuk Allah'[194] . Dan ureuëng inong Kanaan nyan, jiseumah gobnyan[195] ; dan Maria, syèdara Lazarus, watee jikalon Isa, jiseumah bak gaki gobnyan, sira jipeugah: 'Tuhan! Seukira Gata na disinoe, aduen lôn hana maté[196] . Meunyo Almaseh, seubagoe manusia, geularang sujud keu Allah lam rupa manusia, Gobnyan keudroe hana geusujud di taman watèe geumeudo'a ubak Allah Bapak, meunan cit hana geureubah ateuh tanoh, geusujud lam do'a di hadapan Bapak Gobnyan. Meunyo Gobnyan ka geularang sujud, pakri jeuet Gobnyan hana geularang nyan keu murib-murib Gobnyan, watee lheueh Gobnyan Bangket Gobnyan geujak u gunong di Galilea, dan watee Gobnyan geupeuleumah droe keu awaknyan, awaknyan, lheueh geukalon Gobnyan, laju geusujud di hadapan Gobnyan[197] . Dan watee Gobnyan geu'ek u syeuruga, peu keuh hana geusujud di hadapan Gobnyan[198] ? Leubèh nibak nyan, di syeuruga, saboh beuntuk ibadah keu Allah geupeuleumah bak Santo Yohanes Teologian dalam Kitab Wahyu, bak duwa plôh peuet droe tuha nyang sujud di hadapan Gobnyan nyang geuduek ateueh singgasana dan geuseumah Gobnyan nyang udep siumu masa[199] . Teuma, tanyoe tinggai dilee dalèh-dalèh ulama, bah lôn peugah nyang mudah-mudah mantong: peu kon Bapak-bapak Rohani Rusia nyang mulia nyan geusujud lam seumayang gobnyan ubak Tuhan? Dan peu kon ureuëng-ureuëng nyang jinoe jipeuduli keu keuseulamatan droe geupeubuet hai nyang saban cit? Sabab guru-guru sulet nyan meusulet, jipeugèt hai nyang barô, jipeurunoe ureuëng bék sujud ngon tubôh, dan jipeuburôk Almaseh Keudroe, lagèe-lagèe Gobnyan hana geuyue geutanyoe sujud ngon tubôh, tapi ngon roh mantong.
Peunjeulasan ateueh Feureuman Almaseh.
Mangat leubeh tapham bhah ibadah ubak Bapak lam roh ngon lam keubeunaran, phon-phon that tanyoe harôh takalon pakriban ureueng Yahudi ngon ureueng Samaria meuseumah ubak Allah. Ngon sabab nyan, bah ta-peuriksa kitab nyang saban nyan, nyang jituri seubagoe Injil Minggu Peurunoe, saboh kitab nyang, lagee nyang ka lheueh ta peugah, jeuet keu bahan salah tafsir, miseuejih ajaran nyang peugah bahwa ureueng bek sujud ngon tuboh, tapi ngon roh mantong, dan bah ta-baca tafsiran lam kitab nyan.
Di sinan teutuléh lagèe nyoe: 'Gobnyan geukheun ureuëng nyang meuiman keu Gobnyan nyan seubagoe ureuëng seumah nyang seubeutôijih: geutanyoe nyang jeuët keu anggèeta Geurija nyan keubit-keubit ureuëng nyang peumulia Po Teu Allah, dan hana sujud bak bayang-bayang mantong, lagèe nyang jipeubuët lé ureuëng Yahudi ngon ureuëng Samaria: sabab tiep-tiep kurubeuen Yahudi nyan nakeuh bayang-bayang ngon tanda keu hai nyang beutôi; teuma ureuëng nyang seujati meuseumah Bapak kon deungon tubôh, teuma deungon roh; nyan makna jih, kon deungon kurubeuen tubôh, teuma deungon kurubeuen rohani'[200] —nyan keuh tafsiran sampoe 'an sinoe. Kalon, pakriban kitab nyan jipeujeulah droe jih: kon lam tubôh, nyan makna jih, kon meulalu kurubeuen fisik ureueng Yahudi ngon Samaria, tapi lam Roh, nyan makna jih, meulalu kurubeuen rohani ureueng Kristen. Disinoe hana jipeugah bhah tubôh manusia, sampoe sidroe ureueng bek jiseumah Allah ngon tubôh, tapi jipeugah bhah kurubeuen Perjanjian Lama; sabab nyan nakeuh beuntuk ibadah deungon tubôh lam Perjanjian Lama: peuseumah tubôh meulatang—biri-biri, aneuk leumo, ngon keubèe—seubagoe kurubeuen keu Allah. Kaom Yahudi ngon Samaria beutôi-beutôi na seumah deungon tubôh awaknyan, tapi awaknyan hana jiteupeue pakri cara peu'ék roh awaknyan—nyan nakeuh, pikeran ngon pikéran awaknyan—keu Allah ngon peutuju jih nyan ubak Gobnyan. Teuma, ureuëng nyang tuléh Zabur geupeugah: 'Roh nyang hancô nyan keureubeuen keu Tuhan' ([201] ); teuma, deungon keureubeuen nyang jipeuseumah keu Tuhan, awaknyan hana jipeuseumah roh nyang hancô; sabab nyan, ibadah awaknyan nakeuh ibadah jasmani, kon ibadah rohani. Awaknyan jipeuseumah keureubeuen, teuma udep awaknyan hana suci dan hana meunarek haté Tuhan; sabab nyan, ibadah awaknyan hana beutôi di hadapan Tuhan. Nibak nyan, ka nyata that keu geutanyoe peu makna ibadah lam roh ngon lam keubeunaran: kon cit ngon tubôh, tapi cit ngon roh—nyan nakeuh, ngon pikeran ngon pikéran nyang geutuju ubak Allah—mangat tubôh jeuet geupeukui ulèe u tanoh, lagèe nyang geupeurintah lé diaken lam geurija: 'Meukali-kali, deungon lutôt meulipek, jak tadoa keu Tuhan': seumeuntara pikeran geutanyoe, meulalu pikeran nyang meudoa, jiek u syeuruga dan jidong di hadapan Tuhan; dan lom: geutanyoe hana meuseuti meuseumah deungon roh mantong, tapi deungon tubôh cit, lagèe nyang geupeubuet lé Rasul suci Paulus. Gobnyan, watèe geutuléh phôn keu ureuëng Roma, geupeugah: 'Tuhan nakeuh saksi lôn, nyang lôn layani deungon roh lôn' ([202] ); dan gobnyan cit geutuléh keu ureuëng Efesus: 'Lôn peukui lutôt lôn di hadapan Bapak Tuhan geutanyoe Isa Almasih' ([203] ). Rasui nyoe geusujud ubak Allah ngon roh ngon tubôh, kon lagèe ajaran ureueng sesat—nyang geupeugah bahwa geutanyoe harôh sujud ngon roh mantong, hana geupeusujud tubôh watee meuseumah ubak Allah.
Teuma, ibadah nyang beutôi nakeuh hudép lam cara nyang geusuka lé Po Teuh Allah—hudép nyang suci, jujô, ngon sunggôh-sunggôh lam meungabdi keu Po Teuh; sabab nyan keuh geutanyoe tapeugah sidroe ureueng nyang saleh nyan nakeuh hamba Po Teuh nyang beutôi, watee takalon gobnyan geukeurija lam buet-buet jroh ngon geupeusuka Po Teuh deungon hudép nyang jujô ngon saleh. Sabab kamoe beutôi-beutôi meuseumah Bapak lam roh, deungon akai nyang sabe teuingat keu Po, tapi kon deungon hana meuseumah deungon tubôh watee meudo'a, lagee nyang ka kamoe peugah. Kamoe meuseumah lam keubeunaran meulalu udep nyang jroh ngon sunggôh-sunggôh, deungon teupike keu keuseulamatan droe kamoe. Inti nibak kata-kata nyan nakeuh tafsiran rohani, tapi nyan hana jeulah keu ureuëng ramè, lagèe nyoe: patôt tanyoe meuseumah Bapak lam keubeunaran, nyan nakeuh lam Aneuk Gobnyan nyang Tunggai, nyang nakeuh Keubeunaran; dan lam Roh Kudus, nyang geupeurunoe geutanyoe lam tiep-tiep keubeunaran nyang jroh, nyan makna jih, geutanyoe harôh taibadat keu Allah nyang saboh lam Trinitas, Bapak, Aneuk, ngon Roh Kudus: meulalu semangat keu Allah, ngon udép meunurôt keuheundak Allah, lam keuhangat haté ngon lam praktek keubeunaran Kristen.
Sabab ureuëng-ureuëng sesat nyan meusulet, jipeugèt saboh tafsiran nyang barô ngon goh lom na tom jideungo, lagèe-lagèe deungon narit Tuhan geutanyoe Almaseh nyoe, Gobnyan hana geuyue ureuëng sujud ngon tubôh ngon ulèe u tanoh, tapi cit deungon roh mantong, nyan nakeuh deungon pikeran, bahpih teungoh éh.
Lam thôn 1708 nyang ka leupah, lheueh Kebangkitan Kristus nyang meugah, di Geurija Peungangkatan Saléb Suci, nyang na di banda Rostov, Ayah Anthony geulapô bak kamoe bhah sidroe ureueng jama'ah gobnyan, sidroe ureueng banda, Trophimus, nyang jipeujioh geurija suci ngon hana jiseumah ikon-ikon suci, ka teupedaya ngon teupimpén u jalan nyang salah lé padum-padum droe guru palsu skismatik nyang meusom. Ureueng nyan laju geutawök u hadapan kamoe ngon geutanyong bhah skisma jih; jihnyan jipeunyata droe nyan sidroe skismatik, baik lam buet meunan cit lam narit. Keubit, watee jih jitamong u ruweueng uskup nyang meuhubông ngon Saléb, jih hana jipeugöt tanda saléb, meunan cit hana jih seumah ikon-ikon nyang suci. Jih nyan cit jipeunyata droe jih sidroe ureueng skisma lam narit, sabab jih ka jipeuphôn meututô keujam ateueh ikon-ikon nyang suci, lagèe nyang ka jipeurunoe lé ureueng-ureueng bid'ah: sabab jih nyan keudroe hana meupeurunoe; teuma, watee jipeugah padum-padum boh narit nibak Kitab Suci, jih nyan jipeusalah makna jih, lagee nyang ka jimeurunoe nibak ureueng-ureueng peunafsir sulet; dan jih nyan jimeututoe ngon kamoe lam seumangat bid'ah ureueng Lutheran ngon Calvinis, meusigoe ngon seumangat Yahudi, nyang meulawan ngon Kitab Suci. Na teutuléh: 'Bèk tapeugèt keu droe teuh beurhala, atawa gamba peu mantong nyang na di langèt di ateueh, atawa di bumoe di yup, atawa lam ië di yup bumoe' ([204] ); dan lom geupeugah: 'Ikon nyan saban lagèe beurhala, buet jaroe manusia; jih nyan na babah tapi hana meututô, na mata tapi hana meukalön, na geulinyueng tapi hana meudeungo; mudah-mudahan ureuëng nyang peugöt nyan, ngon banmandum nyang peuteuëp harapan bak nyan, jeuët lagèe awaknyan[205] . Lheueh geupeugah nyan, gobnyan geutanyong bak kamoe: 'Soe nyang peurintah geutanyoe keu ta seumah gamba-gamba nyan: peuëkeuh sidroe nabi? Atawa Almaseh? Atawa sidroe Rasul? Meunyoe kon nabi, kon Almaseh, meunan cit kon sidroe pih Rasul nyang peurintah nyan, pakon geutanyoe harôh tadeungo ureuëng la'én nyang peurunoe geutanyoe keu ta sujud di hadapan gamba-gamba nyan?' Óh ka lheueh kamoe jaweueb deungon meureundah até keu narit-narit meupecah belah jih nyan, kamoe peuingat jih beu jiseumah Geurija Kudus, dan beu jiseutôt Gobnyan lam peungakuan iman, lam Komuni Kudus, dan lam peumulia keu ikon-ikon nyang suci.
Teuma, kamoe anggap peureulèe, demi ureuëng la'én, keu kamoe tuléh hai nyoe disinoe dan kamoe peutunyok secara singkét bida antara beurhala ngon gamba suci. Hai nyoe akan kamoe peutunyok meulalu pertimbangan-pertimbangan di yup nyoe:
1
Peue nyan beurhala?
Dan peu nyan ikon suci?
Dan peu beda antara bandua nyan?
2
Seujak pajan na patông-patông seumah?
Pajan ikon phon that na?
3
Soe nyang seumah beurhala?
Dan soe nyang phon that seumah bak gamba-gamba suci ureueng-ureueng saleh?
4
Pakön penyembahan berhala geularang?
Dan keu alasan peu seumah gamba-gamba suci nyan kon mantong geupeu-izin, tapi malah geupeusaran?
5
Soe nyang peurintah bak geurija-geurija mangat geuhoreumat gamba-gamba suci ureueng-ureueng saleh?
Dan soe nyang phôn mula tolak penghormatan keu ikon?
PEURATÉAN PHÔN
Peue nyan beurhala?
Bèta nyan nakeuh gamba sidroe ureueng nyang hina, hana takwa, ngon keji bak mata Tuhan, nyang geupeuhabeh udep geuh lam buet-buet desya nyang brok that, maté lam keuseungsaraan, dan jinoe ka geumat lam neuraka meusajan deungon syetan; atawa rupa meunatang nyang geupahat nibak kayèe, atawa geugunténg nibak batèe, atawa geupeugèt nibak teumaga, pirak atawa meuh, atawa geucat bak papan: dan rupa nyan, peu keuh nyan manusia atawa meunatang, geupeujeuet keu tuhan lé ureueng-ureueng kafir, bah pih nyan kon Tuhan, dan geuhoreumat ngon ibadah ngon kurban lagèe nyan Tuhan: nyoe geukheun beurhala, nakeuh gamba atawa rupa tuhan palsu.
Peue nyan ikon suci?
Ikon suci nakeuh gambaran Kristus Peuseulamat geutanyoe, Tuhan nyang beutôi, lam rupa manusia, nyang udép di bumoe lamkawan manusia; atawa gambaran Perawan Maria nyang Paléng Suci, Ma Tuhan; atawa gambaran sidroe hamba Tuhan nyang suci nyang udép jih saleh ngon taqwa, geuanggap patôt tamong lam Keurajeuen Langèt, dan jinoe tinggai ngon Malaikat.
Peue bida antara beurhala ngon ikon suci?
Bah pih ban dua nyan—berhala, nyan kheueh nyang lôn peugah, ngon ikon suci—nakeuh buet jaroe manusia, teutap na bida nyang that rayeuk antara jih, saban rayeuk jih lagee bida antara nyang hana mulia ngon nyang mulia: saban rayek jih lagee bida antara tanoh ngon meuh, antara arang ngon salju, antara seupôt ngon cahya; dan saban rayek jih lagee bida antara ureueng jeuhet ngon ureueng jroh: antara ureueng nyang pubuet jeuhet ngon ureueng nyang geuhoreumat ngon jubah raja: kamoe banci keu ureueng nyang pubuet jeuhet, tapi kamoe horeumat raja; kamoe tutong nyang phon, tapi meuseumah nyang keudua: nyan keuh bida antara arca-arca dewa jeuheut ngon ikon-ikon ureueng suci: lagèe nyang geupeugah lé Simeon Metaphrastes, lam Seujarah Udep Santo Andreas dari Kreta—nyang geumeudeurita demi ikon-ikon suci ngon geupeumulia bak uroe keu-17 Buleuen Siplôh—geutuléh lagèe nyoe: Di manö saboh-saboh hai nyan jeuhet, meubahaya keu roh dan geularang, di sinan cit gamba hai nyan jeuhet, meubahaya keu roh dan geularang; teuma di manö saboh-saboh hai nyan jroh, meumanfa'at dan hana geularang, di sinan cit gamba hai nyan jroh, meumanfa'at dan hana geularang[206] . Dewa-dewa ureuëng kafir nyan jeuheuet, meubahaya keu jiwa, dan geularang untuk geuseumah awaknyan; dan gamba-gamba awaknyan pih jeuheuet, meubahaya keu jiwa, dan hukôm Allah geularang untuk geuhoreumat awaknyan. Tuhan geutanyoe Isa Almasih nyan gèt, dan hamba-hamba Gobnyan pih gèt, dan awaknyan that meuguna keu jiwa geutanyoe: dan kon mantong jeuet, tapi geupeurintah, mangat geutanyoe tapeumulia Tuhan dan ureueng-ureueng suci Gobnyan, lagèe nyang geupeugah lé Daud: 'Rakan-rakan Droeneueh, hai Tuhan, that meuhoreumat keu lôn'[207] . Sabab gamba Tuhan ngon gamba rakan-rakan Gobnyan nyang mulia—nyang keu awaknyan Tuhan geupeugah: 'Gata nyan sahabat Lôn' [208] —bandua nyan jroh ngon that meuguna keu jiwa geutanyoe, dan geutanyoe wajéb tapeumulia awaknyan, deungon tateupeue bahwa penghormatan nyang geujok keu gamba nyan meupinah langsong keu ureueng nyang na gamba nyan.
Leubèh nibak nyan, bida antara arca beurhala ngon ikon ka geupeuleumah deungon trang lé narit Santo Yohanes Damaskus, nyang deungon nyan gobnyan geusipak deungon kreueh ureuëng-ureuëng sesat, sira geupeugah: 'Ngon alasan peu, hai ureuëng sesat nyang hana patéh hukôm, gata tudôh lôn seumah arca beurhala? 'Di keue arca soe lôn sujud? Peugah bak lôn: peu keuh di keue Apollo nyang ka binasa, atawa di keue gamba Tuhan geutanyoe Isa Almasih, nyang geupeurunoe lôn keu lôn turi rupa manusia Gobnyan?' Peugah bak lôn, gata nyang bangga ngon èleumèe gata di Yudea, bak arca soe lôn sujud: bak Artemis, atawa bak gamba Peutuan geutanyoe nyang paléng suci, Indôn Tuhan, dan Maryam nyang sabe dara, Indôn Tuhan geutanyoe Isa Almasih? Peugah bak lôn, hai ahli bid'ah, bak arca soë lôn sujud: bak Zeus, atawa bak gamba Santo Yohanes Pembaptis dan Penginjil? Arca soë nyang lôn seumah: Zeus, atawa gamba-gamba Rasul-rasul nyang suci dan syahid, ngon banmandum ureuëng-ureuëng suci nyang ka geupeumangat até Tuhan dari jameun dilèe? Dan soe nyang brani, deungon buet meuseumah beurhala, jipeukuto kisah nyoe (nyang geugamba) dan jipeureundah penderitaan Kristus ngon ureueng-ureueng suci Gobnyan, atawa ureueng-ureueng nyang ka jipeutrôn keu geutanyoe Geurija suci Allah? Sabab meunan kheueh ka kamoe teurimong jih, nyang geuhias lé ureueng-ureueng suci Fathers[209] ." Sampoe 'an sinoe tulésan Damascene. Sabab gamba Apollo, Artemis ngon Zeus nyan nakeuh beurhala nyang keuji; teuma gamba Almaseh, ngon gamba Maké Almaseh Perawan nyang Paléng Suci, meunan cit gamba-gamba ureuëng-ureuëng suci Allah, nyan nakeuh ikon-ikon nyang suci. Sabab beurhala-beurhala nyang keuji nyan geu-inèh lé ureuëng Kristen, seudangkan ikon-ikon nyang suci geuhoreumat.
PEURATÉAN KEU-2
Phôn bak watèe nyang lagèe pat patông-patông nyan na?
Na nyang peugah bahwa berhala nyan geupeuphôn lé Serukh, indatu Nabi Ibrahim; teuma nyan kon lagèe nyan: sabab Serukh kon ureueng nyang cipta berhala, teuma gobnyan nakeuh sidroe tukang peugèt berhala nyang ka geucipta le gob, nyan nakeuh keurija gobnyan keu mita nafakah. Tapi, arca-arca nyan asai jih dari raja Kaldea Ninus, aneuk Vilov, nyang meupeurintah di Asyur ngon Babilonia: saweueb seudeh ngon meukabông ateueh maté ayah gobnyan, gobnyan geupeugöt saboh patông meukareueng nyang saban rupa ngon ayah gobnyan, geupeuduek ateueh saboh tiang di teungoh-teungoh banda keu geuingat ayah gobnyan, ngon geuyue bak ureueng ramèe mangat geuseumah patông nyan lagèe-lagèe jih nyan udep. Dan nyan keuh beurhala nyang phon di ateuh donya, nyang geuseumah seubagoe tuhan le ureueng nyang hana jiteupeue Tuhan nyang beutôi. Di nanggroe Meusé cit, hai nyoe teujadi bak phôn-phôn na beurhala: sidroe bangsawan nyang meugah, nan gobnyan Syrophanis, geumoë ngon geurintéh ateueh aneuk gobnyan nyang ka meuninggai, dan geumita peunyejuk haté keu seudeh gobnyan, geupeugöt saboh beurhala nyang saban rupa ngon aneuk gobnyan, geupeuduek ateueh peti mayèt nyang ka meuninggai nyan, dan, watèe geukalon beurhala nyan, gobnyan meurasa meuteumeung bacut peunyejuk haté ateueh seudeh gobnyan. Ureuëng-ureuëng di yup kuwasa gobnyan, deungon meukeusud keuneuk peuseunang tuan gobnyan, ka jipeuphôn peumulia beurhala nyan deungon jisembah dan jipeuseumah kurban. Hai nyoe na cit jiseubôt lé Santo Krisostomus lam khutbah gobnyan ateuëh Surat keu ureuëng Efesus[210] .
Phôn pajan ikon-ikon suci nyan na?
Ikon-ikon suci geupeuphôn bak masa nyan watee Po Teu Allah, geumeututoe ngon Musa di Gunong Sinai dan geubri Hukôm, geuparèntah mangat Peuët Perjanjian ngon Tabernakel Kesaksian geupeugèt dari kain teubai mirah ngon keunèng; dan mangat dua boh kerub, nyang geupeugèt dari meuh, geupeuduek di ateueh Peuët Perjanjian[211] . Bak ija teudong nyan pih, Gobnyan geuyue gamba rupa kerubim geujaro, dan Gobnyan geupeuleumah rupa taberna nyan ngon rupa kerubim nyan di Gunong Sinai lam awan. Phon yoh nyan keuh mula gamba-gamba suci nyan, sabab Tuhan geuyue gamba rupa kerubim-kerubim suci nyan di sinan. Nibak nyan ka nyata that na nyang nakeuh beurhala, gambaran dewa-dewa pagan nyang hina, nyang keuji ngon geubanci lé Po Teu Allah; seudangkan nyang la'én nakeuh ikon-ikon suci, gambaran hamba-hamba Po Teu Allah nyang geudong di hadapan singgasana keumuliaan Ilahi. Sabab Po teu Allah geularang peugöt beurhala, geupeugah: 'Bèk tapeugöt keu droe teuh beurhala, atawa gamba peu mantong nyang na di langèt di ateueh[212] , nyan keuh mata uroe, mata buleuen, atawa bintang-bintang; sabab bansa Israel ka biasa seumah nyan di Meusé. Ngon peue mantong nyang na di bumoe di yup nyoe: sabab awaknyan ka meureunoe nibak ureueng Meusé kon mantong peujeuet ureueng jeuhet keu tuhan, tapi cit meubagoe beulatang. O lheueh geularang pemujaan beurhala nyang jeuhet nyan, Tuhan geupeurintah mangat gamba-gamba suci nibak Kerubim nyang suci geupeugamba lam bait suci Gobnyan, ngon mangat geupeumulia, kon geupeureumoh.
PEURATÉAN NYANG KEU LÉE
Soe nyang seumah beurhala?
Ureuëng nyang seumah beurhala nakeuh ureuëng nyang hana jiteupeuë Tuhan nyang beutôi, nyang ka sesat, nyang hana meuharap keu seulamat keukai, dan hana jiteupeuë na udep la'én lheueh udep nyoe: ureuëng nyang jipeungeut lé syètan, nyang ka jiseurah droe bak sihé, dan nyang udép jeuheut—nakeuh awaknyan ureuëng seumah beurhala.
Soe ureuëng nyang seumah patông-patông suci nyan?
Musa ngon Harun, ureuëng-ureuëng suci ngon hamba-hamba nyang seujati nibak Allah nyang udep; ngon banmandum bansa Israel, nyang geukheun bansa Allah. Awaknyan, jitamong u Tabernakel Kesaksian dan jikeuliléng nyan, jiseumah Po Teu Allah di syeuruga; awaknyan jiseumah di hadapan Tabut Perjanjian, dan di hadapan Kerubim nyang na di ateueh Tabut nyan, dan nyang na gamba bak layeue-layeue, sira jipeumulia nyan seubagoe ikon-ikon suci. Lagèe nyang geuingat lom lé Rasul suci Paulus, geukheun: 'Awaknyan geumeuibadah keu gambaran ngon bayang-bayang hai-hai langèt'[213] , (nyan nakeuh gambaran Kerubim), lagèe nyang ka geupeugah bak Musa watèe gobnyan keuneuk geupeudong Tabernakel: 'Kalon,' kheun Gobnyan, 'mangat gata peugèt banmandum nyan meunurôt rupa nyang ka geupeuleumah bak gata di ateuëh gunong nyan.' Ngon lagèe nyan, ibadah ngon khidmat awaknyan keu Tuhan Po, nyang geupeubuet di hadapan Tabot Perjanjian ngon Kerubim, kon mantong hana geuanggap seubagoe syirik nyang geupeumulia buet jaroe manusia; tapi geuanggap sibagoe saboh buet taqwa nyang rayek; keumuliaan Allah geupeucahya ateueh awaknyan, dan Allah geumeututoe ngon awaknyan meulalu malaikat Gobnyan dari Tabernakel, nyang geuturi sibagoe Ruweueng Suci That, nyang na di likot tiré keudua. Nabi Daud pih geuhoreumat cit gamba-gamba Kerub nyan, lagee nyang na lam kitab Zabur: 'Lôn tamong u dalam rumoh Droeneueh; lôn sujud di meubaleuë suci Droeneueh, di teumpat suci Droeneueh' ([214] ). Cuba tateupeue: watee Daud tamong u Baitullah Tuhan dan geuseumah Po Teuh Allah, konkeuh gobnyan teungoh geuseumah di hadapan gamba-gamba Kerub? Dan Sulaiman, nyang ka geupeudong saboh baitullah keu Po Teuh dan geupeuhias ngon Kerub-Kerub meuh, watee gobnyan geudong di hadapan meubèe Tuhan dan geubeu'ot jaroe gobnyan u langèt keu geumeudo'a; konkeuh gobnyan teungoh meudo'a di hadapan gamba-gamba Cherubim[215] ? Teuma, peu kon Panyang Iboe Allah nyang Paleng Suci, nyang geupeurayeuk bak masa ubit gobnyan di Teumpat Paleng Suci, dan meudo'a malam uroe di likot tiré keudua, geuhoreumat gamba-gamba Kerub nyang na di sinan? Keubit, gobnyan hana geupeureumèh nyan, meunan cit hana geuanggap hana meuhareuga, teutapi geuhoreumat nyan sibagoe gambaran ureueng-ureueng perantara suci Allah. Sabab watee gobnyan meudo'a ubak Allah, geusujod u tanoh di keue meza kurubeuen, di keue gobnyan na Peti Perjanjian ngon Keraubin keumuliaan, nyang jitimoh ateueh meza kurubeuen nyan. Sabab gobnyan geusujôd di hadapan keuhadiran, kon keu zat materi mezbah, meunan cit kon keu Zat Tabut, atawa keu zat kerubim; teuma dari zat-zat nyang deuh nyan, gobnyan geupeu'ék pikeran gobnyan u Allah nyang hana deuh; dan gobnyan geupeumulia zat-zat nyan seubagoe ruweueng suci Allah. Saban lagèe tanyoe jinoe meudo'a di hadapan gamba-gamba suci, tanyoe hana tasyèb keu bahan fisik gamba nyan, tapi tapeu-arah pikeran tanyoe u arah nyang hana bahan ngon hana deuh takalon; dan tanyoe tapeumulia gamba-gamba suci nyan seubagoe gamba ureueng-ureueng suci.
PEURATÉAN KEUPEUET
Pakon meuseumah beurhala nyan geularang?
Penyembahan berhala geularang kareuna alasan-alasan nyoe:
1) Sabab beurhala nyan kon Tuhan, tapi saboh beurhala, saboh beunda nyang hana meuhareuga, lagèe nyang geupeugah lé Rasul: 'Tateupeue kheueh, bahwa beurhala nyan hana sapeue di donya' ([216] ), dan ibadah keu beurhala nyan hana saleh dan keuji bak Tuhan.
2) Sabab iblih ka jitinggai lam beurhala keu jipeungeut manusia.
3) Sabab deungon jikalon arca-arca keubejatan dewa-dewa pagan—nyang nyan keuh arca-arca awaknyan keudroe—ureueng rame teuingat keu cara udép awaknyan, keu buet-buet hana meupatot lagèe meulakee-inong dan buet-buet keubejatan la'én. Dan ngon seubab geuingat hai-hai nyan, pikéran manusia ka jeuët keu jeuheuet lé pikéran-pikéran jeuheuet, jimeuh'eut keu buët hana hukôm nyang saban lagèe nyang ka jipeubuët lé tuhan-tuhan jih nyang keuji nyan.
4) Sabab bak uroe raya meuseumah beurhala, lam kuil-kuil awaknyan, teujadi buet hana hukôm nyang keuji: pajôh leubèh, mabôk, meulakee—nyang jipeubuet deungon trang-trang ngon hana malèe—ngon poh maté.
5) Sabab kon mantong beulatang, tapi aneuk droe jih pih jipoh lé ureueng jeuheut nyan keu jipeumulia ngon keu kurubeuen keu beurhala, lagee nyang teutuléh lam Zabur: 'Awaknyan jipajôh aneuk agam ngon aneuk inong droe jih keu iblih; awaknyan jitumpôh darah nyang hana salah, darah aneuk agam ngon aneuk inong droe jih, nyang ka jipajôh keu beurhala-beurhala Kanaan'[217] ; dan na teuk teutuléh: 'Awaknyan jipajôh aneuk-aneuk agam jih dan jikeubah sisa-sisajih keu aneuk-aneuk ubeut jih'[218] ; nyan makna jih, dari sie aneuk agam droe jih nyang ka jipoh dan jitot seubagoe kurubeuen keu syètan, ureueng chik agam ngon inong nyan, lheueh jipajôh keudroe, jikeubah sisa-sisajih keu aneuk-aneuk ubeut awaknyan.
Nyan keuh sababjih hukôm Allah geularang meuseumah beurhala.
Pakon, meunan, penghormatan keu gamba-gamba suci kon mantong hana geularang, tapi malah geupeuwajéb?
Sabab nyan: lagèe cit gamba-gamba suci nyan nakeuh gamba ureuëng-ureuëng suci, gamba nyan jipeuseumangat geutanyoe keu tapeujak udep nyang suci. Gambá Kristus Peuseulamat geutanyoe, Tuhan nyang beutôi, nyang geugamba lagèe rupa manusia, watee geutanyoe kalon gambá nyan, jipeuingat geutanyoe keu Inkarnasi Gobnyan, lahé Gobnyan nyang hana teukira dan hana jeuet reuloh dari Perawan nyang Paléng Suci, dan keureuja payah nyang ka Gobnyan peubuet dari yoh masa muda, watee Gobnyan geujak peusampoe Injil keu Keurajeuen: dan mukjizat-mukjizat Gobnyan, kuwasa Gobnyan, penderitaan sukarela Gobnyan keu geutanyoe, Saléb Gobnyan, keumatean Gobnyan, keureubôman Gobnyan, Kebangkitan Gobnyan, dan Geulinyueng Gobnyan u syeuruga; watee geutanyoe taingat hai-hai nyan, bah geutanyoe peunoh ngon syukô nyang raya, bah teuhu ngon cinta ilahi, dan taibadat Gobnyan ngon rendah haté di hadapan ikon suci Gobnyan.
Watèe geutanyoe takalon ikon Perawan Nyang Paléng Suci, nyan jipeuingat geutanyoe keu udép gobnyan nyang paléng suci ngon paléng mulia: pakriban, deungon kuasa Roh Kudus, gobnyan geupeutimoh Firman Allah lam rahim gobnyan, ngon teutap suci seugolom, bak watèe, ngon lheueh Kelahiran. Pakriban, ngon susu dara gobnyan, gobnyan geupeusaneut Aneuk Ilahi nyang ka na dari jameun kon, Peumakan banmandum makhluk. Pakriban gobnyan geuplueng ngon gobnyan u Meusé, geuwoe lom dari sinan, dan geupeurayeuk gobnyan bak masa ubeut sampoe gobnyan dewasa. Pakriban gobnyan geudong geumo bak kayèe saléb, geukalon penderitaan gobnyan nyang that brat demi umat manusia, dan geurasah tubôh gobnyan ngon ië mata lheueh geupeutrôn dari saléb, dan geupeuduek gobnyan lam jirat geubalôt ngon ija kafan. Pakriban Gobnyan peunoh deungon seunang nyang hana teukira watee Gobnyan bangkét lom, dan pakriban Gobnyan geukalon deungon mata ulèe droe watee Gobnyan geu'ék u langèt, dan pakriban, watee Gobnyan meuninggai, Gobnyan geujak meusapat deungon Aneuk dan Tuhan Gobnyan, dan geudong di uneun singgasana Gobnyan, geumeudo'a keu geutanyoe ureueng meudesya. Seubab taingat hai nyan, ateueh dasai gaséh sayang keu gobnyan ngon keu Aneukgeuh nyang nakeuh Tuhan geutanyoe, geutanyoe tapeu'ék haté, teuharu keu ibadah, meuseumangat udep suci ngon saleh, ngon teukuat lam harapan, saweueb geutanyoe na sidroe syafaat nyang that meukuasa di hadapan Tuhan.
Gambá-gambá suci ureuëng-ureuëng saleh Allah nyang la'én, watee geutanyoe kalon deungon teunang, jipeuingat geutanyoe keu udep awaknyan nyang meuget bak mata Tuhan, keu jasa-jasa ngon buet-buet payah awaknyan, dan jipeuseumangat geutanyoe keu ta-cuba ikot jeujak awaknyan.
Ngon sabab nyan, gamba-gamba suci nyan kon mantong hana geularang, tapi ka geupeujôk bak geutanyoe keu geupeumulia.
PEUNIMANGAN KEULIMONG
Soe nyang peurintah bak geurèja-geurèja keu geuhoreumat gamba-gamba suci?
Nyan nakeuh Almaseh Tuhan geutanyoe keudroe nyang geupeubuet nyan, watee, lheueh geurasah muka Gobnyan nyang that suci ngon ie, Gobnyan geusampoh nyan ngon ija, dan rupa muka Ilahi nyang that suci nyan teucap ateueh ija nyan; dan deuh keuh gamba Almaseh, nyang kon buet jaroe manusia, nyang geukirém keu Abgar, Raja Edessa: keu riwayat nyang leubeh leungkap bhah nyoe, bak uroe keu-16 buleuen Agustus.
Seulheueh Almaseh Tuhan, lahélah Santo Lukas Sang Injili; dan na geucalitra lam riwayat udep gobnyan bahwa gobnyan nakeuh ureueng lukéh ikon suci nyang phon, ka geulukéh ngon keuahlian seni saboh gamba Perawan Maria nyang Paléng Suci, nyang teungoh geumat Aneuk Miet, Tuhan geutanyoe Isa Almasih, lam pangkuan gobnyan, dan ka geulukéh dua boh ikon la'én nibak Maké Tuhan, gobnyan geuba nyan ban dua nyan bak Maké Tuhan, keu geukalon peuëkah gamba nyan geusuka lé gobnyan. Gobnyan, 'oh ka geukalon gamba-gamba nyan, laju geupeugah deungon bibi Gobnyan nyang paleng suci meunoe: 'Seumoga rahmat Gobnyan nyang lahé dari lôn dan nyang nakeuh atra lôn na meusajan deungon gamba-gamba nyoe.' Meunan cit, Santo Lukas geulukéh gamba-gamba ureuëng utama rasui Petrus ngon Paulus ateuëh papan, dan dari gobnyan ka geupeuphôn ban sigom donya buët nyang jroh dan paléng mulia nyan, nakeuh geulukéh ikon-ikon suci. Santa Damascene na cit geupeugah bhah ikonografi Lukas, geukheun: 'Cuba kalon, konkeuh Lukas si Injil dan Rasul nyan ka geulukéh saboh ikon nyang mulia dari Maria Sang Perawan Abadi, dan geukirém nyan keu Theophilus[219] ?'
Seulaén nibak nyan, riwayat-riwayat geurèja na jicerita bhah saboh lé ikon Almaseh: ureuëng inong nyang ka puléh nibak pumeureudèh lé sabab jimat ujông bajèe Almaseh jipeugèt saboh patông nyang jipeuleumah rupa ngon umu Almaseh nibak batèe, dan di Fenisia, di nanggroe droejih, di banda nan jih Paneada, gobnyan geupeudong nyan bak saboh teumpat nyang khusuih: di yup jih, naleueng nyang timoh di sinan ngon meubagoe peunyakét jeuet puleh[220] . Patông Kristus nyan teudong bak teumpat nyan sampoe 'an masa peumeurèntahan Julian si Murtad. Teuma Julian, geupeuruntôh patông Almaseh nyan, geupeudong patông droe geuh atawa beurhala di teumpat nyan, dan langsông, saboh kilat geuhantam dari langèt, nyang peuhancô beurhala Julian nyan jeuet keu abèe. Hai nyoe geucatat lé George Kedrin, sidroe ahli tarèh Konstantinopel, lam kitab jih nyang nan Synopsis of Julian's Reign[221] ; ngon lé Nicephorus Callistus lam Kitab 10, Bab 30; ngon lé Hermias Sozomen, Kitab 5, Bab 20. Ngieng cit riwayat Ureuëng Syèdah Kudus Artemius, bak uroe keu-20 buleuen Oktober[222] .
Teuma, peu kanopi Petrus nyan kon saban rupa lagèe tubôh Petrus, dan peu kon na kuasa peupuléh nyang saban lagèe nyang geubri lé Po Teuh Allah lagèe Petrus keudroe, lagèe nyang geucalitra lam Kitab Buet-buet Rasul, nyang teutuléh: 'supaya ureuëng sakét nyan jiba u luwa ateuëh aleuëng dan jipeuduek ateuëh ranjang ngon ateuëh kursi panyang, mangat meunyo Petrus ka trok, paléng kureuëng bayang-bayang jih jeuët jiteuëp bak ladôm ureuëng nyan'[223] ? Jadi, peuë makna gamba suci Petrus atawa suci la'én jinoë? Konkeuh nyan saban lagèë bayang-bayang tubôh jih, nyang rot nyan jeuët teujadi peupuléh deungon iman ureuëng nyang meuiman?
Peue, nyang teutuléh nyan lam Kumpulan Tèks Liturgi Moskow Nyang Rayeuk, lam beuet uroe Seulanyan minggu keudua Puasa Rayeuk, dan meunan cit lam Lihèh nyang meuh'eut bhah ikon Perawan Maria Nyang Paléng Suci, nyang bak masa gobnyan, deungon jaroe nyang hana deuh, geupeuleumah ateueh saboh tiang bak geurija nyang geupeuseumah keu Santo Petrus ngon Santo Yohanes Rasul di Lida. Kalön hai nyan lam kitab nyan bak ôn keureutah 341 ngon 367; meunan cit lam edisi cetak Kiev Menaion, bak uroe 26 buleuen Nam, bak blah likôt ôn keureutah 177.
Seulaén nibak nyan, lam riwayat udep santa martir phôn Thekla, nyang nakeuh murib nibak rasul suci Paulus, na teutuléh bahwa sidroe teungku pagan nyang sakét ka puléh sakétjih dari gamba suci gobnyan. Kalon hai nyoe bak uroe 24 buleuen Sikureueng, bak ôn 103.
Nibak riwayat-riwayat keugereja nyang beutôi nyan, ka nyata that deuh bahwa, bak masa Geurija awai, hiasan geurija ngon gamba-gamba suci ngon penghormatan suci keu gamba-gamba nyan ka geupeutrôn lé Almaseh Tuhan ngon lé Rasul-rasul nyang suci.
Seulaén nibak nyan, bah soe mantong nyang meuh'eut geubeuet feureuman Santo Athanasius keuhai gamba Isa, nyang ka jipeukuto ngon jitoeb lé ureueng Yahudi di Virite, sampoe jiteubiet darah: feureuman nyan jeuet teurumpok lam Prolog, bak uroe keu-11 buleuen Oktober; ngon lam Menaion nyang ka geucetak, bak buleuen ngon uroe nyang saban, bak blah likot folio 179 ngon folio 180.
Beu teuingat cit bahwa, sigohlom gobnyan geupeumanö, Santa Katerina Sang Martir Rayeuk geubri lé tuha rohani gobnyan saboh gamba suci Perawan Indôk Allah nyang Paléng Suci, nyang teungoh geupèh Aneuk Ilahi lam pangkuan gobnyan, dan gobnyan geuyue meudo'a ubak gamba nyan: dan Catherine geubri saboh wahyu nyang ajaéb, dan deungon nyata geuteurimong saboh cincén nibak Almaseh Tuhan seubagoe tanda pertunangan. Kalon kisah nyan bak uroe keu-24 buleuen Siblah di[224] .
Lam 'Limonar' Bapak Suci Sophronius, Patriark Yerusalem, bak Bab 180, na teutuléh bahwa sidroe ureueng tuha, Abba Yahya si Rahib, nyang that suci, tinggai lam wilayah gampông Sekhusta, na kira-kira duwa plôh popri dari Yerusalem, watèe gobnyan mantong udép, geusimpan lam bilék gobnyan saboh gamba suci Perawan Maria nyang Paléng Suci: dan tiëp-tiëp kali gobnyan geuneuk jak u peujalanan nyang ji'ôh—kon u padang pasé nyang ji'ôh, atawa u Yerusalem keu geujak seumah teumpat-teumpat suci ngon Makam Ilahi, dan keu geucôm Saléb nyang peuhudép, atawa u Gunong Sinai keu meudo'a, atawa bak watee la'en u martir-martir suci nyang na di jeu'ôh nibak Yerusalem—saweueb ureueng tuha nyan galak that keu martir-martir nyang meunang; dan meukadangkala u Efesus bak kubu Saint Yohanes Teologian, bak watee la'en u Saint Teodorus di Euchantus, meukadangkala u Saint Thekla di Isauria Seleukia, bak watee la'en u Saint Sergius di Sarafas; meukadangkala gobnyan geujak saweue sidroe santo, bak watee la'en geujak saweue santo nyang la'en. Sabab, watee gobnyan geutinggai bilék gobnyan, gobnyan geupeudong saboh lampu di keue gamba suci, geupeuhu, dan lheueh geumeudo'a, gobnyan geujak; dan watee gobnyan geuwoe nibak perjalanan gobnyan, gobnyan geuteumee lampu nyan mantong hu, bahpih gobnyan ka trep geutinggai. Kadang-kadang gobnyan geujak si buleuen, kadang-kadang dua buleuen, teuma gobnyan sabe geuteumèe minyeuk lampu nyan mantong hu.
Santa Maria Mesir, watèe geumeudo'a di serambi gereja di Yerusalem di keu gamba suci Perawan Nyang Paléng Suci, geubri izin tamong u dalam gereja nyan deungon hana halangan, nyang sigohlom nyan hana ék jitamong lé gobnyan, saweueb geutheun bak pinto geurija lé kuwasa nyang hana deuh; dan lheueh geumeudo'a lom sigoe di hadapan ikon nyang saban nyan, gobnyan geuteurimong bantuan ilahi keu geupeugöt udep gobnyan, dan geujak u padang pasé[225] .
Santa Yohanes dari Damaskus, lheueh jiteurimong hukôman putôh jaroe uneun jih keu sabab ikon-ikon suci, jipumanè bak watèe jimeudo'a di keue ikon Mak Allah nyang Paléng Suci; jaroe jih nyang ka putôh nyan, lheueh jipeuduek ateueh tubôh jih, ka meusambông lom lagèe sémula, jeuet keu udép lom, dan jih ka jituléh kitab-kitab nyang meuguna keu Geurija. Kalön leubèh lanjôt bhah nyoe lam riwayat udép gobnyan, bak uroe keupeuet buleuen Duablah[226] .
Teuma, bèk sampoë tuwoe geutanyoe seubôt contoh nyang paléng tuha: Santo Sylvester, Paus Roma, geupeuleumah saboh ikon ureuëng-ureuëng utama Rasul nyang suci, Petrus ngön Paulus, ubak Kaisar Konstantinus nyang Rayeuk, nyang teungöh sakét dan goh lom geupeumanö, dan Kaisar nyan geuturi Rasul-rasul nyan watèe awaknyan geupeuleumah droe bak gobnyan lam lumpoe. Kalön leubèh lanjôt bhah nyoe bak uroe keu-2 Buleuën Januari[227] .
Lam riwayat Santo Merkurius, Syahid Nyang Rayeuk, bak uroe 24 buleuen November, na teutuléh bak[228] bahwa, meupadum thon ka liwat seujak gobnyan syahid, dan Julian si Murtad ka jeuet keu raja dan jipeususah that Geurija Allah, Santo Basilius si Rayeuk teungoh meudoa lam geurija, di dalam gereja nyan na saboh gamba suci Santo Merkurius nyang geulukéh ateuëh saboh papan, nyang geugamba gobnyan teungoh geumat tombak lam jaroe gobnyan; dan lam watee si jeum, gamba nyan ka gadoh nibak papan nyan, sampoe nyang deuh tinggai papan nyan mantong; dan lheueh si jeum, gamba suci nyan deuh lom ateuëh papan nyan deungon saboh tombak nyang meucareuet darah. Hana trép lheueh nyan, haba keumatéan Julian ka trôk, dan ureuëng-ureuëng Kristen ortodoks, lheueh jipeureumeun watèe, jiteupeue bahwa bak watèe nyan cit—watèe ikon martir nyan gadoh—Julian ka jitôb ngon jipoh lé jaroe nyang gadoh ngon lembéng nyang gadoh. Hai nyoe na cit teutuléh lam Seujarah Udep Santo Basilius Nyang Rayeuk, bak uroe 1 Januari, bak halaman 219.
Dan soe nyang ék itông keuajaiban-keuajaiban la'én nyang hana teukira nyang ka teuka dari ikon-ikon ureuëng-ureuëng suci? Teuma, ureuëng-ureuëng skisma nyan, nyang geukheun ikonoklast, hana geuteurimöng rukun iman Geurija dan geutulak tradisi; dan, nyang anèh jih, watee Syètan ka jiduek lam droe jih, jih nyan jibenci that keu seumah gamba-gamba suci, lagee nyang na teutuléh lam kitab *Limonar*, bak Bab 45, nyang isoe jih meunoe: na sidroe rahéb di Gunong Zaitun nyang teungoh jipeuseksa lé sidroe iblih zina. Bak siuroe, watèe prang batin nyan brat that jipeususah gobnyan, ureueng tuha nyan ka jimoe meua-a dan jipeugah bak iblih nyan: 'Sampoe pajan lé gata peususah lôn? Tinggai lôn keuh bak akhé jih; ka tuha sajan lôn gata.' Teuma, iblih nyan deuh laju bak gobnyan ngon jipeugah: 'Sumpah bak lôn, gata bèk peugah bak soe pih peu nyang teuma lôn peugah nyoe, barô lôn piyôh peu-azab gata'; dan ureueng tuha nyan laju geusumpah, sira geupeugah: 'Saban lagèe lôn udép di langèt, hana lôn peugah bak soe pih peu nyang teuma gata peugah bak lôn.' Teuma iblih nyan jipeugah bak gobnyan: 'Bèk seumah patông nyoe, teuma lôn pih hana lé lôn meulawan ngon gata.' Patông nyan nakeuh patông Bunda geutanyoe nyang Paléng Suci, Perawan Maria, Ma Allah, nyang teungoh geupèh Tuhan geutanyoe Isa Almasih lam pangkuan gobnyan; teuma rahéb nyan jipeugah bak iblih: 'Piyôh kheueh nibak lôn, mangat jeuet lôn meupiké.' Bak uroe nyang keulhèe, gobnyan geupeugah banmandum hai nyan bak Abba Theodore Eliot, nyang bak watèe nyan tinggai di Biara Faran, nyang ka geujak bak gobnyan bak watèe nyan ateueh keuheundak Allah. Abba geupeugah bak rahéb nyan: 'Gata ka that kuto, sabab gata ka meusumpah bak iblih; teuma gata ka pubuet nyang jroh, sabab gata ka meungaku; Lôn peugah bak gata: leubèh mudah gata bèk tamong bak saboh pih teumpat meujudi di soë mantong banda nyang gata tamong, nibak gata tulak sujud di hadapan gamba Tuhan geutanyoe Isa Almasih ngon Makgeuh nyang Paléng Suci nibak Allah.' O lheueh geusom ngon geupeukong rahéb nyan ngon le narit, abah nyan geupeuizin jih keu teutap tinggai di teumpat jih. Teuma iblih nyan jiteuka lom bak rahéb nyan, sira jipeugah: 'Pue hai nyoe, rahéb? Kon ka gata meusu'ah bak lôn bahwa gata hana neupeugah bak soe mantong pue nyang ka lôn peugah? Teuma pakon ka neupeugah bak ureueng la'én nyang teuka bak gata? 'Sabab nyan, seubagoe ureuëng nyang peulangga sumpah, gata teuma geuhukôm bak Uroe Penghakiman.' Ureuëng meukabak nyan geujaweueb: 'Lôn kuteupeue lôn ka meuseumpah, teuma lôn meuseumpah ateueh Tuhan lôn, nyang keu Gobnyan, seubagoe Pencipta lôn, hana puman lôn piyôh lôn seumah; teuma lôn hana lôn seutöt gata.' Laju iblih nyan gadoh nibak gobnyan.
Nibak kisah-kisah nyang beutôi nyan, nyang geubeuet bak Konsili Ekumenis Keu-Tujôh ngon geuteurimong lé Bapak-Bapak Kudus, ka deuh that teupeuleumah pakriban that Ibléh banci keu penghormatan nyang saleh ateueh gamba-gamba suci: sabab ureueng-ureueng skisma, nyang saban pikéran ngon Ibléh, awaknyan pih banci keu gamba-gamba suci, ngon hana geupeumulia atawa geuhina gamba-gamba nyan.
Soe ureueng phôn that nyang tolak penyembahan keu gamba suci?
Meunyoe keu bhah phôn-phôn na iconoclasme di Konstantinopel, lam kitab Riwayat Stephen Nyang Mulia nyang Barô, bak uroe keu-28 buleuen November, teutuléh lagèe nyoe:[229] Hana trep sigohlom masa peumeurèntahan Leo si Iseuri, na padum-padum droe ureueng Yahudi dari Laodikia di Fenisia, lheueh jijak ukeue Izif, Pangeran Arab, jimeujanji bak gobnyan, meulalu ramalan sulet ngon sihé, peuet ploh thôn masa peumeurèntahan ngon kuwasa ateueh ureueng Arab, ngön syarat jih peuteubiët dan jipeuhancô gamba-gamba suci nibak geurija-geurija Kristen ban sigom nanggroë gobnyan. Izif, lheueh geupeuduli peue nyang geulakèe lé awaknyan, laju geuparèntah mangat gamba-gamba suci nyan jipeuteubiët u sigala pat dan jitöt lam apui; teuma, keunong hukôman Po Teu Allah, gobnyan sigra meuninggai donya, hana trép udep sampoë sithôn. Aneuk agam nyan geugantoë ayah gobnyan dan geu-useuha keu geupeubinasa ureuëng Yahudi nyan deungon cara nyang keujam dan jeuheut, geuanggap awaknyan seubagoë nabi palsu ngon tukang sihé; teuma awaknyan, geurasa beungèh pangeran ateuëh awaknyan dan teumakot keu hukôman maté, laju geupluëng u Isauria. Teuma bak watèe awaknyan teungoh istirahat di sinan bak saboh mata ië, teuka sidroë aneuk muda dari Isauria; nan gobnyan Leo[230] (nanjih nyan jiteupeuë lé ureuëng lheuëh nyan, padahai nan aseuli gobnyan Conon), sidroë ureuëng agam nyang manyang badan ngon rupajih ceudah, nyang, kareuna meuhajat istirahat bak mata ië nyang saban, ka jipluëng dari rot ueh dan jiduek sajan ahli sihé Yahudi nyan. Watèe awaknyan jikalon gobnyan, laju jipeugah nubuet keu gobnyan bahwa gobnyan teuma jeuet keu raja di Yunani; teuma gobnyan geutulak nyan ngon meubagoe cara, geupike nyan saboh hai nyang hana mungken, saweueb geukalon droe gobnyan lahé dari keuluarga nyang hina, sederhana ngon gasien, nyang payah that mita peunajoh keu droe, ngon nyan pih cit ngon meulalu saboh keurija jaroe nyang reumok (saweueb gobnyan nakeuh sidroe tukang batèe) . Teuma ureuëng-ureuëng Magi nyan teutap bak peundirian jih, jikheun bahwa jih ka geutakdir jeuët keu raja; awaknyan jilakèe saboh sagai nibak jih: mangat jih meujanji ngon sumpah bahwa, meunyo ka jeuët keu raja, jih akan jibri peuë mantong nyang jilakèe lé awaknyan. Jadi, di geurija Santo Teodorus nyang toë nyan, jih ka jipeusumpah nyan keu awaknyan, dan awaknyan pih laju jiwoë. Hana trép lheueh nyan, aneuk muda dari keuluarga bangsawan Sisinias nyan jitamong keurija lam teuntra, dan hana trép lheueh nyan jipeu-ék jeuet keu spatharios; gobnyan pih jipeu-ék jeuet keu komandan di Timu lé Raja Theodosius. Lheueh Theodosius, Keurajeuen Yunani geuwaréh lé ureueng la'én, nyang bak phôn-phôn masa peurintah jih deuh that saleh, tapi dudoe jeuet keu korup. Keu ureuëng Yahudi nyan, nyang ka geupeukhabar masa ukeu keu keurajeuën gobnyan rot sihé, geujak bak gobnyan dan geulakèe ngon meuharap-harap mangat geupeubuët janji gobnyan, saweueb gobnyan ka geumeusumpah keu geubri peuë mantong nyang geulakèe lé awaknyan. Watèe raja geutanyong bak awaknyan peu nyang geulakèe, awaknyan—nyang nakeuh musôh Almaseh ngon iman Kristen—hana geulakèe meuh, meunan cit pirak, atawa hareuta la'én, tapi geulakèe mangat raja nyan geupeusibak gamba-gamba suci nibak geurèja-geurèja suci; dan awaknyan geupeugah: 'Meunyo Droeneueh neupeubuet nyoe, hai Raja! Allah akan geupeuteun keurajeuën droëneuh keu meuthôn-thôn; teuma meunyoe kon, droëneuh sigra akan keulangan keurajeuën ngon nyawöng droëneuh.' Gobnyan, teuma, geupiké bahwa ramalan phôn awaknyan keuhai meuteumèe keurajeuën nyan ka teujadi, teumakôt bahwasajih nubuet nyang keudua keuhai peucabutan kuwasa gobnyan mungkén cit teujadi meunyoe gobnyan geupatôh ubak awaknyan; dan langsông geupeuteubiët saboh peurèntah bahwasajih gamba-gamba suci nyan beugeupeusibak dari geurija-geurija Allah dan dari mandum rumoh manusia dan geupijak-pijak, geukheun nyan beurhala dan geupeunan ureuëng nyang seumah nyan seubagoe ureuëng seumah beurhala. Teujadi karu raya lam Geurija Almaseh: na nyang seutöt peurintah raja ngon jipijak gamba-gamba suci nyang teuhoreumat, seudangkan nyang la'én jilawan ngon kreueh ngon jiteurimöng le that siksa.
Óh ka meuninggai Conon atawa Leo si Iseauria, aneuk agam gopnyan Constantine Copronymus geu-ék jeuet keu raja—cucu nyang paléng jeuheut nibak urat nyang jeuheut—dan gopnyan geupeuteuka karu nyang leubeh rayek lam Geurija Allah, geu-aniaya dan geupoh maté ureueng-ureueng meuiman ortodoks ngon keujam. Gopnyan geupeuna saboh majelis ureueng-ureueng nyang banci keu gamba suci di Konstantinopel, di Geurija Blachernae. Majelis nyan geupeuna bak thôn 751 Masehi, bak watee nyan majelis jeuheuet nyan geupeunyata bahwa ikon-ikon suci nyan nakeuh beurhala dan geuhukôm mandum ureueng nyang seumah ikon-ikon suci nyan; teuma majelis sesat nyan lheueh nyan geupeubateue. Lheueh meuninggai Copronymus ngon aneuk agam jih Leo, nyang jituri ngon nan Khazar, cuco jih Constantine, aneuk Copronymus, geu-ék jeuet keu raja sajan ngon ma jih Irene, dan geupeuna Konsili Ekumenis Keutujôh lé Bapak-Bapak Ortodoks nyang Suci. bak thôn 787 Masehi, bak majelis nyan Bapak-Bapak Kudus geupeubateue majelis ikonoklastik sesat nyang ka leupah nyan dan geucela, sira geupeukong penghormatan nyang saleh keu ikon-ikon suci.
Teuma lheueh nyan bid'ah nyan jiteuka lom, meusigoe ngon penindasan ateueh Geurija, nyang jipeuphon lé Leo si Armenia ngon Theophilus; dan deungon keujatuhan awaknyan nyang heboh, seumeuntara Michael, aneuk Theophilus, meusajan ngon peurumoh jih Theodora, geupeudong keulayi Ortodoksi; ngon nyan keuh ajaran sesat anti-ikon nyan ka hancô di Timu ngon di Barat, sampoe bak masa Luther ngon rakan jih Calvin, nyang bak thôn 1.050 lheueh Lahé Almaseh, geupeuphôn peuluwah ajaran sesat awaknyan ngon geupeusampéng ikon-ikon suci. Meunan cit, bak masa tanyoe jinoe di nanggroe Rusia, deungon jiteubiet le that ureueng meupecah belah ngon peucah belah, bid'ah nyoe ka lahé dari awaknyan—nyakni, bahwa gamba-gamba suci hana patôt geupeumulia, tapi geuanggap seubagoe beurhala.
Ngon sabab nyan, bah kheueh ureuëng-ureuëng iconoclast schismatik jinoe geupiké dari soë asai jih; dan, geupeuphôn dari sinoe, bah kheueh awaknyan geu'ék, lagèë geu'ék bak aneuk tangga, rot nan-nan peumimpin ngon gurèë-gurèë awaknyan. Ahlèe bid'ah nyan jicok dari Calvin, dari Luther, dari Theophilus, dari Leo si Armenia, dari Copronymus, dari Conon atawa Leo si Iseauria, dari ureuëng Yahudi, ngon dari Syaitan keudroe, nyang jilakèe bak sidroe rahéb di Eleon mangat bèk jiseumah ikon-ikon Bunda Maria nyang Paléng Suci, geumat Aneuk Isa nyang mantong bayi lam glee gobnyan.
Di sinoe geutanyoe taingat keulayi saboh debat paneuk antara dua Bapak Kudus ngon ureueng-ureueng nyang banci gamba: Santo Gregorius dari Omirus ngon Santo Stefanus Nyang Barô.
Santo Gregorius, Uskup Agong Omirit, nyang geupeumulia bak uroe keu-19 buleuen Duwa Blaih thon[231] , na meudebat ngon Ervan, sidroe Yahudi nyang that carong. Bak uroe keupeuet, bak babak keupeuet debat, Ervan jipeuphôn jiteugor ureueng Kristen ateueh gamba-gamba suci, jipeugah awaknyan jisembah gamba nyan; jih jikheun gamba-gamba suci nyan beurhala, dan ureueng nyang jisembah nyan ureueng nyang seumah beurhala ngon ureueng nyang langga hukôm Tuhan, dan jipeugah bahwa Tuhan ka geuyue bèk jipeugèt patông atawa gamba nyang geubentuk dari peu mantong; laju Uskup Agung geutanyong bak jih: 'Watèe Banjir Bandang bak masa Nabi Nuh, deungon cara peu gobnyan seulamat?' Ervan: 'Deungon bahô, nyang geupeugèt dari kayèe.' Uskup Agung: 'Peu keuh Allah jeuet geupeuseulamat gobnyan dari Banjir Bandang nyan meunyo kon deungon bahô nyang geupeugèt dari kayèe, atawa hana jeuet? Peue pendapat gata?' Ervan: Lôn yakin Gobnyan jeuet, sabab na teutuléh bahwa mandum hai nyan mungken bak Allah. Uskup Agông: Meunyoe Allah jeuet geupeubuet nyan, pakon Gobnyan geuyue peugöt saboh bahô keu geupeuseulamat ureueng nyang saleh? Peuë kön leubèh patôt, lheueh banmandum nyan , Nuh geubri syukô keu bahô nyan ateueh seulamat gobnyan, kon keu Po Teuh Allah? Ervan: Beu jioh that nyan; tapi pujoe harôih geubri keu Tuhan seubagoe Nyang Peujeuet, kon keu beunda nyang hana udep. Uskup Agông: Teuma droeneueh neupeungaku bahwa Tuhan geuatô keuseulamatan meulalu saboh beunda nyang hana meuhudép—kapai nyan; meunan cit, Gobnyan geukeurija meulalu ikon-ikon nyang deuh takalon nyoe keu geutanyoe: bahpih jih nyan hana meuhudép, teuma jih nyan na manfa'at keu keuseulamatan geutanyoe; saweueb deungon ta kalon gamba nyan, tanyoe tapeu'ék pikeran u aseuli jih, dan teupeuget semangat keu keuheundak ilahi ngon seumangat keu Tuhan. Ngon sabab nyan, nyang kamoe gamba kon beurhala, tapi Tuhan kamoe Isa Almasih lam rupa manusia Gobnyan, kon lam keu-Tuhan-an Gobnyan, nyang hana ék teugamba. Dan lagèe Nuh geupeugah syukô keu Po Teuh Allah ateueh bahô dan seulamat gobnyan deungon geupeudong saboh meubèe, meunan cit geutanyoe tapeugah syukô keu Almaseh Tuhan geutanyoe deungon cara geulukéh gamba Gobnyan, sabab deungon takalon Gobnyan nyang nyata lam tubôh manusia, geutanyoe ka geupeuseulamat dari banjir ilusi; dan lagèe cit geutanyoe ta anggap keumanusiaan Gobnyan nyan lagèe bahô keudua, nyang deungon nyan Gobnyan ka geupeubeuban geutanyoe, geupeugadoh desya di teungoh-teungoh geutanyoe, dan, lheueh geupeuudép geutanyoe deungon Keuilahian Gobnyan, geu'ék u syeuruga. Gobnyan, nyang deuh geukalon lé mata jasmani, kamoe gamba ateueh kanvas, kamoe peuleumah rupa manusia Gobnyan nyang paléng suci; dan lam bayang rupa tubôh nyoe, kamoe seumah keu Ilahi Gobnyan, dan lam Gobnyan, kamoe horeumat Bapak dan Roh Kudus deungon seumah nyang patôt. Teuma Ervan, nyang mantong jipeuhina gamba-gamba suci nyan, jikheun: 'Lôn tulak calitra-calitra Kristen droeneueh, nyang peugah bahwa Tuhan geubri rahmat Gobnyan keu gamba-gamba nyang geulukéh bak dinding ngon papan, nyang hana jeuet jak meunan cit hana jeuet meututô?' Uskup Agung geujaweueb: 'Cuba peugah bak lôn, hai Ervan, pakon Allah geubri rahmat Gobnyan keu Nabi Ilyas, nyang hana geubri keu Nabi Elisha, dan pakon Gobnyan leubeh geusuka rahmat sidroe ureueng maté nibak sidroe Nabi nyang mantong udép? Sabab ië Kruëng Yordan, nyang hana ék jilewati lé Nabi nyan, ka jipeukah lé rahmat gobnyan, dan gobnyan ka jilewati di ateuëh tanoh kréng; dan peue nyang hana ék jipeubuët lé Elisha nyang mantong udép deungon keuajaiban gobnyan, ka jipeubuët lé rahmat ureuëng nyang ka maté nyan. Tapi, bah that keu Musa, nyang geupeubuet mu'jizat di nanggroe Meusé, pakon Tuhan geubri kuwasa keu geupeubuet mu'jizat kon bak gobnyan, tapi bak tongkat gobnyan, dan ngon nyan geupeujeuet ié jeuet keu darah, geuplah la'ôt, dan geupeubuet buet-buet la'én nyang aja'éb dan mulia? Seulaén nibak nyan, Khemah Kesaksian ngon Peuët Perjanjian, beukah meuh nyang na manna, loh batèe, tongkat Harun, méja, meugah ukhuy, ngon kandel lampu— kon mandum nyan na rahmat Allah nyang rayek, bah pih jih nyan hana meuhayé dan ka geupeugöt lé jaroe manusia dari bahan nyang deuh takalon dan jeuet ta mat? Teuma jih nyan geupeucahya lé keumuliaan Tuhan, geupeunoh dan geukeuliléng lé awan, dan hana jeuet jipeurap dan hana jeuet jimat lé soe mantong seulaén nibak para imam dan Bani Lewi, kareuna jih nyan ilahi dan suci. Sabab meunyoe nyan ka meunan lam Perjanjian Lama, pakon gata hireuen bahwa lam Perjanjian Barô rahmat Tuhan geubri ateueh ikon-ikon suci? Ervan geujaweueb lom: Na teutuléh lam Zabur: 'Bènda-bènda meunèy bansa-bansa nyan pirak ngon meuh, buatan jaroe manusia' ([232] ); ngon ikon-ikon droeneueh nyan nakeuh bènda meunèy, sabab nyan buatan jaroe manusia. Uskup Agông: Lôn hana lôn bantah hai nyan, sabab bènda-bènda meunèy bansa-bansa, nyang hana jiteupeue Po Teu Allah, nyan keubit bènda meunèy; sabab awaknyan geupeusaban lagèe ureuëng nyang hudép hana ta'at bak Tuhan lam mandum macam buët keuji—tukang sihé, tukang sihé, tukang poh, peulaku zina—nyang ka binasa dari hudép nyoe lam keujahatan, dan keu keunangan awaknyan na ureuëng nyang peugèt beurhala: Teuma generasi nyang barô nyoe, ka teupedaya ngon buta lé Syaitan, ka jipeugah awaknyan seubagoe tuhan-tuhan dan jiseumah awaknyan; dan gata pih ka neupeubuet hai nyang saban, neuseumah beurhala, dan neupajôh aneuk agam ngon aneuk inong droe gata keu syètan[233] , neupoh darah nyang hana meusalah—darah aneuk agam ngon aneuk inong gata—nyang ka neupajôh keu beurhala ureueng Kanaan; nyan keuh beurhala. Teuma ureuëng-ureuëng nyang jinoe kamoe tuléh—nyang lagèe rupa ureuëng-ureuëng suci Allah nyan—kon beurhala, teuma nakeuh gamba nyang teuhoreumat. Sabab kamoe gamba rupa ureuëng-ureuëng nyang ka jituri Allah, jipatéh bak Gobnyan, ngon jipeumangat Gobnyan meulalu taqwa ngon buet nyang beutôi; awaknyan nakeuh ureuëng nyang meuhoreumat, suci, ngon ureuëng nyang jigaséh lé Allah; ngon rahmat Allah awaknyan jipeubuët le that mukjizat: jipeuudép keulayi ureuëng maté, jipeupuléh ureuëng sakét, jipeuhah mata ureuëng buta, geupeupuléh keumampuan jak keu ureuëng lumpôh, geupeupuléh keumampuan deungö keu ureuëng tulô, geupeubeudôh ureuëng keulumpôkan dari ateuëh teumpat éh, geupeusucèe ureuëng kusta, dan geupeuteubiët syètan dari tubôh manusia; uroe meuninggai awaknyan nyan mulia dan keunangan awaknyan patôt geupujoe dan keukai, sabab maté ureuëng-ureuëng nyang teuhoreumat nyan mulia di hadapan Tuhan, dan keunangan ureuëng-ureuëng saleh nyan na meusajan ngon pujoe, dan ureuëng-ureuëng saleh nyan akan teuingat siumu masa. Lom, keu Ervan, nyang jikafirkan, jipeugah bahwa gamba-gamba suci nyan hana bida sapeuë pih ngön beurhala, uskup agông nyan geupeugah: 'Bajèe gata, hai Ervan, ngön kundoë kemah suci, ban dua nyan geupeugöt dari bulèe biri-biri ngön ija linen—peuë ban dua nyan saban teuga?' Peu keuh tongkat droeneueh ngon tongkat Harun, nyang ka layèe nyan, saban martabat jih? Peu keuh beulangong di rumoh droeneueh ngon beumo nyang na manna nyan saban bak mata droeneueh? Peu keuh peti mayèt droeneueh, teumpat droeneueh peutamong jenazah, saban keumuliaan jih ngon Tabut Perjanjian Tuhan? Peu apui ngon minyeuk nyang droeneueh peu-udép lam rumoh keu cahya, jeuet tapeubandéng ngon kandel meuh tujôh cabeueng? Peu droeneueh peusaban rumoh teumpat tinggai droeneueh ngon geurija nyang geupeudong lé Nabi Sulaiman? Sagai hana; teuma gobnyan geupeumulia awaknyan nyang hana bandéng, saweueb meulalu awaknyan rahmat Allah kadang-kadang teuka. Meunan cit, beu tateupeue sabe bahwa nyang saboh nyan nakeuh beurhala—rupa sidroe ureueng jeuheut nyang teureugam lam neuraka—seumeuntara nyang la'én nakeuh gamba sidroe hamba Allah nyang suci, saweueb dari sinan rahmat Tuhan geupeutron ateueh geutanyoe meulalu du'a ureueng nyang na gamba gobnyan di sinan. Laju Ervan geupeugah saboh hai nyang luwa biasa bhah malaikat, geupeugah bahwa awaknyan hana tubôh meunurôt Alkitab: 'Malaikat nyan roh'[234] ; teuma ureuëng Kristen hana malèe geupeugöt gamba awaknyan bak ikon, dan geupeuleumah roh lam rupa nyang na tubôh. Keu nyan, uskup agông geujaweueb: 'Gata hana peue lé nyang jeuët tapeugah, sabab nibak gata keudroë kamoe meurunoe cara peugöt gamba malaikat-malaikat Allah.' Ervan: 'Amalan nyoe hana sagai-sagai jiteuka dari kamoe.' Uskup Agung: 'Gata ka hana tapaduli banmandum Hukôm Lama. Peu hana takalon hai nyoe?' Ervan: 'Deungon beu Tuhan jeuet keu saksi, lôn hana lôn teupeue na masa gamba-gamba malaikat jipeugöt dan jipeumulia lamkawan kamoe.' Uskup Agung: Keubit, droeneueh nyang peuphôn hai nyoe: sa'at Nabi Sulaiman geupeudong bait suci keu Tuhan Nyang Maha Manyang, peu kon gobnyan geupeugöt, di ateueh Ruweueng Suci Nyang Paléng Suci, dua malaikat kerub nyang meugah keu geupeulindông meija peuseumah? Meunan cit, peu kon gobnyan geupeuduek malaikat kerub di ateueh pintô phôn ruweueng suci nyan ngon di ateueh pintô keudua? Dan bak Tabôrnakel Peuneugah, nyang geupeudong lé Musa, kon na gamba kerub di ateueh Tabôt Perjanjian? Meunan cit, bak ija tiré, kon na muka kerub nyang geusulam? Dan kon mandum gamba malaikat nyan geupeumulia lé gata, sajan ngon Tabôrnakel dan Bait Suci? Sabab meunyo gata hormat keu gamba-gamba makhluk nyang hana tubôh, pakon gata peusalah kamoe kareuna kamoe gamba ngon kamoe hormat rupa ureuëng-ureuëng suci nyan nyang geupeumangat até Allah watèe mantong lam tubôh?
Bapak Stephen nyang Mulia, nyang geuturi deungon nan 'nyang Barô', geupeumulia bak uroe 28 November[235] . Watèe geuba keu geuseksa lé Raja Copronymus, gobnyan geulakèe bak sidroe ureueng saleh nyang na bak rot nyan saboh pèng nyang na gamba raja, laju geusom lam tudông gobnyan. Watèe raja nyan geukalon gobnyan, laju geumeuhôi-hôi: 'Aduh! Celaka lôn! Peue nyang harôh lôn tahan! Peu keuh ureueng nyoe jikuto keurajeuen lôn? Peu keuh jih nyan jipeureumok lôn ngon hana jipeuhareuga kuwasa lôn?' Teutapi, ureueng suci nyan teutap seungap, geupandang u barôh, seumeuntara raja nyan, deungon beungèh nyang meuleutôp-leutôp, geupeugah le that keusalahan ateueh gobnyan. Gobnyan geupeugah lom: 'Hana neujak jaweueb lôn, hai manusia hina nyan?' Teuma, Santo Stefanus nyang meubahgia nyan geupeuphôn geumarit ngon leumbôt bak gobnyan, geupeugah: 'Meunyo Droeneueh ka neuputôh keu neupoh lôn, hai Raja, poh lôn laju; teuma meunyo Droeneueh neuhôi lôn keunoe keu neuteumanyöng sapeue-sapeue dan neudeungo peue nyang keuneuk lôn peugah, ka patôt Droeneueh neupeudiam beungèh Droeneueh dan neumeututô ngon lôn deungon leumbôt. 'Ngon nyan, peutheun beungeh droeneueh, teuma tanyong bak lôn, ngon deungö haba lôn.' Laju raja geupeugah bak kamoe, 'Peue adat dari Bapak-bapak geutanyoe nyang hana kamoe seutöt, sampoe gata anggap kamoe nyan ahli bid'ah?' Ureueng Mulia nyan geujaweueb, 'Peugöt gamba ikon-ikon suci, saboh adat nyang ka geupeutrôn dari jameun dilee lé Bapak-bapak nyang geuba Tuhan, ka jipeuteubiet deungon jeuheut dari Geurija.' Teuma ureuëng nyang siksa nyan geukheun: 'Bèk kheun nyan gamba ikon suci, sabab hana istilah nyan, tapi nyan gamba beurhala; sabab peu na hubôngan antara beurhala ngon ureuëng-ureuëng suci?' Teuma ureueng suci nyan geujaweueb: 'Deungon ta seumah gamba nyan, kamoe hana meubri horeumat atawa seumah keu wujud materi nyan keudroe; sabab horeumat nibak gamba nyan jiteurôk u aseuli jih, lagèe nyang geupeugah lé Santo Basilius.' Lalu penyiksa nyan geupeugah: 'Patôt keuh geupeugöt gamba, lam rupa nyang nyata, keu misteri-misteri nyang geupeugah lé Bapak-Bapak Gereja—nyang le macam rupa ngon suah teupahom, di luwa jangkauan akai, ngon hana jeuet geupeugah ngon kata-kata? Ngon patôt keuh geuseumah lam rupa nyang nyata ureueng-ureueng nyang hakikat droe gobnyan hana soe teupeue?' Geujaweueb lé Teungku Nyang Mulia: 'Dan soe keuh di antara ureueng nyang meupengetahuan nyang akan peugah bahwa mungkin keu gamba-gamba, nyang geupeugöt dari materi nyang ka geupeujeuet, untuk geugamba sifeuet keutuhanan nyang hana materi, nyang leubeh manyang nibak tiep-tiep akai, dan nyang rupa-geuh hana jeuet geupeugah lé akai, apalagi geugamba lé gamba?' Teuma, watee kamoe gamba Almaseh lam saboh ikon, kamoe hana gamba sifeuet Keutuhan-Neuh, teuma kamoe gamba rupa ilahi-manusia Gobnyan, nyang geupeuleumah lam rupa manusia dan geumat lé jaroe-jaroe Rasul, lagee nyang geupeugah lé Santo Yohanes Teolog: 'Peue nyang ka kamoe kalon, dan nyang ka geumat lé jaroe kamoe' ([236] ). Teuma, meunyo gata peutunyok bak lôn firman nyoe nyang geupeugah lé Musa: 'Bèk peugèt keu droe gata beurhala, atawa gamba peu mantong nyang na di langèt di ateueh atawa di bumoe di yup'[237] , lôn teuma lôn tunyok bak gata bahwa Musa keudroe ka geupeugèt gamba dua malaikat kerub dari meuh, nyang geupeugah lé Rasul Ilahi lagèe nyoe: 'Kerub-kerub keumuliaan nyang teungoh jitop mezbah'[238] . Teuma, peu kon mezbah nyan keudroe, dan Tabernakel, dan Ruweueng Paléng Suci, nyan nakeuh gambaran syeuruga, lagèe nyang geupeugah lom lé Rasul nyan: 'Awaknyan geumeulayani saboh salénan ngon bayang-bayang nibak hai-hai syeuruga'[239] ? Jadi, peuë nyang kamoe pubuet nyang salah watee kamoe lukéh rupa manusia Almaseh ateueh saboh ikon dan kamoe seumah nyan? Peuëkeuh beutôi tanyoe piké bahwa, deungon tanyoe sujud di hadapan saléb—nyang geupeugöt dari bahan—tanyoe teungoh sujud keu bahan nyan keudroe? Meunan cit, beunda-beunda suci nyang geupeukudôh, nyang tanyoe horeumat, hana jipeusalah nurani geutanyoe; sabab tanyoe tateupeue bahwa beunda nyan geupeukudôh deungon geuseubôt nan Almaseh . Peue lom? Peuëkeuh gata cit toë tolak nibak Geurija Ekaristi Suci, nyang lam beuntuk rutoe ngon ië anggô, secara misterius na Tubôh ngon Darah Almaseh, dan meulaluë nyan keuh Tubôh Almaseh nyang sibeuna jih—nyang ka geuderita di ateuëh saléb dan jinoë tinggai di syeuruga hana le geuderita—geupeuleumah; Peu kon geutanyoe ta seumah, ta côm, dan, deungon ta teurimong nyan, ta waréh keusuciyan? Teuma gata, hana tapeubida sapeuë pih antara nyang suci ngon nyang hana suci, hana ragu-ragu tapeugah ikon Almaseh—hana bida ngon rupa Apollo—ngon nyang atra Maké Tuhan nyang Paléng Suci, nyang geupeugöt lagèe patông Artemis, nyan 'beunda meunè'; dan ka gata injak-injak dan gata rhot u barôh. Keu nyan geujaweueb lé raja: 'Hai gata nyang buta pikéran, dan leubèh-leubèh lom hana patôt geuingat saweueb gata hana ingatan! Ngon geutendang gamba-gamba nyoe, peuë ka geutendang Kristus lé kamoe?' Lheueh nyan Stefanus, nyang carong lam buet-buet Allah, geuseutot adat pahlawan-pahlawan nyang meugah, geupoh musôh ngon seunjata droe jih keudroe dan geupeutalô jih ngon narit droe jih keudroe, geupeutamong jaroe gobnyan u dalam jubah gobnyan dan geutarék saboh mahkota nyang na gamba raja jeuheut nyan, nyang sigohlom nyan ka lheueh geuteumèe nibak sidroe ureueng, dan geupeusiap keu tujuan nyan; dan geupeuleumah bak raja, gobnyan geutanyong ngon narit-narit Almaseh, geupeugah: 'Soe nyang po gamba nyoe ngon tulésan "[240] "?' Raja nyan, teukeujot dan geujaweueb: 'Dan soe laén lom nyang po, meunyo kon raja?' Ureuëng suci nyan geutanyong lom: 'Jadi, peu keuh nyang teujadi meunyo na ureuëng nyang rhot gamba raja nyan u tanoh ngon jipeureundah, laju jikheun di yup gaki? Peu keuh ureuëng nyan hana meuteumeung hukôman?' Ureuëng nyang na disinan geujaweueb: 'Keubit, ureuëng nyan akan meuteumeung hukôman nyang brat; sabab jih ka jipeureundah gamba raja.' Lheueh nyan, Sang Suci nyan geumeukhem nyang panyang ngon geumeuhôi-hôi deungon seudeh lam haté, geukheun: 'Alangkah buta ngon bangai jih! Meunyo gata peugah hukôman nyang brat patôt keu ureuëng nyang peukuto gamba sidroe raja donya nyang fana dan akan maté, maka hukôman peu nyang patôt gata teurimong keudroe, gata nyang ka talumpat gamba Aneuk Allah ngon Makgeuh nyang suci that, dan hana sagai takôt keu tapeutamong gamba nyan lam apui? Lheueh geupeugah nyan, gobnyan geuludèh gamba nyan, geutiek u tanoh, dan geupeuphôn geupijak-pijak. Ureuëng-ureuëng nyang na di sinan, watee geukalön nyan, laju geuseurang gobnyan deungon beungèh, meukeusud keuneuk geutiek gobnyan dari istana u la'ôt, sabab istana nyan meuhadap u la'ôt. Teuma raja nyan, sira jipeuleumah droe seumapue ngon jipeudeuh muka leumbot—bah pih lam haté jih ka meugeulora beungèh—jilarang awaknyan jipeubuet nyang brôk keu Stefanus, lagèe-lagèe jih hana beungèh; teuma jiyue ba jih u penjara umum, u praetorium, dan jikurông di sinan.
Nibak meubagoe peumbahasan ngon meudebat bhah seumah suci keu gamba-gamba suci nyan, ka jeulah deuh bahwa ureueng-ureueng bid'ah nyang peucre peukara nyan jipeugah sulet ngon jipeubuet bid'ah, Salah tafsir Kitab Suci meunyangkôt ngon ikon-ikon suci, jitulak penghormatan saleh keu ikon-ikon suci, dan jitanyong bak geutanyoe: 'Soe nyang peuteutap penghormatan keu ikon—peu keuh sidroe nabi, atawa Almaseh, atawa sidroe Rasul?' Ka cukôp jeulah bahwa bak jameun kon ka Allah Keudroe, watèe geuyue peugöt Tabernakel Perjanjian, ka geupeuteun adat nyoe: Musa ngon Harun, meusajan ngon banmandum bansa Israel, geuteurimong nyan; Daud, Sulaiman ngon Nabi-nabi suci nyang la'én geupeumulia nyan di Geurija Yerusalem; Ma Allah, bak masa ubit gobnyan, geupeurayeuk di Teumpat Paléng Suci, di teungoh-teungoh gamba-gamba Kerubim. Lam jameun barô karunia, Almaseh Geupeujôk nyan keudroe deungon cara geukirém gamba Gobnyan, nyang kon buatan jaroe manusia, keu Abgar; Rasul dan Injilist Lukas geupeuphôn lukéh ikon-ikon suci; Maké Tuhan nyang Paléng Suci geupujoe nyan; geurija utama geuteurimong nyan; Bapak-Bapak Gereja geugaséh dan geuhoreumat nyan, dan le nyang meudeurita demi keuhoreumatan nyan. Majelis Ekumenis Keu Tujôh ka geupeusah hai nyan; Vladimir geuba ikon-ikon nyan dari ureuëng Yunani u Rusia, dan sampoë 'an jinoë ikon-ikon nyan geupeulara lé kamoe, ureuëng Ortodoks, dan geupeumulia deungon seumah meunurôt adat keureuja geurija jameun kon, nyang bhaih nyan Santo Gregorius Dialogos, Paus Roma, na geutuléh lam surat gobnyan nyang keudua keu Leo dari Isauria, geupeugah: 'Dan sigohlom kamoe, Bapak-bapak suci biasa jih geuba ikon watee geujak u majelis, dan hana meusidroe pih nibak ureueng nyang geugaséh Almaseh dan geujak lam kesalehan nyang hana geuba ikon, seubagoe hamba-hamba Allah nyang jroh,[241] ' Meunan kheueh geutuléh lé Gregorius.
Teuma, ureuëng-ureuëng sesat barô lam Geurija Kristus, lheueh jitulak adat keurija suci nyang ka trép nyan, ka jiseutot jeujak Calvin, Luther, Leo si Armenia, Copronymus, Conon, atawa Leo si Iskuria, jeujak ureuëng Yahudi, ngon jeujak Syaitan keudroe, nyang jilarang rahéb Eleon keu jipeumulia gamba suci Ma Tuhan. Seumoga awaknyan ngon kawan jih na meusajan ngon ureuëng nyan siumu masa.
Teuma kamoe, kamoe peunyata peue nyang geubeuet lé Bapa Suci Basil, Uskup Agkir, dari gulôngan kitab bak Konsili Ekumenis Keu-Tujôh: 'Kheueh keu-anathèma ateueh ureuëng-ureuëng nyang hana jipeumulia gamba-gamba suci. Kheueh keu-anathèma ateueh ureuëng-ureuëng nyang jikheun gamba-gamba suci nyan seubagoe beurhala'[242] . Kheueh keu-anathèma ateueh ureuëng-ureuëng nyang jicok ayat-ayat dari Kitab Suci keu jilawan gamba-gamba suci. Kutôk keu ureuëng nyang tolak adat-istiadat Bapak-bapak Kudus, lagèe nyang jipeubuët lé Arius, Nestorius, Eutyches ngon Dioscorus; dan keu ureuëng nyang hana jitem teurimong adat-istiadat nyang hana teutuléh trang-trang lam Kitab Suci. Kutôk keu ureuëng nyang jipeugah bahwa gamba-gamba suci hana jipeutrôn lé Bapak-bapak Kudus. Kheueh la'nat geupeuteubiet ateueh ureuëng nyang peugah bahwa Geurija Katolik geuteurimong beurhala.
Kon mantong Kitab Suci, tapi cit karya-karya Bapa-bapa Gereja, ka jipeusalah tafsir lé ahli bid'ah Bryn. Sabab baro-baro nyoe ka lôn deungo bhah sidroe guru palsu ngon ureueng peurusak umat Tuhan, nyang jipeurunoe secara rahsia bahwa relik-relik ureueng-ureueng suci hana patôt jipeumulia. Keu jidukông ajaran salah jih nyan, ureuëng tafsir nyang sesat nyan jikutip narit Santo Krisostomus dari Homili Gobnyan ateuëh Injil Santo Matius, Homili 34, nyang bak ôn 428 teutuléh lagèe nyoe: 'Saban lagèe iblih jimeugumpôi bak jirat, meunan cit roh nibak ramèe ureuëng nyang duek bak jirat deungon khusyuk sabé jiteurimong lé iblih,' dan la'én-la'én. Dan gurèe su'uem nyan, jitafsir tafsiran nyang sesat nyan, jipeugah: 'Pakon harôh lôn hormat sisa-sisa suci ureuëng-ureuëng saleh nyan dan lôn jak u jirat gobnyan keu lôn seumah, padahai Chrysostom jikheun lôn nyan iblih meunyoe lôn pubuet nyan?'
Keu jaweueb ateueh tafsiran jih nyang sesat nyan, lôn peuturi pertimbangan-pertimbangan nyoe:
1) Kubu ngon relik siapeue nyang geutuléh lé Chrysostom lagèe nyang ka geuseubôt di ateueh nyan?
2) Peu keuh jirat ngon sisa-sisa ureuëng meudesya nyan saban lagèe jirat ngon sisa-sisa ureuëng-ureuëng suci?
3) Peue bida jih antara kubu ngon sisa-sisa ureueng meudesya ngon nyang atra ureueng-ureueng suci?
4) Peu patôt tapeumulia sisa-sisa suci nyan, dan pakon geutanyoe harôh tapeumulia nyan?
5) Ka padum na treb ureuëng seumah sisa-sisa suci nyan?
PEURATÉAN PHÔN
Nèk kubu ngon relik sapeue nyang geutuléh lé Chrysostom lam narit di ateueh nyan?
Santa Krisostomus geutuléh nasehat nyoe keu ureuëng-ureuëng nyang meumoë hana teukandali ateuëh maté rakan, kenalan, ngon syèdara nyang geugaséh, nyang wateë geujak u jirat, geumoë ngon geupoh-poh dada: dan kon ateueh relik suci-suci nyan, nyang hana soe mo keu maté ureueng-ureueng suci nyan, seulaén keu peumulia Allah ateueh ureueng-ureueng Suci Gobnyan nyang ka geupeumulia, dan keu meudo'a mangat seulamat meulalu syafa'at awaknyan.
Peuhah kheueh, óh nyan, pikeran gata nyang bangai, hai ureueng nyang peubengkok keubeunaran! dan pahami kheueh peue nyang geupeugah lé guru nyang suci nyan lam khutbah nyan. Phôn-phôn that, gobnyan geupeurunoe geutanyoe beu hana tapeuduli keu maté—nyan nakeuh, bék sampoe teuganggu atawa ta'ôk sabab tanyoe maté dan tubôh tanyoe hancô lam jirat, tapi beu tameusukacita, sabab tanyoe teungoh ta'éh u udép nyang leubeh gèt; keucuali, teuntèe jih, meunyo gata moë keu sidroë ureuëng nyang gata teupeuë ka jitamong lam azab nyang keukai. Gobnyan pih geupeugah bahwa meunyo tubôh geutanyoë hana reuloh lam jirat, na tujôh macam bahaya nibak nyan; tapi meulalu reuloh nyan, geutanyoë meuteumèe tujôh macam manfa'at.
Phôn-phôn, meunyoe tubôh geutanyoe hana reuloh lheueh maté, geutanyoe teuma jeuet keu sombong that. Sabab bahpih tubôh awaknyan teungoh reuloh, le that ureuëng di donya nyoe nyang anggap droe sidroe dewa (lagee Nebukadnezar ngon ureuëng-ureuëng la'én nyang saban ngon jih): beurang that sombong jih meunyo na tubôh nyang hana reuloh? Teuma deungon reuloh nyan, keusombongan geutanyoe jeuet keu meureundah.
Nyang keudua. Meunyoe tubôh geutanyoe hana reuloh, geutanyoe hana tapeucaya bahwa geutanyoe nyan dari tanoh; teuma meulalu reuloh nyoe, geutanyoe tateupeue bahwa geutanyoe nyan makhlôk fana.
Keulhèe. Tanyoe that ta gaséh keu tubôh geutanyoe, dan that meuleukèk bak daging; dan tanyoe leubèh condong ta meuleukèk bak jirat ngon tubôh syèdara ngon rakan geutanyoe, meunyo kon sabab tubôh awaknyan mudah reuloh. Teuma, watee takalon tubôh nyan ka reuloh, tanyoe ka meupaleng dari rasa cinta keu daging nyan.
Keupeuet. Geutanyoe hana that ta gaséh keu akhirat meunyo kon.
Keulimong. Ureuëng-ureuëng nyang peugah bahwa donya nyoe abadi—nyan makna jih hana meubateuëh—ka leubèh yakin lom keu anggapan awaknyan, dan hana geukheun bahwa Allah nyan nyang peujeuet donya.
Keu-nam. Awaknyan hana akan sadar padum na leubeh mulia roh nibak tubôh.
Keu-tujôh. Le that ureuëng nyang ka gadôh ureuëng nyang jigaséh—miseuëjih, ayah, mak, peurumoh, aneuk, ngon la'én-la'én—ôh ka jitinggai rumoh, pasti jimeuhajat keuneuk tinggai sajan ureuëng maté nyan, meunyoe tubôh ureuëng nyan hana reuloh; dan awaknyan akan jipeudong teumpat seumah keu ureuëng nyan, ngon jitawoë syètan deungon sihé, mangat jeuet jitamong lam tubôh nyan dan jimeututô rot tubôh nyan, saban lagèe jinoe na ladôm ureueng nyang meupoh sihé ngon mayèt; dan dari hai nyan teuma lahé buet jeuheuet nyang rayek, nakeuh syirik. Teuma Allah, geupeusiblah mandum nyan, ka geupeuteuntèe bahwa mayèt ureuëng-ureuëng nyang tasayang nyang ka meuninggai harôih beukah di keu mata geutanyoe, sampoë ureuëng nyang ka lheuëh geugaséh sidroë dara nyang ceudah pih jeuët jipaléng droë nibak mayèt jih nyang ka beukah ngon meubèë.
Gobnyan nakeuh cit Gurèe Nyang Suci keu ureuëng-ureuëng nyang meukabông ateuëh maté syèdara jih deungon seudéh nyang hana bataih, jimoë bak jirat dan jipoh-poh dada di keu jirat nyan, nyang hana patôt jipujoe; dan, geupeujioh awaknyan dari adat nyang hana göt nyan, geupeusaban ureuëng-ureuëng lagèe nyan deungon sidroë iblih nyang galak tinggai lam jirat-jirat ureuëng Yunani, saban lagèe ureuëng kamèng di da'irah Gadara, nyang hana tinggai di kuil tapi di jirat-jirat[243] .
Nyan keuh keukuatan narit Chrysostom, dan nyan keuh peunjeulasan ajaran akhlak gobnyan.
Sabab gata meusulet, hai ureueng bangai nyang peusisat, deungon cara salah peugah narit gurèe nyan—nyang geupeugah keu tubôh ureueng meudesya—dan gata peuteupat bak sisa suci ureueng-ureueng saleh: dan bah pih gobnyan hana geupujoe, deungon narit nyan, ureueng-ureueng nyang meumo hana henti keu ureueng maté gobnyan, gata pakek narit nyan keu tapeusalah ureueng-ureueng meuiman nyang seutia nyang deungon taat geupeumulia sisa suci ureueng-ureueng saleh Allah.
PEURATÉAN KEU-2
Peu keuh jirat ngon sisa-sisa ureuëng meudesya nyan beutôi-beutôi jeuët tabandéng ngon jirat ngon sisa-sisa ureuëng-ureuëng Kudus?
Bah pih beutôi bahwa, meunurôt hukôman nyang adé nibak Po Teu Allah, na saboh maté mantong keu banmandum manusia—nyakni jiwa geupeupisah nibak tubôh—lagèe nyang geupeugah lé Rasul: 'Keu manusia ka geupeuteuntèe maté sigoe' ([244] ); saban lagèe ureuëng meudesya nyang hana teukira ka meuninggai, meunan cit ureuëng-ureuëng suci nyang hana teukira: sabab ka patôt tubôh manusia, nyang geucok dari tanoh—kon ureuëng meudesya atawa ureuëng saleh—geupeuwoe lom u tanoh dan tinggai lam keuadaan reuloh lam jirat sampoe uroe kiamat; teuma maté ureuëng meudesya nyan hana saban lagèe maté ureuëng saleh. Maté ureuëng saleh nyan mulia, meunurôt Zabur: 'Mulia di mata Tuhan nyan maté ureuëng-ureuëng saleh Gobnyan' ([245] ); teuma maté ureuëng meudesya nyan hana mulia ngon meupayah: 'Maté ureuëng meudesya nyan pahét' ([246] ). Watèe Lazarus nyang saleh meuninggai, gobnyan geuba lé malaikat u dalam dada Nabi Ibrahim; teuma watèe ureuëng kaya nyan meuninggai, gobnyan geubeuët mata gobnyan di alam barzakh, teungoh lam seksa ([247] ).
Saban lagèe maté sidroe ureueng meudesya hana saban ngon maté sidroe ureueng saleh, meunan cit kubu ngon sisa-sisa ureueng meudesya hana saban ngon kubu ngon sisa-sisa ureueng saleh.
Bansa Israel geupeususah até Po teu Allah di padang gurôn kareuna hana geuhargai manna dan meuh'eut that keu sie; laju awaknyan geumo, sira geupeugah: 'Soe keuh nyang teuma jibri keu kamoe sie keu tapajôh?'[248] ? Tuhan geupeumakén awaknyan ngon manok dara nyang jitrôn dari awan; teungoh-teungoh sie nyan mantong na lam babah awaknyan, murka Tuhan ka teuka ateueh awaknyan, dan Gobnyan geupoh ramèe that awaknyan[249] , dan teumpat nyan geupeunan 'Jirat Keuheundat', sabab disinan awaknyan geukubu ureueng-ureueng nyang meuh'eundat sie. Lheueh nyan, Musa, hamba Tuhan, meuninggai donya di tanoh Moab, meunurot feureuman Tuhan; dan gobnyan jikubu, dan sampoe 'an jinoe hana soe nyang teupeue pat kubu gobnyan[250] . Sabab gobnyan geukubu kon lé jaroe manusia, tapi lé jaroe malaikat, lagee nyang ka nyata nibak firman rasul suci Yahya, nyang geupeugah: 'Mikhail Malaikat Agông, watèe geumeudebat bhah mayèt Nabi Musa'[251] , ngon bak teumpat la'én. Di sinoe, hai hai nyang sesat, peu ka gata bandéngkan peti jenazah ureuëng-ureuëng nyang galak keu hawa nafsu dan nyang keunong azab Tuhan deungon peti jenazah hamba Tuhan, nabi Musa nyang suci, nyang geukubu lé malaikat? Nèk-nèk suci Almaseh ka meuninggai donya: Ibrahim, Ishaq, Yakub ngon Daud: dan Yoakim, nyang geuturi cit deungon nan Eliakim, Raja bansa Yahudi, nyang cit sidroe indatu Almaseh, nyang keuadaan mate gobnyan ka Tuhan keudroe geupeugah leubeh dilee lam wahyu Nabi Yeremia, nyang geupeugah: 'Gobnyan teuma geukubu lagee keledai, nyang meubèe busôk dan geutiek u luwa pintô gerbang Yerusalem'[252] . Di sinoe, hai ureueng peucah belah, peuëkah gata peusaban sisa mayèt ureueng meudesya nyoe, nyang jeu'èh lagèe sisa mayèt keledèe, deungon sisa mayèt ureueng-ureueng saleh nyan?
Nabi-nabi suci nyang geupoh lé bansa Yahudi ka meuninggai donya, meunan cit ureuëng nyang poh gobnyan. Disinoe, hai sidroe guru sulet, peuëkah gata peusaban jirat ngon bangké ureuëng poh nyan ngon jirat seureuta sisa-sisa nabi-nabi nyang geupoh?
Nabi Yahya, ureuëng nyang peutunyok jalan keu Almaseh, ka geupot ulèe lé Herodes ateuëh surôhan Herodias, ka meuninggai donya; dan Herodes ngon Herodias pih ka meuninggai donya. Peuëkeuh gata, bandéng tuleuëng Herodes ngon Herodias nyan ngon sisa-sisa Nabi Yahya, ureuëng nyang peutunyok jalan keu Tuhan?
Yudas rasui nyang sulet, ureuëng khianat keu Almaseh, akan maté geupet; dan Rasul-rasul nyang suci, hamba-hamba Almaseh nyang seujati, akan maté lam meubagoe rupa syahid keu geupeuna keu Almaseh. Peu jeuët gata bandéng tuleuëng Yudas nyan ngon sisa-sisa badan Rasul-rasul nyang suci?
Rasui-rasui utama nyang suci Petrus ngon Paulus meuninggai donya, geuhukôm maté lé Nero; dan Nero, nyang ka jipoh awaknyan, meuninggai cit. Peu jeuet gata bandéng bangké ngon jirat Nero nyan ngon sisa-sisa badan ngon jirat Rasui Petrus ngon Paulus?
Dan hana teukira martir suci la'én nyang meudeurita meubagoe macam keumatéan demi Isa; dan ureuëng-ureuëng nyang siksa awaknyan—Diocletian, Maximian, Julian si Murtad dan peunindas la'én—awaknyan pih meuninggai cit. Peu keuh tuleuëng peunindas jeuheuet nyan beutôi-beutôi jeuët tapeubandéng ngon tuleuëng martir-martir suci?
Santa Yohanes Krisostomus meuninggai donya lheueh geupengasing lé Ratu Eudoksia; Ratu Eudoksia, nyang ka geupengasing gobnyan, meuninggai cit, dan jirat gobnyan meugeutar seulama 32 thôn. Dan soe nyang brani peusaban jirat Ratu Eudoksia deungon jirat Krisostomus?
Sabab ka teuntèe kubu ngon sisa-sisa ureuëng meudesya hana jeuët tabandéng ngon kubu ngon sisa-sisa hamba-hamba Allah nyang suci.
PEURATÉAN NYANG KEU LÉH
Peue bida antara peti mayèt ngon relik ureueng meudesya ngon ureueng-ureueng suci?
Bida jih nakeuh nyoe: ureueng meudesya, nyang ka jeuet keu musôh Allah, tuleueng jih meudesya; seudangkan ureueng suci, nyang ka jeuet keu sahbat Allah, tuleueng jih suci. Teuntang tuleueng ureueng meudesya, peunyanyi mazmur geupeugah: 'Tuleueng-tuleueng awaknyan geuseuba di Hades' ([253] ); nyan makna jih, awaknyan ka to ngon azab Hades: lheueh meusapat lom ngon roh awaknyan bak uroe kebangkitan umum, awaknyan sigra geujak u Hades keu geurasa azab nyang hana abéh-abéh. Teuntang tuleueng ureueng-ureueng saleh, psalmis nyan geupeugah lom: 'Tuhan geujaga mandum tuleueng awaknyan; hana meusaboh pih nyang teupatah'[254] ; lagèe jih nyan nakeuh hareuta meuhareuga nyang teusom lam tanoh keu teujaga, bahpih bak watee nyang ka teuntèe teuma geuba u dalam gudang-gudang langèt. Tubôh manusia lam udép nyoe lagèe bajèe keu jiwa: lagèe tubôh geungui bajèe, meunan cit jiwa geungui tubôh; dan lagèe sidroe ureueng nyang éh malam, jiteubiet bajèe jih, meunan cit jiwa jiteubiet tubôh nyan watèe ureueng nyan jitamong lam éh nyang keukai. Dan watee roh sidroe ureueng meudesya jitinggai tuboh jih, tuboh jih jipeureubah ateuh tumpôkan èk, lagèe bajèe compang-camping sidroe ureueng meulakèe-lakèe; teuma watee roh sidroe ureueng suci jitinggai tuboh jih, tuboh jih nyan lagèe jubah ungu keurajeuen—meuhareuga ngon jikeubah deungon hormat—nyang teuma jipakèk lom lé jih, keu jimeurajeueng sajan Almaseh lam keurajeuen langèt. Saban lagèe na bida antara bajèe compang-camping sidroe ureueng meulakèe-lakèe ngon jubah ungu sidroe raja, meunan cit na bida antara mayèt sidroe ureueng meudesya ngon sisa-sisa tubôh sidroe wali.
Ibléh-ibléh jitinggai lam teumpat jirat ureuëng jeuhet, saban lagèe nyang jipeubuët di jirat-jirat Yunani, lagèe nyang jeuët takalon bak le teumpat lam riwayat ureuëng-ureuëng suci. Ureuëng Mulia Alipius si Stylite geuduek di saboh teumpat nyang seungap, di sinan na le that jirat-jirat Yunani jameun, ngon na legion-legion roh-roh jeuheut nyang tinggai di sinan; kareuna sabab nyan, teumpat nyan teumakot lé mandum ureuëng, ngon hana soe ék jiliwat di sinan kareuna that teumakot lé iblih-iblih nyan[255] . Hai nyang saban cit na teucatat lam riwayat ureuëng mulia Falaleus: duwa plôh stadia dari banda Sir, nyang jituri deungon nan Gaval, na saboh jirat nyang rayek, deungon saboh kuil kafir nyang ka reuloh di ateuëh jih, saboh jirat ureuëng Yunani, ngon ramè that iblih nyang tinggai di sinan. Teumpat nyan jeuet keu sumber teumakot keu mandum ureueng nyang liwat; sabab iblih-iblih nyan kon mantong jipeuteumakot ureueng deungon lumpo ngon bayangan, tapi jiseurang ngon jipoh maté manusia meunan cit beulatang, nyang peusakét le that ureueng; 'oh ka geudeungo hai nyan, Bapak Falaleus nyang Mulia geujak keunan ngon geuduek teutap di sinan[256] . Bapak Macarius nyang Mulia dari Meusé, geuteubiet dari teumpat seuniyé gobnyan u Terinuf, dan ka lheueh geupajôh bu malam, geutamong u jirat ureueng Yunani keu geu-éh: di sinan na teuduek padum boh tuleueng tuha ureueng Yunani, dan gobnyan geucok saboh, geupeuduek di yup ulèe gobnyan. Watèe iblih-iblih nyan jikalon keuberanian gobnyan, awaknyan jeuet keu beungèh keu gobnyan dan jikeuneuk peu teumakot gobnyan; ngon nyan awaknyan jimeuklik ngon su inong, jipeugah: 'Hai inong, jak u rumoh manoe keu jak rhah droe.' Lheueh nyan sidroe iblih la'én, nyang teuka dari tuleueng maté nyang teuduek di yup ulèe ureueng tuha nyan, jijaweueb, jipeugah: 'Na sidroe ureueng aséng teuduek di ateueh lôn, dan gobnyan hana jeuet jiteuka.' Teuma ureuëng tuha nyan hana teumakôt; ngon beurani geupoh tuleuëng nyan, geukheun: 'Beudôh kheueh dan jak, meunyoe jeuët gata.'[257] . La'én lom, Bapak Macarius nyang mulia, nyang geuturi deungon nan Alexandrian, watèe gobnyan geupeurab u teumpat jirat ahli sihé Mesir jameun, Iannias ngon Iambrias, na tujôh plôh boh syètan lam meubagoe rupa jiplueng u arah gobnyan, sira jiklik deungon beungèh that: 'Peue nyang gata keuneuk di sinoe, Macarius? 'Pakon gata teuka bak kamoe? Pakon gata teuka u place[258] kamoe?'
Nibak kisah-kisah nyan, ka nyata bahwa syètan jitinggai di jirat ureuëng meudesya, di antara tuleuëng-tuleuëng awaknyan.
Teuma, syètan jitakôt keu jirat ngon sisa-sisa suci ureuëng-ureuëng saleh, dan jipluëng dari nyan. Toë ngon banda Antiokia na saboh teumpat nyang geukheun Daphne, di sinan, bak masa-masa seumah beurhala, na saboh kuil pagan, dan sidroë syètan tinggai lam beurhala nyan, jibri jaweuëban- keu ureuëng-ureuëng nyang jitanyong bhah peuë mantong. Teuma, bak masa Raja Constantius, aneuk Constantine, relik martir suci Babylus geupinah u teumpat nyan, iblih nyan langsong teumakot ngon jiplueng dari sinan, dan beurhala nyan jeuet keu seungap[259] .
Meunan cit, toe ngon Alexandria na saboh teumpat nyang geupeunan Manufin, di sinan na kuil jameun ngon teumpat tinggai iblih; dan teumpat nyan that meungeuri, sabab le that roh-roh jeuheut nyang tinggai di sinan. Teuma watee Santo Sirilus, Patriarkh Alexandria, geuba relik suci nyang mulia dari syahid-syahid suci Kiros ngon Yahya u teumpat nyan, kuwasa iblih langsong jiplueng dari sinan[260] ; dan nyoe kon saboh hai nyang hireuen: sabab bak jirat ngon relik-relik ureueng-ureueng suci, rahmat Tuhan, nyang peungeuh banmandum, geuduek, dan malaikat-malaikat Tuhan geusaweue jih.
Watèe sisa-sisa suci Martir Phon nyang Mulia Stefanus geuba dari Yerusalem u Konstantinopel, teudeungo su malaikat nyang geumeu-en-en pujoe keu Allah di udara di ateueh sisa-sisa nyan, ngon teubiet bau harôm nyang that meuhôi dari peti sisa-sisa nyan. Su-su iblih pih teudeungo dari jioh, jimeuklik: 'Celaka keu kamoe, kureuna Si Stefanus ka jiteuka, dan jih nyan akan jipoh kamoe.' Teuma bak malam uroe, deuh teuka cahaya di ateuh pusaka suci nyan[261] .
Bak binèh jénazah Syèh Demetrius, Syahid Rayeuk nyang Suci dari Tessalonika, deuh teukalon duwa droe malaikat Tuhan teungoh meututô ngon syahid nyan[262] . Bak binèh jénazah Syèh Petrus, Metropolitan ban sigom Rusia, saboh lilén udép keudroe, deuh teukalon lé mandum ureueng nyang kalon, sibagoe tanda rahmat Tuhan, nyang meucahya ateueh jénazah hamba-Geuh nyang geugaséh. Watèe relik Sang Theodosius dari Gua jiteumèe, deuh teukalon cahaya lagèe suboh di ateueh gua bak teungoh malam, ngon le lilén deuh teukalon hu keudroe[263] . Meunan keuh cara Tuhan geupeumulia relik ureueng-ureueng suci Gobnyan!
Saban rayeuk bida antara ureuëng hana meuhareuga ngon ureuëng meuhoreumat, antara ureuëng neraka ngon ureuëng syuruga, antara syètan seupôt ngon Malaikat Cahya: meunan cit rayeuk bida antara peti mayèt ngon sisa-sisa ureuëng meudesya ngon atra hamba-hamba Allah nyang suci.
Seulaén nibak nyan, na cit bida nyang that rayeuk lam hai nyoe: kèndông ureuëng meudesya peunoh deungon tuleuëng nyang meubèe busôk ngon meubagoe macam kuto; seudangkan kubu ureuëng-ureuëng saleh nyan suci, na lam jih jasad nyang hana reuloh, jiteubiet bèe harôm nyang mangat, dan na cit nyang jiteubiet minyeuk mur, lagèe bak jameun dilee bak Wali Agông Demetrius Nyang Jipeujeuet Minyeuk Mur dan Wali Agông Euphemia Nyang That Geupujoe[264] ; dan di Rusia, di banda keurajeuen Kazan, sisa-sisa Wali Gury, sidroe murib Almaseh, jiteubiet minyeuk mur; dan di Gua Suci Kyiv jeuet takalon tuleueng ulèe nyang jiteubiet minyeuk mur[265] . Tuleueng ureueng meudesya hana sapeue kuwasa peupuléh; teuma tuleueng ureueng suci jibri peupuléh keu ureueng nyang meuiman, lagee nyang jeuet takalon lam udép ureueng suci di le macam teumpat; dan peu nyang that ajaéb? Kon mantong jaroe nyang udép nibak Rasul nyang suci Paulus, tapi ija lap jih ngon kréng nibak ulèe jih, watee geupeuduek ateueh ureueng sakét, ka jipeupuléh peunyakét awaknyan[266] ; leubèh that lé, óh ka lheueh gobnyan meuninggai, relik-relik gobnyan—ngon atra tiep-tiep hamba Allah—that meukuasa keu jibri kesèhatan. Peu kon geutanyoe na tabaca lam Kitab Suci bahwa watee mayèt sidroe ureueng agam nyang ka maté geupeulop u dalam jirat nabi Elisha nyang suci, dan jiteupueh tuleueng-tuleueng Elisha, ureueng maté nyan langsong udep teuma, jidong ateueh gaki droe[267] , dan jiwoe u rumoh lam keuadaan udep? Teuma, pakri ngon tuleueng ureueng meudesya, pat na teudeungo hai lagèe nyan? Konkeuh na bida nyang that rayeuk antara jirat ngon tuleueng ureueng meudesya, ngon sisa-sisa suci ureueng-ureueng saleh? Bida nyang paléng utama antara bandua nyan nakeuh nyoe: bak Uroe Kiamat, watee su terompet Malaikat Jibra'il geupeubeudoh banmandum ureueng nyang ka maté dari awai jameun dari teungeut maté, maka tubôh ureueng-ureueng saleh, nyang ka udep lom, akan beudoh keu kiamat udep, seudangkan tubôh ureueng-ureueng meudesya akan beudoh keu kiamat hukôm. Tubôh ureueng-ureueng saleh akan meucahya lagèe mata uroe di Keurajeuen Langèt; seumeuntara tubôh-tubôh ureuëng jeuhet akan jeuët itam lagèë batèë bara, abèë, damar, ngon ureuëng Itiopia di neuraka. Soe keuh, nyang jinoë, nyang brani jipeusaban tuleuëng ureuëng meudesya ngon relik ureuëng-ureuëng suci, atawa jipeuanggab relik ureuëng-ureuëng suci nyan saban lagèë atra ureuëng meudesya? Nyan kon la'én nakeuh sidroë ureuëng sesat ngon musôh Geurèja Kudus, sidroë aneuk iblih ngon ahli waréh neuraka.
PEURATÉAN KEUPEUET
Patôt keuh tapeumulia sisa-sisa suci ureuëng-ureuëng saleh, dan pakon sisa nyan harôih tapeumulia?
Patôt ta hormat sisa-sisa suci ureuëng-ureuëng saleh:
1) Sabab jasad nyan ka meusaboh lom ngon roh suci gobnyan, dan udép, meupumeurèntah ngon Almaseh. Saban lagèe tanyoe horeumat sidroe raja kon mantong watèe gobnyan teungoh jaga, tapi meunan cit watèe gobnyan teungoh éh, sabab tateupeue gobnyan teuma jibeudoh nibak éh gobnyan dan geupeugah haba ngon tanyoe: meunan cit keuh wajéb tanyoe horeumat hamba-hamba Allah nyang suci, nyang meuhajat jeuet keu rakan peurèntah Kristus, bah pih jinoe awaknyan teungoh éh lam tubôh, geutanyoe harôh tapeumulia; sabab awaknyan teuma jibeudoh dari éh keumatean, dan geutanyoe meuhajat dianggap patôt keu rakan awaknyan.
2) Patôt tapeumulia sisa-sisa suci ureuëng-ureuëng saleh: sabab Tuhan keudroë geupeumulia awaknyan, lagèe nyang ka geupeugah sigohlom nyoe, geujaga lé malaikat-malaikat Gobnyan, geupeucahya ngon rahmat Gobnyan, dan geubri keu awaknyan kuasa peupuléh.
3) Patôt ta hormat sisa-sisa badan Kudus-kudus nyan: sabab badan fana awaknyan akan geupeusaneut ngon keutakruséan, dan badan fana awaknyan akan geupeusaneut ngon keukekalan, dan awaknyan akan geupeubeudoh dari bumoe u syeuruga deungon keumuliaan, deungon su keubahagiaan.
4) Patôt tapeumulia sisa-sisa suci ureuëng-ureuëng saleh; sabab nyan jeuët keu teumpat keumuliaan syuruga, wadah keu jiwa awaknyan nyang ka meugah, lagèe bintang nyang meucahya di langèt, lagèe mata uroe nyang paléng trang, hana pudar, hana kureuëng, tinggai siumu masa lam keuseumpurnaan rahmat ngon keumuliaan Po Teuh Allah, nyang hana jeuët geucok lé.
5) Patôt ta hormat sisa-sisa badan Kudus-kudus: sabab, ka meusaboh ngon roh awaknyan, sisa nyan jeuet keu rakan-rakan Malaikat, rakan-rakan Malaikat Jibra'il, saban lagèe Kerubim ngon Serafim, nyang paléng meucahya, paléng meuhoreumat ngon paléng meugah nyang geupeukawén, awaknyan nyang geudong di hadapan singgasana keumuliaan Ilahi, rakan-rakan Po Teuh Allah, aneuk-aneuk kesayangan Bapak di Syuruga, ngon ahli waréh keu udep keukai.
6) Patôt tapeumulia sisa-sisa suci ureuëng-ureuëng saleh, nyang roh gobnyan, ka meureuhah di teumpat-teumpat cahaya ngon geudong di hadapan Tuhan, geutanyoe meudo'a mangat gobnyan geupeusampoe do'a geutanyoe di hadapan Tuhan; ngon geutanyoe meuiman bahwa gobnyan geupeusampoe do'a nyan, ngon kareuna sabab nyan keuh geutanyoe patôt tapeumulia gobnyan, saweueb gobnyan geupeusampoe do'a keu geutanyoe. Hai nyoe geupeuteuntèe keu geutanyoe lé Kitab Suci, lam Kitab Keudua Maccabeus, bab 15, nyang geucalitra bahwa Yudas Maccabeus geukalon nabi suci Yeremia lam saboh wahyu, nyang geupeuleumah droe bak gobnyan meuthôn-thôn lheueh maté gobnyan, meusajan ngon Onias imam rayek; nyang teutuléh lagèe nyoe: Gobnyan (Yudas Maccabeus) geukalon lam saboh wahyu: Onias, imam rayeuk dilee, sidroe ureueng nyang jroh dan saleh, rupajih sederhana, budi pekertijih leumbot dan carong meututoe, nyang dari ubit ka geupeuseudia droe keu mandum nyang jroh, geubeu'ot jaroe geumeudo'a keu mandum bansa Yahudi, geukalon[268] . Teuma deuh la'én sidroe ureueng agam, luwa biasa deungon ôk putéh ngon keumuliaan gobnyan, ngon cahaya nyang that trang meulingkeu gobnyan; ngon Onias geupeugah: 'Nyoe keuh syèdara nyang that geugaséh, nyang sabe geumeudo'a keu bansa ngon keu banda suci, Nabi Yeremia, nabi Allah.' Lheueh nyan Nabi Yeremia geupeu-eut jaroe uneun gobnyan dan geujok keu Yudas Maccabeus saboh peudeueng meuh, sira geupeugah: 'Teurimong kheueh peudeueng suci nyoe—hadiah dari Allah—nyang deungon peudeueng nyan gata teuma talumprah musôh-musôh gata.' Nibak visi nyan ka nyata bahwa hamba-hamba suci Allah, lheueh gopnyan meuninggai, geumeudo'a keu geutanyoe ubak Allah dan geutulông geutanyoe, saban lagèe Santo Yeremia geutulông Yudas Maccabeus geulawan musôh-musôh jih. Ngon sabab nyan, geutanyoe harôh tapeumulia relik-relik suci gopnyan seubagoe peunulông dan peungantara geutanyoe di hadapan Allah.
7) Patôt tapeumulia sisa-sisa badan Kudus: sabab roh gobnyan nyang suci geuteupeue ngon geukalön hormat nyang tapeujôk keu sisa-sisa badan gobnyan nyang mulia, ngon sabab nyan gobnyan geumeadoe keu geutanyoe di hadapan Almaseh Tuhan geutanyoe, lagèe nyang ka geuteupeue dari martir suci Uar, nyang uroe raya gobnyan nakeuh bak tanggai 19 Oktober, nyang geupeuleumah droe ubak Cleopatra nyang meubahgia, sidroe ureueng nyang cinta ngon hormat keu relik gobnyan, dan geupeugah: 'Peu keuh lôn ka tuwo keu budi pekerti nyang ka droeneueh peuleumah bak lôn di Meusé ngon sapanjang rot? Atawa droeneueh piké lôn hana lôn deungo watèe droeneueh cok mayèt lôn nibak teungoh bangké beulatang la'én dan neupeuduek lam kama droeneueh? Peu kon sabe lôn peuduli do'a droeneueh, dan peu kon lôn meudo'a bak Tuhan keu droeneueh? Sabab phon that lôn meulakèe bak Tuhan keu keuluarga droeneueh, nyang ka neupeuduek lôn sajan awaknyan lam jirat, mangat desya-desya awaknyan geupeuampôn; dan lôn meunanyi keu aneuk agam droeneueh bak Raja syuruga lam kitab 'host[269] ', dan la'én-la'én.
8) Patôt tapeumulia sisa-sisa badan ureuëng-ureuëng suci, sabab na ladôm nibak awaknyan nyang geutabu darah keu Almaseh, na ladôm la'én nyang geupeususah droe siuroe-uroe, jeuet keu syahid sukarela hana geutabu darah, dan na cit ladôm la'én nyang geupeumangat até Po teu Allah deungon buet-buet geuh nyang saleh. Geutanyoe pih, jinoe, watèe takalon sisa-sisa suci awaknyan, teuingat keu buet-buet hebat ngon keureuja brat awaknyan ngon mandum buet jroh nyang deungon nyan awaknyan geupeumangat até Almaseh Tuhan lam udép nyoe; ngon geutanyoe meuteumèe le that manfa'at keu roh geutanyoe dari kisah-kisah saleh udép awaknyan, ngon teuseumangat lé teladan awaknyan keu tapeumangat até Tuhan.
9) Patôt tapeumulia sisa-sisa suci ureuëng-ureuëng saleh nyan lagèe sahbat-sahbat Allah nyang mulia, nyang geupeugah lé Nabi Daud bak Allah: 'Sahbat-sahbat Droeneueh, hai Allah, that meuhareuga bak lôn'[270] !
10) Patôt tapeumulia sisa-sisa suci ureuëng-ureuëng saleh, mangat Allah Keudroe—nyang meuhébat lam ureuëng-ureuëng saleh Gobnyan dan geupeumulia lam ureuëng-ureuëng nyan—geupeumulia lé geutanyoe meulalu ureuëng-ureuëng nyan.
PEURATÉAN KEULIMONG
Pajan ka geupeuphôn penghormatan ateueh relik Bapak-bapak Kudus?
Na saboh kisah nyang meuyakinkan dari Yakobus Edessa, nyang jeuet keu guru Santo Efrem, bahwa Nuh, watee jitamong u dalam kapai seulamat seugolom Bah Nuh, jicok sisa-sisa suci Adam dari jirat dan jiba u dalam kapai nyan sajan jih, deungon harapan meulalu doa-doa nyan jih seulamat dari Bah Nuh. Lheueh Bah, gobnyan geubagi nyan keu lhèe droe aneuk agam gobnyan; keu Syèm, aneuk agam sulong gobnyan, geujôk beunagi nyang paléng meuhoreumat – ubèe Adam – dan geuyue gobnyan tinggai di tanoh nyan pat Yerusalem dudoe geupeudong. Syèm, deungon taqdir Allah dan deungon karunia keunabian nyang geubri lé Allah keu gobnyan, geupeukubu dahé Nabi Adam bak saboh teumpat nyang manyang, hana ji'ôh nibak teumpat nyang dudoe geupeudong Yerusalem, dan lheueh geupeurunoe tanoh jeuet keu gundô nyang manyang di ateueh dahé nyan, gobnyan geupeunan teumpat nyan 'Teumpat Dahé', meunurôt dahé Nabi Adam nyang geupeukubu di sinan, bak teumpat nyang dudoe Tuhan geutanyoe Isa geupiléh keu geusaléb. Nibak kisah nyan jeulah that bahwa penghormatan ateueh sisa-sisa suci ureueng-ureueng saleh ka geupeuphôn lé Nuh nyang saleh.
Tateupeue cit, bahwa sisa-sisa jasad Nabi Yusuf nyang mulia, nyang meuninggai di Meusé, that geuhoreumat lé bansa Israel; sabab awaknyan geuba sisa-sisa nyan dari Meusé sajan awaknyan u Tanoh Nyang Ka Geujanji, dan geupeuseumiyue deungon peunghormatan di gampông Nabi Ya'qub, nyang geukheun Sikhem (nyang dudoe geuturi seubagoe Sychar). Jak ta pike, padum ramè bansa Israel nyang maté di Meusé, tapi cit sisa mayèt Nabi Yusuf mantong nyang jiba u luwa dari sinan; sabab gobnyan sidroe sagai nyang saleh ngon suci, ngon sidroe hamba Allah nyang agông, lagèe nyang teubukti lé udép gobnyan.
Peu kon sisa-sisa nabi suci Elisha—nyang ngon seuntôh gobnyan sidroe ureueng maté jeuet udep lom[271] , lagèe nyang ka lheueh geuseubôt—geuhoreumat that lé bansa Israel?
Dan Injil na jiseumapeue bahwa di Yerusalem, bak masa Isa, kubu-kubu nabi teungoh jipeudong, dan kubu-kubu ureueng-ureueng saleh teungoh jipeuhias keu peumulia sisa-sisa suci awaknyan. Mungkin gata peugah: 'Kon keuh Tuhan Almaseh geupujoe ureueng-ureueng Yerusalem ateueh buet nyan, tapi malah geumarah awaknyan, sabab Gobnyan geupeugah bak awaknyan: "Celaka keu gata, hai ahli-ahli kitab ngon orang-orang Farisi, sabab gata peudong kubuë nabi-nabi dan gata hias kubuë ureueng-ureueng saleh"[272] , dan la'én-la'én.' Ureuëng Kudus Teofilakt geujaweueb hai nyan, geupeugah: Gobnyan geusomah awaknyan, kon sabab awaknyan geupuga kubuë-kubuë nabi—sabab nyan nakeuh buët nyang göt—tapi sabab awaknyan geupeubuët nyan deungon munafeék. Nyan keuh nyang geupeugah lé Teofilakt. Deungo kheueh, ngon nyan, pakon Tuhan geumarah ngon geucaci ureuëng-ureuëng Yerusalem; kon kareuna hiasan kubuë nabi-nabi, nyang nyan buët jroh, tapi kareuna keumunafèk ngon niët jeuheut nyang na lam haté awaknyan keu Almaseh Tuhan, ngon keusaleuëh awaknyan nyang trang-trang, kareuna awaknyan geupeugah: 'Meunyo kamoe udép bak masa bapak-bapak kamoe, kamoe hana kamoe poh maté nabi-nabi.' Awaknyan meututô lagèe nyan, teuma awaknyan teungoh geulatih droe keu peumaté, geumita cara pakriban cara geupeumaté Aneuk Allah nyan keudroe, nyang ka geupeugah lé Nabi-nabi; kareuna sabab nyan Tuhan geupeugah bak awaknyan: 'Cilaka keu gata, hai ahli-ahli kitab ngon orang-orang Farisi, hai gata ureueng munafék.' Teuma, ka jeulah keu geutanyoe bahwa bah that bak jameun Almaseh, sisa-sisa suci ureueng-ureueng saleh geuhoreumat di Israel.
Lam jameun barô karunia, lheueh Kristus bangkét, watèe Injili suci Lukas, sira geupeusampoe haba Kristus ngon geujak rot le banda ngon wilayah, geuteuka u banda Sebaste, di sinan geusimpan sisa badan Santo Yohanes Pembaptis, dan dari sinan, meukeusud jak u gampông halaman gobnyan di Antiokia, gobnyan meuhajat keuneuk ba sisa badan Santo Yohanes Pembaptis, Sang Peumbuka Jalan nyan, nyang hana reuloh ngon mantong utôh[273] ; tapi nyan hana meuhasé, saweueb ureuëng duëk di Sebaste, nyang that jihoreumat sisa badan Ureuëng Peumbuka nyan dan jipeujaga ngon that ketat, hana jitem peulheueh. Ngon lagèe nyan, Injilist Santo Lukas geucok cit jaroe uneun nibak badan nyang suci nyan—jaroe nyang ka lheueh peumandé Tuhan geutanyoe Isa Almasih— geuba lé Santo Lukas si Injili u banda Antiokia gobnyan, lagèe saboh hareuta nyang meuhareuga, sibagoe tanda syukô keu banda nyan ateueh peulara gobnyan di sinan: dan phon yoh nyan, jaroe suci si Peumuka nyan geupeulara deungon that geuhoreumat lam kalangan ureueng-ureueng iman di Antiokia; sabab le that mukjizat nyang teujadi meulalu jaroe nyan. Simeon Metaphrastes na geutuléh bhah nyoe lam khutbah gobnyan bhah geupinah jaroe Sang Ureuëng Peumbuka Jalan.
Meunyoe keu pakriban sisa-sisa mulia Syahid Phon nyang suci, Stefanus, geuteumèe, keu mukjizat-mukjizat nyang teujadi meulalu sisa nyan, ngon pakriban ureuëng-ureuëng meuiman geupeumulia sisa-sisa nyan, kalon bak uroe keu-2 buleuen Agustus[274] .
Dan hana teukira calitra bhah relik-relik mujizat ngon peupuléh ureuëng suci, meunan cit bhah penghormatan nyang geubri keu relik nyan, na teutuléh lam Seujarah Ureuëng-ureuëng Suci; watee di sinoe hana cukôp keu tapeugah mandum nyan secara rinci. Bèk tuwoe ureuëng nyang baca neukalon bak link-link di yup nyoe dari : bhah relik mukjizat Santo Nikolaus, Rasul Suci Almaseh[275] ; bhah relik peupuléh Santo Mina si Martir[276] ; ngon bhah relik nyang mulia Santo Demetrius si Martir Rayeuk[277] , ngon Santo Euphemia si Martir Rayeuk, nyang That Geupujoe, nyang keu gobnyan ureuëng-ureuëng meuiman dari ban sigom donya meugumpôi keu seumah[278] ; dan meunyoe bhah sisa-sisa suci ureueng-ureueng saleh la'én, nyang ka trép geuhoreumat ngon ta'at lé ureueng-ureueng meuiman, gata teumeung nyan ban sigom lam kitab-kitab Geurija.
Sabab ureuëng nyang salah tafsir nyan meusulet, nyang jipeubengkok narit Santo Krisostom—nyang geupeugah keuhai jirat ngon mayèt ureuëng meudesya—keu jipeucaci sisa-sisa suci ureuëng-ureuëng saleh, ngon keu jipeususah ureuëng-ureuëng nyang hormat keu nyan, jikheun awaknyan iblih; jih nyan keudroe nakeuh iblih lam tubôh manusia ngon rakan konspirasi iblih-iblih.
Ka sampoe cit bak kamoe bahwa guru-guru sulet di Bryn, salah tafsir narit Gurèe, jipeugah masa jinoe nyan ka uroe-uroe keuneulheueh, dan jipeusampoe khabar seucara rahsia lamkawan ureueng biasa bahwa bak masa jinoe hana lé ureueng nyang tinggai di banda ngon gampông jeuet seulamat, seulaén di padang pasé Bryn atra droe jih. Ajaran sulet awaknyan ka kamoe teupeue lagee nyoe:
Na sidroe srigala dari padang pasé Bryn, nyang meusamar deungon bajèe kamèng, jitamong u Rostov, bah pih meunurot keubiasaan jih, jih nyan seucara seumunyi jireubôt kawan umat Kristus. Dan jiteuka bak sidroe ureueng nyang saleh ngon meuhoreumat, deungon harapan meuteumèe le pèng di sinan, dan meuhajat keuneuk jipeungeuy dan jiba ureueng nyan u teumpat tinggai jih, laju jipeugah: Hana keuseulamatan keu gata nyang tinggai di banda-banda nyoe, sabab ka trok kiamat, dan Dajjal ka meupeurintah di donya, dan Uroe Meuhukom nyang that teumakot ka rap trok, dan geurija-geurija jinoe ka lagee kandang leumo, dan paderi-paderi ka lagee srigala, seudangkan doa-doa gata nyan nakeuh saboh keubeu'ekan di hadapan Po Teuh Allah; Sabab Allah ka geupeupaleng muka Gobnyan nibak gata; Gobnyan hana geudeungo do'a gata dan hana geuteurimong puasa gata; dan bah that pih gata potong anggèta tubôh droe, hudép saderhana dan meujuang ngon sigala cara, gata hana jeuet peumangat até Allah, sabab banmandum nyang gata pubuet nyan ka geubenci lé Gobnyan. Allah nyan geuduek cit di padang pasé ngon di kuwawé-kuwawé geutanyoe; di sinan Gobnyan ka geupaling muka, dan di sinan mantong Gobnyan geudeungo ureuëng nyang meudo'a bak Gobnyan dan geupeuseulamat awaknyan.
Meunan kheueh cara jih jipeungeut ureueng nyan; teuma ureueng nyang jipeungeut nyan, kareuna jilindông lé Po Teuh Allah, teutap hana teupeungeut; dan lheueh nyan hai nyoe jipeugah bak kamoe lam keumureunyan kamoe, teuma bak watèe nyan srigala nyan ka gadoh hana meubekas lé. Kamoe ka meuteupeue bahwa srigala-srigala nyan ka jiteubiet dari padang pasé Bryn u gampông-gampông la'én lam keupadumuan kamoe. Deungon ajaran sulet nyan, awaknyan jipeungeut dan jiba ubeut-ubeut keubeu Kristus. Keu jidukông ajaran sulet nyan, awaknyan jicok narit Santo Hippolytus, dan jipeumakna deungon cara nyang salah.
Santa Hippolytus, lam khutbah gobnyan keu Uroe Minggu Meatafare, geupeugah: 'Geurija-geurija Allah akan jeuet lagèe kuil-kuil biasa, dan korupsi keureuja agam akan na di sigala pat; Kitab Suci akan geupeubiyeu, dan la'én-la'én[279] '; dan leubèh lanjôt: 'Ureueng jaga keuleumbu akan jeuet lagèe srigala, dan padri-padri akan galak keu su'ét'; bikhèe agam ngon inong akan meuh'eut keu barang-barang donya, dan la'én-la'én; dan leubèh lanjôt lom: le ureuëng akan jipluëng dari tipèe jih (Dajjal); sabab awaknyan akan jisadar akan peungeut jih nyang meuhina ngon keubanggaan lam pujoe jih, dan awaknyan akan seulamat dari jaroe jih, dan jimeusom lam gunong-gunong ngon lam guha, dan deungon ië mata ngon haté nyang hancô hancô awaknyan akan meudo'a bak Tuhan nyang geugaséh manusia, dan Gobnyan akan geupeuseulamat awaknyan dari jareungan jih, dan geupeuseulamat awaknyan dari cubaan jih nyang brat, dan deungon cara nyang hana deuh geulindông deungon Jaroe Gobnyan ureuëng-ureuëng nyang meulindông bak Gobnyan deungon cara nyang patôt dan beuna. Peue na takalon pakriban cara ureuëng-ureuëng suci bak masa nyan geupeulaku puasa ngon doa? Bah keuh ureuëng nyang tinggai di banda ngon di gampông beu waspada, sabab pakriban brat that masa ngon uroe nyan teuma[280] . Sifeun nyan kheueh nyang geupeugah lé Hippolytus.
Awaknyan jipeumakna narit Santo Hippolytus lagèe nyoe: saweueb jinoe uroe kiamat ka rap that; saweueb geurija hana lé jeuet keu geurija, tapi ka jeuet keu teumpat seumah ngon kandang; gembala ngon paderi hana lé jeuet keu gembala atawa paderi, tapi ka jeuet keu srigala; di banda ngon di gampông, masa ngon uroe-uroe brat that; sabab Po Teuh Allah ka geupeupaleng muka Gobnyan dari banda-banda ngon gampông-gampông: Po Teuh Allah geupeuseulamat ureuëng nyang meulindông ngon meudo'a di ateuëh gunong-gunong, di padang pasé, ngon di dalam guha; sabab ureuëng nyang hana meulindông di gunong-gunong, padang pasé ngon guha, tapi tinggai di banda-banda ngon gampông-gampông, hana geupeuseulamat; sabab Po Teuh Allah geuduek teuma di pondok-pondok suci geutanyoe di padang pasé, dan geudeungo teuma do'a geutanyoe, dan geupeuseulamat teuma geutanyoe; teuma gata, nyang tinggai di banda ngon gampông, ka gadoh abéh; sabab Po Teuh Allah hana geudeungo do'a gata dan hana geuteurimong buet-buet gata.
Nyan keuh tafsiran ateueh narit Hippolytus nyang jibri lé guru-guru sulet di Bryn, nyang jipeusabab mandum karu lam Geurija, korupsi para rohaniwan, ngon keuadaan hancô rohani di teungoh mandum ureueng nyang tinggai di banda ngon gampông—seakan-akan awaknyan hana seulamat—keu saboh pikeran nyoe: bahwa akhir zaman ka teuka. Dan ateueh saboh hai nyan, lagèe ateueh saboh pondasi, awaknyan geupeudong ajaran sulet awaknyan, geupeugah bahwa uroe-uroe keuneulheueh nyan ka teuka; seakan-akan mandum nyang teujadi nyan kon geupeujadi lé keuputôsan ngon izin Po Teu Allah, tapi lé nyang geukheun 'uroe-uroe keuneulheueh'; dan seakan-akan kon Po Teu Allah nyang peujadi mandum hai, tapi 'uroe-uroe keuneulheueh'; dan seakan-akan kon Po Teu Allah nyang peuseulamat atawa hana geupeuseulamat soe mantong nyang geutem, tapi 'uroe-uroe keuneulheueh'.
Sabab nyan, mangat pondasi awaknyan nyang leumoh nyan hancô, dan tafsiran salah awaknyan teubuka dan teupeumalèe, bah tanyoe ta-eu hai-hai nyoe:
1) Peue nyan watee, dan peu keuh watee nyan keudroe na jipeubuet sapeue ateueh keuheundak droejih?
2) Peu keuh nyang geukheun 'masa akhé' nyan jipeujeuet geurija-geurija Allah nyan jeuet keu kuil ngon kandang kuda biasa mantong?
3) Bak watèe manakah geurèja-geurèja Allah jeuet keu kuil-kuil biasa mantong?
4) Ka trok watee jih di nanggroe Rusia, watee di banda ngon di gampong, geurija-geurija nyan jeuet keu teumpat ibadah ngon leumo mantong?
5) Bak uroe-uroe nyang ka abéh nyoe, soe mantong gembala nyang ka jeuet keu srigala?
6) Bak masa-masa akhé nyang paléng suah nyoe, peuëkeuh Tuhan geupaling muka Gobnyan dari ureuëng-ureuëng nyang seutia, meunan di banda meunan cit di gampông?
7) Peu keuh Tuhan tinggai di padang pasé mantong bak masa jinoe, dan Peu keuh Gobnyan geuteurimong do'a mantong dari padang pasé, dan Peu keuh Gobnyan geupeuseulamat mantong ureueng nyang tinggai di padang pasé?
8) Peu keuh seulamat jiwa manusia nyan geupeuteuntèe lé watèe ngon teumpat?
PEURATÉAN PHÔN
Peue nyan watee, dan peu keuh watee nyan keudroe na jipeubuet sapeue?
Watèe nyan nakeuh ukôran keu donya nyang deuh takalon nyoe, keu udép geutanyoe, ngon keu banmandum nyang teujadi di yup langèt meunurôt atôran Po Teu Allah, geuukô lam uroe, buleuen, thôn, abad, ngon ribèe thôn. Watèe geubagi lam lhèe boh beunagi: masa u likôt, masa jinoe, ngon masa u keue. Masa u likôt tateupeue seubagoe nyang ka lheueh teujadi, teuma nyan ka liwat ngon ka gadoh, sabab hana sagai jigisa lé. Meunyang keu masa u keue, tanyoe tapreh, teuma tanyoe hana tateupeue pakriban rupa jih. Meunyoe keu masa jinoe, geutanyoe pike na geutanyoe kuasa ateueh jih, teuma geutanyoe hana kuasa sapeue pih ateueh jih seulaén nibak saboh saat nyang paneuk, nyang geukheun 'jinoe'; nyan jinoe, dan sigra nyan hana lé, sabab ka liwat. Lheueh nyan, teuka lom hai laén nyang jinoe, dan nyan pih liwat cit: saban lagèe, lam jeum-jeum nyang teungoh liwat dan teubuka, minèt-minèt jiseutot saban droe hana piyôh; dan lagèe cit bak geuritan nyang meugrak, ruda jih hana teudong bak saboh teumpat, tapi meualon hana henti dari saboh teumpat u teumpat la'én: meunan keuh cit masa jinoe lam udép geutanyoe, hana teudong, tapi meualon hana putôh-putôh, dan 'jinoe' geutanyoe nyan lagèe bateueh antara masa u likôt ngön masa u keue, nyang peutamat masa u likôt sira jipeuphôn masa u keue. Dan lagèe cit lam saboh kitab na tanda titik, nyang jipeupisah saboh kalimat ngön kalimat la'én, jipeuakhé saboh kalimat sira jipeuphôn kalimat nyang barô; tapi meunyo tanda baca nyan teutap bak saboh teumpat, masa jinoe geutanyoe—'jinoe' nyang tapeugah nyan—hana jeuet teudong, tapi teuhili laju, lagèe titèk ié nyang rhët u barôh, jitinggai jeujak di likôtjih dan meutamah u keue, sampoe ubit dan tho.
Peu keuh saat jinoe nyang si'at lam hudép geutanyoe, lagèe nyang na jinoe, jeuet jipeubuet sapeue ateueh keuheundak droe jih, jipeuna atawa jipeuhanco? Jibri sapeue keu soe mantong, atawa jicok sapeue? Hana sapeue pih, seulaén nibak khayalan mantong; teuma khayalan-khayalan nyan leubèh sigèt nibak cicém di langèt, atawa kapai di la'ôt nyang jipeu-ék lé angèn, atawa aneuk panah dari busô nyang ka teutarék, atawa aneuk meriam nyang ka jiteumbak dari bedéng nyang ka teupeusoe—meunan keuh watèe geutanyoe jimeu-ilé, hana jipiyôh bah pih siat. Teuma pakri cara watèe jinoe—nyang hana teudong teutap tapi ilé hana henti—jeuet jipeubuet sapeue ateueh keuheundak droe? Konkeuh Po Teuh Allah nyang peubuet mandum hai, geupeubuet pajan mantong meunurot keuheundak Gobnyan, hana geupeduli keu watèe? Konkeuh mandum watèe—thôn-thôn, uroe-uroe, ngon jeum-jeum—na lam jaroe Ilahi Gobnyan? Ngon sabab nyan keuh, watee Rasul-rasul geutanyong bak Tuhan Isa lheueh Gobnyan bangkét, geupeugah, 'Tuhan, peu keuh bak watee nyoe Droeneueh neupeupuléh keurajeuen keu bansa Israel?', Gobnyan geujaweueb, geupeugah, 'Kon hak gata keu tateupeue watee atawa masa nyang ka geupeuteuntèe lé Bapak lam kuasa Gobnyan keudroe'[281] . Ngon sabab nyan, sia-sia ureuëng-ureuëng skismatis nyan jipeuduek ajaran sulet jih ateuëh masa jinoe, nyang jikheun 'uroe-uroe keuneulheueh', dan ngon nyan jiklaim wewenang keu jipeukuto geurija-geurija suci, jipeulét paderi-paderi, dan jicok keuselamatan nibak ureuëng-ureuëng nyang tinggai di banda ngon di gampông. Peu keuh Allah, nyang geupeubuet mandum hai, ka meu'ubah seureuta ngon jameun? Peu keuh kuasa Allah, nyang peuseulamat umat manusia, ka meuleumoh seureuta ngon jameun? Peu keuh watee leubeh kreuh nibak Allah, dan peu keuh watee nyan jipeurintah Allah?
Gata akan peugah—lagee nyang geutuléh lé ulama—bahwa na watèe keu tiep-tiep hai di yup mata uroe: watèe lahé, ngon watèe meuninggai; watèe pula, ngon watèe cabut peue nyang ka geupula; watèe reuloh, ngon watèe peudong; watèe mo, ngon watèe khém; saboh watèe keu mo, ngon saboh watèe keu seunang; saboh watèe keu taboh batèe, ngon saboh watèe keu tapeusapat them[282] , dan la'én-la'én. Sabab banmandum nyang geupeubuet di yup langèt nyan geupeubuet bak watèe jih maséng-maséng. Lôn jaweueb: banmandum nyang geupeubuet di yup langèt nyan geupeubuet bak watèe jih maséng-maséng; teuma kon watèe nyan keudroe nyang peubuet hai-hai nyan, tapi Po teu Allah nyang mat ngon nyang atô banmandum peukara, dan manusia, nyang geupeujeuet lé Po teu Allah, geupeubuet tugaih droe geuh bak watèe nyang patôt.
Wateè keu meuligèe ngon meutanom teuma trok; peu keuh wateè nyan keudroe nyang meuligèe ngon meutanom meunyo hana ureueng? Wateè keu meupöt ngon meukumpôi hasé teuma trok; peu keuh wateè nyan keudroe nyang meupöt ngon meukumpôi, kon ureueng? Ngon pat hana ureueng, tapi tanoh nyan ka seungap, peu na meuligèe ngon meutanom ngon meupöt disinan, bah pih wateè keu meuligèe ngon meutanom ngon meupöt nyan ka trok? Sabab ka nyata bahwa kon watèe nyan keudroe nyang meubuet, tapi Allah; dan meunurot rancangan Allah, manusia meubuet bak watèe droe jih, sabab Nyang Peujeuet ka geupeuteuntèe watèe keu udep ngon buet-buet awaknyan.
Tapi meunyoe kon watèe nyang meubuet, tapi Po Teuh Allah, dan manusia geupeuteun lé Po Teuh, pakri jeuet watèe jinoe nyoe jicok suci nibak geurija-geurija, dan jitham paderi-paderi nibak geupeubuet tugaih keupaderian gobnyan, dan theun ureuëng nyang tinggai di banda ngon di gampông bek sampoë meuteumèë keuseulamatan, mangat awaknyan bek seulamat bak masa jinoë, lagèë ureuëng Kristen Ortodoks jameun dilee nyang ka seulamat? Peuë hana lé geubeuët di banda ngön gampông nibak Surat Perjanjian, nyang na teutuléh: 'Kalön, jinoë kheueh watèë nyang teurimöng; kalön, jinoë kheueh uroe keuseulamatan' ([283] )? Sabab soë mantöng nyang meuh'eut keu seulamat, tiep-tiep watèë nakeuh watèë nyang teurimöng; tiep-tiep watèë nakeuh uroe keuseulamatan.
Ureuëng Brynians nyan meusulet, jipeusabab keu uroe-uroe akhé hai-hai nyang na lam kuwasa ngon atôran Po Teu Allah, padahai nyan na lam keuheundak bibueh manusia.
Ureuëng-ureuëng skisma nyan jipeugah: Rasul Paulus geutuléh keu Timotius: 'Sabab nyoe ka teuntèe, bahwa bak uroe-uroe keuneulheueh teuma teuka masa-masa nyang meubahya: sabab ureuëng-ureuëng teuma jeuët keu ureuëng nyang galak keu droe keudroe, galak keu pèng, sombong, angkuh, jipeusalah Tuhan, hana ta'at keu ureuëng chik, hana meusyukur, hana suci, hana gaséh sayang, hana jeuët peudamè, sombong, angkuh, tukang peugah haba ureuëng, hana meutheun droë, hana meubatas, hana meubelas kaséhan, hana gaséh sayang, khianat, sombong that, bangga that, leubèh galak keu nikmat donya nibak keu Allah, na rupa saleh tapi hana power[284] jih, dan la'én-la'én. Sabab nyoe nakeuh uroe-uroe keuneulheueh, dan masa jinoe nyan jeuheut; jih nyan jipeujeuet ureueng di banda ngon di gampong jeuheut, meunang keudroe, galak keu pèng, sombong, bangga, dan la'én-la'én. Dan deungon jipeujeuet awaknyan lagèe nyan, jih nyan hana jipeubiyeu awaknyan seulamat; sabab hana lé seulamat jinoe di banda ngon di gampong.
Teuma geutanyoe, bak ta bahas narit-narit Rasul—nyakni, bahwa masa nyan ka jeuhet dan manusia ka jeuhet, ka jiseumap u dalam rasuah—tanyoe akan tapeusampoe bantahan nyang meuseuleusoe ateueh pikeran nyang salah, nyang hana jipeuturi kuwasa narit-narit Rasul nyan.
Teuntang masa ngon ureuëng.
Meunyoe keu hai masa, Santo Yohanes Krisostomus, juru peunafsir narit Rasul-rasul, geujaweueb, geupeugah: 'Bèk takhèutô uroe-uroe,' kheun Rasul, 'atawa masa, tapi manusia nyang udép bak masa nyan; sabab ka biasa geutanyoe tapeugah meunan: masa nyan jeuheut atawa hana jeuheut, nyan teugantông bak keujadian nyang teujadi lam masa nyan, teugantông bak manusia.' Sampoe disinan kheun Chrysostom. Peureuhate kheueh narit Chrysostom nyoe: 'kon uroe, kon cit masa, tapi manusia'—nyan makna jih, Paulus hana geupeusalah uroe atawa masa, tapi geupeusalah manusia. Teuma, bak binèh kitab khutbah Chrysostom nyan, meulawan ngon tafsiran nyan, na teutuléh: 'Uroe nyan jroh, tapi keujahatan manusia nyan jeuheut.' Ngon lagèe nyan ka jeulah keu geutanyoe bahwa kon jameun nyang peujeuet manusia jeuhet, tapi manusia nyang peujeuet jameun jeuhet ngon keujam; lagèe nyang geupeunyata lé Rasul nyan keudroe; saweueb, bak geupeugah 'jameun nyang keujam akan teuka', gobnyan geupeudeuh sabab keujam nyan: 'Saweueb manusia akan gaséh keu droe jih,' dan la'én-la'én. Gobnyan hana geupeugah, 'Ureuëng-ureuëng nyan jeuët keu jeuheuet that, sabab masa suah teuma teuka'; teuma gobnyan geupeugah, 'Masa suah teuma teuka, sabab ureuëng-ureuëng nyan jeuheuet': gobnyan hana geupeusalah masa ateuëh keujeuheutan manusia, teuma geupeusalah ureuëng ateuëh masa suah; sabab kon masa nyang peujeuet ureuëng jeuheuet, teuma ureuëng jeuheuet nyang peujeuet masa suah. Sabab tiep-tiep masa, nyang geupeujeuet lé Po Teu Allah, nyan jroh dan hana jipeurusak soe mantong; teuma ureueng-ureueng jeuhet, deungon jipeubuet buet jeuhet bak masa udep jih, jipeujeuet masa nyang jroh nyan jeuet keu masa nyang jeuhet, sampoe kareuna buet-buet jeuhet jih nyan, masa nyan geukheun masa nyang jeuhet dan paleng broek.
Teuma, ka geuturi lé mandum ureuëng bahwa kon cit bak jameun tanyoe jinoe ngon bak masa-masa nyang kaco balau nyoe mantong ureuëng-ureuëng (meunurôt narit Rasul-rasul) nyan galak keu droe keudroe, tamak keu péng, sombong, bangga, dan la'én-la'én. tapi cit bak masa ureuëng nyang leubèh awai nibak geutanyoe, na le that ureuëng lagèe nyan: dan bahkan bak masa Rasul-rasul, nyang Paulus peurintah Timotius beu jipeujioh droe: 'Jioh kheueh droe nibak ureuëng-ureuëng nyan,' kheun gobnyan, '[285] '. Sabab na le that ahli bid'ah bak masa Rasul-rasul, miseu jih Simon si Ajaib, Menander, Carpocrates, Heres, kaum Gnostik, ngon nyang la'en-la'en. Kon mantong bak masa-masa nyang paleng brok nyan, watee Rasul-rasul geuaniaya, tapi bahkan sigohlom lahe Almaseh, peu kon ka na ureueng-ureueng jeuhet nyang hana teukira? Lagèe nyang ka geupeugah lé Rasul nyan keudroe lam Surat-euh keu Timotius, watèe gobnyan geuseubôt duwa droe tukang sihé dari Meusé, Jannes ngon Jambres, nyang geulawan Musa; keuhai ayat nyoe, Santo Krisostomus geutuléh: 'Gobnyan geupeuleumah hai nyoe kon mantong dari jameun nyang barô, tapi cit dari jameun nyang ka leupah; 'Saban cit,' kheun gobnyan, 'Jannius ngon Jambrius geulawan[286] Musa.' Pakon geupeubuet nyan? Mangat Timotius—atawa cit geutanyoe mandum—bèk gundah meunyo ureueng jeuhet nyan jiteuka. Sabab meunyo na ureueng lagèe nyan bak jameun Musa, dan teuma na ureueng lagèe nyan bak masa nyoe, kon hai anèh meunyo awaknyan na cit di teungoh-teungoh geutanyoe. Sampoe 'an jinoe, Chrysostom. Saban lagèe bak masa-masa seungsara nyang ka leupah, bah pih le ureueng jeuhet, teutap le cit ureueng nyang jroh, saleh, ngon suci; meunan cit bak masa seungsara nyang keuneulheueh jinoe, lamkawan ureueng jeuhet nyang le nyan, na cit ureueng-ureueng nyang jroh. sabab kon mandum ureuëng nyan keudéh that, kon mandum tamak keu péng, kon mandum sombong, kon mandum bangga droë, kon mandum tukang peulèe haba, kon mandum hana ta'at keu ureuëng chik, kon mandum hana meusyukur, kon mandum hana adé, kon mandum hana gaséh sayang, dan la'én-la'én. tapi mantong le that ureuëng nyang jeuët ta teumèe jinoe nyang kon ureuëng nyang meunang keudroe, kon tamak keu péng, kon sombong, kon bangga, kon tukang peulèceh, atawa nyang la'én lagèe nyan: malah, awaknyan rendah haté, leumbôt, hana meuhajat bak donya, beutôi-beutôi meunyeunoe bak Tuhan, saleh lam tingkah laku ngon cara udép, hamba-hamba beutôi Tuhan, ngon patôt meuteumèe keuseulamatan keukai.
Sabab ureuëng nyang peugah bahwa uroë-uroë keuneulheuëh ngon masa-masa suah nyang jipeuteuka lé ureuëng jeuheut nyan jitham ureuëng beu seulamat di banda-banda ngon di gampông-gampông, ureuëng nyan jimeusèë.
PEURATÉAN KEU-2
Peue 'uroe-uroe keuneulheueh' nyang jikheun nyan ka jipeujeuet geurija-geurija Allah jeuet keu kuil-kuil ngon kandang kuda mantong?
Meunyo, meunurôt ajaran sesat golongan, 'uroe-uroe keuneulheueh' nyan jipeuubah Geurija Allah jeuet keu kuil ngon kandang mantong: teuma, phon that dari awai iman nyang suci lam Almaseh, dari jameun Rasul-rasul, hana meusaboh pih Geurija Allah di yup langèt, tapi mandum nyan nakeuh kuil ngon kandang mantong; saweueb uroe-uroe keuneulheueh ka geupeuphôn dari masa Isa geuduek di ateueh bumoe lamkawan manusia, dan dari masa Rasul-rasul.
Uroe-uroe keuneulheueh ka geupeuphôn deungon masa Isa udép di ateueh bumoe; Rasul Suci Paulus geupeusaksi hai nyoe, geupeugah: 'Watee ka sampoe bak masa nyang ka geupeuteuntèe, Allah geukirém Aneuk Tunggai Gobnyan, nyang lahé dari sidroe ureueng inong' ([287] ). 'Akhé jameun'—nyan keuh, uroe-uroe keuneulheueh—lagee nyang geupeujeulaih lé Santo Basilius si Rayeuk lam du'a Gobnyan sigohlom geuteurimong Komuni, geupeugah bak Almaseh: 'Hai Aneuk, saban zat ngön Bapak hana awai ngön saban keukai ngön Gobnyan, kareuna gaséh sayang nyang raya lam uroe-uroe keuneulheueh nyoe Droeneueh ka neucok rupa manusia dan neusaléb.'
Uroe-uroe keuneulheueh ka geupeuphôn bak masa Rasul-rasul, lagèe nyang geupeugah lé Santo Yohanes Teologos: 'Hai aneuk-aneuk, ka trôk keuh jameun keuneulheueh; dan lagèe nyang ka gata deungo bahwa si Dajjal nyan teuma teuka, jinoe ka le that dajjal-dajjal ubit nyang ka jiteuka'[288] ; dan gobnyan geupeugah lom bhah si Dajjal nyan: 'Nyang ka gata deungo bahwa jih nyan teuma teuka, dan jinoe jih nyan ka na di donya'[289] . Nyan keuh Rasul suci nyan nyang, bak masa udep gobnyan, geutuléh bahwa uroe-uroe keuneulheueh ka toë that dan bahwa Dajjal ka na lam donya.
Sabab, meunurot pikeran skisma, dari jameun Almaseh ngon Rasul-rasul sampoe 'an jinoe—kira-kira 1.700 thon atawa leubeh—Dajjal ka jikuasa donya, dan geurija-geurija Allah hana tom jeuet keu geurija, tapi sabe jeuet keu kuil ngon kandang nyang soh; dan sakramen-sakramen nyang jipeulaku di dalam nyan hana tom jeuet keu sakramen: sabab masa uroe-uroe keuneulheueh ka teungoh teujadi phon dari jameun Almaseh ngon Rasul-rasul sampoe 'an jinoe. Teuma, meunyo tapike ngon tapeugah haba lagèe nyan nakeuh buta that, jeuet peuhanco roh, ngon sesat. Sabab ka teuturi that, phon dari jameun Rasul-rasul, geupeudong geurija-geurija Tuhan di sigala pat nyang teuka iman nyang suci; dan di ateueh banmandum nyan Konstantinus Agung, raja Kristen nyang phon, lheueh geupeucahya droe geuh dan geupeucahya keurajeuen geuh deungon iman nyang suci, geupeuleubeh that peuneudong geurija-geurija Allah, geupeudong saboh geurija di Yerusalem di ateueh jirat Almaseh, di Roma di ateueh jirat Rasul-rasul, ngon di banda-banda la'én: peuneudong geurija-geurija suci, nyang geupeuphôn bak masa nyan, mantong teutap na sampoe 'an jinoe nyoe deungon rahmat Allah di nanggroe-nanggroe Kristen, dan hana sagai na ureueng nyang geukheun geurija-geurija Allah nyan cit kuil atawa kandang, bah pih ka geupeugah bahwa uroe-uroe keuneulheueh ka toe.
Sabab ureuëng-ureuëng Brynians nyan meusulet watee jipeugah bahwa bak uroe-uroe keuneulheueh nyoe geurija-geurija Tuhan teungoh geuubah jeuet keu teumpat suci nyang soh ngon lumbông.
PEURATÉAN NYANG KEU LÉE
Bak watèe nyang pat ka geupeujeuet geurija-geurija Tuhan nyan keu kuil-kuil biasa?
Sapeue rumoh jeuet geukira lagee nyan meunyo ka reuloh ngon ka rhöt, atawa, bah pih hana reuloh, hana soe tinggai di dalamjih, hana geukunci atawa geujaga lé soe mantong, tapi jeuet jitamong lé mandum ureueng nyang liwat, ban ureueng ngon beulatang; bak watèe nyan, rumoh nyan beutôi-beutôi jeuet geukheun, ngon nakeuh: tapi meunyo saboh rumoh, bah pih hana soe tinggai di dalamjih, teutap geukunci ngon geujaga mangat bek na soe reuloh, rumoh nyan hana jeuet geukheun rumoh, tapi geukheun rumoh nyang na ureueng po.
Meunan cit, harôih tateupeue hai nyoe meunyang keu geurija-geurija suci Allah: meunyoe na nyang ka reuloh that sampoe hana jeuet le geupeuna ibadah di dalamjih; atawa meunyoe na nyang, bah pih hana reuloh, teutapi hana geupeuna pujoe keu Allah nyang sibeuna jih di dalamjih kareuna saboh-saboh seubab, atawa kareuna gasien, teutapi geukunci ngon hana geupeubiyeu reuloh: geurija lagèe nyan jeuet tapeusaban lagèe saboh kapel ubit; teuma nyan kon kapel nyang paléng ubit, meunan cit kon saboh kandang; sabab geurija nyan jipeureuhate ngon jikalon lé Po Teuh Allah dari ateueh.
Di Keurajeuën Rusia na geurija-geurija lagèe nyan; nibak nyan, na ladôm nyang, kareuna ka reuloh that, ka hana le geupeumulia Allah lagèe nyang seuharôihjih, seudangkan nyang la'én, bah pih hana reuloh, teutap seungap hana su meunyanyi kareuna gaséh ureuëng ramèe ngon paderi; saweueb di keusaneun rohani geutanyoe na padum-padum boh gampông nyang, ateueh peurintah Raja, ureueng gampông nyan ka geupinah u da'irah la'én; paderi-paderi, hana soe dukông lé awaknyan, ka geutinggai geurija-geurija nyan, teuma geurija-geurija nyan teutap geukuncô dan geupeubiyeu reuloh: gereja-gereja nyan, alangkah meupaloe, jinoe ka lagèe teumpat ibadah biasa mantong, teudong hana meunyanyi, teuma jih nyan kon teumpat ibadah nyang paléng meureundah; sabab tiep-tiep gereja ngon teumpat nyang geupeukhusuih keu Po Teuh Allah, phon bak uroe geupeukhusuih nyan, na saboh rahmat Po Teuh Allah nyang na di dalam jih. Sabab lam Kitab Perjanjian Lama na saboh teumpat di sinoe Santo Yakobus, watèe geujak-jak, geuteungeut dan geukalon saboh lumpoe nyang ajaib—saboh reunyeun nyang trok u langèt deungon malaikat-malaikat geu'ek geutrôn di ateueh nyan; teumpat nyan na rahmat Allah, sabab watèe Yakobus geubeudoh, gobnyan teuhireuen that dan geupeugah: 'Nyoe nakeuh teumpat nyang that meuhoreumat; nyoe kon teumpat biasa, tapi rumoh Allah, dan nyoe nakeuh pinto langèt'[290] : leubèh that lom, bak Zaman Barô, teumpat-teumpat dan geurija-geurija nyang geupeukudus lam Geurija Allah—bah pih hana geumeulagu—tapi teutap na hadérah rahmat Allah. Kamoe teumèe kisah nyoe lam kitab Santo Sophronius, Patriark Yerusalem, nyang meujudul *Limonar* (nyan makna jih *Kebon Bungong*), nyang lam Bab 4, teutuléh lagèe nyoe: Abba Leontius, abbot biara bapak kamoe nyang suci Theodosius, geupeugah bak kamoe, geukheun: lheueh geupeulét ureueng-ureueng bijaksana dari Lavra Barô, ureuëng-ureuëng bijaksana dari Origen, bapak-bapak Ortodoks nyang meuteumpat di Lavra Barô nyan, dan lôn pih meuteumpat disinan sajan awaknyan di Lavra Barô nyang sama nyan. Bak saboh uroe Aleuhad, lôn jak u geurija keu lôn teurimong Peujabat Suci; dan watee lôn tamong, lôn kalon sidroe Malaikat teungoh geudong di blah uneun meubèe, dan, kareuna that teumakot, lôn woe u bilék lôn, di sinan teuka su nyang geupeugah bak lôn: 'Seujak meubèe nyoe ka geupeusucoe, lôn ka geuyue tinggai di sinan.' Geutanyoe tapeureulèe hai nyoe: bah pih ureueng sesat Origenis ka tinggai di sinan sigohlom Bapak-bapak Ortodoks dan geupeuna ibadah sesat awaknyan, teutap meunan, mezbah nyan, nyang ka geupeukhusuih keu Po Teuh Allah lé ureueng Ortodoks dari phon-phon that, sabe na Malaikat Po Teuh Allah nyang na di sinan. Lom, lam kitab nyang sama, bak Bab 10, na teutuléh bhah Abba Barnabas si rahéb, nyang tinggai di guha-guha Krueng Yordan, dan nyang geupeudong saboh mèh kurubeuen lam guha gobnyan dan geupeusucèe jih; Óh ka tinggai di sinan padum-padum thon, gobnyan geupinah u Lavra, nyang geuturi ngon nan Pirgia (gobnyan geupinah keunan saweueb sakét bak gaki gobnyan, nyang na durôh jitamong, jeuet keu borok nyang parah, dan gaki gobnyan ka meululôh). Óh lheueh gobnyan geutinggai guha nyan, sidroe rahéb la'én nyang meuhajat keuneuk tinggai lam guha gobnyan, jitamong u dalam dan jikalon Malaikat Tuhan teungoh geudong bak bineh méék seumbahyang nyan, laju rahéb nyan jipeugah bak Malaikat nyan: 'Peue neupeubuet disinoe?' Malaikat nyan geujaweueb: 'Seubab teumpat-teumpat nyoe ka geupeukudus, nyan ka geupeujok bak lôn lé Tuhan.'
Hai nyoe jipeuleumah bahwa bah pih saboh geurija, kareuna saboh-saboh seubab, hana su meunanyi, teutap na rahmat Po Teuh Allah ngon na sabe Malaikat nyang jaga geurija nyan. Beutôi bahwa saboh geurija, nyang hana su meunanyi, jeuet tapeusaban lagèe saboh teumpat suci biasa; teuma, meunyo tapeuranggi jih nyan cit teumpat suci biasa, nyan na desya, sabab desya meunyo tapeugah jih nyan gudang. Sabab Santo Hippolytus di yup nyan geukheun geurija-geurija Allah, watee kosong, nyan 'lumbông', tapi gobnyan cit geupeusaban jih nyan lagèe kuil ubit, geungui ungkapan: 'geurija-geurija Allah,' kheun gobnyan, 'akan lagèe kuil ubit'. Teuma, ureuëng-ureuëng meupecah belah, saweueb banci keu geurija-geurija Allah, deungon niët jahat, hana jipeusaban geurija nyan deungon lumbông, tapi malah jipeunyata bahwa nyan nakeuh lumbông, sira jipeugah: 'geurija nyan nakeuh lumbông'. Dan hana that anèh meunyoe awaknyan jikheun geurija-geurija nyang hana meulagu nyan seubagoe lumbông; teuma nyang anèh nakeuh awaknyan hana malèe. Sabab awaknyan hana sagai teumakot geukheun kon mantong teumpat ibadah sederhana lagèe kandang, tapi cit geukheun kandang-kandang Tuhan—nyang di dalam nyan geupeulaksana pujian keu Tuhan siuroe-uroe, geupeuna kurban hana darah, ngon geupeulaksana mandum sakramen Kristen—seubagoe 'kandang'; kandang-kandang nyan kheueh nyang paleng le geukheun lé ureueng-ureueng meupecah belah nyan seubagoe 'kandang'.
Teuma kamoe, meunurot kitab Santo Sophronius nyang ka geuseubôt di ateueh, meunan cit meza kurubeuen Po Teuh Allah, nyang teudong hana kurubeuen atawa meunanyi, na saboh rahmat ilahi ngon lindôngan malaikat nyang na di dalamjih: Leubeh-leubeh lom keuh geurija-geurija Tuhan, nyang na di banda ngon di gampông, nyang hana soh tapi tiep uroe teuisoe deungon pujoe keu Tuhan ngon peurayaan Ibadah Suci; geurija nyan teuisoe deungon rahmat Tuhan, dan kon cit candi atawa kandang, tapi candi-candi suci Tuhan, teumpat tinggai malaikat, teumpat meugumpôi ureuëng-ureuëng suci, teumpat meulindông ureuëng-ureuëng meuiman, teumpat suci keu peupuléh sakét rohani, rumoh-rumoh Tuhan dan pintô-pintô syuruga.
Sabab ureuëng-ureuëng skisma nyan meusulet watèe jikheun geurija-geurija Tuhan, nyang na di banda ngon di gampông, nyan cit kuil atawa lumbông biasa.
Seulaén nibak nyan:
Geurija-geurija Allah nyan laju jeuet keu kuil biasa meunyo, deungon izin Allah, peu keuh na penindasan nyang teuka ateueh Geurija Allah dan meza-meza peuseumah Allah jipeukuto lé ureueng sesat, atawa na serangan lé bansa luwa nyang jireuloh dan jipeuhanco banda-banda ngon gampông-gampông; Bak masa-masa lagèe nyan, geurija-geurija Tuhan, nyang ka jireupah ngon jipeuhancô, keubit-keubit ka jeuet keu teumpat ibadah biasa mantong; bahkan, ka jeuet lagèe kandang guda atawa teumpat guda jipeulara. Sabab ureuëng Agaria, nyang jeuët keu seudeh até ureuëng Kristen, jipeutamong guda-guda jih u dalam geurija-geurija Tuhan dan jipeukuto geurija nyan ngon meubagoe macam kuto. Watee nyan keuh teupeunoh ayat lam Zabur: 'Hai Tuhan, bansa-bansa ka jitamong u dalam warisan Droeneueh; ka jipeukuto geurija Droeneueh nyang suci'[291] .
PEURATÉAN KEUPEUET
Ka trôk watee jih di nanggroe Rusia, bak geurija-geurija di banda ngon di gampông-gampông geupeujeuet keu teumpat seumbah ngon kandang kuda mantong?
Geutanyoe tapeugah bahwa keurusakan geurija-geurija Tuhan nyan teuka, meunan dari ureueng-ureueng sesat nyang jipeususah ngon jipeunindéh Geurija Tuhan, meunan cit dari serbuan bansa luwa nyang jipeuhancô bandum.
Di nanggroë Rusia, dari phôn that baptisan sampoë 'an jinoë, gohlom na sagai-sagai teuka kuwasa sesat atawa pemberontakan lagèë nyan ateuëh Geurèja Allah nyang jeuët jipeumeunang droë ateuëh Ortodoksi dan jipeukuto meza Tuhan; keucuali na padum-padum boh aliran sesat nyang ka lheueh jipeuleumah droe si'at, jipeucaci geurija-geurija suci ngon jikheun nyan cit kuil ngon kandang; nyan keuh Strigolniki dari Pskov, nyang teuma geupeugah leubeh le di yup nyoe. Nibak banda rayeuk Novgorod teuka ureuëng Yahudi barô—nyang jinoe jithèe deungon nan Brynyans—nyang jipeucaci geurija-geurija Tuhan dan jipeurunoe ureuëng ramèe bék jak u geurija keu meudo'a.
Na cit seurangan lé sukèe luwa nanggroe u nanggroe Rusia: bak masa Batu Khan, dan lheueh nyan ureueng Agaria ka jiseurang tanoh Rusia meupadum go ngon hana teusangka-sangka; meunan cit, na seurangan lé ureueng Polandia u keurajeuen Strigino, dan lheueh nyan. Bak masa-masa jahat di Rusia, di ladôm teumpat, geurija-geurija Tuhan—nyang cit teumpat ibadah ngon kandang—ka jipeuhancô ngon jipeukuto lé ureuëng luwa.
Teuma bak masa jinoe, lam Keurajeuen Rusia Raya, nyang geulindông lé rahmat Po Teuh Allah, geutanyoe goh lom takalon keurusakan lagèe nyan ateueh geurija-geurija Po Teuh nyang geupeugöt lé seurangan ureueng luwa, bah pih geutanyoe tadeungo haba prang; Po Teuh mantong nyang teupeue peue nyang akan teujadi singoh. Teuma, meunyo deungon izin Po Teuh Allah—seubab desya geutanyoe—hai nyan teujadi jinoe cit, kon mandum geurija di sigala teumpat akan soh, dan nyan kon teujadi bak tiep-tiep watèe; teuma, nyan teujadi cit bak teumpat-teumpat dan watèe-watèe nyang ka teuntèe, saban lagèe awan badèe, nyang jiseutöt lé geulanteue ngon kilat, jiliwat bak watèe ngon teumpat droejih. Seumoga Tuhan geupeuseulamat geurija-geurija Gobnyan nyang suci di sigala teumpat nibak mandum keuhancôran.
Teuma, saweueb ureuëng-ureuëng meupecah belah nyan hana jipeugah bhah keurusakan geurija-geurija Tuhan lagèe nyang kadang-kadang teujadi—kon nyan meulalu keukerasan bid'ah atawa invasi luwa nanggroe—teuma jipeugèt haba la'én nyang jeuheuet meulalu keujahélan droe jih, jikheun geurija-geurija Tuhan—nyang kön hancô teuma peunoh deungon pujoe keu Tuhan—cit seubagoe kuil ngon kandang. Ngon sabab nyan, wajéb keu geutanyoe, bak geutangkai keujahatan awaknyan, phon-phon that tapeuleumah brat that penganiayaan nyang jiteuka ateueh Geurija Allah, dan meunan cit geutangkai keucaman awaknyan.
Jeum'at Allah, nyang ka meuluwah ban sigom donya, geurasa peunindasan deungon cara nyang khusuih: meukadangkala bak saboh beunagi mantong, meukadangkala bak ban sigom jih. Gereja geurasa peunindasan siladôm watee di saboh nanggroe geupeurani, seudangkan di nanggroe la'en teutap aman; di saboh keurajeun geutindéh, geupeuzalém, ngon geupeukureueng, seudangkan di keurajeun la'en meukeumang beubaih ngon ureueng nyang jitamong lam meutamah le. Meunan keuh keadaanjih bak masa jinoe: Geurija Allah geupeurunoe di nanggroe-nanggroe Yunani, geupeuhimpét lé bansa Turuki, seudangkan di nanggroe-nanggroe Rusia, syukô keu Allah! Gopnyan goh lom geupeurunoe.
Ban saboh Geurija, teuma, ka jialami penganiayaan bak masa-masa phôn jih, bak masa Rasul-rasul ngon lheueh nyan, sampoe bak masa Konstantinus jipeuteumèe pencerahan, na kira-kira lhèe reutôh thôn; saweueb ban sigom donya bak masa nyan Geurija Almaseh geupeuraniaya, geupeuseungsara, geupeuburôk nan, ngon geucoreng ngon darah syahid nyang hana teukira, di timu ngon di barat, di utara ngon di seulatan. Ban saboh Geurija teuma geurasa lom siksaan nyang lagèe nyan bak uroe-uroe akhir donya, bak masa Dajjal; sabab di ban sigom bumoe, ureueng Kristen nyang seujati teuma geupeususah ngon geupoh lé ureueng nyang seumah Dajjal, ngon geurija-geurija Tuhan teuma geupeuhanco: tapi bak masa jinoe—bah pih geukheun masa keuneulheueh—gohlom na lom penganiayaan lagèe nyan ateueh banmandum Geurèja Allah di sigom alam, seula'én bak ladôm-ladôm mantong, di nanggroe-nanggroe teuntee (lagèe Yunani); sabab masa teuka Dajjal nyang seubeutôijih gohlom trok.
Teuma keu ureuëng-ureuëng skisma, nyang meungaku bahwa teuka Dajjal ka rap that, dan nyang geukheun geurija-geurija Allah—nyang goh lom hancô—cit seubagoe kuil ngon kandang, dan nyang geucok narit Santo Hippolytus seubagoe bukti keu keutahuan meungutôk awaknyan keudroe, lôn jaweueb:
Makna nyang beutôi nibak narit Santo Hippolytus nyan nakeuh teuma trok saboh masa, di banda-banda ngon gampông-gampông, geurija-geurija Tuhan teuma jeuet keu seungap, lagèe kuil biasa, hana lé ibadah ngon peuseumahan; Santo Efrem pih ka geupeugah haba nyan sigohlomjih. Teuma gata, hai ureuëng nyang salah tafsir dari Bryn, nyang salah meumakna narit Bapak-Bapak Kudus, gata teungoh meusulet ngon meukhianat keu iman Bapak-Bapak Kudus nyan nyang gata peucaya ngon gata peusampoe ajaran gobnyan; sabab gobnyan ka geupeugah ngon trang ngon jeulah bahwa teuka Almaseh Palsu nyan akan deuh teurasa lé pancaindra, lagèe nyang phon-phon ka geupeugah lé gobnyan; tapi gata, hai ureuëng sesat Brynski, nyang salah tafsir narit Bapak, gata meusulet dan teungoh tapeuleumoh iman Bapak-bapak suci nyan nyang gata peucaya dan gata peusampoe ajaran gobnyan; sabab gobnyan deungon jeulah dan trang geupeugah bhah teuka Almaseh Palsu lam donya nyata, lagèe nyang phon-phon geupeuthèe lé gobnyan; Gata keudroe pih na tapeugah bahwa, bahpih jinoe (watee Almaseh Palsu goh lom teuka secara fisik), geurija-geurija Tuhan nyan cit ka jeuet keu kuil-kuil. Jadi, nilai keudroe lé, soe nyang leubeh get tapeucaya: Bapak-bapak Suci, nyang geupeugah keubeunaran, tapi gata peugah bahwa bah that jinoe (bah pih Dajjal goh lom teuka lam tubôh), geurija-geurija Allah nyan lagèe teumpat ibadah biasa mantong. Cuba neupeunilé keudroe, soe nyang leubèh göt tapeucaya: Bapak-bapak Kudus, nyang geupeugah haba nyang beutôi, atawa gata nyang meusulet dan neulawan keubeunaran lagèe ureueng lawan lembing? Sabab bah pih gata kalon bahwa geurija-geurija Allah nyan kon soh, kon cit candi biasa, atawa kandang, tapi nakeuh candi-candi Tuhan, nyang peunoh deungon pujoe keu Allah dan sabe na kurubeuen hana darah di dalamjih: tapi gata hana teugon cit bak peugah nyan cit candi biasa ngon kandang. Dan gata takalon, tapi gata meusulet, hana tapateh keu mata gata keudroe; sabab keujeuheutan gata ka jipeubuta mata gata, sampoe bah pih gata takalon, gata hana takalon, dan bah pih gata tadeungo, gata hana tapham, dan lam keujeuheutan sesat gata nyan gata teuma binasa.
Teuma kamoe peugah bahwa, bah pih nyoe nakeuh uroe-uroe keuneulheueh, dan bah pih ka rap abéh masa, watee keu abéh masa nyan goh lom trok keu geutanyoe, seulaén nibak tanda-tanda nyang ka geupeugah sigohlom nyan ka teujadi, lagee nyang deuh teukalon nibak feureuman Tuhan keudroe, lam Injil Matius, bak away bab 98: watèe Gobnyan teungoh geuduek di Bukét Zaitun, murib-murib Gobnyan geujak bak Gobnyan sidroë-droë, geupeugah, 'Peugah bak kamoe, pajan mandum hai nyoe teujadi? Dan peu keuh tanda teuka Droeneueh dan tanda abéh masa nyoe?' Laju Isa geujaweueb gobnyan: 'Beu-atè-atè, bèk sampoë na soë peusisat gata. Sabab ramèe ureuëng teuma teuka deungon nan Lôn, sira jipeugah, "Lôn keuh Almaseh," dan jipeusisat ramèe ureuëng.' Gata teuma tadeungo haba prang ngon suwara prang; bek teukeujot, sabab hai nyan ka teuntèe teujadi, teuma nyan kon ujôngjih[292] . Lam Markus, bak phôn ayat 58: 'Ramèe ureuëng teuma teuka deungon nan Lôn, jipeugah, "Lôn nyoë Kristus," dan awaknyan teuma jipeusatôk ramèe ureuëng.' Teuma meunyo gata deungo haba prang ngon suwara prang, bek teumakot; sabab hai nyan musti teujadi dilee, teuma akhe jih goh lom[293] . Lam Injil Lukas, bak away bab 105: 'Beu waspada, bek sampe gata sesat; sabab le ureueng teuka deungon nan Lôn, jipeugah, "Lôn keuh ureueng nyan," ngon "Watèe ka rap"; bek gata seutot awaknyan.' Teuma, meunyo gata deungo haba prang ngon karu, bek teumakot: sabab hai-hai nyan harôh teujadi leubeh dilee, teuma uroe keuneulheueh gohlom lom trok[294] . Peureulèe kheueh feureuman Tuhan nyoe: prang ngon karu harôh teuka leubeh dilee, teuma nyan kon keuneulheueh, kon keuneulheueh, gohlom lom keuneulheueh. Sabab prang ngon karu ka na disinoe, dan ka na disinoe seugohlom geutanyoe; tapi uroe nyang paléng akhe goh lom trok; nyan kon uroe akhe; uroe-uroe nyan goh lom trok watee geurija-geurija Allah di mandum donya akan geupeususah ngon geupeuhanco, sabab Dajjal goh lom trok lam tuboh, lagee nyang ka geupeugah yoh masa dilee, ngon agama Kristen, nyang geupeuseulamat le rahmat Allah, goh lom hanco. Sabab barô bak watèe nyan keuh geurija-geurija Allah teupeukosong, watèe Dajjal jiteuka dan jipeutalô agama Kristen; sabab jih nyan akan jipoh maté ureuëng-ureuëng nyang hana sujud keu jih, seudangkan nyang la'én harôh jipluëng u gunong-gunong, u padang pasé ngon u guha-guha; dan nyang la'én lom, lheueh jikalon mukjizat-mukjizat si Dajjal, akan teupikat haté dan jiseutot jih: bak watèe nyan keuh geurija-geurija Allah akan hancô, dan lam geurija-geurija nyan akan jiubah jeuët keu kuil-kuil ngon kandang-kandang beulatang mantong. Teuma jinoe, deungon rahmat Almaseh, geurija-geurija Gobnyan nyang suci di nanggroe Rusia gohlom jeuet keu seungap, meunan cit hana ka meu-ubah jeuet keu gudang biasa; ibadah mantong geupeuna di dalam nyan, kurubeuen hana darah geupeuseumah, dan mandum sakramen ureueng Kristen geupeulaku hana meugantoe; kon na soe peugadoh nan Almaseh di nanggroe-nanggroe Rusia, kon na soe peuniyaya atawa siksa ureueng Rusia kareuna Almaseh, kon na soe theun ibadah di geurija, dan kon na soe theun peulaksanaan sakramen-sakramen Kristen; iman Kristen mantong meukeumang subô di nanggroë Rusia nyoë, dan Almaseh, Tuhan kamoe nyang seubeutôijih, geupeumulia, dan nan Gobnyan nyang that suci geuhoreumat di teungoh-teungoh ureuëng Kristen, dan Feureuman Tuhan geupeusampoe hana meuhalang di mandum geurija. Dan Santo Hippolytus deungon trang geupeugah: bahwa watee Dajjal geuduek bak singgasana gobnyan nyang sah, maka geurija-geurija Allah akan meumo deungon ratôk nyang that meuhôi, sabab hana lé teuma geungui keureubeuen atawa bubôk ukô bak dalam geurija nyan, dan hana cit ibadah la'én nyang meunurôt haté Allah nyang teuma geupeulaku; maka geurija-geurija suci nyan akan jeuet lagèe gudang boh kayèe, dan Tubôh ngon Darah Kristus nyang meuhareuga hana geupeuleumah bak uroe-uroe nyan (Antikristus); ibadah akan piyôh, dan beuet Kitab Suci hana teudeungo lé[295] . Sampoe 'an sinoe nyan kheun Hippolytus. Meunan cit, Santo Efrem geupeugah bahwa mandum nyoe akan teujadi bak masa Dajjal, dan hana sigohlom Dajjal teuka: sabab watee jih jiteuka, jih nyan akan jipeuphancô geurija-geurija suci dan jipeujeuet nyan keu teumpat suci biasa mantong; sampoe jih nyan jiteuka, gohlom trok watee jih, watee di banda-banda ngon gampong-gampong di bansigom donya, geurija-geurija Tuhan akan soh, jeuet keu teumpat suci ngon kandang beulatang biasa mantong[296] .
Ngon lagèe nyan, keusalahan ajaran sesat Brynski ka deuh trang teubuka; jinoe awaknyan jipeugah bahwa watèe keu keurusakan Geurija ngon keu jiubah jeuet keu teumpat ibadah biasa ngon kandang ka trok, keucuali meunyo lam keugilaan awaknyan awaknyan jikira: Sabab lam droe geutanyoe, geurija-geurija Allah nyan lagèe Taman Eden ngon syuruga di ateueh bumoe; watèe geutanyoe teudong disinan lam tubôh, geutanyoe meubayang droe teudong di syuruga ngon pikeran, ngon haté geutanyoe geupeu'ék ubak Tuhan geutanyoe.
PEURATÉAN KEULIMONG
Bak uroe-uroe nyang ka abéh nyoe, pakon na padum-padum droe gembala jeuet keu srigala?
Dan narit Santo Hippolytus nyan—'Ureuëng jaga keuleumbuë jeuët lagèë srigala'—nyan beutôi; saweueb bak masa udép gobnyan ka geukalon uroe singoh dan geupeugah haba keuhai masa-masa nyang teuma teuka lheueh gobnyan: dan haba gobnyan ka beutôi teujadi keuhai padum-padum droe ureueng peulara, kon mandum; dan jinoe teungoh teujadi keuhai ladôm ureueng, kon mandum; dan singoh teuma teujadi keuhai ladôm ureueng, kon mandum.
Kata-kata Santo Hippolytus ka teujadi keu padum-padum droe gembala nyang lagèe srigala; sabab bak masa gobnyan mantong udép na le that uskup ngon imam sesat: Eudoxius, Patriark Konstantinopel Arian, Macedonius, Patriark Konstantinopel, sidroe ureueng nyang lawan Roh Kudus, ngon nyang la'en di meubagoe keupemimpinan nakeuh uskup ngon imam: na nyang Eutikhian, na nyang Dioskorianis, ngon anggota klèrèk la'en nyang na pandangan sesat: gopnyan-gopnyan gembala nyan nakeuh srigala.
Teuma, bak masa nyang saban nyan na cit paderi-paderi nyang saleh; ngon na santo-santo nyang rayeuk, miseu jih Santo Nikolaus si Peungakuan Iman, Santo Spyridon, ngon nyang la'en-la'en, nyang meucahya lagèe cahya di donya—paderi-paderi nyoe kon srigala, teuma paderi nyang beutôi, nyang geupeureubôh nyawöng geuh keu biri-biri geuh.
Malah jinoe, peuneugah Santo Hippolytus ka teujadi keuhai padum-padum droe gembala nyang lagèe srigala. Soe keuh awaknyan? Beu waspada keu ureuëng-ureuëng nyang hana jipeuduli keu kamèng nyang ka jipeurèntah keu awaknyan, atawa nyang, deungon jipeuleumah udep droe nyang jeuheut dan brok, jipeusisat kamèng-kamèng jih, atawa nyang deungon sengaja jipeurunoe hai-hai nyang jeuheut, dan ngon nyan meutanggông jaweueb ateueh binasa kamèng-kamèng jih; atawa nyang peubuet ajaran sesat ngon jipisah droe nibak Geurija Almaseh, jiba ureueng laen u dalam ajaran sesat, saban lagee ulèe-ulèe peucah belah: Capito, Abakum, Lazarus, Nikita si Munafeq, ngon nyang laen-laen sajan awaknyan. Dan sampoe 'an jinoe mantong le that ureueng lagèe nyan; ladôm nibak awaknyan, nyang jeuet keu paderi, ka jitinggai geurija ngon rumoh droe, jijak u rumoh-rumoh ureueng meupecah belah, seudangkan nyang la'én, bah pih tinggai di geurija droe ngon deungon munafeék jiaku droe ureueng ortodoks, teutap mantong jimeurancang deungon ureueng meupecah belah nyan ngon seutuju deungon awaknyan, dan jisöm serta jipeubiyeu buet-buet salah ureueng-ureueng lam paroki jih, nyang ka jipeusatôh lé ureuëng-ureuëng bèda nyan, awaknyan jipeusom ngon jipeumudah ureuëng nyan; gembala-gembala nyan nakeuh srigala beutôi nyang jikab kawanan Almaseh ngon jipajôh jiwa-jiwa biribiri Almaseh.
Teuma, kon mandum paderi di banda ngon di gampông nyan lagèe nyan; kon mandum nyang lalè, kon mandum nyang peusatôh ureuëng la'én, kon mandum nyang peurunoe buet jeuheut, kon mandum nyan ahli bid'ah; tapi leubeh le nakeuh gembala nyang seubeutôijih, nyang peuduli keu keuseulamatan jiwa manusia, nyang jeuet keu conto rot narit ngon buet lam hudép nyang saleh, nyang jaga iman nyang suci ngon hana cacat, nyang hana jipeudamèe ureueng sesat, tapi malah jipotong awaknyan—lagee anggèeta tubôh nyang ka beukah—dari tubôh Geurèja; gembala-gembala nyoe kon srigala, tapi gembala nyang seubeutôijih.
Meunan cit, narit Santo Hippolytus akan teujadi bak uroe-uroe singoh: bahwa akan na paderi lagèe srigala, tapi hana mandum; sabab bahpih bak masa Dajjal keudroe, lagèe na ureueng biasa nyang teupedaya, meunan cit na paderi nyang teupedaya na ladôm nyang sesat dan jiikôt si Dajjal, seudangkan nyang la'én hana sesat tapi teutap geulawan jih, geupeusaran ureuëng la'én dan geupeukong iman nyang suci: keu ureuëng-ureuëng dari kalangan ulama nyang, ka sesat, jiseutoet si Dajjal, gopnyan keuh sidroe-droe ureuëng peulara nyang jeuet keu srigala; tapi ureuëng-ureuëng nyang bertahan keu Almaseh sampoë keu tumpah darah, awaknyan keuh nyang teubukti seubagoë gembala nyang seujati. Ureuëng-ureuëng nyang meu-aku nan Almaseh ngon imam-imam nyang syahid—nyang geupeugah lé Santo Hippolytus: 'Meubahgia kheueh ureuëng-ureuëng nyang bak watèe nyan geulawan si tukang siksa, sabab awaknyan akan leumah leubèh rayek, leubèh meugah, ngon leubèh mulia nibak para syahid nyang phon-phon'; saweueb meunyo martir-martir phôn geupeutalô hamba-hamba Antikristus, awaknyan teuma geupeutalô Aneuk Keuhancôran nyan keudroe dan meunang[297] . Sifeuek nyan kheueh nyang geupeugah lé Hippolytus.
Sabab narit Santo Hippolytus keuhai padum-padum droe (kon mandum) gembala nyang lagèe srigala nyan beutôi. Teuma, guru-guru sulet ngon ahli-ahli bid'ah dari Bryn, nyang geukheun mandum rohani nyan 'srigala', nakeuh ureueng meusulet lagèe aneuk-aneuk bapak sulet, nakeuh syètan; sabab meunyo, meunurot narit-narit jih nyang meucaci nyan, banmandum rohani nyan nakeuh srigala, teuma hana lé biribiri Almaseh di donya nyoe, dan Almaseh pih hana Geupeudong Geurija Gobnyan di bumoe, nyang Gobnyan keudroe nakeuh Ulèe jih; dan Ulèe nyan teuma hana anggèeta, hana tubôh Geurija Gobnyan—bagian nyang paléng utama, nakeuh rohani, nyang ka jipeu-ubah jeuet keu srigala. Teuma nyan kon lagèe nyan, dan hana sagai-sagai akan jeuet lagèe nyan; sabab sampoe 'an akhir zaman, kawan biribiri Kristus ngon ureueng-ureueng nyang jaga kawan biribiri Kristus nyan akan teutap na, bah pih le nyang akan jiplueng dan jipeupisah dari gandom lagèe bulèe; teuma hana mandum: bulèe nyan akan jipoh lé angèn, teuma gandom nyan akan teutap na di ateuh aleuh; saban lagèe bak masa Isa: le that murib-murib gobnyan nyang jiwoe u likôt dan hana lé jijak sajan gobnyan. Laju Isa geukheun bak Duwa Blah droe nyan, 'Peu keuh gata mandum pih keuneuk jak cit?' Simon Petrus geujaweueb gobnyan, 'Tuhan, bak soe teuk kamoe meujak? Droeneueh na feureuman nyang jeuet keu udép keukailife[298] .'
PEURATÉAN KE-6
Peu keuh Tuhan geupeulilèh muka Gobnyan dari ureuëng-ureuëng nyang seutia, meunan di banda meunan cit di gampông, sabab ka rab watee akhé ngon masa meuseungsara?
Keu tapeuphôm hai nyoe leubèh jeulah, bah ta seumakèe dilee konsep 'watèe': peu makna 'watèe bala', dan pajan teuka jih?
Geutanyoe harôh tapham 'masa murka' nyan lam makna nyang khusuih:
'Masa su'ah' nyang phon nakeuh masa nyang jipeujuang prang ateueh Almaseh Tuhan Keudroe ngon ateueh Geurija Gobnyan nyang suci, nyang ka geuteubôh ngon darah Gobnyan nyang meuhareuga.
Masa cobaan nyang keudua nakeuh masa nyang meuprang kon ateueh Tuhan Keudroe, tapi ateueh manusia mantong; tapi nyan teutap jeuet keu geupeususah até Tuhan, saweueb nyan meulawan peurintah Tuhan nyang geularang geutanyoe peususah ureueng laén.
Bak masa cubaan nyang phon, awaknyan akan banci keu nan Isa Almasih, dan akan jikeujar Geurija Gobnyan nyang suci, dan akan jisiksa ngon jipoh maté ureuëng-ureuëng nyang meuiman keu Almaseh; keuhai masa nyoe Almaseh ka geupeugah yoh masa dilèe: 'Sigohlom mandum nyan, awaknyan akan jipeuduek jaroe ateueh gata dan jipeususah gata, jiseurah gata uapan keu majelis-majelis dan penjara, dan jiba gata uapan keu raja-raja ngon gubernur-gubernur ateueh nan Lôn; dan gata akan jibenci lé mandum ureueng ateueh nan Lôn' ([299] ); dan lom: 'Awaknyan akan jiseurah gata uapan keu peudeuh dan jipoh gata maté' ([300] ).
Teuma, bak masa nyang la'én nakeuh masa peunyeuksaan nyang brat, kon kareuna Isa Almaseh, teuma kareuna hareuta donya; sabab tiep-tiep ureueng jimita keupeunténgan droe jih keudroe dan meuh'eut keu teuhoreumat, teupujoe, meukuwasa, ngon kaya leubèh nibak ureueng la'én; kareuna nyan, bansa jibeudoh lawan bansa dan keurajeuen lawan keurajeuen, dan teujadi karu lam nanggroe. Bak masa nyang la'én nyan, na keususahan keu ureuëng ramè, peunindasan ateuëh ureuëng gasien, peunyeungsaran ateuëh ureuëng nyang hana meusalah, dan na le that buët meucue, meureampah, keukerasan, ngon hana adé; dan kareuna sabab nyan, masa lagèe nyan nakeuh masa bala.
Nyang phon nibak masa-masa brat nyan, nyang jilawan Almaseh, Po Teuh Allah, ngon Geurija Almaseh, ka teujadi bak masa ureueng-ureueng nyang keujam nyang seugolom nyan: Diocletian, Maximian, ngon nyang la'en; dan hai nyoe akan teujadi lom bak masa Dajjal, nyang akan teuka lam tubôh nyang beutôi-beutôi (kon lagèe nyang jipeugah lé ureueng Brynians, cit lam makna rohani mantong); bak watèe nyan, lom teuma, nan Almaseh Tuhan akan jibenci, dan Geurèja Gobnyan jikeujam, dan ureueng-ureueng nyang seutia akan jipoh; tapi jinoenyoe masa nyan goh lom teuka keu geutanyoe, seulaén nibak nanggroe-nanggroe Kristen nyang ka jikuasa lé ureuëng Agarian. Dan di nanggroe Rusia, deungon rahmat Allah, iman nyang suci nyan goh lom jipeususah; hana soe siksa atawa poh maté kareuna Isa, meunan cit hana soe paksa soe keu jipeugah Isa, teuma kamoe mandum deungon saboh su jipumulia Isa Tuhan kamoe, nyang meupeurintah siumu masa deungon Bapak ngon Roh Kudus.
Teuma na saboh masa la'én nyang leubeh keujam, nyang jibeudoh ateueh syèdara droe jih keu jilawan peurèntah Po Teuh Allah, jipeukaru ureuëng ramè, jimita alasan keu meudakwa, jipeususah ureuëng ramè, jipeunindéh ureuëng gasien, jipeususah ureuëng nyang hana salah, jireupah, jiculék, ngon jipeubuet nyang hana adé ngon keukeurasan; masa keujam nyan nakeuh masa jinoe, lagee nyang takalon, ka teuka ateuh geutanyoe, dan nyoe kon saboh hai nyang hireuen: sabab ka patot (meunurot feureuman Almaseh) bahwa hai-hai nyoe teujadi dilee, tapi kon akhe jih keudroe[301] .
Di sinoe geutanyoe akan ta kalon narit Santo Hippolytus.
Santa Hippolytus geupeugah lam khutbah gobnyan nyang ka geuseubôt: bah kheueh ureuëng nyang tinggai di banda ngon di gampông sadar pakriban brat that masa ngon uroe-uroe nyan teuma[302] .
Nibak narit Santo Hippolytus nyan, ureuëng-ureuëng sesat Bryn, meulalu reucitan droëjih, jipeusaban ngon masa jinoë bhah hai-hai nyang hana jituléh lé Santo Hippolytus; sabab awaknyan jipeugah: 'Di banda ngon gampông, masa jinoë ka brat that; sabab Tuhan ka geupeupaléng muka Gobnyan nibak banda ngon gampông, dan hana lé keuseulamatan di banda ngon gampông.'
Teuma kamoe, seubagoe ureuëng meuiman, ka lheueh kamoe seulidek beutôi-beutôi bhah nyoe, akan kamoe anggap nyan nakeuh 'masa seungsara raya' nyang phon, watèe prang geupeulancarkan ateueh Almaseh Tuhan Keudroe ngon Geurèja Gobnyan nyang Suci. Peuëkeuh bak watèe nyan Tuhan geupaléng muka Gobnyan dari banda-banda ngon gampông-gampông—nyan makna jih, dari ureuëng-ureuëng meuiman nyang tinggai di banda-banda ngon gampông-gampông? Meunyoe Gobnyan geupaleng muka Gobnyan dari ureueng-ureueng seutia bak watèe nyan, ka teuntèe Gobnyan geupaleng cit muka Gobnyan dari geutanyoe jinoe; teuma meunyoe Gobnyan hana geupaleng muka Gobnyan bak watèe nyan, ka teuntèe Gobnyan hana cit geupaleng muka Gobnyan dari geutanyoe jinoe.
Meunyoe keu Geurija Kristus nyang phôn-phôn—pakriban brat that masa nyan, deungon na penganiayaan ateueh ureueng-ureueng nyang meuiman keu Kristus—soe nyang hana jiteupeue hai nyan? Soe mantong nyang hana jiteupeue hai nyoe, beu jibaca Kitab Kisah Rasul-rasul ngon kisah-kisah penderitaan para syahid, dan awaknyan akan meurunoe. Bak masa-masa nyang that suah nyan, le ureueng akan jipeugah, meunurot Brynsky, bahwa Tuhan ka geupeupaleng muka Gobnyan dari ureueng-ureueng nyang tinggai di banda ngon di gampong, saweueb awaknyan hana jiplueng u padang pasé; teuma nyan kon lagee nyan. Jak ta pike keu syahid St. Stefanus, sidroe diaken phôn, di Yerusalem: bak watèe gobnyan teungoh geupoh ngon batèe lé ureueng Yahudi, gobnyan geukalon langèt teuhah, ngon Tuhan Kristus geudong di langèt nyang teuhah nyan, teungoh geukalon gobnyan syahid[303] . Meunan kheueh Tuhan geukalon hamba Gobnyan bak masa meudeurita nyan, bak watèe gobnyan geurasa sakét di banda Yerusalem; dan sira geukalon ureuëng nyan, Gobnyan geukalon cit u banda Yerusalem nyang jeuët keu tukang poh nyan; u banda nyang ka jilhom Nabi-nabi ngon jiseurah Aneuk Allah keu maté; u banda nyang ka jipoh Rasul-rasul. Teuma Gobnyan geukalon u banda nyan kon sabab keujahatan jih, teuma keu sabab hamba-hamba Gobnyan nyang seutia nyang teungoh meudeurita di sinan; dan Gobnyan hana geupaling muka dari hamba-hamba Gobnyan saweueb, bak masa nyang brat nyan, awaknyan hana geuplueng u gunong-gunong ngon padang pasé, meunan cit hana geusom droe lam guha; teutapi Gobnyan geukalon awaknyan ngon muka nyang peunoh rahmat, saban lagèe Gobnyan geukalon ureueng syahid nyang phon nyang teungoh geureubôt, nyang hana geusom droe, deungon beurani geudong geulawan siratôh droe ureueng Yahudi demi Tuhan gobnyan. Jadi, peu kheueh nyang harôh tapatéh watèe Santo Petrus geupeutamong lam penjara; watèe Rasul Yakobus geupoh ngon peudeueng Herodes; watèe Yakobus nyang la'én, nyang geukheun syèdara Tuhan, geupeureubah dari ateueh bubông Geurija; peu keuh Tuhan hana geukalon dari ateueh langèt keu banmandum keujadian nyang teungoh teujadi di Yerusalem? Dan lagèe Gobnyan geukalon awaknyan, meunan cit Gobnyan geukalon ban saboh banda nyan, ateueh mandum ureueng meuiman ngon nyang hana meuiman; ateueh nyang meuiman nyan seubagoe hamba Gobnyan, ateueh nyang hana meuiman nyan seubagoe musôh Gobnyan; geugaséh keu nyang meuiman nyan, dan geupeuampon nyang hana meuiman nyan meulalu saba Gobnyan; kon geubalah dindam droe atawa geupeuhanco awaknyan, tapi geupreh awaknyan meutobat. Meunan cit, ateueh banda-banda ngon teumpat-teumpat la'én di manöe syahid-syahid nyang hana teukira geuderita demi Almaseh; peuë kön Almaseh Tuhan, bak watèe nyan, geukalön dari langèt ateueh buet-buet awaknyan, geupeukong awaknyan lam penderitaan awaknyan ngon geupeusiap keu awaknyan mahkota keumuliaan syuruga? Meunan cit, watee masa nyang brat nyan jiteuka lom deungon teuka Dajjal keudroe lam tuboh, peu keuh Tuhan, deungon muka nyang peunoh rahmat, hana geukalon u banda-banda ngon gampong-gampong—nyan nakeuh, u hamba-hamba Gobnyan di banda-banda ngon gampong-gampong—nyang teungoh geutheun bala kareuna Isa? Peuëkeuh Gobnyan geukalon cit keu ureuëng-ureuëng nyang ploe u gunong ngon padang pasé, dan meusom lam guha? Teuma pakri ngon ureuëng-ureuëng nyang, di teungoh-teungoh banda ngon gampông, deungon beurani geupeungaku Almaseh dan geupeuabéh umu geuh keu Gobnyan—peuëkeuh Gobnyan geupeureumoh awaknyan? Peuëkeuh Gobnyan geutinggai awaknyan? Peuëkeuh Gobnyan geupaléng muka dari awaknyan? Kon meunan sagai; teuma Gobnyan leubeh lom meubelas kaséhan, leubeh lom meugaséh sayang, ngon leubeh lom geupeurati bak geupeu-arah muka Gobnyan nyang paléng meucahya ngon mata Gobnyan nyang paléng meugaséh sayang nyan keu ureuëng-ureuëng nyang meudeurita deungon teubuka demi Gobnyan, nibak keu ureuëng-ureuëng nyang meusom di gunong ngon padang pasé keu jipeuplueng droe nibak meudeurita. Sabab sidroe teuntra leubeh geugaséh lé komandan jih watee jih meujuang deungon gagah meulawan musôh nibak watee jih jiplueng dari prang ngon jisom droe. Dan keu Almaseh Tuhan geutanyoe, sidroe syahid leubeh geusuka, nyang peutuwoe darah jih keu Gobnyan, nibak sidroe ahli tapa nyang meukeureuja di padang pasé; kareuna sabab nyan, gambaran syahid di syeuruga leubeh manyang, leubeh trang, dan leubeh meuhoreumat nibak gambaran ahli tapa.
Meunyo ka tapike hai nyoe—bahwa saban lagèe bak masa cubaan phôn, watee prang jipeulancarkan ateueh Almaseh Keudroe ngon Geurèja Gobnyan, dan lagèe nyang akan teujadi lom di yup Dajjal—Almaseh hana geupaling muka Gobnyan, dan hana cit akan geupaling muka Gobnyan, dari banda-banda dan gampông-gampông ureueng saleh, nyan makna jih, dari hamba-hamba Gobnyan nyang tinggai di banda-banda dan gampông-gampông: geutanyoe tapeugah deungon yakin nyang peunoh bahwa, bah pih lam masa cobaan nyang keudua nyoe, watee manusia jibeudoh ateuh syedara droe jih deungon jilawan peurintah Po Teuh Allah, jipeuteuka prang ngon karu, dan jipeunindéh ngon jiseungsara ureueng gasien, Tuhan Po Teuh hana geupeupaleng muka Gobnyan dari banda-banda ngon gampong-gampong, nyan nakeuh, dari hamba-hamba Gobnyan nyang seutia nyang tinggai di banda-banda ngon gampông-gampông, nyang keunong musibah, disiksa ngon geubri beuban; teuma Gobnyan geukalon awaknyan ngon rahmat nyang leubeh rayek nibak ureuëng-ureuëng nyang hana meulindông di padang pasé, ngon nyang hana geutheun musibah atawa siksa lagèe nyan.
Salah saboh contohjih nakeuh bansa Israel di Meusé. Nyan nakeuh masa nyang brat that keu umat Allah di sinan; sabab ureuëng Meusé jipeususah bansa Israel ngon keusukaran, dan jipeujeuet udep awaknyan meudeurita ngon keureuja nyang brat[304] dan bansa Israel meudengung di yup beuban keureuja awaknyan: teuma, saweueb brat that masa nyan, peuëkeuh Allah geupeulilèh muka Gobnyan dari umat Gobnyan? Pat kön Gobnyan leubèh geupeu-arah muka rahmat Gobnyan keu awaknyan, lagèe nyang geupeugah bak hamba Gobnyan Musa: 'Ka Lôn kalon keusangsian umat Lôn di Meusé, dan ka Lôn deungo su meulakèe tulông awaknyan'[305] .
Meunyo gata, hai ureuëng Brynyans, di guha-guha gata nyang teuduek di padang pasé, udép deungon teunang ngon seungap, hana soe peukaru, hana soe peususah, ngon hana soe peungeut, dan meuharap muka Tuhan geupaling bak gata, kiban lom keuh kamoe, nyang meudeurita di banda-banda ngon gampông-gampông, nyang jiteugon ngon jipeusalah, hana putôh asa ateueh rahmat Tuhan, tapi meuharap hana syak lé bahwa Tuhan pih geukalon kamoe, dan geukalon mandum keususahan ngon keuseudihan kamoe, dan geupeuleumah rahmat keu geutanyoe, lagèe sidroe ayah nyang penyayang nyang, bak masa-masa nyang brat nyoe, geupeudisiplin ureueng-ureueng nyang geugaséh dan geuhukôm ureueng-ureueng nyang geuteurimong.
Teuma gata, nyang na di luwa Geurija Ortodoks, nyang plueng dari persekutuan Almaseh, dan nyang hina Tubôh ngon Darah Almaseh lagèe saboh hai nyang keuji, teuma gata bangga bahwa Almaseh Tuhan tinggai lam droe gata; Leubeh-leubeh lom kamoe, nyang na lam Geurija Gobnyan nyang suci, nyang teurimong Tubôh Gobnyan nyang paleng suci ngon Darah Gobnyan nyang peuhidép udep meulalu Komuni Suci, yakin ateueh keuhadiran Gobnyan di teungoh-teungoh kamoe, ngon meuiman bahwa Gobnyan hana geutinggai kamoe, ngon hana geutinggai kamoe bak masa ukeue, meunurot janji Gobnyan nyang hana meupaleng: 'Lôn hana Lôn tinggai gata, dan hana Lôn peutubôh gata' ([306] ); dan lom: 'Peu na sidroë mak jituwoë aneukjih nyang barô lahé, atawa hana jimeusyan keu aneuk dalam kandôngan jih? Bah pih sidroë ureuëng inong jituwoë, Lôn hana Lôn tuwoë keu gata,' kheun Tuhan ([307] ). Nyan keuh janji-janji Allah lam Kitab Suci nyang na bak geutanyoe ureueng nyang seutia; nyan geupeukong that harapan geutanyoe bahwa Allah hana geutinggai geutanyoe bak masa meuseungsara. Teuma meunyo, meunurôt haba gata nyang meucaci, Po Teuh Allah geutinggai kamoe, hamba-hamba Gobnyan nyang seutia, maka firman Po Teuh Allah—nyang ka geumeujanji hana geutinggai kamoe—hana beutôi; teuma leubèh patôt gata meusulet nibak Po Teuh Allah hana beutôi. Gata meusulet, dan gata teutap meusulet, lagèe nyang ka gata meurunoe nibak bapak sulet; teuma Tuhan kamoe, nyang beutôi, hana geutinggai kamoe lam masa susah.
Teuma sigoe treuk, gata nyang ka meupaleng dari Allah bak watee kamoe lam seungsara nyang paleng brat, teuma gata bangga watee gata peugah haba keu droe gata keudroe—peunilé keudroe gata soe nyang mahkota jih paleng meugah: ureuëng-ureuëng nyang teunang, tinggai hana teuganggu lam seungap padang pasé, atawa ureuëng-ureuëng nyang, di banda ngon gampông, geutheun bala ngon peunindasan lam masa susah nyoe, sira geupeugah syukô keu Tuhan? Peuë na gata teupeuë peuë masa susah nyoe di banda ngon gampông? Na saboh dapu atawa beulangöng nyang geungui lé Po Teu Allah keu geu-ujoe ngon geupeusucé meuh rohani Gobnyan, geupeugah bhah hamba-hamba Gobnyan lagèe nyang teutuléh: 'Po Teu Allah geu-ujoe awaknyan dan geurasa awaknyan patôt keu Gobnyan, lagèe meuh geu-ujoe lam dapu' ([308] ). Keu gata nyang tinggai di padang pasé, gunong, ngon guha, bah pih gata pike droe gata nyan keuh meuh, gata kön meuh nyang seujati, tapi leubèh lagèe bijèh meuh, nyang teusom lam jeroe bumoe, nyang kön meuh nyang samporeuna, tapi cit bijèh meuh nyang na di teumpat-teumpat teusom bumoe: Teuma kamoe, nyang geupeuderita ngon geupeususah lé masa-masa brat di banda ngon di gampông, nyan lagèe meuh murni, nyang geu-uji ngon geupeusucèe lé apui cubaan lam tungku; ngon kamoe meuharap bahwa Tuhan hana geupeulilèh muka Gobnyan dari kamoe sabab masa-masa brat nyoe, teuma ka geupeu-arah muka Gobnyan u arah kamoe, ngon geukalon keusabaran ngon syukô kamoe. Peuë hana gata teupeuë bahwa Geurèja nyang Suci meukeumang bak masa penindasan ngon bala, lagèë bungong lili? Sabab tiep-tiep jiwa nyang seutia nyang sabé ngon syukô ateuëh bala ngon keusosahan nyang geukirém lé Po Teu Allah—ngon nyang teuka lé masa nyang brat nyoë—nyan agông that bak mata Po Teu Allah ngon meukeumang bak halaman Po Teu Allah geutanyoë. Sabab soe mantong nyang teutap sabé sampoe 'an akhé, nyan keuh nyang teupeuseulamat: dan soe mantong nyang jinoe jipula deungon meumo, singoh di sinan jipöt deungon meugeumbira. Peu na gata teupeue pakon Tuhan geupeubiyeu masa meuseungsara jiteuka ateueh hamba-hamba Gobnyan nyang seutia, nyang tinggai di banda ngon di gampông? Gobnyan geupeubiyeu nyan, kon keu geupeulheueh muka Gobnyan nibak awaknyan, tapi keu geupeusiap keuseulamatan nyang leubeh get keu awaknyan. Sabab meulalu bala bak masa nyang brat nyoe, desya-desya hamba-hamba Allah geupeugleh, , dan geupeulayang lagee sekam nibak gandom; dan mako nyang paleng meucahya geurajut keu ureueng-ureueng nyang meudeurita dan sabar meunghadapi kesusahan. Sabab Tuhan, nyang geukalon dari langèt u ateueh keusangsaraan ngon penderitaan hamba-hamba Gobnyan, dan geukalon keutabahan awaknyan, geupeusiap keu awaknyan pahala nyang leubeh rayek nibak keu ureueng nyang hana meudeurita atawa meutheun keususah. Peuëkeuh gata pike bak masa jinoë hana syahid di banda-banda ngon gampông-gampông, lagèe nyang na bak masa dilèe? Padum na ramèe ureuëng nyang jinoë pih jiteungoh sakét hana meusaláh, jikurông lam beusoe, jiseksa, jipeulaku brôk, jipoh maté, ngon jipoh sampoë maté di mahkamah; banmandum ureuëng nyan, lam keusuciyan droëjih, nakeuh syahid-syahid Almaseh; sabab bahpih awaknyan hana meudeurita keu sabab Almaseh, teutapi kareuna keusuciyan droëjih nyan awaknyan geugaséh lé Almaseh, dan geuanggab patôt teurimong mahkota syahid dari Gobnyan; saban lagèe ureuëng-ureuëng suci nyang meudeurita di Rusia, Gleb ngon Boris, ngon Santo Dimitri Tsarevich, geuanggap layak: bahpih awaknyan hana meudeurita demi Almaseh, awaknyan teutap geupeumulia meusajan ngon syahid-syahid suci; meunan cit deungon ureuëng-ureuëng nyoe, nyang jinoe mantong meudeurita hana adé, nakeuh syahid. Peu keuh Tuhan geupaling muka Gobnyan dari ureuëng-ureuëng nyan ngon dari hamba-hamba Tuhan lagèe nyan nyang tinggai di banda ngon gampông di teungoh-teungoh bala? Peu keuh Gobnyan hana geukalön cit geutanyoe, nyang meuhati ngon jiran geutanyoe, nyang meunafah ngon meudo'a keu awaknyan? Keubit Gobnyan geukalon geutanyoe, dan lagèe Gobnyan geubri rahmat keu ureuëng nyang meudeurita hana deungon salah droe jih, meunan cit Gobnyan geubri rahmat keu ureuëng nyang meuharô ateueh penderitaan nyan.
Kareuna tafsiran gata, hai Brynyan, ateueh narit-narit Hippolytus nyan salah, gata peugèt-peugèt hai nyang hana geutuléh lé Santo Hippolytus, seakan-akan, kareuna brat that masa jinoe, Tuhan ka geupeupaleng muka Gobnyan dari banda-banda ngon gampông-gampông.
PEURENÉHAN KEUPITÔH
Bak jameun jinoe, peu keuh Tuhan tinggai cit di padang pasé? Dan peu keuh Gobnyan geuteurimong do'a cit dari padang pasé? Dan peu keuh Gobnyan geupeuseulamat cit ureueng nyang tinggai di padang pasé?
Santa Hippolytus, bak geupeugah bhah masa Dajjal, geupeugah bahwa ureuëng Kristen nyang seutia, nyang akan seulamat nibak jaroe Dajjal, akan jimeusom lam gunong-gunong ngon lam guha-guha di padang pasé, disinan, deungon ië mata dan haté nyang hancô, awaknyan akan meudo'a bak Tuhan nyang geugaséh manusia; dan Gobnyan akan geupeulheueh awaknyan dari jareueng jih, geupeuseulamat awaknyan dari cubaan jih nyang brat, dan deungon cara nyang hana deuh geulindông awaknyan deungon jaroe Gobnyan.
Nibak narit-narit Hippolytus nyan, ureuëng sesat Bryn jitarék keusimpulan lagèe nyoe keu masa tanyoe jinoe ngon keu geutanyoe: Tuhan akan geupeuseulamat ureuëng-ureuëng nyang meulindông ngon meudo'a di ateuëh gunong, di padang pasé, ngon di dalam guha; tapi Gobnyan hana geupeuseulamat ureuëng nyang hana meulindông di gunong, padang pasé, atawa guha, tapi nyang tinggai di banda ngon gampông; sabab Allah tinggai cit di biara-biara suntoë geutanyoë, geudeungö cit do'a geutanyoë, dan geupeuseulamat cit geutanyoë.
Disinoe ureuëng nyang salah tafsir nyan meusulet dua go:
Phôn, bahwa Santo Hippolytus hana geutuléh keu masa jinoe, tapi keu uroe-uroe paléng akhé, nyang teuma teuka bak masa Dajjal; tapi awaknyan geupeusabé nyan keu masa jinoe, bak masa narit-narit Isa nyang ka geuseubôt di ateueh mantong teungoh teujadi: 'kon keuneulheueh'[309] , 'kon keuneulheueh sagai-sagai'[310] .
Kebohongan keudua nakeuh, saweueb Santo Hippolytus hana geutuléh nyoe, awaknyan geupeusalah keu gobnyan meulalu tafsiran awaknyan nyang ka bengkok. Sabab Hippolytus hana geutuléh bahwa bak uroe-uroe keuneulheueh ureueng harôh udép di padang pasé mantong, meunan cit hana geutuléh bahwa Tuhan akan geupeuseulamat ureueng nyang meusom di gunong-gunong, padang pasé, ngon guha mantong, seudangkan ureueng nyang hana meusom tapi tinggai di banda ngon gampông hana geupeuseulamat: Gobnyan hana geutuléh bhah nyan, tapi nyan nakeuh hasé karangan guru-guru palsu nyang meupecah belah. Maka, pahamilah keuhai seulamat nyang geutuléh lé Santo Hippolytus: sabab na, bak saboh sisi, na seulamat keukai keu jiwa nibak azab keukai, nibak jaroe-jaroe syètan—nyang jinoe hana deuh takalon—nyang meuh'eut jipeuseksa ureuëng meudesya keu siumu masa; dan, bak sisi la'én, na cit seulamat siat keu tubôh nibak azab siat, nibak jaroe sidroe ureuëng peu-azab nyang deuh takalon, nyang siat mantong. Dan watee Santo Hippolytus geupeugah bhah keuseulamatan ureuëng-ureuëng nyang, bak masa Dajjal, akan jimeusom lam gunong-gunong, guha-guha, ngon padang pasé, gobnyan geupeunyata keuseulamatan awaknyan dari azab donya, dari jaroe si tukang azab nyang deuh takalon, Dajjal, nyang meuhajat jipeususah tubôh awaknyan ngon jipoh tubôh-tubôh awaknyan. Hai nyoe deuh that geupeuleumah lam narit Hippolytus nyang ka geuseubôt di ateueh, nyang akan geuulang lom disinoe; gata, teuma, deungo kheueh ngon bijaksana. Hippolytus geupeugah: le that ureueng akan jiplueng dari tipèe jih (Dajjal), saweueb awaknyan akan jiteupeue jerat fitnah jih ngon keubanggaan pujôk jih; dan awaknyan akan jipeuplueng droe nibak jaroe jih, jimeusom lam gunong-gunong ngon lam guha-guha, dan ngon ië mata ngon haté nyang hancô awaknyan akan meudo'a bak Tuhan nyang geugaséh keu manusia; dan Gobnyan akan geupeuplueng awaknyan nibak jerat-jerat jih, geupeuseulamat awaknyan nibak cubaan jih nyang kreueh, dan ngon cara nyang hana deuh geulindông awaknyan ngon Jaroe Gobnyan[311] . Sampoe 'an nyan kheueh nibak Hippolytus. Nyoe jeulah that bahwa Santo nyan geupeugah bhah peuseulamatan donya, atawa peulheueh tubôh nibak jaroe ngon azab si tukang azab nyang deuh takalon si Dajjal, nyang jimeu'useuha keu jipeungeut ureueng-ureueng pilehan Po Teuh Allah u dalam cubaan desya nyang brat, nyang jipeutunyok awaknyan keu jiseumah jih, atawa keu jipeuseksa ngon jipeuhanco awaknyan.
Hai nyoe pih nyata teuk dari narit Santo Efrem, nyang geupeugah meunoe: Keu le ureueng suci, watee awaknyan meusapat bak masa nyan, lheueh jideungo keuhai teuka ureueng jeuhet nyan, akan jiteubiet ie mata lagee krueng deungon jimeudesah ubak Po Teuh Allah nyang Suci, jilakèe seulamat nibak uleue nyan, dan akan jiplueng deungon sigra u padang pasé, dan jimeusom lam gunong ngon lam guha[312] . Sampoe disinoe haba Santo Efrem. Peureuhate kheueh narit Ephrem nyoe: 'beu seulamat nibak uleue'—nyan nakeuh, nibak jaroe-jaroe Dajjal. Hai nyoe nyata that deungon narit Hippolytus ngon Ephrem, sabab ban dua guru nyan hana geupeugah bhah azab neuraka, tapi bhah jaroe Antikristus nyang jipeuseksa; meunan cit kon bhah keuseulamatan dari jaroe syaitan nyang hana deuh takalon, nyang keuseulamatan nyan ureueng-ureueng suci nyan, deungon iman awaknyan nyang suci ngon udep nyang meunurot Tuhan, ka teujamin: tapi awaknyan (Hippolytus ngon Ephrem) geupeugah bhah peulheuh siat nibak ureueng nyang peu-azab nyang deuh takalon ngon azab nyang deuh takalon, nyakni, geupeulheuh nibak uleue, nibak Dajjal, mangat bek jipeu-azab lé jih, atawa jipaksa untôk jikuwoe nibak Kristus Tuhan. Keu ureuëng-ureuëng nyang geupiléh lé Po Teu Allah nyang teumakôt keu siksa nyan dan geupluëng u padang pasé, u gunong-gunong, u guha-guha, padang pasé, gunong-gunong, ngon guha-guha nyan keuh teumpat peulindôngan atawa peulupasan siat keu tubôh awaknyan, di sinan awaknyan teupeuseulamat nibak Dajjal nyang jipoh tubôh tapi hana ék jipoh roh; tapi keu ureuëng-ureuëng la'én nyang geupiléh lé Po Teu Allah, ureuëng-ureuëng nyang deungon hana teumakot geutém teurimong sangsara keu geulindông Isa, hana geuteurimong peulupasan si'at keu tubôh awaknyan nibak sangsara nyan; awaknyan akan geupoh maté. Teuma, pahala keukaih keu awaknyan akan geupeukalèe meupadum go lipat, dan awaknyan akan geupeumulia leubèh that nibak ureuëng-ureuëng nyang meulindông di padang pasé, gunong-gunong, ngon guha-guha; sabab akan na ureuëng-ureuëng di banda-banda ngon gampông-gampông nyang hana jipluëng u gunong, guha, atawa padang pasé keu jimeusom, teuma awaknyan akan beuhe geudong keu Almaseh Tuhan awaknyan, geupeukorban nyawong keu Gobnyan.
Gata akan peugah: Santo Efrem geupeugah: 'Gunong-gunong ngon bukét-bukét, meunan cit bak kayèe lam padang, akan meumoë; dan dua benda langèt deungon bintang-bintang jih pih akan meumoë keu bansa manusia, sabab banmandum ka meusapat jipaléng droë dari Po Teuh Allah nyang Suci, Nyang Peujeuet banmandum peukara, dan ka jitinggai reunyeun iman'[313] : dan la'én-la'én. Sabab bak uroe-uroe Dajjal, hana soe pih di banda-banda ngon gampông-gampông nyang akan bertahan keu Tuhan gobnyan, meunan cit hana nyang peuseulamat roh droe jih rot peuseulamat nyang keukai; sabab, meunurôt narit Efrem, mandum ureuëng akan meupaleng dari Tuhan nyang Suci, teuma cit ureuëng-ureuëng nyang na di padang pasé mantong nyang akan teupeuseulamat.
Lôn jaweueb: Ureuëng-ureuëng nyang hana teuga lam iman, dan hana na gaséh sayang nyang seujati keu Almaseh Tuhan, banmandum nyan akan jipaléng dari Tuhan nyang Suci; teuma ureuëng-ureuëng nyang teuga lam iman dan nyang beutôi-beutôi gaséh keu Tuhan hana akan jipaléng dari Gobnyan; dan saweueb leubèh ramè ureuëng nyang paléng dari Tuhan nibak ureuëng nyang hana, dan jumeulah ureuëng nyang binasa akan leubèh le nibak ureuëng nyang seulamat; ngon sabab nyan geupeugah bahwa mandum ureuëng akan meupaléng: narit nyoe nakeuh lagèe gaya Nabi Zabur, nyang geupeugah: 'Mandum ka meupaléng; mandum ka jeuët keu hana meuhareuga'[314] , dan la'én-la'én. Nyan makna jih: 'Bandum ka sesat', tapi bak watee nyang saban na cit ureueng-ureueng nyang hana sesat dari Allah, miseu jih nabi Natan, ngon Daud peunuléh Zabur nyan keudroe, ngon hamba-hamba Allah nyang laen nyang teusom, nyang hana awaknyan hana jameun nyang ka lheueh na, meunan cit hana nyang teuma na, saban lagee bak masa nabi suci Elia, nyang geupeugah: 'Lôn sidroe sagai nyang tinggai'[315] ; Teuma Tuhan geupeugah bak gobnyan bahwa na tujôh ribèe droe hamba Gobnyan nyang teusom nyang hana sujud bak Baal[316] ; banmandum geupeugah ka jipaling muka dari Tuhan, teuma le cit nyang teurumpok nyang hana jipaling muka. Meunan cit, Santo Efrem geupeugah bahwa bak masa Dajjal mandum ureuëng akan jipaling muka dari Po Teu Allah nyang Suci, mandum awaknyan, sabab jumeulah awaknyan hana teukira; teuma ureuëng nyang jumeulah leubèh dit nyang hana jipaling muka nyan hana geukira lamkawan ureuëng nyang le that ka murtad; sabab mandum ureuëng akan jipaling muka, keucuali bacut sagai nyang hana. Sabab meunyoe hana ureuëng-ureuëng nyang seutia lagèe nyan bak Tuhan di banda-banda ngon gampông-gampông bak masa nyan; maka soe keuh nyang geupeugah lé Santo Hippolytus lam narit nyang ka lheueh kamoe seubôt di ateueh: 'Meubahgia,' kheun gobnyan, 'keuh ureuëng-ureuëng nyang bak watèe nyan geudong geulawan si tukang seungsara (nyan keuh, si Dajjal), sabab awaknyan akan geupeuleumah leubèh rayek, leubèh meugah, ngon leubèh mulia nibak martir-martir phôn'[317] , ngon la'én-la'én. Meunyoe, bak masa Dajjal, hana di banda-banda ngon gampông-gampông hamba-hamba Allah nyang teudong kong keu Tuhan gobnyan ngon geupeukorban nyawong keu Gobnyan, teuma soe teuk nyang akan geutanda lé Malaikat ngon cap Allah nyang udep, nyan nakeuh, saléb nyang suci di ateueh dahé awaknyan[318] , mangat awaknyan jituri seubagoe hamba-hamba Allah dan meubida nibak hamba-hamba syaitan ngon ureuëng-ureuëng nyang seumah Dajjal? Keubit ka nyata bahwa bak masa Dajjal, na ramèe that ureuëng di banda ngon di gampông nyang jeuët keu hamba-hamba pilihan Po Teuh Allah, nyang meunurôt até Tuhan geuh, geu-useuha keu nan Geuh nyang suci, ngon geupeuseulamat roh geuh keu keuseulamatan keukai.
Teuma meunyoe, bah pih bak masa nyang paleng brat that masa peumeurèntahan Dajjal, na hamba-hamba nyang geupiléh ngon ureuëng-ureuëng nyang geusuka lé Po Teuh Allah di banda-banda ngon gampông-gampông, nyang peuseulamat roh droëjih meulalu peuseulamatan keukai, teuma soe nyang jeuët jitham nyan, bak masa jinoë nyang brat—nyang goh lom masa Dajjal, tapi bak masa seugolom Dajjal, dari jeuet cit, di banda-banda ngon di gampông-gampông, keu hamba-hamba pilihan ngon ureueng-ureueng suci Allah, nyang peureulèe keu seulamat jiwa awaknyan? Sabab manusia, makhluk nyang na akai, nyang geupeujeuet meunurôt rupa Allah, nyan na keukuasaan ateueh pilehan keu seulamat droejih; lagèe nyang ka na keukuasaan bak masa u likôt, meunan cit na keukuasaan jinoe, ngon akan teutap na keukuasaan singoh.
PEUNIMANGAN KEULAPAN
Peu keuh keuseulamatan jiwa manusia geupeuteuntèe lé watèe ngon teumpat?
Saweueb ureuëng Brynians, meulalu ajaran sulet awaknyan, jipeugah bahwa bak uroe-uroe keuneulheueh nyoe, keuseulamatan nyan geupeuteuntèe keu ureuëng nyang tinggai di padang pasé, seudangkan keu geutanyoe nyang tinggai di banda ngon gampông hana keuseulamatan; ngon nyan, peureulèe that ta seulidek peu keuh keuseulamatan manusia nyan geupeuteuntèe lé watèe atawa lé teumpat.
Na watee jih, watee nyan watee ngon teumpat bandua nyan jeuet jitulông keu seulamat: meunyoe watee nyan damè ngon teumpat nyan seungap; teuma seulamat nyan kon bak watee atawa teumpat; sabab bah pih bak watee nyang damè ngon seungap, le nyang binasa, ngon bak teumpat nyang seungap, nyang suwôn, le cit nyang rhët lam binasa desya nyang rayek. Jadi, bak peu keuh keuseulamatan geutanyoe nyan? Bak haté ngon bak Po Teuh Allah. Bak haté nyang meukeuheundak, nyang geupeuphon, nyang geuwoe bak Po Teuh Allah; ngon bak Po Teuh Allah nyang geubantu, nyang geukeurija sama, ngon nyang bak akhéjih geupeujeuet nyang jroh.
Sabab meunyoe keuseulamatan jiwa nyan ka geupeuteuntèe lé saboh watèe nyang khusuih, pakri jeuet martir Afrika, nyang geupeuringati bak tanggai 8 Desember lam Prolog, nyang ka geutheun penderitaan keu Almaseh bak jaroe ureueng-ureueng Arian, ka rhët lam desya nafsu dan keuhilangan rahmat Po Teuh Allah? Sabab gobnyan hana geupeubeungèh Almaseh Po Teuh Allah bak masa pengejaran ngon penderitaan. Teuma, bah pih jih geupaksa keu jipeuteuka murka Gobnyan, watee masa teunang ngon damè ka trok, jih jipeuteuka murka Almaseh meulalu zina jih; dan jih nyan, nyang lheueh lidah jih geupotong mantong jeuet jimeututoe deungon jeulah, ka jeuet keu bisu lheueh rhot jih, kareuna ka geutinggai lé rahmat Po Teuh Allah. Masa meuseungsara hana jipeusurông syahid nyan keu meudesya; teuma masa damè ngon teunang pih hana jitham gobnyan keu udép suci hana meudesya, hana jipeusurông keu meudesya. Sabab keuseulamatan jiwa nyan hana teugantông bak masa; dan hana soe nyang jeuet peugah bahwa bak masa dilèe na keuseulamatan, teuma jinoe hana lé, dan hana cit teuma na bak masa ukeue; soe nyang brani peugah haba lagèe nyan? Konkeuh nyan sabab awaknyan hana meuiman bahwa Tuhan, Peuseulamat umat manusia, nyang ka na dari dilee, nyan saban cit jinoe, dan akan saban cit bak masa ukeue, dan Gobnyan nakeuh Tuhan nyang sidroe sagai keu siumu masa? Sabab Gobnyan nyang ka geupeuseulamat le ureueng-ureueng geuh bak masa dilee, peu keuh hana ék geupeuseulamat geutanyoe bak masa jinoe cit? Soe jinoe nyang jeuet jicok nibak Allah kuwasa keu jipeuseulamat roh manusia, padahai bak masa u likot Gobnyan ka jipeuseulamat soe mantong nyang geutem deungon hana soe halang?
Teuma, meunyoe keuseulamatan rohani geupeuteuntèe lé teumpat tinggai sidroe-droe ureueng, pakri Lot jeuet meudesya di padang pasé, padahai jih hana meudesya watèe na di teungoh-teungoh banda Sodom nyang keuji nyan? Dan peu kon Nabi Adam, manusia phôn, ka geulangga peurintah Po teu Allah di Taman Eden? Tanyoe tabaca lam tulésan-tulésan Geurèja bahwa le ureuëng nyang ka tinggai deungon teunang di padang pasé meuthôn-thôn, dan nyang, deungon rahmat Allah, geuanggab layak keu geupeubuët mukjizat, teuma, lheuëh geugoda lé musôh ateuëh idin Allah, jiteumbôk lam buët desya nyang paléh; dan karap hana meusidroe pih nibak awaknyan nyang bangkét lom deungon taubat, sira nyang la'én binasa, ka teuhila nibak keuseulamatan. Sebalékjih, le cit nyang meuteumèe lam seumap-seumap udép donya, tinggai di banda-banda ngön gampông-gampông, dan meuteumèe keuseulamatan nyang sampôreuna keu roh jih. Saban lagèe keuseulamatan jiwa geutanyoe hana geupeuteuntèe lé watèe, meunan cit hana geupeuteuntèe lé teumpat. Geutanyoe tabaca lam Zabur bhah watèe: 'Ulôn keuneuk pujoe Tuhan bak siuroe-uroe; pujian keu Gobnyan sabe na lam babah lôn' ([319] ); sabab meunyoe geutanyoe tapeupujoe Tuhan siuroe-uroe ngon meudo'a ubak Gobnyan, geutanyoe meuiman bahwa keuseulamatan geutanyoe dari Allah ka geupeuteuntèe na siuroe-uroe. Lom pih, geutanyoe tabaca lam Zabur bhah teumpat: 'Bak tiep-tiep teumpat nyang na keurajeuen Gobnyan, bah jiwa lôn meubri beureukat keu Tuhan' ([320] ); sabab geutanyoe bibeurayeuëk keu tabri beureukat keu Gobnyan ngon meudo'a bak Gobnyan bak tiep-tiep teumpat; sabab hana geularang keu keuseulamatan geutanyoe geupeusiap bak tiep-tiep teumpat. Sabab bah pih sidroe ureueng nyan beutôi-beutôi ka seulamat ngon jiteumèe teumpat nyang jroh keu keuseulamatan, bahpih di teungoh banda ngon gampông, teuma ureueng nyang hana padôli keu keuseulamatan droe jih hana jiteumèe teumpat keuseulamatan bahpih di teungoh padang pasé. Sabab kon teumpat nyan nyang peusucoe ngon peuseulamat sidroe ureueng, tapi rahmat Po Teuh Allah, nyang meukeureuja meusajan ngon keuheundak manusia, ngon keuheundak manusia, nyang meukeureuja meusajan ngon rahmat Po Teuh Allah. Ngon lagèe Po Teuh Allah na di sigala teumpat, meunan cit keuseulamatan ka siab di sigala teumpat keu ureueng nyang jipiléh nyan. Allah na di padang pasé, dan keuseulamatan na di padang pasé keu ureuëng nyang piléh nyan; Allah na di banda-banda ngon gampông-gampông, dan keuseulamatan na di banda-banda ngon gampông-gampông keu ureuëng nyang piléh nyan; peu na neuteumèe saboh teumpat di manö Allah hana? Di sinan pih, hana keuseulamatan keu manusia. Teuma di pat ngon teumpat peu nyang hana Allah? Ureuëng nyang meunuléh Zabur geupeugah: 'Hoë keuh lôn jak dari Roh Droëneuh? Dan u , hoë keuh lôn plèë dari hadharat Droëneuh? Meunyoe lôn ék u langèt, Droëneuh na disinan; meunyoe lôn trôn u neuraka, Droëneuh na disinan; meunyoe lôn po u ujông la'ôt, bah pih disinan jaroe Droëneuh geupeutunyok lôn, dan jaroe uneun Droëneuh geumat lôn kong[321] .'
Keureuna guru-guru sulet ngon ahli-ahli bid'ah meusulet watee jipeugah bahwa Tuhan hana na di banda-banda ngon gampong-gampong bak masa jinoe, tapi cit na di guha-guha jih di padang pasé; awaknyan meusulet watee jipeugah bahwa Tuhan hana jiteurimong do'a ureueng nyang meudo'a bak Gobnyan di pat mantong di banda-banda ngon gampong-gampong, tapi jiteurimong cit do'a ureueng nyang na di padang pasé; Awaknyan meusulet watee jipeugah bahwa Tuhan hana geupeuseulamat ureueng nyang tinggai di banda ngon gampong, tapi geupeuseulamat ureueng nyang tinggai di padang pasé mantong.
Teuma kamoe hana meuiman keu ureuëng nyang peutentèe keuseulamatan manusia meunurôt watèe ngon teumpat. Kamoe hana meuiman keu ureuëng nyang sombong geupeugah bahwa cit do'a awaknyan di padang pasé nyang geudeungo lé Po Teuh Allah. Kamoe hana meuiman keu ureuëng nyang peugah bahwa Tuhan nyan na cit di kuwasa-kuwasa di padang pasé; sabab Almaseh keudroe, Tuhan, geupeuingat geutanyoe bék meuiman bak hai-hai lagèe nyan, geukheun: 'Meunyo awaknyan jipeugah bak gata, "Gobnyan na di padang pasé," bék tajak; "Gobnyan na di bilék-bilék dalam," bék tapeucaya nyan[322] .' Santa Teofilaktus, bak geupeujeulaih narit-narit Almaseh nyan, geupeugah: 'Meunyo ureueng-ureueng nyang peungeut teuka dan jipeugah bahwa Almaseh ka teuka dan teusom di padang pasé, atawa di kuil, atawa di bilék-bilék nyang paléng dalam: watee tadeungo mandum nyan, bék teupeungeut.'
Ureuëng-ureuëng skisma nyan pih meusulet, jipeugah seakan-akan bak uroe-uroe keuneulheueh nyoe hana lé iman di bumoe, seakan-akan iman nyan ka gadoh dari bumoe. Awaknyan jipike na bukti keu sulet nyan dari firman Almaseh, nyang na geupeugah lam Injil: 'Watèe Aneuk Manusia geujak, peuëkeuh Gobnyan geuteumèe iman di bumoe?'[323] ? Dan awaknyan meudebat: saweueb watee kiamat ka rap, dan teuka Isa nyang keudua nyang meugah ka to, dan geutanyoe tapreh nyan tiep uroe tiep malam—karena hana le iman di ateueh bumoe; karena watee Tuhan teuka, Gobnyan hana meurumpok iman.
Teuma kamoe, sigohlom mita makna nibak narit Almaseh, kamoe teumanyong bak gata, hai ureueng Brynyans: cuba peugah bak kamoe, hai ureueng nyang salah tafsir, peu keuh gata ka yakin that bahwa watee teuka Almaseh nyang keudua nyang meugak-gak nyan ka rap teuka? Dan soe nyang ka peugah rahsia nyan bak gata, nyang hana soe la'en nyang teupeue, meunan cit dewa-dewa di langet, seula'en Bapak nyang sidroe mantong[324] ? Kamoe sabe meunanti teuka Tuhan u bak kamoe malam uroe, tiep-tiep sa'at, tapi gohlom teuka nyang meuhukôm nyan, watee Gobnyan teuka keu geupeuhukôm ureueng nyang udep ngon nyang ka maté, dan keu geubri balasan keu tiep-tiep ureueng meunurot buet jih; meunan cit tanyoe goh lom tanyoeprèh tiep-tiep sa'at watèe nyan watee (lagèe narit Rasul Petrus) langèt akan gadoh deungon su meureumpok, unsur-unsur akan hanco lé apui, dan bumoe deungon mandum buet ateueh jih akan tutông[325] ; tapi geutanyoe meuharap watee mate geutanyoe keudroe, bak watee nyan hukôman Allah teuka keu geucok roh nibak tubôh, dan bak watee nyan tiep-tiep ureueng akan meuhadap hukôman khusuih keu buet-buet jih; Geutanyoe ta preh watèe nyan deungon seumangat, lagèe nyang geupeurunoe lé Tuhan keudroe, nyang geujaga geutanyoe, lam Injil: 'Beu siab-siab,' sabab 'bak watèe nyan, nyang hana tasangka-sangka lé gata, Aneuk Manusia nyan teuka'[326] . Geutanyoe pih ta preh hukôman umum nyang meuhôi, nyan keuh Teuka keu Duwa Kristus, bah pih kon bak masa geutanyoe, meunan cit kon bak masa udep geutanyoe jinoe; keucuali geupeubeudoh geutanyoe dari kubu ngon su terompet Malaikat Jibra'il. Sabab bahpih malam nyan teuka (lôn peugah keu milenium keulapan), nyang lam nyan teuka Calon Laki-laki geupeugah lé Bapak-bapak suci; teutapi geutanyoe gohlom trok u teungoh malam (teungoh milenium keulapan); tapi Injil nyang suci geupeumaklum bahwa Calôn agam teuka bak teungoh malam; teuma Gobnyan meunyeueh geupeulambat teuka Gobnyan sampoe 'oh lheueh teungoh malam, seudangkan geutanyoe nyang mantong udep jinoe hana ék tasoëng watee ngon jeum nyan seulaén deungon teungoh ta éh lam jirat. Teuma gata nyang jinoe peugah bahwa teuka Isa keudua nyang meugah nyan ka teungoh teujadi lam masa udep geutanyoe, dan kareuna nyan hana le iman di ateueh bumoe, cuba pike keudroe: meunyo meunurot pendapat gata hana iman di bumoe kareuna teuka Isa keudua nyang meugah nyan ka rap teuka. Sabab bah pih dari jameun Rasul-rasul hana sagai-sagai kureueng iman di ateuh bumoe; sabab Rasul Paulus keudroe ka geupeugah ngon geutuléh: 'Tuhan ka toë; pakon gata risau?' ([327] ). Watèe geupeujeulaih ayat nyan, Santo Krisostomus geupeugah: 'Hukôm ka teuka; awaknyan hana geupeuwajéb lé keu geupeugah hasé buet droegeuh' ([328] ); dan lom geupeugah: 'Bèk gata risau, sabab watèe meuhitông ka teuka.' Ngon lagèe nyan, ka trép that geupeusampoe haba bhaih teuka Tuhan nyang ka rab ngon nyang meuhukôm nyan, teuma iman nyang suci nyan hana cit ka gadoh di ateueh bumoe; sabeueh Santo Paulus , watèe geupeumaklum teuka Tuhan nyang ka rap, geupeuluwah iman suci nyan u ujông donya; dan Santo Krisostomus, watèe geupeugah bhah teuka uroe penghakiman ngon hisab, hana geupeugah bahwa hana lé iman di bumoe, tapi geupeurunoe ureueng ramè iman nyang beutôi ngon udép nyang suci. Jadi, dari pat gata teurimöng pikeran nyan bahwa hana lé iman di ateuëh bumoe, cit kareuna uroe teuka Tuhan ka rab? Peuë gata leubèh carong nibak Santo Paulus Rasul ngon Santo Yohanes Krisostomus? Peuë Tuhan ka geupeuleumah rahsia Gobnyan leubèh le keu gata, ureuëng tani di Bryn, nibak keu hamba-hamba Gobnyan nyang agông nyan ngon guru-guru ban sigom donya? Teungoh geupeusampoe khutbah bhah teuka Isa keudua nyang meugah ngon ka rap teuka, awaknyan hana geucabut iman nyang suci dari bumoe, tapi leubeh geutanom iman nyan beuleubeh kong ngon geupeuleubeh le; tapi gata, kareuna Kedatangan Kristus nyang keudua nyang ka rap, teungoh tapeusampôh iman dari ban sigom bumoe, tapeusampoe bak ureueng ramè bahwa hana lé iman di bumoe nyoe; kareuna hukôman Allah ka di keu.
Ngon sabab nyan kamoe meulakèe: cuba peugah bak kamoe, hai Brynyan, peu keuh hana lé iman jinoe ban sigom donya—nyan nakeuh, di yup langèt—atawa cit na di teumpat-teumpat nyang teunteè? Meunyoe hana iman ban sigom donya, ka teuntèe hana cit bak gata; sabab gata pih kon udép di langèt, tapi di bumoe. Teuma meunyo gata pike na iman di teumpat-teumpat gata nyang ka seungap nyan, peu lom nyang teugah iman na cit di teumpat kamoe, di banda-banda ngon gampông-gampông? Sabab meunyo gata, nyang na di luwa Geurija, nyang peujioh droe nibak sakramen Roh Kudus, nyang hina Tubôh ngon Darah Almaseh, ngon nyang plueng dari persekutuan Geurija, gata pike na iman; leubeh-leubeh lom kamoe, nyang na lam Geurija, nyang geupeukong lé sakramen meulalu Roh Kudus, nyang geujak bak Tubôh ngön Darah Almaseh, ngön nyang meureukah bak Geurija nyang suci seubagoe anggèeta Tubôh, nyang geupeuudép lé Almaseh seubagoe Ulèe jih, deungön yakin meuharap na iman nyang suci nyang peubeuna ngön peuseulamat geutanyoe. Hana iman bak ureuëng nyang hana meuiman bak Almaseh Tuhan, lagèe ureuëng Turki, Tatari, Yahudi, ngon ureuëng nyang seumah beurhala, meunan cit lagèe ureuëng sesat ngon ureuëng Kristen palsu, lagèe gata nyan, nyang geuseubôt nan Almaseh mantong, tapi jipeujioh Almaseh Keudroe; sabab soe mantong nyang jipeujioh Geurija Almaseh, ureuëng nyan ka jipeujioh Almaseh. Keubit, hana iman bak gata, saban lagèe hana bak bansa-bansa la'én nyang hana meuiman ngon nyang sesat; teuma iman hana gadoh di mandum bumoe nyoe; sabab kon mandum bumoe nyoe jiduëk lé bansa Turki atawa Tataria, meunan cit kon lé bansa Yahudi ngon ureuëng seumah beurhala, atawa lé ureuëng sesat atawa ureuëng Kristen palsu dari Brynya; teuma na le that banda Kristen di Rusia Rayeuk, di Rusia Ubeut, ngon di nanggroe-nanggroe la'én, nyang meuiman nyang beutôi keu Almaseh Tuhan ngon nyang seumah Gobnyan nyang seujati. Ngon sabab nyan, gata meusulet, hai hai ureueng meupecah belah, watee gata peugah bahwa iman hana lé di ateuh bumoe jinoe.
Geutanyoe tanyong lom: pakon iman hana jeuet na di ateuh donya? Peu keuh iman hana geujak deungon deuh di teungoh-teungoh ureueng di ateuh donya? Peu keuh iman nyan kon saboh misteri lam haté manusia, saban lagee harapan, cinta, ngon keubajikan-keubajikan la'en nyang teusom lam haté, nyang hana soe teupeue seula'en Allah sidroe, Nyang Maha Geuteupeue haté? Sabab soe di antara manusia nyang teupeue haté manusia—peu keuh jih nyan meuiman bak Tuhan atawa hana? Dan meunyo jih nyan meuiman, pakri cara jih meuiman—nyang beutôi atawa nyang salah? Dan meunyo jih hana meuiman, pakon jih hana meuiman? Cit Tuhan, nyang geupareksa haté ngon pikéran, nyang teupeue hai nyan. Teuma gata, hai ureuëng Brynyans, seubagoe manusia biasa kon tuhan, pakri cara gata tateupeue keuadaan haté kamoe, tapi mantong gata peugah hana iman lam droe kamoe? Peuleumah bak kamoe bahpih saboh tanda mangat kamoe jeuet tateupeue bahwa hana iman lam droe kamoe. Kamoe ka meurunoe nibak Rasul suci Paulus pakri cara iman geuturi bak sidroe ureuëng; nyakni lagèe nyoe: 'Meunyo sidroe ureueng meuiman lam haté, ureueng nyan pih geupeugah ngon babah; sabab ngon haté ureueng meuiman keu beuna (kheun Rasul), teuma ngon babah ureueng geupeugah keu seulamat'[329] : dan pat hana peungakuan iman ngon babah, disinan teupeue bahwa hana iman lam haté cit. Peuë hana neudeungo bak kamoe ikrar iman Ortodoks? Peuë neubutoe, sampoë hana neudeungo bak kamoe, di mandum banda ngon gampông, di mandum geurija suci, Trinitas Suci—Bapak, Aneuk, ngon Roh Kudus, Po Teuh Allah nyang tunggai—teungoh geuikrar ngon geupeumulia deungon taat? Gata na geulinyueng tapi hana tadeungo; dan meunyoe tadeungo pih, gata tapöt geulinyueng gata, lagèe uleue tulô nyang tulô, mangat bèk tadeungo ikrar iman Ortodoks kamoe nyang suci, nyang teupeugah dari haté; dan jeuet keu beuban keu gata tadeungo ikrar iman kamoe nyang beutôi. Dan gata that meuh'eut keuneuk cabut iman nibak kamoe, saban lagèe Syaitan jicuba keu Petrus; teuma Allah hana geupeubiyeu gata pubuet nyan ateueh kamoe, saban lagèe Kristus hana geupeubiyeu Syaitan pubuet nyan ateueh Petrus, sabab Gobnyan geupeugah: 'Simon, Simon! Syaitan ka jilakèe keu jigiling gata lagèe gandom; teuma Ulôn ka meudo'a keu gata, mangat iman gata bèk sampoe gadohfail[330] .
Teuma keu gata, kamoe beutôi-beutôi jeuet peugah bahwa gata hana iman, sabab kamoe kalon tanda-tanda nyata keu keukafiran gata: nakeuh, gata jioh droe nibak Geurija Almaseh ngon mandum sakramen Geurija; ngon gata peunyata Trinitas Kudus deungon cara nyang salah, ngon peugah haba meureundah deungon ajaran sesat ateueh Inkarnasi Almaseh, lagee nyang ka geupeuleumah deungon nyata bak bagian phon, lam , artikel keudua, ngon meubagoe-bagoe perselisihan ngon belahan la'én nyang hana teukira, spekulasi salah, ajaran su'ét, ngon tafsiran nyang sesat nyan ka jipeuleumah ngon jipeugah bahwa droeneueh hana iman, ka rhët lam le macam bentuk keukafiran nyang sesat.
Meunyang keu firman Tuhan nyoe, 'Watèe Aneuk Manusia geuteuka, peuëkeuh Gobnyan geuteumèe iman di bumoe?'[331] , makna jih nakeuh lagèe nyoe: Tuhan hana geupeugah bahwa, 'oh ka geuteuka, Gobnyan ka teuntèe hana geuteumèe iman di bumoe; tapi peuëkeuh Gobnyan geuteumèe? Nyan makna jih (meunurot tafsiran Theophylact), gobnyan akan geuteumèe bacut, saweueb ureueng meuiman akan meukureueng lé seurangan si Dajjal. Teuma kamoe, nyang cok tafsiran iman lé Theophylact leubeh jroh nibak tafsiran droeneueh nyang meupecah belah ngon sesat, meutuah kheun ngon beuhe: droeneueh meusulet, hai ureueng-ureueng nyang sesat, bak peugah bahwa bak watee teuka Tuhan hana meusapeue iman pih di ateueh bumoe: Leubeh-leubeh lom gata meusulet deungon hana tateurimong bahwa iman nyan na lamkawan geutanyoe jinoe, padahai Dajjal goh lom teuka lam rupa manusia, dan agama Kristen goh lom meukureueng, dan uroe teuka Tuhan goh lom trok.
[332]Dan bah kamoe ingat cit saboh ayat la'én nibak Kitab Suci, nyang ka salah tafsir lé ureuëng-ureuëng meupecah belah: lam Kitab Phon Musa, Bab 1, na teutuléh: 'Allah geupeugah, "Bah kamoe peujeuet manusia meunurot rupa kamoe dan meunurot sifeuet kamoe."' Ureuëng-ureuëng meupecah belah nyan, kareuna hana meuphôm, geupeuguna ayat nyan keu rupa fisik manusia, seakan-akan Allah nyan lagèe manusia, na ulèe, janggôt, mata, babah, geulinyueng, jaroe, gaki, ngon ciri-ciri la'én tubôh manusia; ngon sabab nyan, seakan-akan lam rupa Gobnyan keudroe, Gobnyan ka geupeujeuet manusia meunurôt rupa Gobnyan, nyang na ulèe, janggôt, ngon anggèeta tubôh la'én.
Keu geujaweueb bantahan nyang teuka dari tafsiran nyang salah nyan, bah ta peuturi disinoe tafsiran nyang beutôi ateueh firman Allah nyoe, lagee nyang ka geupeugah lé Bapak-Bapak Gereja, lagee nyoe:
Rupa ngon sifeuet Allah hana teubentuk lam tubôh manusia, tapi lam jiwa; sabab Allah hana tubôh: Allah nyan nakeuh Roh nyang hana tubôh, dan Gobnyan ka Neupeujeuet jiwa manusia hana tubôh, meunurôt rupa Gobnyan keudroe, jeuet atô droe, meupengertian, abadi, rôh lam keuabadian, dan Gobnyan ka Neupeusaboh jih nyan ngon tubôh, lagèe nyang geupeugah lé Santo Damascene keuhai Allah: 'Droeneueh ka Neubri keu lôn saboh jiwa meulalu ilham Ilahi nyang peuhidép, lheueh Neupeujeuet tubôh lôn dari tanoh'[333] . Maka, jiwa nyan nakeuh gambaran Allah, sabab jih na kuwasa lhèe sagoe tapi saboh sifeuet. Kuwasa-kuwasa jiwa manusia nakeuh: ingatan, akai, ngon keuheundak; lam ingatan jih saban lagèe Allah Bapak, lam akai lagèe Allah Aneuk, ngon lam keuheundak lagèe Allah Roh Kudus. Dan lagèe cit lam Trinitas nyang Suci na lhèe Pribadi, tapi kon lhèe Tuhan, tapi sidroe Tuhan: meunan cit lam jiwa manusia, bah pih na lhèe (lagèe nyang ka geupeugah) kuwasa jiwa, tapi kon lhèe jiwa, tapi sidroe jiwa.
Bapak-bapak Gereja geupeubida antara gamba ngon rupa Allah lam jiwa manusia: Basil the Great lam *Hexaemeron* gobnyan, lam khutbah keu-10; Chrysostom ateueh *Kejadian*, lam khutbah keu-9[334] ; ngon Jerome lam tafsir gobnyan ateueh Nubuat Yehezkiel, bab 28. Nafsu geuteurimong bida nyoe—rupa Allah—bak watèe geupeujeuet lé Allah, seudangkan sifeuet Allah geupeuseumpurna lam droe nyan meulalu baptisan; rupa nyan na bak akai, sifeuet nyan na bak keuheundak; rupa nyan na bak keumampuan geutheun droe, sifeuet nyan na bak sifeuet-sifeuet nyang göt, lagèe nyang geupeugah lé Almaseh lam Injil: 'Beu lagèe Bapak gata nyang na di syeuruga'; dan beu lagèe Gobnyan lam hal leumbôt, göt, hana meuniet jeuhet, dan la'én-la'én.
Meunan kheueh Basil si Rayeuk geupeugah: 'Jak tapeugöt manusia' (kheun Allah) 'meunurôt gamba dan rupa Geutanyoe': nyang phon, nyan geubri lé Allah seubagoe ciptaan; nyang keudua, geupeuseumpurna lé geutanyoe meulalu keuheundak bebas geutanyoe keudroe. Bak ciptaan nyang phon, geutanyoe geupeujeuet meunurôt gamba Allah; tapi meulalu keuheundak bebas geutanyoe, geutanyoe tapeuseumpurna droe mangat jeuet lagèe rupa Allah. Dan lom: Tuhan ka geupeubiyeu keu lôn mangat jeuet lagèe Gobnyan; sabab lôn na gambaran, nyan keuh jeuet keu ureueng Firman; dan na keusamèan, nyan keuh jeuet keu ureueng Kristen[335] . 'Beu sampôreuna,' kheun Almaseh, 'lagèe Bapak gata di syeuruga nyang sampôreuna.' Peu na gata kalon pat Tuhan geubri keu geutanyoe mangat jeuet lagèe Gobnyan? Disinan keuh tanyoe saban lagèe Gobnyan nyang peujeuet mata uroe Gobnyan meucahya keu ureueng jeuhet ngon ureueng gèt, dan geupeutron ujeuen ateueh ureueng beuna ngon ureueng salah[336] . Meunyo gata banci keu tipèe, tapi hana neusimpan beunci, meunan cit hana neupiké lé keu musôh jameun; meunyo gata na sifeuet syèdara ngon peunoh gaséh sayéng, gata ka jeuet saban lagèe Po Teuh Allah; meunyo gata peuampôn musôh gata dari haté, gata ka jeuët lagèë Allah; meunyo Allah meulakèë bak gata, sidroë ureuëng meudesya, lagèë gata meulakèë bak syèdara gata nyang ka meudesya ateuëh gata, meulaluë keubajikan gata, gata ka jeuët lagèë Allah; ngon sabab nyan, lagèë nyang geupeugah ' '—gata meubèk gamba (Allah)—kon cit lam narit, tapi lam buët, meulaluë buët-buët nyang jroh. Sampoe 'an sinoe kutipan dari Santo Basilius Agung.
Ngon nyan, tateupeue kheueh bahwa rupa Allah na cit lam jiwa ureueng nyang hana meuiman, seudangkan sifeuet nyan teurumpok cit bak ureueng Kristen nyang saleh; dan meunyo sidroe ureueng Kristen jipeubuet desya fatal, gobnyan nyan ka gadoh cit sifeuet nyang saban deungon Allah, kon gambaran-Nya: dan bahpih gobnyan geuhukom u azab keukai, gambaran Allah teutap na lam droe gobnyan siumu masa, seudangkan sifeuet nyang saban nyan hana le.
Bak jameun kon, na keuh ureueng-ureueng sesat nyang geukheun anthropomorphites (ureueng nyang peugot rupa Tuhan lagèe rupa manusia), nyang geupeugah lé Santo Epifanius, sira geupeujeulaih feureuman Tuhan: 'Bèk tapeugèt manusia nyan meunurôt rupa ngon sifeuet geutanyoe', nyan jitafsir lagèe nyang jipeubuët lé ureuëng-ureuëng skisma jinoe, jipeugah bahwa Tuhan nyan na rupa tubôh manusia, dan lagèe manusia, na ulèe, janggôt, jaroe, gaki, ngon banmandum anggèeta tubôh la'én; dan bahwa Gobnyan ka geupeujeuet manusia meunurôt rupa Gobnyan keudroe: meunan cit tafsiran ureuëng Yahudi. Teuma, saban lagèe kaum antropomorfis bak masa nyan geuanggap gila, geuanggap sesat, geupeuteubiet dari Geurèja, geuitông meusapat ngon ureueng Yahudi, dan geupeuteuka la'nèt: meunan cit ureuëng-ureuëng nyan jinoë nyan bangai, dan jipeubuët bid'ah, dan saban lagèë Yahudi, dan patôt geupeuteubiët dari Geurija; nasib awaknyan saban lagèë Yahudi dan anthropomorphites (ureuëng nyang jipeusaban Allah deungon rupa manusia), nyang ka geuhukôm; sabab awaknyan hana jipatéh bahwa Ulèe Allah, ngon Jaroe ngon Gaki Gobnyan, kon dari materi atawa jasmani, tapi hana materi ngon rohani, nyan keuh keumampuan ilahi Gobnyan nyang maha kuasa, wewenang, kuwasa, sumber mandum peukara, keumampuan Gobnyan nyang maha kuasa, ngon keuhadiran Gobnyan di sigala teumpat.
Allah nyan mandum Ulèe, sabab Gobnyan nakeuh phon mula banmandum peukara, Tuhan banmandum, ngon Panguwasa banmandum; Gobnyan mandum Mata, sabab Gobnyan geukalon banmandum peukara; Gobnyan mandum Geulinyueng, sabab Gobnyan geudeungo banmandum peukara; Gobnyan mandum Jaroe, sabab Gobnyan geumat banmandum peukara; Gobnyan mandum Gaki, sabab Gobnyan na di sigala teumpat, ngon geupeunoh banmandum peukara ngon keuhadiran Gobnyan.
St. Basil si Agông geusalahkeu ureuëng-ureuëng nyang peusaban Allah deungon manusia lam kitab *Hexaemeron* gobnyan, lam khutbah keu-10[337] , deungon geupeugah lagèe nyoe: 'Deungon cara pakri geutanyoe geupeujeuet meunurôt rupa Allah? Jak tapeusucé haté geutanyoe nyang jahé, pikeran geutanyoe nyang goh lom terlatih, ngon anggapan geutanyoe nyang hana meupendidikan keuhai Allah. Meunyo geutanyoe geupeujeuet meunurôt rupa Allah, peu keuh Allah nyan saban lagèe geutanyoe? Peu keuh Allah na ôk, dan geulinyueng, dan ulèe? Peu keuh Gobnyan na jaroe, dan na teumpat duek nyang geuduek? Sabab na teutuléh lam Kitab Suci bahwa Allah geuduek: peu keuh Gobnyan na gaki nyang geunguy keu geujak? Peu keuh Allah lagèe nyan? Singkapkan khayalan-khayalan hana meukön nyang na lam haté gata; tolak kheueh dari droe gata tiep-tiep pikeran nyang hana jeuet keuadelan keu keuagongan Allah. Allah nyan hana rupa, sederhana, hana meugah, dan umu-geuh hana teukira; jadi bèk gata bayang-bayang keu-geuh saboh rupa, dan bèk bi pikeran gata jipeusisat lé anggapan-anggapan Yahudi; bèk cit neubateueh Po teu Allah ngon pikeran jasmani, bèk cit neupeugah Gobnyan ngon akai neuh, sabab keumuliaan Gobnyan hana teukira. Neupike keu nyang Maha Rayeuk, dan neupeuteuntèe keu nyang Maha Rayeuk nyan saboh hai nyang leubèh rayeuk lom, dan keu nyang leubèh rayeuk lom nyan neupeuteuntèe lom nyang leubèh rayeuk teuk; dan neupeuingat akai neuh bahwa jih hana ék jipham nyang hana bataih: bèk neubayang saboh gamba, sabab Po teu Allah geupaham meulalu kuwasa Gobnyan. Hana meusapeue pih bak Allah nyang saban lagèe nyang na bak geutanyoe; sabab geutanyoe hana geupeujeuet meunurot rupa Allah lam rupa tubôh geutanyoe; sabab lam tubôh nyang fana, rupa nyan hancô, seudangkan lam tubôh nyang abadi, nyang abadi nyan teubentuk; tubôh nyan meutamah rayek, meukureueng, tuha, ngon meu-ubah: saboh rupa bak masa muda, la'én bak masa tuha, la'én bak masa makmu, la'én bak masa susah, la'én bak watèe teumakôt, la'én bak watèe mangat até, la'én bak watèe damè, la'én bak watèe meupaké; keuadaan ureueng nyang waspada la'én ngon keuadaan ureueng nyang teungeut, Sabab pakri cara nyang jeuet geupeubandéng nyang jeuet meuubah deungon nyang hana jeuet meuubah? Dan watee geupeugah, 'Jak tapeugöt manusia meunurôt rupa geutanyoe', nyan geutuju bak manusia batén, nyang Rasul nyan pih na geupeugah: 'Bah pih manusia luwa geutanyoe teungoh reuloh, manusia batén geutanyoe teungoh geupeubarô tiep-tiep uroe' ([338] ). Sabab di dalam geutanyoe na sidroe manusia, dan geutanyoe kon cit tubôh mantong; dan beutôi kheueh peue nyang geupeugah, bahwa geutanyoe na di dalam. Sabab ulôn nyan manusia dalam; nyang luwa, kon ulôn, tapi hakikat ulôn; sabab ulôn kon jaroe, tapi ulôn nyan ungkapan lisan dari jiwa, sementara jaroe nyan saboh bagian dari manusia. Sabab tubôh nyan nakeuh alat keu jiwa, seudangkan manusia nyan meukuwasa lé jiwa nyan keudroe. Dan geupeugah lom: 'Sidroe ureueng inong harôh na lam rupa Allah saban lagèe ureueng agam, na sifeuet nyang mulia cit, bah pih leumoh tubôhjih, teutap kreuh jiwa jih, sabab jih nyan na cit rupa Allah nyang mulia nyan'[339] . Sampoe 'an sinoe, Basil the Great.
Nibak narit-narit nyan, ureuëng-ureuëng skisma antropomorfis barô jinoe patôt that geupeureulèe ngon geusadar bahwa rupa Allah nyan kon na bak muka, mata, bibi, janggôt, atawa bagian tubôh la'én nyang deuh takalon, tapi na lam jiwa nyang hana deuh takalon—nyang meukalam, meupiké, jeuët atô droe, ngon keukai.
Di sinoe geutanyoe akan tapeutimang bhah mise, nyang keuhai nyan le that hana seunang lamkawan ureueng Rusia geutanyoe, nyang geuanggap mise nyan sibagoe hukôm Allah nyang rayek ngon saboh cara keu seulamat, seudangkan geuanggap cukô mise nyan sibagoe desya rayek nyang hana jeuet geupeuampôn nyang jiba u laknat keukai.
Bak musém khueng thôn 1705, watèe lôn na di banda Yaroslavl lam buleuen Juni ngon Juli, dan bak salah saboh uroë Aleuhad, lheueh lôn teubiet dari geurija raya lheueh Ibadah Suci dan teungoh lôn jak u rumoh lôn, dua droë ureuëng agam meujanggôt—bah pih hana tuha—geujak bak lôn dan geumeuhôi, geupeugah: 'Ya Tuhan nyang suci! 'Meunurot peurintah droeneueh, kamoe geuyue lé peurintah Tsar keu meucukô janggôt kamoe; teuma kamoe ka siab sedia keu meureuhuboh nyawong kamoe keu janggôt kamoe; sabab leubeh gèt kamoe geupotong ulèe daripada janggôt kamoe geucukô.' Teuma lôn, teukeujot that lé su'ai nyang hana teusangka-sangka nyan, dan hana ék langsông lôn jaweueb ngon ayat nibak Kitab Suci; jadi lôn balaih su'ai awaknyan, lôn kheun: 'Peue nyang teuma timoh lom, ulèe nyang ka geupotong atawa janggot nyang ka geucukô?' Awaknyan, teuma, ragu-ragu, dan lheueh seungap siat, geujaweueb: 'Janggot teuma timoh lom, teuma ulèe hana.' Lheueh nyan lôn peugah bak awaknyan: 'Ka teuntèe gata leubeh galak peuseulamat misèe gata, nyang akan timoh lom bah pih dicukô siplôh go, daripada gata keulangan ulèe, nyang meunyo ka geupotong, hana lé timoh lom, seulaén bak uroe beudoh jih mandum ureueng maté.' Lheueh lôn peugah nyan, lôn woe u bilék lôn. Ramè ureuëng mulia geuseutöt lôn, dan geutamong u bilék lôn sajan lôn, dan na diskusi nyang panyang di antara kamoe bhah cukô ngon hana cukô janggôt. Dan lôn sadar bahwa le ureuëng nyang ka jicukô janggôt jih meunurôt peurintah Tsar nyan ragu keu keuseulamatan droëjih, lagèe-lagèe ka gadoh gambaran ngon rupa Allah, dan hana lé lam gambaran ngon rupa Allah saweueb ka jicukô janggôt jih. Teuma lôn, lôn peuseumangat awaknyan bék ragu-ragu, sira lôn peugah bahwa rupa ngon sifeuet Tuhan nyan kon na bak janggôt atawa muka manusia nyang deuh, teuma na bak jiwa nyang hana deuh; leubèh nibak nyan, kareuna sabab nyan keuh, hana sidroë pih nyang patôt ragu-ragu ateuëh keuseulamatan awaknyan, saweuëb cukô janggôt nyan geupeubuët kon ateuëh keuheundak droë, teuma ateuëh peurintah raja. Ngon sabab nyan, patôt that ta seumèe peurèntah ureuëng nyang na kuwasa lam hai-hai nyang hana meulawan ngon keuheundak Po Teuh Allah, dan hana meubahaya keu keuseujahtraan droe.
Mengenai nyang la'én, bah ta peugadoh syak wasangka nyoe: geutanyoe harôh ta seulidek masalah miseue lam Perjanjian Lama ngon Perjanjian Barô. Dan keu tapeumula ngon Perjanjian Lama, ngon ta atô peumeriksaan geutanyoe lagèe nyoe:
1) Bak soe lam Perjanjian Lama nyang hana geuyue cuko janggôt?
2) Ngon alasan peu awaknyan hana geupeurintah?
3) Peu na ureuëng Yahudi nyang tom jipeusaneut janggôt?
Lam peunyelidikan bhah miseue nyoe, hai nyang phon that patot tapike nakeuh: peu keuh miseue nyan gamba ngon rupa Tuhan? Teuma, saweueb ka geupeuleumah di ateueh, le Santo Basilius Agung, bahwa miseue nyan kon gamba ngon rupa Tuhan, jinoe bah ta bahas hai la'en nyang ka tapeu'ek.
PEURATÉAN PHÔN
Bak soe lam Perjanjian Lama nyang geularang cukô janggôt?
Peureu'eut nyan bék cuko janggot, bah pih geubri lé Tuhan keu banmandum ureueng Yahudi, teutapi leubeh that geupeuwajéb ateueh ureueng-ureueng keureuja agama, imam-imam ngön keurabat Lewi geupeuwajéb ikôt peurintah nyan[340] , lagèe nyang jeuët takalon bak bab 21 Kitab Imamat, di sinan Tuhan geupeugah bak Musa mangat geuyue imam-imam, aneuk-aneuk Harun, bék geucukô janggôt, geutamah lom: 'Sabab awaknyan keudroë nyang akan geupeuseumah kurubeuen keu Tuhan, peuseumahan keu Tuhan Allah awaknyan.' 'Bèk jicukô janggôt jih,' kheun Gobnyan, 'deungon sabab nyan: mangat awaknyan keudroe nyang peuseumah kurubeuen keu Tuhan'[341] . Kata 'awaknyan keudroe' nyan meumakna keu buet khidmat para imam ngon keureuja-keureuja Bani Lewi. Sabab, soe teuma nyang peuseumah kurubeuen keu Po Teuh Allah ngon jaroe droe? Cit keuh para imam ngon bansa Lewi. Meunyang la'én nibak bansa-bansa nyan, bah pih jipeuseumah kurubeuen keu Po Teuh Allah, awaknyan hana jipeuduek ateueh mi'e ngon jaroe droe, tapi meulalu para imam ngon bansa Lewi; seudangkan para imam ngon bansa Lewi keudroe nyang peuseumah peuseumahan keu Tuhan ngon jaroe droe. Sabab watee Tuhan Po Ta'ala geularang cukô janggôt dan geupeurintah bék geucukô—mangat awaknyan jeuet geupeuseumah kurubeuen keu Tuhan nyan keudroe—Gobnyan ka geupeuleumah deungon trang bahwa peurintah larangan cukô nyan geubri phon-phon that keu para imam ngon Bansa Lewi. Peurèntah nyang saban nyan pih geubri keu ureuëng Nazare, lagèe nyang na lam Kitab Bilangan, bab nam, ngon lam Kitab Hakim-Hakim, bab lhee blah, ngon lam Kitab Raja-Raja Phon, bab sa: dan bah pih ureuëng biasa—nyan nakeuh sukèe-sukèe Israel nyang la'én—geupeubuët peurèntah nyan beu hana geucukô misèe; tapi kadang-kadang awaknyan hana geularang cukô, malah kadang-kadang geupeurintah keu geucukô, lagee nyang akan tateumeung kalon bak bahasan keulhee.
Pertimbangan keu-2
Pakon cukô janggôt hana geupeurèntah lam Perjanjian Lama?
Meucukô lam Perjanjian Lama nyan kon saboh keujahatan; saweueb janggôt nyan kon gambaran ngon rupa Tuhan, lagèe nyang ka geupeujeulaih sigohlom nyoe: teuma, nyan jeuet keu keujahatan kareuna na desya. Saweueb meunyoe meucukô nyan keudroe jih nakeuh keujahatan, ka teuntèe hana geupeurèntah ureueng nyang teungoh geupeusucô dari peunyakét kusta beu geucukô janggôt ngon mandum ôk bak tubôh awaknyan[342] ; meunyo na janggôt nyan keudroe jih ka jeuet keu buet jeuhet, ka teuntèe hana geuyue ubak ureueng nyang tamong lam khidmat Keuhinaan Lewi mangat geucuk mandum tubôh awaknyan, nyan nakeuh ulèe, janggôt, ngon nyang la'én[343] , meunan cit ureueng Yahudi hana geupeu-izin keu geupeupanyang janggôt bak watèe meukabông raya[344] ; meunyo cukô nyan keudroe jih saboh keujahatan, Tuhan hana geuyue Nabi Yehezkiel keu geucukô ulèe ngon janggôt gobnyan[345] . Teuma hai nyoe akan geupeugah di yup nyoe. Disinoe, geutanyoe akan ta bahas alasan pakon Perjanjian Lama hana geuyue cukô janggôt.
Sabab peurintah nyan nakeuh lagèe nyoe: para paderi beurhala, dan leubèh-leubèh lom awaknyan nyang meukhudmat keu dewi nyang geuturi ngön nan Isis, ratu Mesir jameun, geupeuseumah kurban nyang najis lam kuil-kuil awaknyan ngon geumeudoa nyang hana patôt keu beurala-beurala awaknyan; awaknyan na adat geucukô ulèe ngon janggôt. Nabi Barukh nyang suci geucela adat nyan, sira geuingat: 'Lam kuil-kuil awaknyan, para paderi duek, bajèe awaknyan ka beukah-beukah, ulèe ngon janggôt ka geucuk; dan awaknyan meukab-kab ngon meula-la di hadapan tuhan-tuhan awaknyan: "[346] ".'
Sabab nyan, Tuhan Po Teu Allah, 'oh ka geupeuteubiet umat Gobnyan dari Meusé dan ka geutunyok keuhiman ngon bapak-bapak Lewi keu tugaih awaknyan, geupeurintah awaknyan bék jiseutot buet keuhiman-keuhiman nyang seumah beurhala nyang ka jikalon di Meusé, nyang cukôk ulèe ngon janggôt; dan Gobnyan geubri peurintah nyoe: 'Bèk gata pot ôk ulèe gata, meunan cit bèk gata cukôk janggôt gata'[347] .
Seulaén nibak nyan, ka jeuët keu adat ureuëng nyang seumah beurhala, nyang teungoh meukabông keu ureuëng maté, geucuk ulèe ngon janggôt, dan geugorèh muka ngon tubôh sampoë meuluka dan meudarah; Sabab nyan Tuhan geuyue ubak hamba-hamba Gobnyan beu jipeujaga droe nibak buet-buet lagèe nyan, bèk sampoe saban lagèe ureueng jeuhet, dan Gobnyan geukheun: 'Bèk sampoe ulèe hana teupotong keu ureueng maté, bèk cit jipeubiyeu janggot meutumbôh hana teupotong, dan bèk jipeuluka tubôh droe'[348] .
Ngon sabab nyan, meucukô nyan geuanggap saboh buet nyang jeuheut, dan geularang lé Po Teu Allah keu bansa Yahudi lam Perjanjian Lama, terutamajih keu para imam ngon bansa Lewi.
PEUNIMANGAN NYANG KEU LÉE
Peu na tom masa Yahudi jimeugunténg ôk?
Nyan kadang-kadang na cit teujadi. Bak phôn-phôn: watee awaknyan geupeusucoe nibak peunyakét kusta, awaknyan geucukô mandum bulèe bak tubôh awaknyan; ngon lagèe nyan, lam Kitab Imamat, bab 14, geupeurèntah: 'Bèk sampoe na nyang geucukô bulèe jih—ulèe jih, janggôt jih, alis jih, ngon mandum bulèe jih beu panyang'[349] .
Seulaén nibak nyan: watèe ureuëng-ureuëng dari sukèe Lewi geutunyok keu peulayanan keuimaman, upacara nyang lagèe nyoe geupeulaku ateuëh awaknyan: phon-phon awaknyan geuba u hadapan imam ulèe dan geuseumprot ngon ië peumbeuséh; lheuëh nyan mandum bulèe bak tubôh awaknyan geucukô, lagèe nyang teutuléh lam Kitab Bilangan, bab 8: 'Beu cukô nyan jicukô banmandum tubôh awaknyan, dan beu jirasah bajèe awaknyan, dan awaknyan ka suci' ([350] ); lheueh nyan, watee ka jiba awaknyan u keue Tabernakel Kesaksian deungon kurubeuen-kurubeuen awaknyan, aneuk-aneuk Israel jipeuduek jaroe ateueh awaknyan. Teuma, geutanyoe tapeurati bahwa cukô nyan geupeulaku bak banmandum tubôh ureuëng Lewi nyang barô geutahbiskan: meunyoe bak banmandum tubôh, ka teuntèe cit bak janggôt; dan meunyo ka geutahbiskan, awaknyan hana lé geucukô bulèe tubôh sampoë 'an maté.
Seulaén nibak nyan: bak watèe ka seuleusoe sumpah Nazareh, ban sigom ulèe geucuk, sabab na dua jeunèh ureueng Nazareh: na nyang ka geupeuseumah ban sigom udép gobnyan keu Po Teu Allah deungon udép suci ngon pantang; na cit nyang geupeugöt sumpah Nazareh keu watèe nyang meubateueh, keu padum thôn mantong, kon keu ban sigom udép gobnyan. Ureuëng Nazir nyan geupeunan meunan dari kata Ibrani 'nazir', nyang makna jih 'geupeupisah' atawa 'geupeusucî', saweueb ureuëng-ureuëng nyan geupeupisah droe nibak udép manusia di donya nyang mita seunang, seubalekjih geupeuseumah droe bak udép nyang kasah ngon hana geupeunjoe hawa nafsu, ngon hana geucukô atawa geugunténg ôk ulèe atawa janggôt gobnyan silawét masa sumpah Nazareh nyan. Keu ureuëng nyang ka geucok sumpah Nazirite sampoë 'an watèë nyang ka geupeuteuntèë, meunyo ka trok watèë nyan, awaknyan teuma teuka ngön peuseumahan u Bait Suci Tuhan; dan ôk nyang ka panyang, awaknyan geucukô ôk nyan bak pintô Gerija Kesaksian, dan geukeubah ôk nyang ka geucukô nyan ateuëh apui bak meza peuseumahan Tuhan, sibagoë peumulia keu Allah dan syukô, saweuëb Tuhan ka geupeumudah awaknyan geupeuseuleusoë ikrar gobnyan: nyoe teutuléh lam Kitab Bilangan, bab 6[351] .
Seulaén nibak nyan: ureuëng biasa lamkawan Yahudi, nyang kön dari keuluarga Lewi, hana geularang cuk droë bak watèë meukabông ngon seudéh: sabab na teutuléh lam kitab nabi Yeremia nyang suci bahwa lheueh Yerusalem jipeuhancô lé Nebukadnezar dari Babilonia, Gedaliah jitinggai di nanggroe Yehuda keu jimat kuwasa ateueh ureueng-ureueng nyang seulamat, sidroe ureueng nyang nan jih Ismail dari Yehuda, dari keuturunan raja, jiteuka dan jipoh Gedaliah; laju teuka lapan plôh droe ureueng agam dari wilayah-wilayah silingka Palestina, deungon ôk meukawôt ngon bajèe meucabèe-cabèe, jimoë sabab hancô Yerusalem[352] . Na sidroe ureueng jikheun: 'Di sinoe lam Kitab Yeremia jipeugah bhah ulèe, kon bhah janggôt.' Lôn jaweueb: lam Alkitab Slavia teutuléh 'ulèe', seudangkan lam tarjamahan la'én teutuléh 'janggôt'; dan meunyo tarjamahan Slavia jipeugah 'ulèe', nyan meukeusud jih tamasôk cit janggôt; saweueb bak masa seudeh ngon susah, ulèe geucuk meusigoe ngon janggot, lagee nyang jeuet takalon nibak feureuman Tuhan lam Kitab nabi Yeremia nyang saban nyan, nyang na geupeugah: 'Tieb-tieb ulèe jeuet keu bot (nyan makna jih, geucuk), dan tieb-tieb janggot geupotong'[353] .
Lom pih: nabi dan imam suci Yehezkiel, nyang geupeugah haba keuhai keurusakan Yerusalem ngon keubinasa bansa Yahudi; gopnyan geuyue lé Tuhan keu geucukô ulèe ngon janggôt gopnyan, dan, lheueh geubagi ôk nyang ka geucukô nyan jeuet keu peuet boh beunagi, geutot saboh beunagi ngon apui, geutoh saboh beunagi la'én ngon peudeueng, geupeureubèe saboh beunagi la'én u angèn, dan geukeubah beunagi nyang paléng ubeut lam bajèe gopnyan ([354] ), nyang meukeusud jih saboh beunagi dari bansa Yahudi akan binasa lé deuk ngon peunyakét meuhawa bak watèe geupeurônggô, siseun la'én akan jipotong lé peudeueng ureueng Kaldea, siseun keulhèe akan jiseubarkan ban sigom donya, dan siseun keupeuet, nyang paléng ubeut, akan teutap bak teumpat jih.
Teuma kamoe meupiké lagèe nyoe: meunyo meucukô nyan jeuhet bak droe jih (kon sabab desya keujam meuseumah beurhala), teuntee Allah hana geuyue Nabi Yehezkiel geucukô janggôt gobnyan; ureueng Yahudi pih hana geupeu-izin, bak watèe susah ngon seudéh, keu geucukô mandum ôk ulèe awaknyan; Meunan cit, ureuëng Nazir hana geuyue, 'oh ka seuleusoe nazar gobnyan, keu geucukô mandum ôk ulèe gobnyan dan geupeuseumah nyan sibagoe kurubeuen tutông keu Tuhan; meunan cit hana geupeuteutap lam hukôm keu ureuëng nyang tamong lam khidmat Lewi mangat geucukô mandum tubôh gobnyan; meunan cit ureuëng nyang teungoh geupeusucî nibak peunyakét kusta hana geuyue keu geucukô misèe gobnyan.
Sabab lam Perjanjian Lama, hana desya meunyo ureuëng cukô janggôt jih; teuma nyang jeuët keu desya nakeuh meunyo geuikôt cara ureuëng-ureuëng nyang hana ta'at nyang seumah beurhala deungon cara geucukô janggôt nyan.
Ka lheueh tapeuriksa masalah miseue lam Perjanjian Lama, jinoe jak tanyoe ta eu u Perjanjian Barô dan tapeuriksa lom bhah nyang saban deungon pertimbangan-pertimbangan nyoe:
1) Peu na atôran hukôm keuhai jambang keu ureuëng Kristen?
2) Daripada soë asai jih adat cukô janggôt nyan?
3) Peu keuh cukô nyan desya ateuëh Po Teu Allah?
4) Peu na keuseulamatan meunyoe hana geucukô janggôt?
PEURATÉAN PHÔN
Peu na hukôm keu ureuëng Kristen bhah janggôt?
Ka jeuët keu adat ureuëng Kristen Rusia Raya keu geupeusah buët hana geucukô miseuë gobnyan ngon geujak bak peurintah lam Perjanjian Lama keuna keu miseuë, nyang ka geuseubôt di ateuëh, nyang geubri lé Po Teu Allah meulalu bapak-bapak Lewi: 'Bèk gata cukô miseuë gata' (nyan teutuléh)[355] , dan awaknyan geupeugah: Almaseh keudroë ka geupeuseumpurna peurintah-peurintah lam Perjanjian Lama; saweueb Gobnyan na geupeugah: 'Bèk neupiké bahwa Lôn ka teuka keu peubateue Hukôm atawa Nabi-nabi; Lôn hana teuka keu peubateue nyan, teuma keu peuseumpurna jih'[356] . Dan meunyoe Almaseh ka geupeubuet peurintah-peurintah lam Perjanjian Lama, maka geutanyoe ureueng Kristen pih wajéb tapeubuet nyan, dan bèk tacukô janggôt meunurôt peurintah lam Perjanjian Lama; sabab Almaseh hana geucukô janggôt Gobnyan, meunan cit deungon Rasul-rasul nyang geujak sajan Gobnyan.
Meunurôt dasa nyan, bah kheueh ureuëng nyang dukông bék cukô jipeudeuh dilèe peungeutahuan nyoe keuhai peurèntah-peurèntah Allah lam Perjanjian Lama:
Peureuntah-peureuntah lam Perjanjian Lama nyan na lhèe macam:
Rohani,
Fisik,
Hukôm;
keu tapeujeulaih leubeh trang:
Ilahi,
Reusmi,
Sipil;
Leubèh jeulah lom:
Nyang patôt keu iman ngon ibadah keu Allah;
Lagee nyang patot keu upacara (sira'at) geurija ngon udep manusia di donya;
Lagee nyang patot keu keu'adélan.
Lhèe macam peurèntah nyan deuh that teukalon lam feureuman Po Teu Allah keu Nabi Musa lam Kitab Ulangan, bab 5, nyang na teutuléh: 'Jak neupeurab bak lôn, mangat jeuet lôn peugah banmandum peurèntah, atôran, ngon hukôm'[357] ; dan lom lam bab 6: 'Lakôn-lakôn, hukôm-hukôm, ngon peurèntah-peurèntah nyoe nyang ka geupeurèntah lé Tuhan Po teu Allah gata'[358] .
Jak ta pike lhèe peunyata nyoe:
Peureuntah-peureuntah,
Atôran ngon
Hukôm.
Peureuntah-peureuntah Po teu Allah, bak phôn-phôn that, geupeurunoe keutahuan keu Po teu Allah, iman keu Gobnyan, ngon hormat keu Gobnyan: 'Ulôn kheueh Tuhan Po teu Allah gata; bék na tuhan la'én seula'én Ulôn'[359] ngon la'én-la'én: dan nyan kheueh peureuntah-peureuntah nyang meuhubông ngon Po teu Allah, nyang ilahi ngon rohani.
Atôran-atôran nyan meuhubông ngon upacara ngon ritual geurija: pakri cara peuseumah kurubeuen, pakri cara peusucô droe dari keunong najéh, pakri cara seumprot droe ngon darah kamèng agam ngon leumo inong muda ngon abèe aneuk leumo[360] ; peu nyang jeuet tapajôh ngon peu nyang hana jeuet tapajôh; pajan hana jeuet tagunténg ôk ngon pajan harôh tagunténg; ngon le that hai la'én nyang saban, lagèe nyang geupeugah lam kitab-kitab Musa. Dan peurèntah-peurèntah nyang meuhubông ngon tubôh nyan geubri deungon duwa seubab: phôn, mangat sie beulatang nyang hana meututô jeuet geupeuseumah keu Allah; dan nyang keudua, mangat awaknyan geupeurunoe deungon upacara peu mantong cara geukawai tubôh droe lam udep nyoe. Disiplin ateueh jasad nyoe geupeugah deungon jeulah lé Santo Krisostomus, watee gobnyan geupeujeulah narit-narit Rasul nyan keuhai keupaduan keu Kristus: 'Gobnyan kon keuh paderi meunurot hukôm jasad'[361] , dan la'én-la'én. 'Gobnyan,' kheun gobnyan, 'nakeuh sidroe paderi kon meunurot hukôm jasad; sabab hukôm nyan hana sah lam le macam hai; dan gobnyan deungon beutôi geukheun nyan hukôm jasad.' Sabab mandum nyang geupeuteuntèe nyan nakeuh hai jasmani. Sabab meunyo tapeugah: 'Sunat kheueh daging, boh minyeuk bak daging, rhah kheueh daging, peusucé kheueh daging, pot kheueh daging, ikat kheueh daging, peupuléh kheueh daging, peuraya ngon daging'—konkeuh kata-kata lôn nyoe hai jasmani?[362] ? Sampoe disinoe kutipan Chrysostom.
Teuma, hukôm nyan geupeurunoe keuadelan lamkawan manusia: bèk jipeukosa sidroe-droe, bèk jipeusaksi sulet, bèk jimeuheuet atra jiran, bèk jicue, bèk jipoh; dan hukôm nyan geupeudong keuadelan sipil: saboh mata keu saboh mata, saboh gigoe keu saboh gigoe[363] ; dan hukôm nyan geupeubloe darah manusia, sabab gantoe jih darah ureueng nyan keudroe teuma geupeubloe[364] .
Ngon lhèe peurèntah nyan, bansa Israel ka meukewajiban:
keu ta'at bak Tuhan deungon seutia,
Atô droe deungon teuratur;
Beu adé keu ureuëng la'én.
Nibak lhèe peurèntah nyan (nyang na lam Perjanjian Lama), na ladôm nyang wajéb kamoe umat Kristen seutöt, dan na cit nyang hana.
Geutanyoe harôh tapeubuet nyang meuhubông ngon iman, peungeutahuan keu Allah, ngon ibadah keu Allah, meunan cit nyang meuhubông ngon keuadelan ngon keuadelan masyarakat.
Dan meunyang keu adat ngon upacara lam bait suci lam Perjanjian Lama, meunan cit keu hukôm-hukôm jasmani, kon mantong geutanyoe hana teukikat lé lé nyan, tapi ka beubaih mandum nibak nyan. Sabab mandum atôran jasmani lam Perjanjian Lama—nyan nakeuh upacara ngon adat—nyan nakeuh gambaran ngon bayangan ateueh teuka Almaseh lam tubôh, keu keupanditaan Gobnyan, ngon keu kurubeuen-kurubeuen ngon sakramen-sakramen Geurèja nyang jinoe na lam rahmat nyang barô. Teuma watee Almaseh ka teuka, dan ka geupeuseuleusoe mandum nyang geupeuleumah ngon geupeulambang lé droe Gobnyan keudroe, lambang-lambang nyan ka geupeugadoh: sabab lagèe bungong rhot watee boh ka masak, dan bintang-bintang pudar watee mata uroe ka teubiet, meunan cit, ngon teuka rahmat nyang barô, bayang-bayang Hukôm nyan ka gadoh. Sabab meunyoe upacara ngon adat Perjanjian Lama nyan mantong berlaku jinoe, nyan mandum ka salah, kareuna nyan cit bayangan ngon gambaran keu Almaseh; sabab nyan mantong jipeudeuh teuka Almaseh lam tubôh, padahai Gobnyan ka teuka; Ngon sabab nyan, mandum nyan ka geupeusampéng that nibak geutanyoe, dan geutanyoe ka geupeubeubaih nibak mandum nyan, lagee nyang akan geupeujeulaih leubeh trang di yup nyoe.
Dan lagèe nyang geupeugah lé Almaseh Tuhan: 'Lôn teuka kon keu peugadoh Hukôm, teuma keu peuseumpurna jih', nyoe harôih tapham lagèe nyoe: Almasih ka geupeuseuleusoe hukôm upacara-upacara Perjanjian Lama: Gobnyan geusunat, geupeuseumah bak Bait Allah meunurôt hukôm, geupajôh Paskah lagèe nyang ka geupeuteuntèe lé hukôm, dan, lheueh geupeubuet upacara-upacara Yahudi nyang la'én, geupeubiyeu nyan, saweueb nyan mandum nakeuh bayangan nibak hai-hai nyang teuma teuka lam rahmat nyang barô; Óh ka geupeusampéng hukôm Peujanjian Lama, Gobnyan geupeudong hukôm barô nibak rahmat: ngon lagèe nyan hukôm Peujanjian Lama geubri jalan keu rahmat nyang ka teuka.
Dan lom, tafsiran la'én: Almaseh ka geupeuseumpurna Hukôm Musa, nyang hana leungkap ngon hana sampôreuna; sabab Hukôm Musa hana ék jipeuseulamat sidroe manusia dari neuraka, bah pih ureueng nyang saleh: teuma Almaseh, 'oh ka geuteuka, geupeunoh Hukôm Musa nyan ngon sakramen-sakramen peuseulamat nyang barô nyang peunoh ngon rahmat, nyang jipeuseulamat manusia si-peunoh jih. Ngon lagèe nyan, Almaseh hana geupeubateue hukôm nyang meuhubông ngon peungeutahuan keu Allah ngon iman (kon hukôm keu upacara-upacara Perjanjian Lama), tapi geupeuseumpurna.
Disinoe geutanyoe ta bahas bhah mise.
Sabab nyan, bék na soe nyang pike kamoe peurunoe ureuëng keu jicukô janggôt, meunan cit kamoe hukôm ureuëng nyang hana jicukô; teuma, kamoe teungoh peugadoh syak wasangka keuhai keuseulamatan ureuëng-ureuëng nyang jipeugah cukô nyan saboh desya rayek dan putôh asa ateueh keuseulamatan droe jih. Seulaén nibak nyan, kamoe kutôk ajaran sesat kaum antropomorfis—nyan keuh ureuëng-ureuëng nyang peucaya bahwa janggôt nyan nakeuh gamba ngon rupa Allah.
Peuekeuh peurèntah bhah miseue, lagèe nyang na lam Kitab Perjanjian Lama, lam Kitab Imamat, nakeuh salah saboh peurèntah nyan? Peuekeuh nyan salah saboh nyang meuhubông ngon èleumèe keu Allah ngon iman? Teuma, nyan hana teurumpok bak lempeng-lempeng Musa lam kawan peurèntah-peurèntah Allah.
Peu keuh pelanggaran peurèntah-peurèntah nyang meuhubông ngon keubeunaan dan keu'adélan masyarakat nyan na teureumok lam kawan nyan? Teuma, geutanyoe hana meureumpok peurèntah sapeue pih keuhai janggôt lam peurèntah-peurèntah nyan cit.
Jadi, nibak peurèntah-peurèntah toh meunyo larangan meuboh janggôt nyan asai jih? Nibak peurèntah-peurèntah nyang nakeuh atôran—nyan keuh, upacara ngon adat Yahudi—nyang ka geupeujeulaih deungon trang lé Santo Krisostomus, meunurôt narit Rasul-rasul, lagèe nyang ka geupeugah di ateueh, seubagoe hai nyang sifat jih jasmani, saweueb Almaseh, deungon geuteuka Gobnyan, ka geupeubateue mandum nyan[365] .
Sabab sia-sia gata peugah droe hana layak meudasai bak Peujanjian Lama, dan sia-sia gata ragu keu keuseulamatan gata, saweueb jicukô misé gata meunurôt peurèntah.
Dan saweueb Almaseh ngon Rasul-rasul nyang suci nyang na sajan Gobnyan hana geucukô janggôt, awaknyan geupeubuet nyan meunurôt hukôm tata rohani, deungon meuhajat jeuet keu imam-imam phôn nibak Geurèja utama; awaknyan geupeubuet nyan cit seubagoe Nazarewé, nyang geupeupanyang ôk. Dan peuë hana geukheun lam Kitab Suci keuhai Almaseh Tuhan: 'Gata nakeuh imam siumu masa meunurôt tatanan Melkisedek' ([366] )? Jinoe, bah pih awaknyan (rasui-rasui nyang na ngon Isa) geupeupanyang ôk meunurôt Syari'at Musa, Syari'at Musa nyan hana geupeuwajéb ateueh ureuëng Kristen nyang geutawök dari antara bansa-bansa; sabab Majelis Rasui ka geupeubibeueh ureuëng-ureuëng nyang teuka ubak Almaseh dari bansa-bansa nyan dari banmandum atôran, upacara, ngon adat-istiadat Perjanjian Lama, lagee nyang deuh that lam kitab Kisah Rasul-rasul, bab 15, di pat Rasul-rasul ulèe di Yerusalem geutuléh surat keu ureueng-ureueng Antiokia—ureueng-ureueng nyang ka jiputa balék dari meuseumah beurhala keu Kristus—lagee nyoe:
Ureuëng-ureuëng Rasul, peumimpin-peumimpin, ngon syèdara-syèdara, keu syèdara-syèdara di Antiokia, Siria, ngon Kilikia, nyang nakeuh bansa-bansa la'én, nyang meugeumbira lam Tuhan: sabab kamoe ka meudeungo na padum-padum droe ureuëng nyang teuka dari kamoe ka jipeukaru gata ngon narit-narit jih, jipeukacho pikéran gata, jipeugah bahwa gata harôh disunat ngon ta'at bak Hukôm, nyang kön kamoe nyang peurintah. Ka kamoe putôhkan, lheueh meupakat deungon saboh pikéran, keu kamoe kirém ureueng-ureueng nyang ka kamoe piléh bak gata, dan nyang la'én ka teutuléh disinan; lagee nyoe: ka geupeuteuntèe lé Roh Kudus ngon lé kamoe, bek geupeubeuban droeneueh le ngon beuban la'én, seula'én nibak hai-hai nyang peureulèe nyoe: beu jipeujioh droe nibak peunajôh nyang geupeuseumah keu beurhala, nibak darah, nibak sie beulatang nyang teuleukèk, ngon nibak buet cabui; ngon peu mantong nyang hana neukheun geupeubuet keu droe neuh, bèk neupeubuet nyan keu ureueng la'én[367] . Dan lom, lam kitab nyang saban, kitab Kisah Rasul-rasul, lam bab 21, rasul nyang suci Yakobus, meusigoe ngon peumimpin-peumimpin la'én di Yerusalem, geupeugah bak Santo Paulus, nyang ka geujak bak awaknyan: 'Kamoe ka meupakat bahwa ureuëng-ureuëng non-Yahudi nyang ka meuiman hana peureulèe geupeubeuban ngon atôran-atôran lagèe nyan, seula'én nibak geupeujioh droe nibak peunajôh nyang geupeuseumah keu beurhala, nibak darah, nibak sie beulatang nyang teuleuhah, ngon nibak buet zina'[368] . Nyan keuh kutipan dari Kitab Kisah Rasul-rasul.
Di sinoe, bah kheueh mandum ureueng geudeungo ngon beu göt-göt dan geupike pakriban Rasul-rasul nyang suci nyan geupeubibeueh bansa-bansa la'én—nyang ka jitinggai keusyirikan nyang jeuheuet dan ka jiseumah bak Almaseh—dari mandum atôran-atôran Perjanjian Lama nyang geubri lé Musa, nyan nakeuh dari upacara-upacara ngon adat-istiadat. 'Hana peureulèe,' geukheun lé gobnyan, 'keu awaknyan jiseutöt hai-hai nyan; awaknyan wajéb jiseutöt mantong hai-hai nyang meuhubông ngon peungeutahuan keu Allah ngon iman, dan bék jipeubuet nyang jeuet keu sakét haté ureueng laén: "Bék tapeubuet keu ureueng laén peue nyang gata hana takheun jipeubuet keu gata" ([369] ).
Dan saweueb bansa-bansa Rusia jitamong u dalam Kristus kon dari Yahudi, tapi dari paganisme ngon keujahatan meuseumah beurhala; keu awaknyan hana teukikat lé adat, upacara, ngon ritual Hukôm Musa, tapi ka bibeuraih dari nyan meunurôt putôsan Rasul-rasul. Sabab keu masalah mise, hukôm nyan hana jipeuwajéb ateuëh awaknyan, tapi nyan nakeuh masalah pilihan; dan awaknyan bèk ragu keu keuseulamatan jih kareuna mise.
Salah sidroe lawan lôn geupeugah bak lôn: 'Almasih ka geugantoe sunat Perjanjian Lama ngon baptisan, geubri keu geutanyoe baptisan seubagoe gantoe sunat; tapi peu nyang ka geugantoe mise? Peu nyang ka geubri keu geutanyoe lam rahmat barô seubagoe gantoe mise Perjanjian Lama?'
Lôn jaweueb bak gobnyan: 'Ureuëng Yahudi na Hukôm Lama, nyang meuwajéb keu awaknyan sunat ngon bék cukô janggôt, dan la'én-la'én.' Keu ureuëng-ureuëng Yahudi nyang meuiman bak Almaseh geubri baptisan suci seubagoe gantoe khitanah lam Perjanjian Lama; teuma kamoe, seubagoe bansa non-Yahudi, nyang sigohlom nyan udép lam keujahatan meuseumah beurhala, hana sagai-sagai hukôm Allah keu kamoe. Peuneuget Awèt Hana sagai na lamkamoe; adat, upacara, ngon ritual Yahudi hana meuturi lé kamoe. Khitan ngon hana geucukô janggôt hana tom meudeungo lé indatu kamoe, tapi nyang na cit buet jeuheuet meuseumah beurhala. Sabab kamoe, nyang geutawök dari bansa-bansa la'én keu Kristus, geubri lé Kristus baptisan suci, kon keu gantoe khitan—nyang hana tom kamoe na—tapi keu gantoe buet jeuheuet meuseumah beurhala nyang yoh masa dilee kamoe peubuet; dan Gobnyan hana geupeurintah sapeue pih keu kamoe bhah misee; meunan cit Rasul-rasul nyang suci hana geupeurintah kamoe keu kamoe seutöt atôran-atôran Yahudi lam Perjanjian Lama, upacara-upacara, ngön upacara-upacara. Kamoe (kheun Rasul Yakub) ka meukirém utôsan keu awaknyan dan ka meupakat bahwa awaknyan bék jipeubuët sapeuë pih nibak hai-hai nyan[370] ; sabab awaknyan ka jipeubeubaih geutanyoe nibak hukôm bhaih misèe, jipeubiyeuë keu pertimbangan geutanyoe keudroë; sabab bék na ragu-ragu lam pikéran ureuëng nyang bijaksana bhaih keuseulamatan kareuna jicukô misèe.
Teuma, na cit peurèntah bhah miseue nyang na lam kitab-kitab Rusia kamoe, nyang kamoe peuturi keu geupeugah haba.
Phôn-phôn that:
Lam kitab nyang geuturi deungon nan *The Helmsman*, lam Bab 47 lé Nikita si rahéb, presbiteri Biara Studite, nyang geuturi deungon nan Scythian, lam pidato gobnyan keu ureuëng Latin, bak halaman 388 blah likôt, na teutuléh lagèe nyoe:
Meunyang keu hai cukô janggôt, peuë hana teutuléh lam Syari'at: 'Bèk gata cukô janggôt gata'; sabab nyan patôt keu ureuëng inong, kon keu ureuëng agam, lagèe nyang ka geupeuteuntèe lé Allah, nyang Maha Peuneugöt? Sabab Gobnyan na geupeugah bak Musa: 'Bèk sampoë jipotong misèe gata, sabab nyan nakeuh saboh keubèian bak Tuhan'; dan nyoe ka jeuët keu hukôm yôh masa Konstantinus, Raja Kavala, nyang sidroe ureuëng sesat; sabab mandum ureuëng jiteupeuë bahwa ureuëng nyang jipotong misèe nyan nakeuh peulayan ajaran sesat. Teuma gata, ngon tapeubuet nyoe keu tapeusennang manusia dan talawan hukôm, teuma geubanci lé Po teu Allah, nyang ka geupeujeuet gata meunurôt rupa Gobnyan.
MURÂTBAH
Peu patôt tapeucaya narit-narit Nikita nyan?
Soai:
Keu soe iman nyan teuka deungon hana ragu?
Jaweueb:
1) Meunyo sidroe ureueng jitamong lam kawan ureueng suci.
2) Meunyo sidroe ureueng nyan rôh lam kawan guru-guru ortodoks Geurija.
3) Meunyo na soe nyang peugah haba nyang beutôi, ureuëng nyan na iman nyang hana ragu.
PEUNIMANGAN
Teuntang Nikita.
Nikita, rahéb Studite: peu kheueh gobnyan geuitông lam kawan ureuëng suci hana teutèupeue, saweueb gobnyan hana teurumpok lam Synaxarion.
Gobnyan hana geuseubôt lam kawan guru-guru Ortodoks seugolom, seula'én lam Kormcha: Seulaén nibak nyan, jih nyan deuh jih nakeuh ureuëng nyang ikôt ajaran sesat Antropomorfisme lam narit jih, nyang peugah bahwa janggôt nyan keuji bak Tuhan, nyang ka geupeujeuet manusia meunurôt rupa Gobnyan keudroe: seakan-akan Tuhan nyan meubentuk manusia, na janggôt, dan seakan-akan Gobnyan ka geupeujeuet manusia nyan deungon rupa nyang saban cit.
Palsu jih klaim Nikita nyan ka nyata that bak kata-kata nyang jipeusalah keu Kitab Suci, sabab teutuléh lagèe nyoe: 'Bèk sampoe meutamah panyang bulèe misèe gata; sabab nyan nakeuh saboh keujihat bak Tuhan: sabab nyan nakeuh saboh peurintah Tuhan, lam Kitab Imamat, bab 19 ngon 21, bahwa sidroe ureueng Lewi bèk jipeupanyang janggot jih; teuma kata-kata nyan ('sabab nyan nakeuh saboh keujihat bak Tuhan') hana sagai-sagai teurumpok lam peurintah Tuhan nyan.
Sabab nyan, geutanyoe bék peucaya keu narit si Nikita nyan; sabab jih nyan hana jujô, ka jipeusapat narit sulet u Kitab Suci, hana cit jipeugah haba nyang beutôi bhah gambaran Allah, dan hana jih teuhoreumat di teungoh-teungoh ureueng-ureueng suci.
Nibak Stoglavnik
Bak thôn 7059, lam buleuën Februari, bak masa peumeurèntahan Tsar nyang saleh ngon Pangeran Rayeuk John Vasilyevich, Autokrat ban sigom Rusia, di yup pimpinan Paduka Yang Mulia Macarius, Metropolitan Moskow dan Ban Sigom Rusia, di banda keurajeuën Moskow, geupeuna saboh musyawarah lé Uskup-uskup Paléng Mulia, Archimandrite dan Abas Paléng Teuhoreumat, ngon banmandum rohaniwan, keu peugah haba bhah padum-padum boh reformasi keugerejaan; Bak majelis nyan na hadé Beudoh Nikandr, Uskup Agông Rostov ngon Yaroslavl, dan geususôn saboh kitab bhaih urôsan keugerejaan, nyang geuturi ngon nan Stoglavnik, nyang lam Bab 10 bhaih janggôt, geutuléh lagèe nyoe:
Nibak atôran suci bhah cukô janggôt
Meunan cit, kanon-kanon suci geularang mandum ureuëng Kristen Ortodoks dari geucukô janggôt atawa geupotong misèe; sabab buët lagèe nyan kon dari adat Ortodoks, tapi dari adat Latin ngon adat sesat raja Yunani Constantine Kavalin; dan kanon-kanon Apostolik ngon Patristik ngon kreueh geularang dan geutulak hai nyan; Atôran Rasul-rasul nyang suci nyan meunoe geupeugah: meunyo na soe nyang geucukô janggôt gobnyan dan geupeuleumah droe lagèe nyan, hana patôt geulayani gobnyan, meunan cit hana patôt geupeuna doa peuingat peuet plôh uroe keu gobnyan, atawa geuba prosphora atawa lilén u geurija keu gobnyan; bah geuitông gobnyan lam kawan ureueng nyang hana meuiman; sabab awaknyan ka geucok buet nyan dari ureueng-ureueng sesat. Teuntang hai nyang saban, Atôran keu-11 nibak Majelis Keu-6, nyang geupeuna di Trullo, teuntang cukô misèe. Teuntang cukô misèe, peuë hana teutuléh lam Hukôm: 'Bèk gata cukô misèe gata'; sabab nyan patôt keu ureuëng inong tapi hana patôt keu ureuëng agam; Po Teu Allah, nyang ka Peujeuet awaknyan, ka geupeuteuntèe meunan, dan Gobnyan geupeugah bak Musa: 'Bèk na bulee jitimoh bak misèe gata, sabab nyan nakeuh saboh keubeu'èlan di hadapan Po Teu Allah'; dan hai nyoe asai jih dari Konstantinus, Raja Kavalin, si ahli bid'ah; sabab mandum ureuëng jiteupeue bahwa namiet-namiet bid'ah jih harôh geucukô misèe. Sampoe disinoe Stoglavnik.
MEURUNDENG
Lam hai nyoe, peureulèe geupeutimang lhèe boh hai nyang teuseubôt nyoe meulalu akai: Kanon-kanon Rasul, Kanon-kanon Bapak-bapak Geurèja,
Majelis Ekumenis Keu-Nam, ngon Raja Kavalin.
Kamoe meubeuet Kanon-kanon Apostolik lam kitab *Kormchiya*, nyang geucetak di banda keurajeuen Moskow, bak masa peumeurintahan Tsar nyang saleh ngon Pangeran Rayeuk Alexei Mikhailovich, bak masa patriarkat Paduka Yang Mulia Joseph, bak thôn 7161; lam Kanon-kanon Apostolik nyan, hana meusaboh pih nyang na geuseubôt bhah miseue; keucuali na padum-padum boh Kanon Apostolik la'én nyang goh lom jicetak, nyang hana takalon. Teuma beuteupeue bahwa Rasul-rasul nyang Suci hana geutuléh kanon sapeuë pih; sabab musyawarah awaknyan, nyang geupeuna di Yerusalem keuhai ureuëng-ureuëng kafé nyang meu-iman dari peuseumah beurhala keu Almaseh, hana geutuléh la'én seula'én limong peurintah nyoë:
1) Bah kheueh awaknyan jipeujioh droe nibak upacara meuseumah beurhala.
2) Beu jipeujioh buet zina.
3) Beu jioh nibak sie nyang geuleuhé.
4) Beu jioh nibak darah, nyan keuh, nibak poh-poh nyang jipeutiek darah manusia.
5) Bèk jipeubuet nyang jeuheut keu ureueng la'én[371] . Meunyang keu hai-hai lam Perjanjian Lama, Majelis Apostolik nyan hana jiseubôt sapeue pih keuhai nyan; sabab nyan ka jipeubibeueh ureueng-ureueng non-Yahudi dari mandum adat ngon upacara lam Perjanjian Lama, lagèe nyang geupeugah lé Santo Yakobus keu Paulus: 'Hana peureulèe keu awaknyan jiseutöt hai-hai lagèe nyan[372] '. Atôran-atôran nyan lheueh nyan geutuléh lé martir suci Klemens, Paus Roma, sidroe murib Santo Petrus, rasui utama, geuikôt lé rasui-rasui suci; dan gobnyan geupeunan atôran nyan Atôran Apostolik; teuma kitab *The Helmsman* geupeusaksi bahwa atôran-atôran nyan ka geupeurusak lé ureueng sesat dan geutulak lé Majelis Bapak-Bapak Ortodoks. Ngon lagee nyan, *Kormchiya*, bak halaman 17, di yup Atôran 60, na geupeugah lam komentar jih: 'Le that kitab ka jipeurusak lé ureueng sesat, nyang jeuet keu rugoe keu ureueng-ureueng nyang paleng sederhana, miseu jih Surat Perintah Rasul nyang geutuléh lé Santo Klemens, Uskup, nyang kareuna nyan laju jitulak lé Majelis.' Hai nyoe cit na geupeusah lé kanon keudua nibak Konsili Ekumenis Keu-Nam; kalon halaman 177 nibak *Kormchaya*. Meunyo, leubèh lom, na sapeue-sapeue nyang teutuléh lam nyang geukheun Canon Apostolik nyan keuhai janggôt, nyan hana hireuen; sabab canon-canon nyan ka jipeusalah lé ureueng sesat, dan bèk tapeucaya keu nyan; seudangkan lam Canon Apostolik nyang geucetak (lagèe nyang ka lôn peugah sigohlom nyoe) hana meusapeue pih nyang na keuhai janggôt.
Meunan cit, kanon-kanon Bapak-Bapak Kudus dari mandum Konsili Ekumenis ngon Konsili Lokal hana sagai jiseubôt bhah misé bak pat mantong. Meunyo na soe nyang kureueng iman, cuba jipeuriksa mandum Konsili ngon mandum kanon Bapak-Bapak Kudus; peu na jiteumèe bah that sigoe jiseubôt bhah misé bak pat mantong? Meunyang keu rujukan Stoglav keu Konsili Ekumenis Keu-Nam, khusus jih Kanon 11, peue nyang teutuléh disinan nyan meuhubôngan ngon hai la'én, kon janggôt. Sabab kanon nyan na geupeugah: 'Ruti hana ragi ureuëng Yahudi geutulak; soe mantong nyang geutawök dokto jih, atawa geumanö ngon awaknyan, nyan geutulak cit'[373] . Nyoe nakeuh kanon keu-siblah nibak Konsili Ekumenis Keu-nam, nyang geuseubôt lé Stoglavnik. Dan ka trang deuh takalon bahwa kanon nyoe hana geupeugah bhah janggôt, tapi bhah masalah bahwa ureuëng Kristen bék na hubôngan sapeuë pih ngon ureuëng Yahudi, lagèe nyang ka geupeujeulaih lam tafsir ateuëh kanon nyan; soe nyang meuh'eut, beuet laju di sinan.
Bak thôn padum Musyawarah Ekumenis Keu-Nam ngon Raja Kavalin geupeuna?
Stoglavnik nyan jipeugah bahwa Konsili nyoe, lam kanon keu-siblah jih—nyang jilarang cukô janggôt—nyan geupeuteubiët keu geulawan langsông peurèntah Raja Kavalin, nyang jiyue cukô janggôt. Teuma, kamoe kalon bahwa Konsili Ekumenis Keu-nam geupeuna bak thôn 680 Masehi, sira Kavalin lahé bak thôn 719 dan geumat takhta bak thôn 741; ngon nyan, na jarak 60 thôn antara Majelis Ekumenis Keu-Nam ngon masa peumeurèntahan Kavalin. Pakri jeuet Majelis Ekumenis Keu-Nam nyan geupeuteubiet saboh peurèntah nyang meulawan ngon undang-undang Kavalin, padahai Kavalin goh lom lahé? Dan pakri jeuet tapeucaya keu saboh tulésan su'uem nyan?
Nibak Buku Ibadah Jameun.
Bak thôn 7155, bak thôn phôn masa peumeurèntahan Paduka Tsar Alexei Mikhailovich, bak masa patriark Paduka Suci Joseph, saboh Buku Ibadah geucetak di Moskow; bak ujôngjih geupeusapat saboh ajaran nyang peugah ureuëng Kristen Ortodoks hana jeuët geucukô janggôt, dan geucok kutipan narit Santo Epiphanius nyoe:
Meunan cit, Santo Epifanius geutuléh, sira geuteugor ajaran sesat Euchite, lam kitab gobnyan *Ponaria*: 'Sabab nyan hana patôt keu Geurèja Ekumenis geungui peukayan ulèe dan hana geugunténg ôk, meunurôt ajaran Rasul-rasul: "[374] ".' Sabab, geukheun lé gobnyan, sidroe ureueng agam hana patôt geupeupanyang ôk, saweueb nyan nakeuh gamba ngon keumuliaan Allah; teuma, ngon jipeubuet nyang paleng brôk ngon meulawan ngon nyan, awaknyan jicukô janggôt. Lam Kanon Apostolik, Firman Ilahi geupeunyata bahwa ureueng hana jeuet jipeuhanco gamba janggôt, meunan cit hana jeuet jipeuhias droe ngon cara cabui, atawa kareuna sombong.
Kata-kata nyan, ateueh nan Santo Epifanius keudroe, ka patôt geupatéh meunyo kon na saboh keuraguan nyang teuka dari nyan: buté phôn geucok lagèe saboh keusaksian Rasul; sabab, geukheun, sidroe ureueng agam bèk geupeupanyang ôk, kareuna nyan nakeuh gamba ngon keumuliaan Allah. Teuma lam tulésan-tulésan Apostolik, lam Surat Keuphon Paulus keu ureuëng Korintus, bab 11, ayat 147, kutipan nyan meubida. Di sinan geutuléh lagèe nyoe: sidroe ureuëng agam hana patôt jitôp ulèe jih, sabab nyan nakeuh gamba ngon keumuliaan Allah. Disinoe Rasul geupeugah kon bhah ôk ulèe, tapi bhah top ulèe; ngon lagèe nyan, kata-kata nyang geutuléh deungon nan Santo Epifanius nyan ka jeuet keu diragu, saweueb nyan hana seujalan ngon kata-kata Rasul-rasul.
Nyang keudua: lam peurèntah-peurèntah Rasul, lagèe nyang ka kamoe peugah di ateueh, Firman Ilahi na geupeugah bahwa lam peurèntah-peurèntah Rasul—nyang geucetak lam Kormchaya—hana meusapeue pih nyang na keuhai janggôt, hana geupeugah bahwa bèk geucukô atawa geuyue cukô. Dan meunyoe na cit peurèntah-peurèntah Rasul la'én nyang meuteumèe di luwa tèks nyang ka geucetak, Kormchaya geupeusaksi bahwa mandum nyan ka geupeubingkôk lé ureuëng sesat dan geutulak lé Majelis, lagèe nyang ka kamoe peugah sigohlom nyoe ; Seulaén nibak nyan, ureuëng nyang tuléh naskah nyang geupeusapat lam Buku Ibadah nyan, bhah ajaran meunyöe, le that salah jih, ladôm salah nyan teuma geupeugah lam bahasan keulhèe bhah meunyöe.
Kamoe keubiet-keubiet meuhoreumat keu nan Santo Epifanius, teuma kamoe na ragu-ragu ateueh tulésan-tulésan nyang jipeugah nyan tulésan gobnyan; sabab le that tulésan nyang jipeusandéng ngon nan-nan ureueng suci, teuma hana jituléh lé ureueng suci nyan keudroe; dan meunyoe pih kata-kata Epiphanius nyan beutôi-beutôi asli, nyan hana hireuen, saweueb gobnyan geutuléh meunurôt Hukôm Musa, kareuna gobnyan nakeuh sidroe ureueng Kristen nyang kon dari asai bansa Jeenté, tapi dari ureueng chik Yahudi, lagee nyang ka teutuléh lam riwayat udép gobnyan. Teuma keu geutanyoe nyang ka meupaleng dari paganisme u Kristus, dan ka geupeubeubaih dari talo Syariat Lama lé putôsan Rasul-rasul, narit-narit Epiphanius nyan (meunyoe beutôi nyan atra gobnyan) hana meungikat.
Nibak Buku Ibadah Jameun Rayeuk.
Bak thôn donya 7133, bak masa peumeurèntahan Paduka Tsar dan Pangeran Rayeuk Michael Feodorovich, dan bak masa patriark Paduka Suci Filaret, saboh Buku Ibadah geucetak di Moskow, nyang na di dalamjih upacara dan atôran keu cara teurimong nyang beutôi keu ureuëng-ureuëng nyang teuka dari ureuëng Latin u Geurija Timu nyang Suci. Di dalamjih teutuléh lagèe nyoe:
Lôn kutôk keu khurafat nyang hana Tuhan, nyang jeuheut, nyang peuhanco jiwa, nyakni bid'ah nyang seupôt, nyakni buet cukô janggôt, nyang ulèe jih nyang hana hukôm nyan nakeuh Petrus si Api, Paus Roma. Di antara para peumeurèntah, ulèe bid'ah nyan nakeuh Konstantinus si Cavalin nyang jeuheut nan—si peurusak gamba; dan lam bid'ah nyan, Paus-paus Roma la'én ka teuperangkap cit, meunan cit mandum uskup ngon paderi Latin, ngon ramèe ureueng awam cit, ka gadoh akai, ka rhët lam peunyakét kusta nyan, jipeuhancô keu-göt muka droe jih—rupa nyang geupeujeuet keu jih lé Po Teu Allah, nyang ngon keu-göt nyan Po Teu Allah geupeuhias manusia, meunurôt rupa ngon sifeuet Droeneuh. Sampoe 'an sinoe Kitab Liturgi.
Disinoe, bah kheueh mandum ureueng geudeungo ngon geukalon peu keuh ajaran sesat kaum antropomorfis (ureueng nyang peusaban Allah deungon rupa manusia) hana teubuka keudroe; awaknyan nyang peugah Allah nyan lagee manusia, ngon nyang peunyata bahwa Gobnyan ka Neupeujeuet rupa manusia meunurot rupa Gobnyan keudroe, sira geupeuteugaih bahwa rupa Allah nyan na bak tuboh, kon bak jiwa manusia.
Sabab peuraturan lam kitab-kitab Rusia geutanyoe nyang meuhubông ngon larangan misè nyan kon hukôm nyang beutôi; sabab nyan hana seusuai ngon keubeunaran, tapi jiseutôt ureuëng-ureuëng antropomorfis, dan sia-sia umat Kristen Rusia geutanyoe jipeuteun larangan nyan, dan sia-sia cit soe mantong nyang ragu keu keuseulamatan awaknyan, padahai misè awaknyan ka jicukô meunurôt peurintah.
Hee aneh cit bahwa ureuëng-ureuëng Rusia geutanyoe, nyang geupeusabab hana geumeucukét miseuë ateuëh peurintah lam kitab Perjanjian Lama—nyang geuanggap meucukét miseuë nyan saboh desya rayek—hana ragu-ragu geupotong ôk ulèe droëgeuh; padahai peurintah Po Teu Allah lam kitab Perjanjian Lama geubri keu ban dua nyan saban rata ngon hana bida: bék meucukét miseuë, ngon bék potong ôk ulèe. Lagee nyan teutuléh lam Kitab Imamat, bab 19: 'Bèk gundôl ujông-ujông ulèe gata, dan bèk cukô janggôt gata.' Teuma syèdara geutanyoe ureuëng Rusia, awaknyan jiseumapeuë that saboh mantong nibak peurèntah Allah—yakni bèk jicukô janggôt; teuma awaknyan hana jipeuduli peurèntah bèk jipotôk ôk ulèe, saweueb awaknyan jipotôk ôk ulèe jih, ngon nyan ka jipeunyata droe jih nyan ureuëng nyang meulangga peurèntah-peurèntah Allah lam Perjanjian Lama nyang jeuët keu dasa iman awaknyan; saweueb awaknyan jipeubuet saboh tapi jilangga nyang la'én; dan soe nyang meudesya ateueh saboh, nyan ka salah cit ateueh nyang la'én. Konkeuh Po Teuh Allah nyang sidroe nyan nyang geubri bandua peurintah nyoe? Peu na saboh leubeh rayek nibak nyang la'én, atawa saboh leubeh ubit nibak nyang la'én? Konkeuh bandua peurintah nyoe jiteubiet nibak babah Po Teuh Allah nyang sidroe nyan? Meunyo gata, hai ureuëng Rusia, gata seumatèntèe peurèntah Po teu Allah ngon hana gata cukô misèe, pakon gata koh ôk gata nyang meulawan ngon peurèntah Po teu Allah? Peuë kon ngon nyan gata ka meulawan keu Po teu Allah nyang sidroë nyang gata seumatèntèe nyan? Sabab meunyoe cukô janggôt nyan desya rayeuk, padahai Allah ka geuyue, teuntèe cit gunténg ôk nyan desya rayeuk cit; sabab Allah ka geuyue bandua nyan sajan-sajan ngon saban rata. Teuma meunyoe gunténg ôk nyan kon desya, teuntèe cit cukô janggôt (keu ureueng biasa) nyan kon desya cit.
Gata peugah: Rasul Paulus geupeugah: 'Meunyo sidroe ureueng agam jipeupanyang ôk jih, nyan nakeuh saboh keureumahan keu jih' ([375] ). Teuma lôn teumanyong bak gata: peu keuh narit Paulus, nyang hana geupeusaran keu peupanyang ôk nyan, seujalan ngon peurintah Allah lam Perjanjian Lama, nyang geuyue bek koh ôk teuma peupanyang jih, atawa kon? Gata hana jeuet takheun bahwa nyan saban; sabab Allah geuyue saboh hai, seudangkan Paulus geuyue hai la'én. Allah geuyue: 'Bèk gunténg jih'; tapi Paulus geuyue: 'Gunténg jih'. Jadi, meunyoe peurintah Paulus nyan hana saban ngon peu nyang ka geuyue lé Allah, soe nyang harôh gata seumak: Paulus, atawa Allah? Meunyoe gata ta'at keu Allah, pakon gata koh ôk ulèe gata nyang meulawan ngon peurèntah Allah? Dan meunyoe, kareuna peurèntah Paulus, gata hana ragu-ragu ta'langga peurèntah Allah, pakon gata le that ragu-ragu bhah janggot, dan putôh asa keu seulamat kareuna gata cuk janggot? Maka, pahamilah bahwa kalimat-kalimat nyang ka geuseubôt nyan geutuléh lé Santo Paulus kon keu ureuëng-ureuëng Kristen nyang asai jih dari Yahudi dan keturunan Lewi dan geupeupanyang ôk ulèe, tapi keu ureuëng-ureuëng nyang ka geupinah dari pemujaan berhala Yunani keu Kristus: keu ureuëng Korintus, nyang sigohlom nyan nakeuh ureuëng seumah beurhala (saban lagèe bansa Rusia tanyoe nyang dilee pih ureuëng seumah beurhala), di antara awaknyan ka na adat hana jipeupanyang ôk; bahkan, jipeupanyang ôk nyan geuanggap saboh buet nyang hana meuhoreumat. Santo Paulus, deungon hana geuubah adat Hellenic awaknyan meunan cit hana geupeutamong adat Yahudi lamkawan awaknyan, geupeubebaih bansa-bansa nyan dari upacara-upacara Yahudi lam Perjanjian Lama, lagèe nyang ka lheueh geupeugah[376] , gopnyan geutuléh keu awaknyan, geupeuseusoe ngon adat Hellenik jameun awaknyan: 'Keu gata,' geukheun bak ureuëng Korintus, 'nyang ka geutawök dari Hellenisme u Kristen, nyan nakeuh saboh keuhina meunyoe tapeupanyang ôk.' Dan narit Paulus nyan hana meulawan ngon peurèntah Allah lam Perjanjian Lama; sabab Perjanjian Lama nyan kon keu ureuëng Yahudi mantong nyang harôh seutöt, tapi keu ureuëng Yunani, nyang ka meuteumèe pencerahan lé iman dan hana teukurông lé adat istiadat ngon upacara Yahudi lam Perjanjian Lama. Sabab Po teu Allah geubri peurintah nyan—keu geupeupanyang ôk—kon keu bansa-bansa pagan, tapi keu bansa Yahudi mantong. Bansa-bansa pagan, nyang seumah beurhala, na adat ngon hukôm bek geupeupanyang ôk, tapi geupotong ngon geucukô ulèe ngon janggôt awaknyan keu seubab seumah beurhala; dan terutamajih keu awaknyan nyang seumah apui seubagoe tuhan—lagee bansa Kyiv ngon Veliky Novgorod, nyang seumah Perun, nyang nan nyan geupeunan meunurot geulanteue apui—geupeuwajéb teuka keu seumah gobnyan deungon ulèe teuhah, hana ôk, seakan-akan ka tutông lé apui. Keu ureuëng Yahudi, nyan nakeuh saboh keuhoreumatan meunyoe ôk jih panyang, seudangkan keu ureuëng-ureuëng Bida (Gentile) nyan nakeuh saboh keumaluan. Ngon sabab nyan, Santo Paulus, watèe geutuléh keu ureuëng Korintus, nyang nakeuh ureuëng Bida, geupeugah: 'Meunyoe sidroe ureuëng agam jipeupanyang ôk jih, nyan nakeuh saboh keumaluan keu jih.' Dan meunyoe Paulus, watèe geutuléh keu ureuëng-ureuëng Yunani di Korintus, hana ragu geutuléh nyang meulawan ngon peurèntah Allah lam Perjanjian Lama bhah ôk, kareuna adat pagan jameun: pakon ureuëng Rusia, nyang saban cit kon dari keturunan Yahudi tapi dari bansa pagan nyang seumah beurhala dan hana jipeupanyang ôk, ka geutawök u dalam Kristus dan hana teungoh lé lé adat Yahudi lam Perjanjian Lama, jimeuragu-ragu keu janggôt jih, sampoë putôh asa keu keuseulamatan jih? Peu kon masalah dogma iman nyan cukô beulah? Peu kon mustahé ureuëng nyang meujanggôt hana teujaga jeuët seulamat?
Lôn peugah nyoe kon keu lôn hina janggôt nyang ka tuha ngon nyang meuhoreumat, tapi keu lôn peubinasa (lagee nyang ka lheueh geupeugah) anggapan sesat nyang peugah janggôt nyan gambaran Allah, ngon keu lôn peugadoh syak wasangka bhah keuseulamatan ureueng-ureueng nyang cukô janggôt jih meunurot peurintah.
PEURATÉAN KEU-2
Soe ureueng phôn that nyang cukô janggôt?
Kitab-kitab Rusia kamoe (lagee nyang ka lheueh tadeungo) na jicritakan bahwa adat cukô jambang nyan geupeuphôn di Konstantinopel di yup pimpinan Kaisar Konstantin Kavalin atawa Kopronymus nyang iconoclast, ngon di Roma kuno di yup pimpinan Petrus si Meu-Api, Paus Roma; teuma, keu geutanyoe harôih takaji kasus Kavalin, keu tapeuteuntèe peu keuh adat cukô jambang nyan geupeuphôn lé gobnyan.
Lam kitab Kehidupan Stephen Nyang Teuhoreumat Nyang Barô, lam kitab Menaion Rayeuk, na teutuléh bahwa Tsar Konstantin Copronymus geuyue keu bangsawan-bangsawan gobnyan mangat hana meujanggôt[377] ; ngon lagèe nyan, peulayan-peulayan gobnyan geuturi kareuna awaknyan geucukô janggôt.
Teuma, ka meuthèe that bahwa bahkan sigohlom Copronymus, di antara raja-raja nyang paléng tuha, dan bahkan sigohlom Lahé Almaseh, adat cukô jambang ka na.
Plutarch geutuléh bhah Alexander si Agung, Raja Makedonia, bahwa bak saboh watèe, 'oh ka geupeusiap pasôkan gobnyan keu prang, watèe geutanyong peu lom peurintah nyang akan geubri, gobnyan geujaweueb: 'Hana peue la'én nyang peureulèe, seula'én ureueng Makedonia beu geucukô janggôt.' Watèe sahbat gobnyan, Parmenion, hireuen deungon narit nyan, Alexander geupeugah: 'Peuë hana gata sadari bahwa janggot nyan that meuhalang bak prang? Sabab meunyo pasukan ka rap dan meupoh-poh jaroe, ureuëng meujanggot mudah that jidrop lé musôh bak janggot jih.' Nyan keuh bhah Aleksander. Ngon nyan ka jeulah bahwa, dari jameun kon, bahkan sigohlom Copronymus, ureueng prang biasa jih cukô janggôt sigohlom jak prang. Jadi, pakri tapeugah bhah Martir Rayeuk nyang suci, George ngon Demetrius, nyang biasajih geugamba bak ikon hana janggot, lagèe-lagèe awaknyan aneuk muda nyang umu goh lom dua plôh thôn? Konkeuh awaknyan geupimpin pasukan bak watèe awaknyan ka bak puncak keukuatan ureueng agam? Keubit meunan keuh; sabab aneuk miët nyang goh lom balègh hana geupeu-izin keu geupimpin pasôkan lam prang. Pakön, meunyo meunan, awaknyan geugamba hana janggôt? Sabab bak jameun kon nyan, meunurôt adat militè, awaknyan geucukô janggôt. Peue nyang tateupeue bhah keurajeuen-keurajeuen Romawi, nyang geupeurintah wilayah Barat ngon Timu? Peue geupeubiyeu janggôtjih meutubôh, atawa geucukô? Dion, sidroe ureueng nyang catat riwayat urôsan pagan jameun, geupeugah bahwa Keurajeuen Hadrian dari Romawi nakeuh ureueng phôn nyang mula peutubôh janggôt, saweueb na luka-luka nyang brôk bak muka gobnyan, nyang geusom ngon janggôt gobnyan. Jadi, meunyoe Hadrian nakeuh raja phôn nyang peupanyang janggôt, nyan sabab mandum raja seugolom jih hana jipeubiyeu janggôtjih meutumbôh, tapi jicukô. Dan watee Julian, raja nyang murtad—nyang yôh phon sidroe ureueng Kristen, ka jeuet keu hamba syètan—jiteuka u Antiokia, ngon jipeuleumah janggôt panyang: ureuëng Antiochia, nyang nakeuh ureuëng Kristen ortodoks, watee jikalon ureuëng agam meujanggôt nyan, jipeucaci janggôt gobnyan, dan, sira jikhem lamkawan droe, jikheun keu kaisar nyan 'si meujanggôt kamèng'. Nyan keuh nyang geuingat lé Santo Gregorius Teologian ( ) lam pidato gobnyan nyang keudua geulawan Julian, geupeugah: 'Peu keuh beutôi-beutôi saboh hai nyang jroh takalon bak rumoh muka Kaisar Romawi, nyang hana meubentuk dan jeuet keu seubab le that ureueng khém'[378] ? Dan lom geupeugah leubèh ukeue: 'Teuma jinoe, janggot nyan ka jeuet keu seubab keu geupeukhem dan geupeureumèh, dan geupeukhem meusigoe ngon ureueng-ureueng keurija.' Sampoe 'an sinan kutipan Teolog nyan. Nibak nyan, jeuet ta tarék keusimpulan lagèe nyoe: meunyoe janggôt keusèe geupeuhina lé ureueng Antiokia, leubèh hana galak lé awaknyan keu janggôt ureueng biasa—ureueng nyang peupanyang janggôt sigohlom tuha, dan hana jipeugah janggôt nyan suci that atawa jeuet keu jalan seulamat. Sabab ka nyata bahwa adat meujanggôt nyan kon jipeuphôn lé Cavallino, tapi ka na sigohlom jih; malah, Cavallino nyan cit jipeuudép keulayi adat meujanggôt jameun di Konstantinopel, nyang that meuluwah di kalangan teuntra nyang jak prang.
Meunyang keu Petrus si Murtad, Paus Roma, peu keuh adat meubula jipeuphôn lé gobnyan di Roma jameun bak kalangan rohaniawan, nyan hana jeuet tapeugah; sabab peu na hubôngan geutanyoe ngon ureueng Roma? Sabab peumbicaraan nyoe kon keu awaknyan, tapi keu ureueng-ureueng skismatik Rusia geutanyoe keudroe; bah pih kamoe peugah bahwa, lagee nyang ka jiteupeue le kamoe, Petrus nyang Meu-apui nyan hana teurumpok lam dapeuta Paus-paus Roma nyan.
Bak ujông kitab *The Rudder* na saboh lampiran keuhai skisma Roma. Lam lampiran nyan, paus-paus nyang ka jiplueng dari iman Ortodoks geupeudapeuta lagèe nyoe: 1. Formosus, nyang jeuet keu ulèe bid'ah; 2. Bonifasius; 3. Romanus; 4. Stefanus; 5. Teodorus; 6. Yohanes; 7. Benediktus, 8. Leo, 9. Kristoforus; lheueh Kristoforus teuka Petrus si Huguenot, seakan-akan gobnyan ka geuyue imam-imam Roma gobnyan keu na tujôh droe peurumoh ngon si umpeuen padum mantong nyang jikeuheundak, ngon keu geucukô janggôt, misèe, ngon nyang saban la'én bak tiep-tiep ureueng agam[379] .
Teuma, lam katalog Romawi ngon luwa nanggroe la'én, lheueh Kristoforus teuka Sergius, lheueh Sergius teuka Anastasios, lheueh nyan Landon, ngon nyang la'én meunurôt urôtan, seudangkan Petrus nyang Keujam hana deuh that. Bèk na soe nyang hana meuiman geujak kalon keudroe katalog-katalog Paus Roma; peu na jiteumèe gobnyan? Kon keuh Petrus nyang That Meuseumangat nyan sidroe paus lheueh Kristoforus, tapi bak masa nyang leubeh dudoe? Tapi bah pih lamkawan paus-paus nyang teuka lheueh gobnyan, hana meusidroe Petrus nyang teumèe, keucuali meunyo ureueng Roma ka geuubah nan paus nyan. Kon beutôi cit na sidroë Paus nyang yue imam-imam jih na tujôh droë peurumoh ngon si umu inong jalang nyang jikeuheundak: sabab ka jiteupeu lé mandum ureuëng bahwa imam-imam Romawi hana geupeu-izin na bah that sidroë peurumoh, keucuali ureuëng nyan udép lam desya. Dan dipat na teumpat nyang hana desya?
Meunyang keu adat meujanggôt bak ureuëng biasa di Roma, ka that jituri bahwa hai nyan ka lazém bak raja-raja Roma sampoë bak Kaisar Hadrian, meunan cit bak pahlawan-pahlawan dari jameun kon. Dan peuë kon Paus Petrus nyang Meuseu'uëh nyan nyang peuteutap adat meujanggôt keu para rohaniwan di Roma?
Bak thôn 7152 donya, bak masa peumeurèntahan Tsar nyang saleh ngon Pangeran Rayeuk Michael Feodorovich, ngon bak masa patriarkat Padumah Keusuciyan Joseph, saboh kitab geucetak di Moskow ateuh nan Santo Cyril dari Yerusalem; padum boh narit gobnyan, nyang lagèe geupeujeulaih, geupeuduek bak phôn kitab nyan; Teuma, nyang la'én kon buet gobnyan, tapi ka geutamah. Lam kitab nyan na debat antara sidroe ureueng nyang nan jih Panagiotis, nyang jikheun sidroe ahli falsafah, ngon Azimith; nyang lam nyan Panagiotis jipeugah bak folio 235 bahwa adat cukô misé bak paderi Roma nyan asai jih dari Paus; tapi jih hana jiseubôt nan Paus nyan, meunan cit hana jipeugah pajan watee nyan jipeuphôn; jih cit jicerita keujadian nyang jeuet keu seubab Paus nyan jicukô janggôt gobnyan. Keujadian nyan malèe that keu geudeungo lé ureueng nyang suci haté; tapi saban lagèe debat nyan hana seusuai ngön seumangat hikmah, meunan cit kisah jih nyan hana jeuet tapeucaya. Tieb-tieb ureueng baca nyang bijaksana akan jipeunilé keudroe.
PEURATÉAN NYANG KEU Lhèe
Peu keuh cukô nyan desya ateueh Tuhan?
Teumpat na peurèntah Po Teuh Allah geupeuteutap, disinan keusalahan geupeunyata; sabab meulangga peurèntah Po Teuh Allah nyan nakeuh desya: teuma, teumpat hana peurèntah Po Teuh Allah geupeuteutap, disinan hana jeuet na desya. Sabab teumpat hana peurèntah, hana pelanggaran dan hana desya.
Dan saweueb hana sapeue pih nyang geupeurèntah lé Almaseh Tuhan geutanyoe keu ureueng Kristen bhah janggot—hana geuyue cukô atawa hana geuyue bék cukô—maka buet cukô nyan kon desya ateueh Allah.
Dan saweueb hana peurèntah nibak Almaseh Tuhan geutanyoe keu ureuëng Kristen bhah miseue—hana geuyue cukô atawa hana geuyue bek cukô—nyan ka jeulah bahwa hana meusaboh hai pih nyang geupeuteutap bhah miseue nyan, kon lam Injil nyang suci, kon lam Surat-surat Rasul, meunan cit kon lam Majelis Bapak-bapak Gereja nyang suci; seula'én na saboh adat, nyang wajéb jipeubuët lé paderi (kon lé ureuëng awam).
Dan soe mantong nyang meupeucaya bak atôran Rasul-rasul nyang suci ngon majelis Bapak-bapak Gereja nyang suci, seolah-olah awaknyan ka geupeuteutap hukôm bhah mise, cuba tunyok bak kamoe bah pih saboh contoh mantong dari atôran majelis apostolik atawa patristik bhah masalah nyan. Mengenai kitab , di manöe rahéb Nikita si Studite ngön Panagiot, nyang geukheun sidroe ahli falsafah, geupeugah haba bhaih janggôt, narit-narit nyan kon atôran; hana tom geupeugah haba lé Bapak-bapak Kudus lam majelis, hana teupat cit lam peunyata droegeuh, dan bèk tapeuduli keu narit nyan.
Adak pih keu kitab-kitab cetak Rusia jameun geutanyoe, nyan peureulèe geupareksa, geupeugah haba, ngon geupeubeutôi leubèh dalam.
Ka geupeuleumah deungon trang di ateueh, meunyang keu peurèntah-peurèntah Po Teu Allah lam Kitab Perjanjian Lama, bahwa peurèntah-peurèntah Po Teu Allah keu syèdara-syèdara lam Kitab Perjanjian Lama nyan kon peurèntah nyang bersifat rohani atawa ilahi, meunan cit kon peurèntah nyang meuhubông ngon iman ngon ibadah keu Po Teu Allah, meunan cit kon peurèntah sipil nyang geupeugèt keu geupeumaju keuadelan, nyang kamoe ureueng Kristen pih meukewajiban keu kamoe seutöt; tapi dari peurèntah-peurèntah jasmani nyang meuhubông ngon upacara-upacara keurabadian, nyang ka geupeubateue lé Almaseh deungon geuteuka Gobnyan; dari nyan ka geupeubibeueh geutanyoe lé Rasul-rasul nyang suci—geutanyoe nyang jeuet keu ureueng Kristen dari antara bansa-bansa la'én—lagee nyang ka lheueh geupeuleumah[380] . Jak ta cok cit keusaksian Santo Yohanes Krisostomus, nyang, bak geupeugah makna Surat keu ureuëng Ibrani, Bab 7, geutuléh dan geupeugah: 'Rhah tubôh, peusucé tubôh, koh tubôh, ikat tubôh'[381] , dan la'én-la'én: peuëkeuh nyan, meunurôt droëneuh, kon dari tubôh? Nyan kheueh haba Krisostomus. Lam narit nyan keudroe – 'cukô bulèe' – gobnyan deungon jeulah geutunyok bak buet hana geucukô janggôt ngon buet geucukô janggôt, nyang yôh masa dilèe nakeuh saboh bagi nibak peurèntah-peurèntah upacara nyang meubentuk jasmani, teuma ka geupeubateue deungon teuka Almaseh; sabab hana hukôm keu ureueng Kristen meunyangkôt janggôt, teuma nyan nakeuh masalah pilehan mantong, ngon ureueng bek ragu keu keuseulamatan droe kareuna geucukô janggôt.
Adak pih keu ureuëng nyang peurèntah bék cukô janggôt lam kalangan ureuëng Kristen, seumeuntara jipeugah bahwa cukô janggôt nyan nakeuh desya nyang rayek ngon paléng brat, bah tanyoe ta-peuriksa ngon akai peu kheueh alasan awaknyan nyan beutôi.
Lam Stoglavnik, nyang ka geuseubôt di ateueh, lam Bab 40, geupeugah bahwa meucukô janggôt nyan geuanggap sibagoe desya rayek. Atôran Rasul-rasul nyang suci nyan geupeugah lagèe nyoe: meunyo na soe nyang geucukô janggôt gobnyan dan deuh lagèe nyan, hana patôt geulayani gobnyan, meunan cit hana patôt geupeuna doa peuingat peuet plôh uroe keu gobnyan, atawa geuba prosphora atawa lilén u geurija keu gobnyan; bah geuitông gobnyan lam kawan ureueng nyang hana meuiman; sabab awaknyan ka jicok adat nyoe dari ureueng-ureueng sesat. Atôran nyoe jipeuduek janggôt leubèh ateueh nibak jiwa manusia. Sabab meunurôt alasan lam atôran nyan, bah pih sidroe ureueng agam nyan saleh, jujô, ngon suci, meunyoe jih nyan jicukô janggôt jih, jih nyan hana seulamat, ngon jiwa jih, 'oh watèe meuninggai, hana patôt keu jipeuna do'a keu jih nyan lé ureueng Kristen.
Atôran nyoe, nyang salah geupeusabab bak Rasul-rasul nyang suci, nyang hana teureumok lam atôran-atôran Rasul, hana meukakaih akai, salah, dan jioh nibak akai nyang sihat; atôran nyoe harôih geubantah dilee, dan suai-suai nyang teuka lheueh nyoe harôih geupeugah:
Peue nyan janggôt?
Dan peu nyan jiwa manusia?
Dan peu keuh Almaseh geutron u donya nyoe keu janggot, atawa keu jiwa manusia?
Peue nyan janggôt? Janggôt nyan nakeuh bulèe nyang hana rasa, leubèh bak tubôh manusia, saboh zat nyang deuh takalon ngon jeuet teumat, hana peureulèe keu udép manusia, sabab jih hana jibri udép keu sidroe ureueng meunan cit hana jipeumaté; saboh zat siat, nyang meusajan ngon tubôh geupeukeubah lam jirat dan beuk bak; ka maté ngon hana meuguna bah pih sigohlom maté, hana meubri manfa'at meunan cit hana meubri bahaya, jitimoh bak teumpat-teumpat nyang leumbab bak tubôh. Saban lagèe di bumoe, pat na teumpat paya nyang basah, di sinan jitimoh naleueng, suket, ngon reumpah nyang leubèh: meunan cit bak tubôh manusia, bak teumpat-teumpat nyang basah, jitimoh bulèe.
Jadi, peu nyan jiwa? Jiwa manusia nakeuh gambaran Allah nyang hana deuh takalon, abadi, dan keukai; jiwa nyan nakeuh sifeuet nyang hana tubôh, nyang meupengetahuan, nyang jibri udép keu tubôh geutanyoe. Dan jiwa nyan that peunténg keu udép manusia, sampoe meunyo hana jih sidroe ureueng hana jeuet udép bahpih si kejap mata.
Keu sapeue Almaseh geutron u donya: keu janggot manusia, mangat jeuet tapeuteutap hana tacukô, atawa keu jiwa manusia, keu geupeuseulamat nibak maté keukai? Meunyoe Almaseh teuka keu misee, teuntèe sidroe ureueng agam nyang cuk misee jih hana patôt geupeuna doa keu jih lé geurija lheueh maté; teuma meunyoe Almaseh teuka u donya keu jiwa manusia, peu rintangan misee nyang ka geucuk keu jiwa nyang ka meuninggai? Dan keubit, Almaseh teuka keu keupeunténgan jiwa, kon keu keupeunténgan janggôt. Dan Almaseh, Tuhan geutanyoe, geuseubôt Peuseulamat jiwa geutanyoe: sabab Gobnyan geuderita keu jiwa geutanyoe, geutabu darah Gobnyan nyang that suci, dan geumate di ateueh kayèe saléb, mangat Gobnyan jeuet geuba geutanyoe u dalam udép keukai nyang abadi.
Sabab janggôt nyan hana meuhareuga meunyo tabandéng ngon jiwa; dan peuraturan nyan, nyang salah geupeusalah bak Rasul-rasul, nyan salah—nyang geularang jiwa ureuëng Kristen, bak watèe meuninggai, bek geupeuna do'a syafaat di geurija, meunan cit bek geupeuseumah prosphora atawa lilén keu jih, kareuna janggôt nyang ka geucuk.
Dan meunyoe keu hai nyang jipeugah lé atôran su'uem nyan—nyakni, bahwa ureuëng Kristen ka jicok adat cukô misé nyan dari ureuëng sesat—maka teuka su'euë nyoe keu jaweueb: peu kheueh ureuëng-ureuëng Rus', nyang sigohlom jiteumé baptis sigohlom nyan jiseumah beurhala, jicukô misé atawa hana? Meunyo na soe peugah awaknyan hana jicukô, nyan ka meusulet; sabab ureuëng Rus' hana jiseutot Perjanjian Lama Yahudi, dan ureuëng-ureuëng disinan bak watèe nyan gohlom jideungo peurintah Po Teu Allah nyang larang cukô, dan awaknyan hana jiteupeue Po Teu Allah, tapi jiseumah beurhala dan jiseumah syètan: dan ka jeuet keu adat ureuëng seumah beurhala jicukô janggôt, lagèe nyang ka geupeugah sigohlom nyoe. Teuma, watee iman nyang suci ka meukarat di Rus', ureueng agam ka jipeupanyang janggot, leubeh-leubeh lom ureueng tuha, nyang patot keu awaknyan; seudangkan nyang la'en teutap jicukô lagee sigohlom nyan, saweueb putôsan Rasul nyan jipeubeubaih ureueng-ureueng bansa la'en nyang jitamong bak Almaseh dari peurintah-peurintah jasmani lam kitab Perjanjian Lama, lagee nyang ka kamoe peugah di ateueh. Sabab ureuëng-ureuëng Kristen nyang cukô janggôt nyan kon dari ureuëng sesat, tapi dari adat awaknyan keudroë nyang ka trép, nyang ka na seugolom jitamong Islam dan hana geularang lé Rasul-rasul, seudangkan awaknyan nyang ka biasa hana jicukô nyan hana jicukô, kon kareuna na hukôm nyang geupeuwajéb ateuëh ureuëng Kristen, tapi ateuëh keuheundak haté awaknyan keudroë.
Lam Buku Ibadah cetakan jameun nyang ka geuseubôt di ateueh, bak beunagi bhah larangan meubôk, nyang geupeusampoë bak akhé bak ôn 626 ngon 627, na teutuléh lagèe nyoe: Bah that geutanyoe, leubèh nibak nyan, ta useuha tapeunyata ngon narit larangan ateuëh bid'ah nyoe; nyang keuhai nyan Tuhan Keudroe ka geupeugah bak Musa lam Perjanjian Lama: 'Bèk gata cuko janggôt gata' ([382] ). Peu keuh nyang patôt tapeugah keu awaknyan? Teuma ka nyata bahwa nyan geularang ngon hana geusuka lé Tuhan. Teuma, peuë kön nyan jeuët keu seubab malèë ngon teumakôt nyang leubèh rayek keu ureuëng nyang hana teumakôt? Sabab, lagèë nyang geupeugah lé Chrysostom nyang Ilahi deungon beutôi: nyoe nakeuh teuntra Geurèja; dan nyan ka patôt, lagèë nyang geupeugah lé gobnyan keu sidroë ureuëng la'én, nyang darah syahid gobnyan hana ék geutubôh desya nyoe. Sifeunté nyan sampoë 'an sinan.
Tanyoe hana tateupeue soe ureueng nyang tuléh narit-narit sulet nyan; teuma ka deuh that jih nyan sidroe ureueng meusulet ngon ureueng pungo.
Ureuëng meusulet; sabab jih jipeusalah Santo Krisostom, lagèe-lagèe ureuëng nyan na geutuléh bhah janggôt, dan lagèe-lagèe geukheun ureuëng nyang peulop janggôt nyan nakeuh 'tentara geurija'. Teuma pat Chrysostom geutuléh nyan, lam kitab peu, lam kutipan peu, atawa khutbah, atawa lam ajaran moral pat, peunuléh peunyata nyang sulet nyan hana geupeugah: sabab jih nyan ka nyata geusulet.
Ureuëng nyang tuléh nyan bangai; sabab jih jipeugah bahwa darah ureuëng syahid hana ék jiteubôh desya cukô jambang.
Hai ureuëng nyang paléng bangai! Peu na janggôt nyan leubèh rayek nibak Almaseh? Tatuëpeue bahwa lamkawan ureuëng Kristen hana desya nyang leubèh rayek nibak nyan, meunyo sidroe ureuëng jipeugah hana jimeungaku Almaseh; teuma meunyo ureuëng nyan jimeutobat ngon jiteurimong sangsara demi Almaseh, darah syahid akan jipeugadoh desya gobnyan, ngon gobnyan akan jipeuanggab patôt keu makuta syahid di syeuruga. Salah saboh contohjih nakeuh syahid suci Yakobus si Persia, nyang geupeumulia bak uroe 27 Buleuën Siblah, nyang phon-phon geusangkai Almaseh, lheueh nyan geumeutobat, geupeunyata Almaseh lom, dan geuderita keu Gobnyan, geutabu darah Gobnyan; dan darah nyan ka geupeugleh desya gobnyan dan geubri keu gobnyan keumuliaan syuruga. Dan na cit syahid-syahid suci la'én, nyang phon-phon ka jiku'ai Kristus, lheueh nyan jipeungaku Gobnyan lom, jimeudeurita keu Gobnyan, dan deungon darah syahid jih nyan ka jiteubôh desya jih nyang ka leupah watèe jiku'ai nyan. Teuma, ureuëng nyang tuléh ayat nyang salah nyan, nyang na lam Buku Ibadah cetakan jameun, geupeugah bahwa darah syahid hana jeuët keu teubôih desya cukô janggôt; sabab, meunurôt pikeran bangai gobnyan, janggôt nyan leubèh mulia nibak Almaseh; kureuna darah syahid jeuët jipeugléh desya ureuëng nyang ka jipeungkhianat Almaseh, teuma hana jeuët jipeugléh desya cukô janggôt. Pat na tom teudeungo keugilaan lagèe nyan? Dan pat na teurumpok pengakuan jeuheuet lagèe nyan?
Siklai lé, ureuëng tuléh nyang hana geuturi nan nyan, lam kitab karangan gobnyan, watèe geucela buët cukô janggôt dan geupeusaran mangat bék dicukô janggôt, geupeugah—atawa leubèh teupat jih, geupeudöh—lagèe-lagèe Rasul-rasul nyang suci, tujôh Konsili Ekumenis, ngon sikureuëng Konsili Lokal ka geupeuteuntèe bahwa ureuëng Kristen bék geucukô janggôt. Teuma, lheueh kamoe periksa mandum kanon Apostolik ngon Patristik, kamoe ka lheueh peugah bahwa hana meusaboh pih nyang na meuhubông ngon janggôt, kon lam kanon Apostolik meunan cit lam kanon Patristik, seula'én nibak hai-hai nyang geupeugèt-peugèt. Ngon sabab nyan, kamoe meulakèe bak ureuëng nyang tuléh kitab nyoe, nyang jipeuburôk atôran Apostolik ngon Patristik: peuëkeuh desya nyang leubèh rayek—cukô janggôt, atawa meusulet ateuëh hai nyang suci? Cukô janggôt nakeuh buët manusia, seudangkan meusulet nyan dari iblih. Jadi, soe nyang meudesya leubèh brat: ureuëng nyang meudesya deungon cara manusia, atawa ureuëng nyang meudesya deungon cara iblih?
Lheueh tapeugah nyan, kamoe peugah bahwa, lagee nyang teuma teupeuleumah bak bagian keuneulheueh risalah nyoe ngon bak bab keuneulheueh, na saboh desya nyang hana jeuet teuboh lé darah syahid, ngon nyang ka geupeugah lé guru nyang suci.
Teuma, bak teumpat nyoe kamoe keuneuk tamah lom: tiep-tiep desya jipeuteuka saboh keuseunangan, peu keuh nyan bak panca indra—nyan keuh, bak tubôh—atawa bak jiwa. Sabab bak panca indra tubôh na hawa nafsu, seudangkan bak jiwa na beungèh. Sabab beungèh nyan mangat jih bak meubalah, seudangkan hawa nafsu mangat jih bak syahwat tubôh. Teuma bak bulèe-bulèe nyang hana peka nyang geucukèe nyan, pat na mangat nyang jeuet teurasa? Hana sapeuena. Sabab hana meusaboh desya pih nyang na bak bulèe nyan, dan sia-sia soe mantong nyang ragu keu keuseulamatan gobnyan kareuna geucukèe janggot.
Ureuëng la'én jipeugah bahwa cukô janggôt nyan saban lagèe jipeusabé jaroe ateuëh droe. Teuma kamoe peugah bak awaknyan: gata bèk sampoë-sampoë neumat janggôt gata ngon sikat atawa sisék; sabab meunyoe neusisék janggôt nyang ka lheuëh teucukô, bulèe nyan teucabut, dan gata teuma geupeusalah lagèe ureuëng nyang jipeusabé jaroe ateuëh droe. Teuma, hai ureuëng-ureuëng nyang hana meuphôm, peu keuh cukô misè nyan saban cit lagèe poh droë? Peu keuh buët peugöt bulèe nyang ka maté ngon hana rasa nyan jeuët peurusak tubôh nyang udép? Poh droë nyan makna jih ngon seungaja tapotong salah saboh anggèta tubôh geutanyoë nyang udép, atawa tapumaté droë ngon cara peuë mantong: lagèe si Yudas nyang poh droë ngon cara jipeukak droë; dan Saul, musôh Daud, jipoh droe ngon peudeueng, jitoeb droe jih ngon peudeueng nyan[383] . Ureueng-ureueng skismatis jipoh droe, na nyang ngon apui, na nyang ngon deuk: nyoe keudroe nakeuh jipeumaté droe, nyan makna jih, jipeuhanco droe ngon cara maté pakriban mantong. Dan pakriban rayek desya nyan akan geupeugah bak bagian keulhèe nibak risalah nyoe.
PEURATÉAN KEUPEUT
Peu na keuseulamatan lam keujahatan?
Saban lagèe Rasul suci Paulus geutuléh keu ureuëng Galatia bhah khitanah lam Perjanjian Lama: 'Khitanah atawa hana khitanah hana meumakna sapeuë'[384] , meunan cit jeuët takheun bhah janggôt: 'Cukô atawa hana cukô hana meumakna sapeuë'.
Sabab lagèe sunat lam Perjanjian Lama, nyang geupeulaku lé ureuëng-ureuëng nyang ka jiputa balék dari meuseumah beurhala u Almaseh dan dari phon ka geutawök keu jisunat, hana jiba keuseulamatan keu awaknyan, teutapi iman keu Allah lam Almaseh meusajan ngon buet-buet jroh[385] : Meunan cit, hana disunat gaya Perjanjian Lama hana jiba keuseulamatan keu soe mantong lam kalangan ureuëng Kristen, tapi cit iman nyang beutôi ngon buet-buet jroh.
Ureuëng nyang peupanyang janggôt jipeudeuh keu syahid-syahid suci Vilnius: Antonius, Yohanes, ngon Eustatius, lagèe-lagèe awaknyan meudeurita kareuna janggôt droe jih[386] . Teuma, beu tateupeue: awaknyan hana meudeurita kareuna janggôt droe jih, teuma kareuna Almaseh Tuhan. Tapi, janggôt awaknyan bak watèe nyan nakeuh saboh tanda keu-Kristenan di antara ureuëng-ureuëng pagan, nyang jipeuanggab apui nyan seubagoe tuhan awaknyan dan jiseumah, sira jicukô ulèe ngon janggôt keu peumulia tuhan apui awaknyan. Jinoe, tapi, di sinoe di Rusia, deungon rahmat Allah, hana penyembahan berhala, dan kamoe hana meuseumah apui; kamoe mandum meuiman bak Almaseh Tuhan kamoe, dan hana meujanggôt hana jeuet keu tanda keu Kristen di antara kamoe, saban lagèe na janggôt hana jeuet keu tanda keu meuseumah beurhala; sabab hana bida di antara ureueng Ortodoks, tapi mandum meuiman deungon cara nyang saban, keucuali jinoe, bak masa meupecah belah, hana meujanggôt jeuet keu saboh tanda. Meunyang keu keuseulamatan nyang na bak hana meubula, kamoe meupike lagèe nyoe:
Di pat hawa nafsu meudesya hana teurasa, di sinan hana godaan keu meudesya, meunan cit hana perjuangan untuk lawan nyan. Dan bak teumpat hana godaan, meunan cit hana perjuangan, hana mahkota, meunan cit hana keuseulamatan: dan saweueb hana rasa seunang bak bulee nyan, peu na atawa hana; saweueb lagèe hana desya meunyoe tacukô, meunan cit hana keuseulamatan meunyoe tapeubiyeu hana tacukô.
Teuma, meunyo keuseulamatan nyan na bak miseue nyang hana geucukô ngon hana teupeurap, maka ureuëng nyang na miseue teubai mantong nyang teupeuseulamat. Dan leubèh rayek janggôt sidroe ureueng agam, leubèh rayek cit keuseulamatan jih; seudangkan ureueng agam nyang janggôt jih nipéh keuseulamatan jih pih meukureueng, dan ureueng nyang hana janggôt sagai-sagai hana harapan keuseulamatan sapeuë pih. Jadi, peuë nyang harôh tapeugah keu aneuk miet nyang teungoh maté? Dan peuë keu ureuëng inong? Awaknyan ka jeuët keu ureuëng nyang hana meuhubôngan sagai ngon keuseulamatan, saweuëb awaknyan hana janggôt.
Banmandum nyoe geupeugah kon keu peususah até ureuëng tuha ngon ureuëng mulia, nyang ka geupeulengkap lé Allah ngon alam deungon janggôt ngon ôk uban; sabab kamoe hana meupeurunoe ureuëng awam keu geucukô janggôt, meunan cit kamoe hana meupujoe atawa meuhina ureuëng nyang hana geucukô; saweueb bandua nyan hana meupengaruhi keu keuseulamatan, hana nyang bantu meunan cit hana nyang peuhalang; meunan cit hana geutanyoe saboh peurèntah nibak Almaseh Tuhan geutanyoe keu tapeusampoe bhah misè, tapi keu tapeurunoe ureueng ramè bak jalan keuseulamatan. Dan nyang lôn peugah nyoe nakeuh sibagoe nasihat keu ureueng-ureueng nyang na misè lam rupa Allah, keu keusuciyan nyang rayek dan keu keuseulamatan: Awaknyan jipeugah cukô jambang nyan saboh desya rayek, saboh sia-sia keu keuseulamatan, ngon keuhancôran nyang paléng parah, dan awaknyan jipeuleubèh peunténg jambang droe jih nibak jiwa droe jih keudroe: sabab awaknyan hana that jipeuduli keu keuseulamatan jiwa droe jih lagèe jipeuduli keu keutuhan jambang droe jih. Awaknyan jipeugah desya-desya rayek nyang jeuet peuhancô jiwa nyan hana meuh'e, padahai awaknyan jiharap droe jih seulamat ngon buet hana jicukô nyan keudroe. Gadoh jiwa kareuna meulawan hukôm nyan hana peue; teuma gadoh janggôt nyan nakeuh desya nyang rayek. Awaknyan siab jimeubayeue meupadum rouble keu jipeuseulamat janggôt, teuma jipeubloe jiwa u neuraka ngon yum nyang murah that; ngon lagee nyan, janggôt ka jeuet leubeh peunteng nibak jiwa keu awaknyan. Awaknyan geuanggap mise jih leubeh meuhoreumat nibak Almaseh keudroe. Sabab awaknyan geupeugleh Almaseh dari haté geuh tiep-tiep uroe ngon pikeran ngon buet-buet nyang jeuheuet, dan hana meusedéh ateuh nyan; teuma mise geuh geujaga ngon that göt, mangat beu teutap utôh. Awaknyan jipeujioh Komuni Kudus Tubôh ngon Darah Almaseh, jipeugah nyan lageè saboh buet hana taat; teuma awaknyan jipeugah janggôt nyan nakeuh saboh buet taat nyang rayeuk, ngon meunan janggôt nyan ka leubèh meuhareuga keu awaknyan nibak Almaseh. Keubit-keubit, ureueng-ureueng lagèe nyan patôt geukheun 'ureueng meujanggôt' kon 'ureueng Kristen'; sabab jiwa ngon Almaseh hana geuhoreumat that lé awaknyan lagèe mise jih. Sidroe pancuri jipeuna rancana keu jicue, jireupah, jirampok, ka tuwo keu Almaseh ngon jiwa droejih, dan hana jipeuduli keu nyan; tapi mise jih jipeulara ngon that jroh. Peuderita ureuëng la'én, jireupah, jiculék, jipeubuët keu'adélan, jipeusakét, jipeutiek ië mata ureuëng nyang hana salah ngon jipeutiek darah, ka tuwo keu Almaseh ngon roh droe jih—banmandum nyan hana meuh'eut sapeuë: nyang peureulèe keu seulamat nyan cuma na janggôt nyang hana geucuké. Udep hina lagèe babui, galak makheun ngon mabôk, lam keuhinaan nafsu, meulakee, sodomi, ngon buet-buet keuji la'én; nyan mandum jipeuteubiet Almaseh dari haté ngon jipeusiap roh keu keuhancôran siumu masa—mandum nyan hana meuhareuga, mandum nyan sia-sia: Nyang paléng mulia ngon suci nakeuh peuteutap janggôt beu hana putôh. Nyan keuh nyang peuseulamat gata, nyan keuh nyang ba gata u Keurajeuën Langèt, nyan keuh nyang peubeuna gata di hadapan Allah; dan meunyo hana nyan, keuseulamatan hana mungkén. Alangkah bangai ureuëng bangai nyan! Janggôt ureuëng tuha nyan mulia, tapi hana suci sapeuë pih meunyo ureuëng nyan keudroë ka peunoh ngon le desya. Ôk ubit nyan mulia, tapi hana seulamat lam nyan meunyoe ureuëng nyan hana jipeuduli keu seulamat droe jih. Mulia that hakém-hakém Israel nyan deungon janggôt ngon ôk ubit awaknyan, nyang di Babilonia jicuba perkosa Susanna, sidroe ureuëng inong nyang suci tubôh ngon jiwa, bah pih lagak rupa jih[387] : tapi peu guna janggôt ngon ôk ubit awaknyan keu awaknyan? Meunan cit, bak uroe hukôman Allah nyang meuceuhu ngon uroe meuhakém nyang that teumakot, janggôt hana meuguna keu soe mantong, keucuali meunyoe ureueng nyan ka geujak hudép nyang beuna. Hana meuhalang meunyoe geucukô janggôt, asai udep jih nyan saleh. Sabab nyang teuhukôm di sinan kon janggôt, tapi amai; dan martabat nyan geubri kon kareuna janggôt, tapi kareuna geupeumangat até Po Teuh Allah. Kon ureueng nyang hana tom geucukô janggôt nyang teubri beureukat di sinan, tapi ureueng nyang haté jih gleh.
Sabab nyan, bék na soe nyang meujanggôt meuharap seulamat ngon janggôt jih; meunan cit bék na soe ragu keu seulamat jih kareuna jicukô.
Di sinoe cit, na padum boh narit nyang peureulèe geupeugah bhah mise, kareuna alasan-alasan nyang teuseubôt di yup nyoe:
Ulôn na lôn deungo na ureuëng jipeugah brôk ngon jikheun sidroë ureuëng suci, sidroë uskup Ortodoks, Almarhum Nyang Mulia Peter, Metropolitan Kyiv, nyang geuturi deungon nan Mogila, kareuna ka geutuléh lam kitab Kyiv Trebnik gobnyan nyang rayek, geupeunasihat keu paderi-paderi nyang meubibue teubai beu geupotong bacut bulèe leubèh di ateueh bibi, mangat bèk that jitamong lhôk lam Darah Almaseh. Ngon lagèe nyan, lam Buku Ibadah nyan, bak Bagian 1, bak ôn keu-249, na teutuléh:
Meunyo sidroe paderi nyang na misè teubai, kareuna lalèe sampoe misè nyan teucelop lam Darah Ilahi, gobnyan meudesya: teuma beu geusampôh dilee bibi gobnyan beugöt-göt, óh lheueh nyan barô geusampôh lom ngön ija. Ngon sabab nyan, hai paderi, keu peusiblah desya lagèe nyan, droeneueh jeuet neupotong jih keudroe beugöt-göt, atawa neuyue potong sigohlom neupeuna ibadah. Meunan keuh abéh Kitab Ibadah nyoe.
Sabab nyan, na ladôm ureuëng gampông sinoe nyang jipeucaci ngon jipeusalah uskup nyan, jikheun gobnyan sidroe ahli bid'ah, dan Po Teu Allah akan geuhukôm awaknyan. Adak keu lôn, keu ureuëng-ureuëng nyang jipeucaci nyan, kon lôn balaih, tapi nyoe nyang lôn peutunyok:
Di Rostov, di rumoh uskup, tinggai sidroe paderi tuha nyang geungui bajèe itam nan gobnyan Varlaam, nyang mandum ureueng Rostov jiteupeue that, dan nyang jinoe ka meuninggai donya. Gobnyan na janggot nyang hana ubit, dan misè nyang rayek, nyang meuleubèh that u luwa nibak bibi gobnyan. Bak saboh uroë, watèë lôn teungoh lôn peuna Ibadah Suci, paderi nyan geupeuna ibadah sajan lôn; dan watèë gobnyan geuteurimong Peunajôh Kudus dari cawan Darah Ilahi, lheueh geucelop mandum misè gobnyan lam darah nyan, lôn kalon gobnyan geusampôh leubèh le darah Almaseh dari cawan nyan ngon misè gobnyan, hana geusampôh misè gobnyan nyan beugöt-göt, tapi laju geujak u antidoron ngon u lavabo. Lôn teumakôt that ngön sikap lalèe dan peukuto Darah Almaseh nyan, dan lôn peurintah keu imam nyan bèk lé jipeulayan sajan lôn, tapi beu jipeuna Ibadah keudroe, mangat lôn bèk lé lôn kalon buet peukuto lagèe nyan teujadi watèe Komuni Suci.
Disinoe lôn teumanyong: soe nyang leubeh mulia ngon suci—bulu misè nyang leubeh di ateueh bibi, atawa Darah Almaseh? Ngon peu keuh desya nyang leubeh rayek—geupotong bacut bulu nyang leubeh di ateueh bibi, atawa geuba bau Darah Almaseh dari Cawan Suci ngon misè teubai, hana teumakot atawa hana geupeduli?
Lôn kuteupeue ureuëng nyang hina nyan akan jicok dalèh nibak kitab-kitab cetak jameun di Moskow, nakeuh Trebnik nyang ka geuseubôt tadi ngon Kitab Ibadah, nyang lam kitab nyan teutuléh lagèe nyoe: syètan jipeusurông awaknyan keu jicukô janggôt ngon jigasô misèe ngon gunténg meunan cit sikin. Awaknyan jipeubuet buet nyang leubeh brok lom, sabab awaknyan jikab bulèe misèe ngon janggot droe jih deungon gigoe droe jih, lagèe ureueng kanibal.
Keu nyan lôn jaweueb deungon padum boh narit nyang paneuk.
Soe mantong nyang tuléh narit nyan hana meupiké, lagèe ureuëng nyang mita desya bak teumpat nyang hana desya: ureuëng nyang mita desya bak teumpat nyang hana desya nyan saban lagèe ureuëng nyang saring nyamok ubeut tapi jitelan unta. Dan meunyo na soe nyang sisir janggôt ngon misèe jih ngon sisir atawa sikat, dan na bulèe nyang rhot, desya peu nyang jeuet teutudôh keu hai nyan? Sabab meukadang saboh bulèe dari misèe jeuet meukawôt bak peunajôh watèe teungoh makheun, dan jitamong u antara gigoe meusajan ngon peunajôh: teuma, meunurôt peuniléyan nyan, hana seulamat keu ureueng lagèe nyan.
Bah that keugilaan ureuëng-ureuëng meupecah belah nyan, nyang patôt geupeukhem, geupeugah cit; barô-barô nyoe lôn deungo haba, nakeuh awaknyan hana jipeurcaya kisah Injil nyan keu beutôi, keu saboh keujadian nyang bit-bit teujadi, tapi jipeulaku lagèe saboh parabel, dan jipeugah droe jipeukok alasan awaknyan nyang hana meukön nyan deungon tafsiran-tafsiran nyang jicok nibak Injil. Conto jih:
Almasih geupeupue limong ribèe droe ureueng di teumpat nyang seungap ngon limong boh rutoe ngon duwa boh eungkot; nyoe, meunurot awaknyan, hana beutôi-beutôi teujadi, tapi nakeuh saboh parabel[388] . 'Teumpat nyang seungap', meunurot awaknyan, nyan meukeusud jih bansa-bansa, keu awaknyan keuh Almasih geujak lheueh geutinggai ureueng Yahudi; limong boh rutoe nyan meulambangkan limong boh indra; duwa boh eungkot, duwa boh kitab: Injil ngon Surat-surat; 12 bakul, 12 Rasul; meunan teutuléh lam tafsir Injil.
Seulaén nibak nyan:
Kisah Injil bhah Samaria nyang Jroh nyan kon saboh keujadian nyang beutôi-beutôi teujadi, tapi saboh parabel[389] . Ureuëng inong Samaria nyan meulambangkan jiwa manusia; mon nyan meulambangkan baptisan; ië udép nyan nakeuh Roh Kudus; limong droe ureuëng agam nyan meulambangkan limong kitab Musa.
Lom:
Kebangkitan Lazarus nyan kon saboh keujadian nyang beutôi-beutôi teujadi, tapi saboh parabel[390] . Lazarus, nyang sakét, geupeumakna seubagoe pikeran geutanyoe, nyang teupeukalah lé keuleumahan manusia; maté Lazarus – desya; syèdara inong Lazarus – jasad ngon jiwa; jasad – Marta, jiwa – Maria; kubô – urôsan donya; batèe ateueh kubô – haté nyang ka kreueh lagèe batèe; Lazarus nyang geubalôt ngon ija kubô – pikéran nyang teukurông lé rante desya; Lazarus bangkét – meutobat dari desya.
Seulaén nibak nyan:
Tamöng Isa u Yerusalem ateuëh guda aneuk nyan kon saboh keujadian nyang beutôi-beutôi teujadi, tapi saboh parabel. Guda nyan meulambangkan bansa Yahudi, nyang geupeuteuëng taloë hukôm Musa; aneuk keuleudée nyan meulambangkan bansa-bansa; dan Almaseh, lheueh geutinggai bansa Yahudi, geu-ék ateueh bansa-bansa; murib-murib nyang geujak di keu meulambangkan Peujanjian Lama; awak nyang geuseutot meulambangkan rahmat barô; bajèe nyang geupeulheueh di rot nyan meulambangkan maté donya; cabeueng-cabeueng bak kurma meulambangkan keumeunangan ateueh maut; aneuk-aneuk muda nyang geumeuhôi nyan nakeuh ureueng-ureueng nyang bibeuraih nibak keujeuheutan.
Buet-buet ajaéb Isa nyan ngon nyang la'én, lagèe nyang geupeugah lam riwayat Injil ngon geupeujeulaih lé Bapak-bapak Kudus nyang paléng mulia meulalu tafsiran alegoris ngon moral, geuanggap lé ureueng-ureueng 'carông' nyang gila, peucah belah nyan seubagoe kiasan biasa kon seubagoe Buet nyan keudroe, demi tafsiran-tafsiran nyang na lam *Gospel Herald* atra Theophylact, hana meuphôm keu beuntuk-beuntuk kiasan ngon gambaran, hana cit jeuet geupeubida antara riwayat ngon parabel, dan hana sanggôp sagai geupeubida antara tafsiran riwayat ngon tafsiran parabel, lagèe-lagèe ka gadoh akai ngon hana teupeungeuh lé cahya akai budi; dan lé sabab bangai awaknyan, lagèe seupôt di Meusé, mata awaknyan ka buta[391] ; dan awaknyan jiseubarkan naleueng lamkawan ureueng sederhana, dan jipeurusak jiwa ureueng-ureueng nyang hana meuphôm, sira jipeuburôk kisah Injil. Adak pih keu alasan awaknyan nyang bangai nyan, nyang hana patôt geujaweueb, lôn meuhajat lôn peubiyeu mantong deungon seungap; tapi lôn teumakôt, , meunyoe lôn seungap mantong, keurusakan lam masyarakat jeuet meutamah, dan bijèh saboh bid'ah nyang leubèh rayek jeuet teupula—nyang jipeugah bahwa Inkarnasi Almaseh, Peudeuritaan Gobnyan, dan banmandum buet meugah ngon mukjizat Gobnyan nyan kon keunyataan tapi cit saboh parabel; dan geuanggap Inkarnasi Almaseh ngon Peudeuritaan Gobnyan nyan cit lagee bayangan mantong, kon lagee keunyataan nibak buet Gobnyan, lagee nyang geupeurunoe le ajaran sesat Manichaeisme nyang jeuheut bak masa dilee; semoga Allah nyang beutôi dan manusia, Almaseh, geupeuseulamat Geurija Gobnyan nyang suci nibak ajaran-ajaran sesat nyang meubahaya nyan. Ulôn pih geupeusurông keu hai nyoe lé su'eu-su'eu nibak padum-padum droe ureueng mulia nyang, lheueh geudeungo keuhujatan bid'ah nyan, geutanyong bak ulôn bhah limong boh rutoe ngon dua boh eungkôt, ngon bhah ureueng Samaria, ngon bhah udeb keulayi Lazarus, ngon bhah Isa Kristus geutamong u Yerusalem ateueh guda ubit; peu keuh nyan beutôi-beutôi keujadian nyang teujadi, atawa nyan nakeuh parabel? Deungon beunantu Allah, lôn meukeusud keu lôn sanggah akai nyang meupecah belah, bangai, ngon nyang jipeuhanco jiwa nyan deungon seubeugöt-göt nyang lôn ék deungon lôn peuturi hai-hai nyang teuseubôt di yup nyoe:
1) Ayat-ayat toh lam Injil nyang suci nyang mudah salah tafsir?
2) Peu keuh mandum ayat lam Injil peureulèe tafsir?
3) Pakri cara geupeumakna ayat-ayat nyang peureulèe tafsir nyan?
4) Peue tafsiran nyang geubri lam *Komentar Injil* Theophylact meunyoe bhah limong boh rutoe, Samaria nyang Jroh, Lazarus nyang ka maté peuet uroe, ngon tamong Isa u Yerusalem?
5) Pakri cara geupeubida antara keujadian nyang sibeuna jih ngon saboh parabel lam Injil?
PEUNJELASAN PHÔN
Peue inti Injil nyang suci?
Injil na dua boh hai:
Kisah udép Almaseh
Ngon feureuman-feureuman ajaran Gobnyan.
Narasi nyan jicritakan mandum buet ngon mukjizat Almaseh, nyang Tuhan geutanyoe, lheueh jeuet keu manusia, geupeubuet bak bumoe ngon geuduek lamkawan manusia, geupeuphôn dari lahé Gobnyan nyang paléng suci dari rahim Perawan Maria nyang paléng suci, sampoe 'an watee Gobnyan meuninggai ateueh kayeè saléb, Gobnyan bangkét, ngon Gobnyan geupeu'ék u syeuruga; Sila'én nibak buet-buet Kristus, udép ngön buet-buet ureuëng la'én pih na geucalitra cit: lagèe Yahya Pembaptis, Herodes, Rasul-rasul, imam-imam ulèe Yahudi, Pilatus, ngön la'én-la'én.
Injil-injil, bak bagian jih, geupeugah mandum feureuman khutbah ngon ajaran Almaseh, nyang geupeugah lé Gobnyan ngon bibi Gobnyan nyang that suci keu ureuëng-ureuëng nyang ikôt Gobnyan ngon nyang deungö peue nyang geupeugah, dan nyang jinoe geupeusampoe keu geutanyoe meulalu beuet Injil keu keubajikan jiwa geutanyoe.
PEUNJELASAN KEU DUWA
Peu keuh mandum ayat lam Injil peureulèe tafsir?
Kon mandum nyang teutuléh lam Injil peureulèe tafsiran, tapi cit nyang hana jeuet jipham lé mandum ureueng; seudangkan nyang ka jeulah ngon jeuet jipham lé mandum ureueng nyan hana jitafsir, tapi cit jipeusampoe. Sabab soe nyang hana muphôm buet-buet ngon mukjizat Almaseh nyang geupeusampoe? Gobnyan lahé nibak Perawan di Betlehem, geubalôt ngon ija bungong dan geupeuduek ateueh palôk; malaikat-malaikat geumeu'en, ureueng-ureueng meungon geuseumah gobnyan, saboh bintang teudong di ateueh gobnyan, dan raja-raja teuka geuba hadiyah; Gobnyan geusunat cit, geuba u meukah, geupeuduek ateueh pha Simeon nyang saleh, geuplueng u Meusé, dan geuwoe dari sinan lheueh maté Herodes; bak umu Gobnyan duwa blah thôn, di meukah di Yerusalem, Gobnyan geupeukagôm guru-guru Yahudi nyang tuha ngon hikmah ilahi Gobnyan; Bak umu lhèe plôh thôn, Gobnyan geupeumanö lé Yahya di Krueng Yordan; Gobnyan geupuasa peuet plôh uroe lam padang pasé dan geupeukalön iblih nyang goda nyan; dan lheueh geupeusapat murib-murib geuh nyang suci ngon Rasul-rasul, Gobnyan geupeubuet mukjizat phon geuh deungon geuubah ië jeuet keu ië anggô di Kana di Galilea; dan Gobnyan geujak rot banda-banda ngon gampông-gampông di Palestina, geupeusampoe Injil keurajeuen dan geupeupuléh mandum ureueng nyang sakét: Gobnyan geupeujeuet ureueng buta jeuet kalon, geupeusucèe ureueng kusta, geupeuudép ureueng maté, dan geupeuteubiet syètan nibak tubôh ureueng; di saboh teumpat nyang hana ureueng, Gobnyan geupeupue limong ribèe droe ureueng ngon limong boh rutoe dan duwa boh eungkôt; Gobnyan geumeututô ngon sidroe ureueng inong Samaria di mon Yakub; Gobnyan geuubah rupa di ateueh Gunong Tabor; lheueh nyan Gobnyan geupeuudép Lazarus dari jirat lheueh peuet uroe; geutamong u Yerusalem deungon keumuliaan ateueh guda ubit, geuteurimong pujoe nibak babah aneuk miet ngon aneuk manyak, geuderita, geubeudoh lom, dan geu'ék u syeuruga. Banmandum buet Almaseh nyan, nyang teujadi beutôi-beutôi (kon lagèe parabel), dan nyang geupeugah lam kisah Injil, nyan ka trang that dan hana peureulèe tafsir keudroe, seula'én nibak wahyu keu hai-hai nyang teuma teuka, nyang ka geupeuleumah le buet nyan. Sabab nyan keuh sifeut buet-buet Almaseh, nyang geupeuleumah hai ukeue, saboh hai nyang teuma tapeugah di yup nyoe.
Meunyang keu haba-haba Isa, nyang geupeugah lé Gobnyan dari hikmah ilahi keu geupeurunoe ureuëng ramèe ngon murib-murib Gobnyan, hana mandum jeuët jipham lé mandum ureuëng; sabab ureuëng na meubida-bida tingkat pemahaman:
Na nyang jeulah,
na nyang teutôp,
na nyang parabel ngon misé,
na nyang nakeuh peurintah,
na nyang nasehat,
Nyoë nakeuh janji ngon peunyejuk até,
Nyoe nakeuh teuguran ngon hukôman,
Nyoe keuh nubuet-nubuet.
Dan na cit le that narit la'én nibak Zat Gobnyan nyang paléng suci keuhai meubagoe hai.
Nibak nyan, na nyang peureulèe tafsir, na cit nyang hana; jak taingat padum boh di sinoe.
Lam kawan narit ngon feureuman Almaseh nyang trang na nyang lagèe nyoe:
Teuntang meutobat: 'Beu meutobat kheueh, sabab keurajeuen langèt ka toë' ([392] ). Teuntang udép nyang saleh: 'Beu meucahya kheueh nuru droëneuh di hadapan manusia, mangat awaknyan jikalon buet-buet droëneuh nyang jroh dan jipujoe Bapak droëneuh nyang na di langèt' ([393] ). Teuntang peuseumah keu Allah: 'Meunyo gata ba peuseumah gata u ateueh mezbah, dan di sinan teuingat gata na syèdara gata nyang na salah ngon gata, tinggai peuseumah gata nyan di keue mezbah, dan jak dilee peudamè droe ngon syèdara gata, óh lheueh nyan barô gata woe peuseumah gata nyan'[394] . Teuntang du'a: watee gata meudu'a, bek peuguna tutô nyang sia-sia; meudu'a kheueh lagèe nyoe: Bapak Kamoe[395] dan la'én-la'én. Teuntang puasa: watee gata puasa, bek meureumèh lagèe ureueng munafék; sabab awaknyan jipeuburôk rupa muka jih, mangat deuh bak manusia bahwa awaknyan teungoh puasa[396] . Teuntang meupeu'ah: 'Meunyo gata tapeu'ah salah ureuëng la'én, Ayah gata di syeuruga pih akan geupeu'ah gata'[397] ; ngon narit-narit la'én nyang saban ngon jeulah nibak Almaseh nyang na lam Injil, nyang hana peureulèe tafsir.
Lam kawan narit ngon haba Isa nyang teusom na nyang lagèe nyoe:
Batèe nyang geutulak lé tukang-tukang bangunan ka jeuet keu batèe penjuru; soe mantong nyang rhët ateueh batèe nyan akan hancô leubô; tapi soe mantong nyang rhët ateueh batèe nyan akan hancô dan[398] . Dan lom: 'Meunyoe jaroe gata jeuet keu sabab gata meudesya, putôh kheueh jaroe nyan; meunyoe gaki gata jeuet keu sabab gata meudesya, putôh kheueh gaki nyan; meunyoe mata gata jeuet keu sabab gata meudesya, cabôt kheueh mata nyan.' Dan lom: 'Banmandum peue nyang na akan geupeumasén ngön apui, dan banmandum keureubeuen harôih geupeumasén ngön sira.' Sira nyan gèt; teuma meunyoe sira nyan ka gadoh rasa masénjih, ngon peu keuh jipeumasén? Beu na sira lam droe gata[399] . Dan lom: 'Soe mantong nyang na beukô, beu jicok, meunan cit ngon kantông; dan soe mantong nyang hana beukô, beu jipeubloe jubahjih dan jiblöe peudeueng (sikin)[400] .
Dan lom: 'Di pat mayèt gata na, disinan keuh cicém-cicém nyan jimeugumpôi'[401] ; ngon narit-narit rahsia la'én nibak Almaseh, nyang peureulèe tafsir, saban lagèe nyang lam nyan Gobnyan geupeugah keu sengsara Gobnyan ubak Rasul-rasul: 'Tanyoe tajak u Yerusalem', ngon la'én-la'én: teuma awaknyan hana muphôm sapeue pih nibak hai nyan, dan narit nyan teusom nibak awaknyan, dan awaknyan hana meuphôm peu nyang teungoh geupeugah[402] ; awaknyan peureulèe peunjeulasan.
Di antara parabel ngon perumpamaan nyang geupeugah lé Almaseh, nakeuh:
[403]Teuntang bijèh nyang rhët bak binèh rot, bak tanoh batèe, lam durô, ngon bak tanoh nyang gèt. Teuntang naleueng brôk nyang jipula lé musôh lam kawan gandom[404] . Teuntang raja nyang geupeuampôn utang namiet gobnyan si reutôh talenta, padahai namiet nyan hana jitem peuampôn utang rakan namiet jih si reutôh denari[405] . Keuhai ureuëng nyang rhët lam jaroe peurampok ngon keuhai ureuëng Samaria nyang meubelas kaséhan[406] . Keuhai ureuëng kaya nyang blang jih ka jitimoh subô[407] . Keuhai sidroë ureuëng kaya la'én nyang hana jipeuleumah rasa meubelas kaséhan keu ureuëng meulakèe-lakèe Lazarus[408] ; keuhai ureuëng Farisi ngon ureuëng pungut cuké nyang tamong u geurija keu meudo'a . Keuhai lampôh anggô ngon keuhai ahli waréh nyang jipoh lé ureuëng keurija[409] . Teuntang ureuëng nyang geupeusiëp pesta meukawén keu aneukgeuh; ngon teuntang ureuëng nyang hana bajèe kawén[410] . Teuntang ureuëng nyang geupeusiëp hidangan raya dan geuundang ramèe ureuëng, nyang hana jitem teuka[411] . Teuntang talenta nyang geubagi keu hamba-hamba[412] . Teuntang aneuk raja nyang meubalék akai[413] .
Dan cit nyoe:
Keurajeuën langèt nyan lagèë bijèh sawi.
Keurajeuen langèt nyan lagèe ragi.
Keurajeuën langèt nyan lagèë hareuta nyang teusom lam blang.
Keurajeuën langèt nyan lagèë sidroë saudaga nyang mita mutiara nyang meuhai.
Keurajeuen langèt nyan lagèe saboh jareng nyang jiba u la'ôt[414] .
Keurajeuën Langèt nyan lagèë siplôh droë dara[415] .
Miseu-miseu nyan ngon miseu-miseu la'én, nyang geupeugah lé babah Almaseh, nyan mandum teutôp, peureulèe tafsiran.
Lamkawan peurintah Almaseh nakeuh nyoe:
'Nyoë kheueh nyang lôn peurintah bak gata: meugaséh-gaséh kheueh keu saban droë'[416] . 'Gaséh kheueh musôh-musôh gata, beureukat kheueh ureuëng nyang seureukôh gata, pubuet kheueh keubajikan keu ureuëng nyang banci keu gata, dan meudo'a kheueh keu ureuëng nyang keujah gata.' Dan lom: 'Lôn peugah bak gata, bèk sagai-sagai meusumpah, bèk deungon langèt, bèk deungon bumoe'[417] . 'Bèk meuhukôm, mangat gata bèk geuhukôm'[418] . 'Bèk tabri nyang suci keu asèe-asèe'[419] . Dan peurèntah-peurèntah Kristus nyang la'én lam Injil. Nyan mandum, kareuna ka jeulah, hana peureulèe tafsiran.
Lam nasehat-nasehat Almaseh na nyang lagèe nyoe:
Meunyo na ureuëng poh gata bak sagoe uneun, peutuwoe sagoe nyang la'én cit keu jih. Meunyo na ureuëng jitém cok jubah gata, biëk jih cok bajèe dalam gata cit. Dan meunyo na ureuëng paksa gata jak saboh mil, jak laju ngon jih duwa mil. Brèk keu ureuëng nyang lakee bak gata; dan bèk gata peuplèh ureuëng nyang meuhajat meuhutang bak gata[420] . Bèk gata peusapat hareuta keu droe gata di bumoe[421] . Bèk gata pike keu udép gata, peu nyang keuneuk gata pajôh atawa gata jép, atawa peu nyang keuneuk gata pakèk[422] . Dan lom: soe mantong nyang meuhajat seutot lôn, harôh jitulak keuheundak droe jih dan jiba saléb jih. Soe mantong nyang keuneuk peuseulamat roh jih, jih nyan akan gadoh roh nyan[423] . Meunyo gata keuneuk samporeuna, jak kheueh, publoe kheueh bandum atra gata, bri kheueh keu ureueng gasien, dan seutot kheueh lôn[424] . Soe mantong nyang keuneuk jeuet keu nyang paleng rayek di antara gata, jih nyan harôh jeuet keu hamba gata. Soe mantong nyang meuh'eut jeuet keu nyang phon di antara gata, harôh jeuet keu hamba gata[425] . Narit-narit Almaseh nyan ka jeulah dan hana peureulèe tafsiran; keucuali saléb nyang geupeugah nyan kon beu geupaham seucara fisik, tapi seucara rohani; dan rugoe nyawong sidroe ureueng nyan beu geupaham seubagoe syahid keu Almaseh, atawa maté jih hawa nafsu droe.
Lamkawan janji ngon peunyejuk haté Almaseh nakeuh nyang lagèe nyoe:
Meunyo dua droe di antara gata seupakat ateueh bumoe lam hai peu mantong, peu mantong nyang gata lakee nyan akan geupeubri lé Bapak Lôn di syeuruga[426] . Soe mantong nyang jitinggai rumoh, atawa syèdara-syèdara agam, atawa la'én-la'én, jih nyan akan jiteurimong siratôh go lipat dan jeuet keu ahli waréh udép keukai[427] . Lôn na sajan gata siumu masa, sampoe 'an abéh jameun[428] . Tanda-tanda nyoe akan na bak ureuëng nyang meuiman: lam nan Lôn awaknyan akan jipeuteubiët setan; awaknyan akan meututô lam basa-basa barô; awaknyan akan jimat uleue; dan meunyo jiep peue mantong nyang meumaté, nyan hana meubahaya keu awaknyan; awaknyan akan jipeuduek jaroe ateueh ureuëng sakét, dan ureuëng nyan akan puleh[429] . Peue mantong nyang gata lakee lam du'a, peucaya kheueh bahwa gata ka neuteurimong, dan nyan akan jeuet keu atra gata[430] . Soe mantong nyang meuaku keu Lôn di hadapan manusia, Lôn pih teuma Lôn aku di hadapan Bapak Lôn nyang na di syeuruga[431] . Mita kheueh phon-phon keurajeuen Allah ngon keubeunaan Gobnyan, teuma mandum nyan teuma geutamah keu gata[432] . Soe mantong nyang meuiman keu Lôn, jih nyan teuma jipeubuet buet-buet nyang Lôn peubuet, dan jih nyan teuma jipeubuet buet nyang leubeh rayek nibak nyoe[433] . Soe mantong nyang gaséh keu lôn, jih nyan akan jipeutheun feureuman lôn, dan Bapak lôn pih akan geugaséh keu jih nyan, dan lôn akan lôn teuka dan lôn tinggai meusajan ngon jih nyan[434] . Lôn akan lôn lakee bak Bapak, dan Gobnyan akan geubri keu gata sidroe Peunyejuk haté la'én, mangat Gobnyan na meusajan gata siumu masa, nakeuh Roh Keubeunaran[435] . Lôn hana lôn tinggai gata lagee aneuk yatim; lôn akan lôn teuka bak gata[436] . Lôn jak peusiap teumpat keu gata[437] . Dan lom: Lôn teuka dan lôn ba gata u bak Lôn, mangat bak teumpat Lôn na, gata pih na cit[438] . Ka Lôn peugah hai-hai nyoe bak gata mangat seunang Lôn na lam gata, dan mangat seunang gata samporeuna[439] . Gata nyan sahbat Lôn: keu ladôm ureueng Lôn kheun gata nyan hamba[440] . Donya nyoe akan galak até; teuma gata akan seudéh, teuma seudéh gata nyan akan jeuet keu seunang até[441] . Lôn teuma meureumpok lom ngon gata, dan até gata teuma seunang, dan hana soe cok seunang até gata nyan nibak gata[442] ; dan janji-janji ngon peunyejuk até la'én nibak Almaseh, nyang Gobnyan bri keu ureueng-ureueng nyang geugaséh, nyang ka jeulah, hana peureulèe lé peunjeulasan.
Peuteuguran ngon peuingat nyang geupeugah lé Almaseh keu ureuëng meudesya nakeuh lagèe nyoe:
Celaka keu gata, hai ahli-ahli kitab ngon Farisi, hai gata ureuëng munafék, sabab gata töt pintô langèt keu ureuëng ramè; gata keudroë hana tamöng, dan ureuëng nyang keuneuk tamöng pih hana gata peubiyeu tamöng. Celaka keu gata, sabab gata pajôh rumoh-rumoh inong balèe. Celaka keu gata, hai peumimpin buta, nyang tatapéh lalat, tapi gata teulon kamèng. Celaka keu gata, nyang gata peugléh luwa cawan ngon pingan, padahai lamjih ka peunoh deungon tamak ngon hana adé. Celaka keu gata, hai ureuëng munafék, sabab gata nyan lagèe jirat nyang geucat putéh, nyang deuh lagak bak luwa, tapi lamjih ka peunoh deungon tuleuëng-tuleuëng ureuëng maté ngon beurangkasoe kuto. Hai hai udeb, hai aneuk udeb meuracôn, pakri cara gata keuneuk peulheuh droe nibak hukôman apui Gehenna?[443] ? Dan lom, sira geukutôk banda-banda nyan, geukheun: 'Cilaka keu gata, hai Chorazin! Cilaka keu gata, hai Bethsaida!'[444] , dan la'én-la'én lom. Dan gata, hai Kapernaum, nyang jipeu'ék sampoe u langèt, gata teuma jipeutrôn u Hades: nanggroe Sodom leubèh mudah jiteumeung hukôman bak uroe peunilé nibak gata.[445] . Celaka keu donya nyoe sabab na rintangan! Celaka keu ureueng nyang jeuet keu rintangan[446] . Celaka keu gata nyang kaya, sabab gata ka keuhilangan keuseunangan gata. Celaka keu gata nyang jinoe ka kenyang, sabab gata teuma deuk. Celaka keu gata nyang jinoe teungoh khém, sabab gata teuma moë ngon meukabông[447] . Meunyoe gata hana meutobat, gata mandum cit akan binasa lagèe nyan[448] . Dan feureuman Almaseh nyoe hana samar, hana peureulèe that tafsiran, seulaén keu tateupeue bahwa sidom nyan meumakna desya ubit, seudangkan unta meumakna desya rayek; dan saboh priyôk nyang deuh gléh di luwa tapi peunoh kuto di dalam nyan meumakna ureueng munafék.
Lam ramalan Almaseh na nyang lagèe nyoe:
Geutanyoe akan tajak u Yerusalem, dan Aneuk Manusia akan geuseurah bak imam-imam ulèe ngon ahli-ahli kitab; dan awaknyan akan jipeuhukôm gobnyan keu maté, dan geuseurah gobnyan keu geupeureulèh, geupoh ngon geupalang; dan bak uroe nyang keulhèe gobnyan akan bangkét lom[449] . Teuma Gobnyan geupeugah lom bak Rasul-rasul: 'Gata akan jiseurah bak jeum'at, dan lam sinagog-sinagog awaknyan gata akan jipoh; dan gata akan jiba u hadapan gubernur-gubernur dan raja-raja[450] . Gobnyan pih geupeukaramèh bhah peunindasan ateueh Geurija: 'Syèdara agam akan meukhianat syèdara keudroe sampoe maté, dan sidroe ayah keu aneuk jih; dan aneuk-aneuk akan jibeudoh lawan ureueng chik jih dan jipoh maté awaknyan'[451] . Gobnyan geupeukaramèh bhah hancô jih Yerusalem: 'Teuma trok uroe keu gata, musôh-musôh gata jipeudong bintéh keu jilawan gata, jikeupông gata dan jiseupông gata dari sigala sagoe; awaknyan akan jipeuhancô gata ngon aneuk-aneuk gata nyang na lam kuta nyan, dan hana meusaboh batèe pih nyang teupeuduek ateueh batèe la'én lam kuta nyan'[452] ; dan lom keuhai Geurija Yerusalem gobnyan geupeugah ramalan: 'Hana meusaboh batèe pih nyang teupeuduek ateueh batèe la'én disinoe nyang hana teureubah'[453] . Mengenai Dajjal ngon ureuëng-ureuëng nyang mendahului jih, gobnyan geupeugah: 'Le that ureuëng nyang teuka lam nan lôn, jikheun, "Lôn keuh Almaseh," dan awaknyan akan jipeusatôk le that ureuëng'[454] : 'Sabab teuma teuka Almaseh-Almaseh palsu ngon nabi-nabi palsu nyang jipeuleumah tanda-tanda agông ngon keuajaiban'[455] . Dan meunyang keuhai karu-balah di ban sigom donya, Gobnyan ka geupeugah: 'Bangsá akan jibeudoh lawan bansa, dan keurajeuën lawan keurajeuën; dan teuma na deuk dan bala, dan geumpa di meubagoë teumpat'[456] ; 'Teuma teuka masa sengsara nyang paléng brat, nyang goh lom na dari yoh phon donya'[457] . Keuneulheueh jih, Gobnyan geupeugah panyang keuhai hukôman nyang that teumakot, geupeugah masa ukeue lagèë saboh nubuet. Teuma, mandum firman-firman nubuat Gobnyan hana peureulèe tafsir, sabab nyan ka jeulah ngon mudah geupaham lé mandum ureuëng.
Dan bahpih hana mandum feureuman Almaseh nyang peureulèe tafsir, saweueb ka jeulah keudroe; Buet Gobnyan, nyang nakeuh keubeunaran nyang seubeutôijih kon parabel, dan hana meusom-som, hana peureulèe tafsir, tapi cit geupeusampoe; keucuali meunyo hai-hai nyang geupeuleumah nyan peureulèe tafsir nyang peunjeulah. Sabab (lagee nyang ka lôn peugah sigohlom nyoe) na padum-padum boh buet Almaseh, nyang lam droejih ka geupeuleumah keu masa ukeue—nyang ka teujadi, ngon nyang goh lom teujadi—ka geupeujeulaih lam Injil, lagee nyang teuma takalon di yup nyoe.
PEUNJELASAN NYANG KEU Lhèe
Pakri cara geupeumakna ayat-ayat nyang peureulèe tafsir nyan?
Kitab Suci Ilahi, nyang na lam Alkitab Suci, Perjanjian Lama ngon Perjanjian Barô, na makna dua lapéh:
nyakni, Rohani ngon Harfiah;
nyang teutuléh, nyan keuh, nyang mistèri.
Makna nyang teutuléh nyan bersifat seujarah ngon naratif; teuma makna rohani nyan bersifat mistis ngon meurahsia. Harah jicritakan keujadian, seudangkan roh jipeujeulaih rahsia: harah jicritakan seujarah buet-buet jameun, seudangkan roh jitafsir pue nyang ka geupeugambar leumah lam buet-buet jameun nyan.
Sabab pikeran nyang teutuléh—nyang nyan cit pikeran seujarah nibak Kitab Suci Ilahi—nyan na di keu mata, jipeujeulah droe jih meulalu carita keujadian nyang jipeugah, dan jipeumudah droe jih keu teupumeuphôm.
Teuma makna rohani Kitab Suci nyan bersifat mistis, misterius, ngon jioh; makna nyan hana teubuka langsong lé narasi, tapi geupeunyata dari jioh lé keujadian-keujadian nyang geucalitra. Sabab narasi nyan jipeuleumah saboh hai nyang ka beutôi-beutôi teujadi; teuma hai nyang jipeuleumah lé narasi nyan deungon cara misterius jipeutanda saboh hai la'én.
Saboh peunyata nyang jeulah keu ban dua keubeunaran nyoe deuh takalon lam narit rasui suci Paulus; lam Surat keu ureuëng Korintus, di sinan gobnyan na geupeugah: 'Nyak-nyak geutanyoe mandum na di yup awan, dan mandum ka jilalui la'ôt; dan mandum ka jipeumanö bak Musa lam awan ngon lam la'ôt; dan mandum ka jipajôh rutoe rohani nyang saban, dan mandum ka jijéb ie jép rohani nyang saban.' Lam kata-kata Rasul nyan ngon nyang seutotjih na makna dua lapéh: saboh makna harfiah, nyang nyata, geucalitra keujadian nyang beutôi-beutôi teujadi: keu aneuk-aneuk Israel, lheueh jiteubiet dari Meusé, jiseubrang La'ôt Mirah ngon jijak di yup awan. Awaknyan geupajôh manna di padang pasé dan geujéb ië nibak batèe. Makna nyang keudua nakeuh makna rohani, hana geupeugah ngon narasi, tapi geupeunyata lé hai-hai nyang geucalitra nyan; saweueb keuluwa aneuk-aneuk Israel, nyang geupeuteubiet dari Meusé lé Musa, nyan ka geupeuleumah keu keuluwa geutanyoe dari ikatan desya phon, nyang teuma geupeuseuleusoe lé Almaseh Tuhan geutanyoe. Lôt Mirah nyan nakeuh bayangan keu baptisan suci. Man'a nyan nakeuh bayangan keu Tubôh Almaseh lam Ekaristi Suci. Ië nyang jiteubiët dari batèe nyan, seumentara nyan, nakeuh bayangan keu darah Almaseh; dan batèe nyan nakeuh bayangan keu Almaseh Keudroe , lagèe nyang geupeugah lé Rasul: 'sabab awaknyan jieb ië dari batèe rohani nyang seutöt awaknyan'; dan batèe nyan nakeuh Almaseh[458] . Jak ta perati narit nyoe: 'awaknyan jiep nibak batèe rohani nyang ikôt awaknyan'; padahai, awaknyan jiep nibak batèe nyang nyata; teuma geupeugah awaknyan jiep nibak batèe rohani, saweueb batèe nyang nyata nyan jeuet keu lambang batèe rohani, nyakni Almaseh, dan meulalu kuasa batèe rohani nyan, batèe nyang nyata nyan jipeuteubiet ië keu bansa Israel. Sabab meunurot makna harfiah, batèe nyan nakeuh batèe fisik; teuma meunurot makna rohani, Almaseh nyan keuh batèe nyan: dan dua makna nyoe, nyang na lam Kitab Suci, geupeunyata deungon jeulah lam feureuman Rasul-rasul.
Seulaén nibak nyan: makna spiritual, mistis, ngon misterius geubagi lé ahli teologi lam meubagoe cara tafsir, nakeuh lhee boh, nyang lam bahsa Yunani geukheun:
Allegori,
Anagoge,
Tropologi.
Saban lagèe na lhèe keubajikan teologi nyang paléng utama—Iman, Harapan, ngon Gaséh Sayang—meunan cit na lhèe boh beuntuk tafsiran spiritual.
Allegori nyan saban lagèe Iman,
anagogue nyan saban deungon Harapan,
tropologi keu Gaséh Sayang.
Jadi, peu nyan Alegori, Anagoga, ngon Tropologi? Deungo beugöt-göt: meunyo gata keuneuk meurunoe, hai gata ureuëng Galatia nyang bangai, hai gata guru-guru meupecah belah, ureuëng ulèe soh ngon ureuëng salah tafsir, dan meuphôm, meunyo gata sanggôp meuphôm.
'Allegori' nakeuh istilah Yunani; lam basa Slavia, lam Surat keu ureuëng Galatia, bab 4, bak phôn ayat 210, lam ayat 24, geuseubôt seubagoe 'interpretasi kiasan'. Na saboh cara tafsir nyang, lam Kitab Suci, meumakna, la'én nibak makna harfiah, saboh hai la'én nyang pah keu iman atawa keu Geurija nyang teungoh meujuang di donya; miseu jih: Nabi Ibrahim na duwa droe aneuk agam: sidroe nibak hamba inong, dan sidroe teuk nibak inong bibeueh[459] ; sabab nyan keuh keujadian jih meunurot kisah harfiah. Teuma, meunyo secara alegoris—nyan nakeuh, secara kiasan—nyan meumakna Allah, nyang na duwa droe aneuk agam, nyan nakeuh, duwa bansa, ngon duwa peujanjian nyang geubri lé Gobnyan: peujanjian Yahudi, dari keuturunan Ibrahim, ngon peujanjian Kristen, dari bansa-bansa la'én; peujanjian Yahudi nyan na di yup hukôm Musa, seudangkan peujanjian Kristen nyan na lam keubebasan rahmat Kristus. Syari'at Yahudi nyan bersifat jasmani, seudangkan Syari'at Kristen bersifat rohani; dan lagèe bak masa nyan ureuëng nyang lahé meunurôt daging (aneuk Ibrahim) jikeujèe ureuëng nyang lahé meunurôt janji, meunan cit jinoe ureuëng Yahudi ramèe, nyang ka jipaling dari Almaseh, jikeujèe Geurèja Almaseh deungon beunci jih nyang jeuheut.
'Anagoge' nakeuh saboh istilah Yunani; bah pih payah teupeusalén u basa Slavia, istilah nyan jeuet teupeusalén lam basa Slavia seubagoe 'pemahaman nyang leubeh manyang'. Na, ngon nyan, saboh gambaran tafsir lam Kitab Suci nyang meumakna, la'én nibak makna harfiahjih, saboh hai la'én nyang pah keu udép keukai—nyang tanyoe preh—atawa Geurija, nyang meunang di syeuruga, nyang tanyoe meuh'eut jak u sinan ngon meuharap bak nyan; lagee nyang geupeugah le Po Teuh Allah lam Zabur: 'Ka lôn meusumpah lam beungeh lôn, "Awaknyan hana jitamong lam teumpat lôn meureuh"' ([460] ). Meunurot makna harfiahjih, nyoe meutuju bak Nanggroe Nyang Ka Geumeujanji di Palestina, nyang hana jitamong lé bansa Israel keudroe, lheueh awaknyan jiteubiet dari Meusé, teuma aneuk-aneuk awaknyan mantong nyang geupeuizin jitamong; lam makna anagogis, nyan nakeuh, meunurôt pemahaman nyang leubèh manyang, nyan geutuju bak udép keukai di syeuruga, nyang ka Tuhan jimeujanji keu ureuëng-ureuëng nyang gaséh Gobnyan, di sinan Geurèja nyang meunang akan meuteumèe istirahat nyang seujati, nyang hana jitamong lé ureuëng-ureuëng meudesya nyang meuninggai donya nyoe hana meutobat.
Istilah 'tropologi' nyan asai jih dari bahsa Yunani dan meumakna peunutôh nyang beutôi keu akhlak manusia. Na cit, lagèe jih, alegori ngon narit kiasan, nyang jipeugah saboh hai tapi meukeusud keu hai la'én; bida jih na bak nyoe: alegori jipeugah bhah nyang meuhubông ngon iman ngon peuteun Gereja, seudangkan tropologi jipeugah bhah akhlak. Ibárah nyoe lam Kitab Suci meumakna, la'én nibak makna harfiahjih, saboh hai la'én nyang cocôk keu peumaju ureuëng manusia ngon udép nyang meubudi, lagèe nyang na teutuléh lam Kitab Suci: 'Bèk neubôk babah leumo nyang teungoh jipijak gandom' ([461] ). Sabab bak makna harfiah, nyan geutuju keu leumo nyan keudroe; tapi bak makna kiasan, nyang meumorál, nyan geutuju keu ureueng-ureueng agama nyang meukeureuja lam hai peusampoe Firman, mangat awaknyan bek geutheun nibak teurimong nafakah nibak sedekah ureueng ramèe. Dan lom, si Ureuëng nyang Peuteuka na geupeugah: 'Tieb-tieb bak kayèe nyang hana jipeuboh hasé nyang jroh akan jipotôh dan jipeutamong lam apui[462] .' Meunyo ta artèe lagèe harfiah, nyan meukeusud jih bak kayèe nyang hana meuhasé; teuma meunyo ta artèe seucara kiasan, nyan meukeusud jih ureuëng nyang hana jroh buet jih.
Kitab Suci geupahami meulalu peuet boh ungkapan:
1) secara harfiah,
2) secara alegoris,
3) secara anagogik,
4) tropologis
Ban mandum cara nyan, teuma, geupeugah lam saboh nan nyoe:
Yerusalem
Meunurôt surat nyan, nyan keuh, seucara seujarah atawa naratif, Yerusalem geupeugah sibagoë saboh banda nyang na di Palestina.
Secara alegoris, nyan nakeuh secara kiasan, Yerusalem meulambangkan Geurija nyang teungoh lam prang.
Secara anagogis, nyan nakeuh deungon akai nyang leubeh manyang, Yerusalem meulambangkan Geurija nyang meunang di syeuruga.
Secara tropologis, nyan nakeuh seubagoe peulajaran moral, Yerusalem meulambangkan jiwa manusia lam udep nyoe. Dan lom, peuet cara meuphôm nyoe, nyang geunguy keu geupeuglah ngon geupeumakna Kitab Suci, na teutuléh lam Surat Rasul keu ureuëng Galatia, bak phôn bab 210, nyang geutuléh bhah Ibrahim ngon dua droe aneuk agam gobnyan.
Makna harfiah atawa seujarah deuh bak kata-kata nyoe: 'Ibrahim na dua droe aneuk agam: sidroe nibak inong hamba, dan nyang la'én nibak inong bibeueh' ([463] ).
Makna alegoris atawa kiasan na lam ayat-ayat nyoe: 'Nyan keuh dua peujanjian'.
Makna anagogis atawa makna nyang leubeh manyang na lam ayat nyoe: 'Teuma Yerusalem di ateueh nyan bibeueh, dan gobnyan nyan nakeuh ma geutanyoe'.
Makna tropologis atawa moral nibak kata-kata nyan nakeuh lagèe nyoe: saban lagèe bak masa nyan nyang lahé dari daging jipeususah nyang lahé dari Roh, meunan cit jinoe.
Ngon lagèe nyan, ayat-ayat nyang na lam Injil Suci nyang hana peureulèe tafsir geupeugah lom ngon geupeusampoe meunurôt makna harfiahjih, nyan nakeuh seucara seujarah ngon calitra.
Teuma nyang peureulèe tafsir geupeutafsir:
Meunyo secara alegoris, nyan keuh secara kiasan:
Atawa secara anagogik, nyan nakeuh, deungon akai nyang leubeh manyang:
Atawa tropologis, nyan nakeuh, seubagoe peungajaran akhlak.
Na cit saboh atôran nyang that ringkaih ngon jeulah nibak Kitab Suci nyan lam kalangan ahli teologi, nyang geupeugah deungon bandéngan saboh jamuan, nyang jinoe akan geupeugah disinoe.
Jamèe raya (lagee kheun ureueng) Kitab Suci nyan na lhèe macam hidangan:
Nyang phon nakeuh pemahaman seujarah ngon naratif, lagee nyang na lam teks ngon nyang geupeusampoe.
Sajian keudua nakeuh nyang mistis, nyan makna jih, nyang meurahsia ngon rohani, pemahaman.
Santapan nyang keulhèe nakeuh aspek moral ngon peulajaran. Santapan nyang phôn nakeuh keu ureuëng hana meupendidikan, keu ureuëng nyang sederhana pikeran.
Santapan keudua nyan keu ureuëng carông, keu guru-guru.
Santapan nyang keulhèe nyan saban keu mandum ureuëng, peuë nyang meupendidikan meunan cit nyang hana.
Bak hidangan phôn, peunajôhjih nyan nyang paléng meugeunap.
Bak hidangan keudua, peunajôh nyan nyang paléng lezat.
Bak hidangan keulhèe, peunajôh nyan nyang paléng mamèh.
Bu nyang phon nyan meulambangkan rasa buet-buet jameun dilee.
Makheun keudua nyan nakeuh sari nibak sakramen.
Bu u keulhèe na manèh jih budi.
Bu nyang phon jipeusubô keuajaiban masa nyang ka leupah.
Makheun keudua jipeusubô pikeran ngon èleumèe.
Bu nyang keulhèe jipeusubô jiwa ngon narit-narit nyang jipeubeudoh.
Lam Kitab Suci teologi dari akai suci nyoe, atôranjih nakeuh, bak tahap phôn akai seujarah—nyan nakeuh, akai naratif— lam tingkat keudua dari akai mistik—nyan keuh, akai nyang misterius ngon spiritual—ureuëng harôh muphôm alegori ngon anagoge nyang na di dalamjih, sabab rot tafsiran nyan keuh akai spiritual jeuët keu leubèh trang; seudangkan bak tingkat keulhèe dari akai moral, na, ka teuntèe, tropologi.
PEUNJELASAN KEUPEUET
Meunyang keuhai limong boh rutoe, Samaria nyang Jroh, Lazarus nyang geupeuudép lom lheueh peuet uroe maté, ngon Isa tamong u Yerusalem: pakriban tafsiran nyang na keu hai-hai nyan lam Injil?
Ka lheueh geupeugah sigohlom nyoe bahwa lam udép Isa, lagèe nyang geupeugah lam Injil-Injil Suci, na buet-buet Isa nyang geupeuleumah keu hai-hai nyang teuma teuka. Sabab buet-buet Almaseh, nyang beutôi dan ka teujadi lam keunyataan kon seubagoe parabel, geucalitra dan geupeusampoe deungon cara teutuléh—nyan nakeuh, seucara seujarah dan naratif—seudangkan keujadian-keujadian u keue, nyang ka geupeuleumah le buet Almaseh, geupeumakna deungon cara nyang sisuai deungon jih.
Kisah Isa geupeumakén limong ribèe ureuëng deungon limong boh rutoe nyan nakeuh saboh keujadian nyang beutôi-beutôi teujadi, kon saboh parabel, lagèe nyang ka geupeugah deungon jeulaih lam Injil. Hai nyoe teujadi bak musém khueng keudua lam masa khidmat Almaseh, lheueh maté Nabi Yahya si Peumuka; watèe Tuhan geutanyoe geudeungo haba gobnyan ka jipotong ulèe lé Herodes, Gobnyan geutinggai teumpat nyan ngon geu-ék kapai, u nanggroe droe Gobnyan, nyang na di wilayah Galilea, dan geulingkeue La'ôt Galilea u saboh teumpat nyang seungap, jeu'ôh nibak wilayah Herodes. Teuma watee ureueng ramee jideungo haba nyan, awaknyan jiikôt Gobnyan deungon jak gaki dari banda-banda. Teuma watee Isa geukalon ureueng ramee nyan, Gobnyan geusayang keu awaknyan; dan disinan di padang pasé Gobnyan geupeuphon awaknyan deungon limong boh rutoe[464] . Buet ajaéb Isa nyan ka geupeuleumah keu masa ukeue: teumpat nyang hana ureueng duek nyan jeuet keu lambang bansa-bansa, nyang keu awaknyan Injil Isa teuma teuka dari ureueng Yahudi; limong boh rutoe nyan meulambangkan limong pancaindra, atawa leubeh teupat jih geupeuleumah keu limong boh luka rayek bak tuboh Isa nyang paleng suci, nyang teuma geujok seubagoe peunajoh keu ureueng-ureueng nyang meuiman; dua boh eungkot nyan geupeuleumah keu dua boh kitab, Injil ngon Surat-surat; dua blah boh bakul geupeuleumah keu dua blah droe Rasul. Makna nibak hai-hai nyan, lam mukjizat ajaéb Almaseh geupeumakén ureuëng ramè nyan, geupeugah makna jih lam kitab *Blagovestnik* atra Theophylact ngon lam kitab-kitab ulama la'én nyang na pikeran rohani, mistis—nyan nakeuh, nyang meusirét—deungon cara tafsir alegoris. Kitab-kitab teologi pih hana jipeugah bahwa buet ajaéb Almaseh nyan nakeuh saboh parabel, tapi keujadian nyan keudroe, kon parabel; dan keujadian nyan ka jipeuleumah keu masa ukeue, nyang dudoe ka teujadi.
Meunan cit, bhah inong Samaria nyang geupeugah haba lé Almaseh di mon Iskhak, kisah lam Injil nyan beutôi, ka teujadi beutôi-beutôi, dan kon saboh parabel. Lam kisah nyoe, meulalu pemahaman rohani dan alegoris, Injil deungon cara misterius geupeuleumah inong Samaria nyan seubagoe lambang jiwa manusia; mon nyan nakeuh bayangan keu baptisan; ië udép – nyan keuh peumakluman Roh Kudus; seumeuntara limong droe ureueng agam nyang geuseubôt lé inong Samaria nyan jeuet keu bukti keu hai nyan, sabab lam Perjanjian Lama limong kitab Musa hana ék jiba jiwa manusia u keuseulamatan nyang sampôreuna. Lam geupeujeulaih hai nyoe, Injili hana geuubah narasi Injil nyang beutôi-beutôi ka teujadi, tapi geupeuleumah rahsia nyang na lam keujadian nyan.
Meunan cit, keubeudoh Lazarus nyan kon saboh parabel, tapi saboh keujadian nyang beutôi-beutôi teujadi: saboh keujadian nyang, lam droejih, ka jipeubeuntuk akhlak manusia. Teuma, tafsiran ureuëng Injil nyan kon tafsiran seujarah nyang meudasai bak naseukah; sabab saboh riwayat nyang jeulah hana peureulèe lé tafsiran, teuma nyan nakeuh saboh gaya basa nyang meukeusud keu peurunoe ureuëng ramèe lam buet nyang beutôi—nyan keuh nyang teubentuk rot keujadian-keujadian nyan dan teupeuleumah lam sifeuet manusia: saweueb lagèe Lazarus nyang sakét, meunan cit pikeran geutanyoe, nyang jikuasa lé keuleumahan manusia, saboh jiwa nyang sakét; dan nyang la'én jipeugah makna jih deungon cara moral.
Dan tamöng Isa u Yerusalem ateueh guda kancé nyan nakeuh saboh keujadian nyang beutôi, kon saboh parabel. Lam keujadian nyoe, unsur-unsur simbolis geupeumakna secara alegoris; dan keujadian nyoe nakeuh saboh prakiraan keu hai-hai nyang teuma teuka dan cit saboh peunuhan ateueh peue nyang ka geupeugah yoh masa dilee; saweueb Almaseh, nyang geuduek ateueh keuleudeue inong ngon aneuk keuleudeue, geupeuseuleusoe nubuet-nubuet Yesaya ngon Zakaria, nyang ka geupeugah nubuet bhah hai nyoe[465] ; dan deungon geupeuseuleusoe nubuet-nubuet nyan, Gobnyan geupeuphôn lom nubuet Droeneuh keudroe bhah hai-hai nyang teuma teuka. Meunan cit Santo Krisostomus, lam Homili 66 ateueh Injil Matius, geupeugah: 'Gobnyan keudroe geuduek (ateueh keuleudée) dan, lheueh geupeuseuleusoe nyoe (nubuet Zakaria), geubri saboh awai nyang barô keu nubuet-nubuet, nyang rot nyan Gobnyan ka geupeuleumah keujadian-keujadian nyang akan teuka.' Sampe disinoe Krisostomus[466] . Meunan cit, Santo Teofilaktus, bak geupeujeulah Injil Yahya, geupeugah bhah Tuhan geu'ek ateueh keuleudèe aneuk, geupeugah: 'Nubuet Zakaria ka teupeunoh, nyang geupeugah: "Bèk teumakot, hai , hai aneuk dara Sion; kalon, Raja gata teungoh geujak bak gata, geu'ek ateueh keuleudèe aneuk":[467] sabab nyoe nakeuh cit saboh tanda keu hai-hai nyang teuma teuka. Nyan cit nakeuh saboh tanda keu ureuëng-ureuëng hana suci lamkawan bansa-bansa, nyang ateuëh gobnyan Firman Bapak teuma geupeuduek, geupeutundôk ureuëng-ureuëng meulawan lagèe aneuk keuleudèe. Nibak narit-narit nyan deuh that geupeuleumah bahwa Tuhan, bak watèe Gobnyan geutamong u Yerusalem deungon meugah, geupeuseumpurna nubuet-nubuet Nabi-nabi suci nyang ka geupeugah bhah Gobnyan, geupeuphôn nubuet droe Gobnyan, geupeuleumah keujadian-keujadian nyang akan teuka, nyang dudoe ka teujadi; dan keujadian-keujadian nyang geupeuleumah nyan geupeumakna deungon pemahaman rohani.
Nyan keuh tafsiran ateueh buet-buet Kristus nyang na lam Injil ngon lam tulésan-tulésan didaktik la'én: nyan nakeuh keujadian nyang beutôi, kon parabel.
Sabab meunyoe buet peunajôh ureueng ramè deungon rutoe nyan cit saboh parabel dan kon keujadian nyang sibeuna jih, pakri cara Almaseh jeuet geupeugah bak murib-murib Gobnyan: 'Peu hana teuingat gata watèe Lôn peuplah limong boh rutoe keu limong ribèe droe ureueng nyan, padum boh bakul peunoh deungon reumok-reumok nyang gata kumpôi?'[468] . Dan lom Gobnyan geupeugah bak ureuëng ramèe: 'Gata neujak mita Lôn, kon sabab gata kalon tanda ajaéb, tapi sabab gata ka pajôh rutoe nyan dan ka teupuepue'[469] . Peu keuh narit Almaseh nyan sulet?
Meunyoe ureueng inong Samaria nyan cit saboh parabel dan kon keujadian nyang beutôi, pakon murib-murib, watee trok, jipeujioh droe, saweub Almaseh teungoh geumarit ngon sidroe ureueng inong? Dan pakon ureueng-ureueng Samaria, watee trok, jilakèe bak Almaseh mangat geutinggai ngon awaknyan, dan Gobnyan geutinggai disinan duwa uroe? Teuma ureuëng Samaria nyan geupeugah bak inong nyan, 'Kon sabab peue nyang ka gata peugah kamoe ka meuiman, teuma sabab kamoe ka deungö keudroe believe[470] '.
Meunyo keujadian Lazarus geupeuudép nyan cit saboh parabel dan kön keujadian nyang beutôi, pakri jeuet le that ureueng Yahudi nyang teuka bak Mariam, lheueh jikalon peu nyang ka geupeubuet lé Isa, jipatéh bak gobnyan[471] ? Dan pakon peumimpin-peumimpin imam nyan pih meurancana keu jipoh Lazarus cit[472] ? Sabab saboh parabel nyan na kon lam keunyataan tapi lam narit mantong; pakriban jeuet jipoh maté?
Dan meunyoe tamong Almaseh u Yerusalem ateueh guda kancé nyan saboh parabel, dan kon keujadian nyang sibeuna jih, maka meunan cit deungon penderitaan ngon penyaliban Almaseh. Dan kubuë dan keubeuët Gobnyan mungkén cit geukheun seubagoë parabel: dan bid'ah Manichaeus jameun ka hudép lom, nyang jipeurunoe bahwa Almaseh meudeurita seubagoë bayangan, dan kön nyang sibeuna jih. Teuntang keugiléngan nyang paléng parah nibak guru-guru palsu nyang peucéh belah dan nyang salah tafsir, nyang pikéran jih ka buta.
PEUNYATAAN KELIMONG
Pakriban cara geuturi keujadian nyang sibeuna jih lam Injil, dan pakriban cara geuturi parabel nyan?
Lam Injil nyang Suci, watee saboh buet Almaseh keuneuk geupeusampoe bak watee Ibadah Suci, bacaan Injil geupeuphôn lagèe nyoe: 'Bak watee nyan'; seudangkan meunyo saboh parabel, nyang geupeugah lé bibi Almaseh, keuneuk geupeusampoe, bacaan Injil geupeuphôn lagèe nyoe: 'Tuhan geupeugah parabel nyoe'.
Kalon kheueh, hai ureuëng nyang salah tafsir, pakri cara riwayat Injil meunyang keuhai rutoe, Samaria nyang Jroh, Lazarus, ngon tamong Tuhan u Yerusalem geupeuphôn.
Injil nyang meuhubông ngon rutoe nyan geupeuphôn lagèe nyoe: 'Bak watèe nyan, Isa geukalon ureuëng ramè that, dan geumaséh keu awaknyan[473] .'
Injil nyang meuhubông ngon ureuëng Samaria geupeuphôn lagèë nyoë: 'Bak watèë nyan, Isa geuteuka u saboh banda di Samaria nyang nan jih Sikar'[474] .
Injil nyang meuhubông ngon Lazarus geupeuphôn lagèe nyoe: Bak watèe nyan, na sidroe ureueng agam nan Lazarus dari Bethani nyang teungoh sakét[475] .
Injil geupeuphôn lagèe nyoe meunyang keu tamöng Tuhan u Yerusalem: 'Nam uroe seugolom Paskah, Isa geuteuka u Betania, teumpat Lazarus ka maté'[476] .
Nyan kon parabel, tapi buet-buet Kristus nyang keubit; sabab nyan hana geupeuphôn lagèe parabel, dan hana geupeugah: 'Tuhan geupeugah parabel nyoe'; tapi geupeugah, 'Bak watèe nyan, Isa geukalön…', 'Isa geuteuka…', dan la'én-la'én. Sabab na nyang nakeuh parabel nyang geupeugah lé Kristus Tuhan geutanyoe, seudangkan nyang la'én nakeuh buet-buet aja'éb Gobnyan. Sabab buet nyan, seubagoe buet, geucalitra seubagoe kisah seujarah lam Kitab Suci; meunyo peumbalèe, seubagoe peumbalèe, geupeugah ngon basa kamoe dan geupeujeulaih; dan aspek-aspek nibak buet Almaseh nyang geupeuleumah keujadian masa ukeue geupeunyata, seubagoe rahsia, meulalu pemahaman rohani.
Ngon nyan, beu na pencerahan keu gata bhah hai-hai nyoe, dan beu ureueng buta jikalon cahaya keubeunaran Injil; beu ureueng nyang ka sesat jipeuduek ateuh jalan nyang beutôi; dan beu jiteupeue peue nyang na lam Injil bhah riwayat buet-buet Kristus, peue nyan parabel, dan peue makna jih.
Dan disinoe cit, beu geupeubeutôi tafsiran ngon ajaran nyang salah nibak ureuëng-ureuëng nyang paléng bodoh ngon hana meuphôm bhah meuseudeukah.
Lam Injil nyang Suci, Tuhan na geupeugah: 'Beu até-até, bék tapeubuet amal droeneuh di keue ureueng ramè, mangat geukalon lé awaknyan'; dan la'én-la'én; dan lom: 'Teuma meunyo tabri sedekah, bék sampoe jaroe wie tateupeue peue nyang jipeubuet lé jaroe uneun, mangat amal droeneuh jeuet teusom'[477] .
Hana muphôm makna nyang sibeuna jih nibak narit-narit Almaseh nyan, ureuëng-ureuëng nyang ceudah ngon bangai nyan jipeurunoe bahwa ureuëng bek sagai-sagai jibri sedekah di hadapan ureuëng la'én, tapi harôh lam seungap, bék na soe kalon. Awaknyan jipeugah nyan desya meunyo tabri sedekah bak teumpat ureuëng leumah; awaknyan jipeugah bahwa Almaseh hana geuyue geutanyoe tabri sedekah di hadapan ureuëng la'én, mangat iblih bék jiteupeue peue nyang jipeubuët lé jaroe uneun. Ngon cara nyan, saweueb salah jitafsir narit Almaseh nyan, awaknyan keudroe hana jibri sedekah keu ureuëng nyang peureulèe di hadapan ureuëng leumah, dan awaknyan jiteugor ngon jitham ureuëng nyang jibri sedekah. Dan awaknyan jipeuteuka bala dua go keu ureuëng gasien ngon keu droëjih: awaknyan jipeususah ureuëng gasien deungon cara jipeuhilang sedekah dari ureuëng la'én, dan awaknyan jipeususah droëjih deungon cara jipeuhilang pahala Allah keu droëjih. Mangat keubodohan awaknyan jeuet teubuka, nyan akan teubantah di sinoe, dan teupeubeutôi—kon lé lôn, sidroe ureueng nyang meureundah, tapi lé Bapak Gereja nyang agông, Santo Yohanes Krisostomus, dan lé ureueng nyang peutrang tafsiran gobnyan, Theophylact, Uskup Agung Bulgaria.
Bapa Gereja nyang suci, Chrysostom, lam khotbah gobnyan ateueh Injil Matius bab sikureueng blah, geupeujeulah narit Almaseh nyang ka geuseubôt nyan lagèe nyoe: 'Bèk tabri sedekah di keue ureueng ramè,' nyan makna jih, mangat awaknyan jikalon gata; sabab na ureuëng nyang meuseudeukah di keuë ureuëng ramè, kon mangat jikalon, ngon na cit nyang hana meuseudeukah di keuë ureuëng ramè, tapi jipeubuët nyan mangat jikalon. Ngon sabab nyan, nyang peunténg kon cit buët nyang jipeubuët, tapi niët di likôt buët nyan nyang meuteumèe pahala atawa hukôman (a). Sampoe 'an sinoe kutipan Chrysostom. Santo Theophylact, Uskup Agung Bulgaria, geupeujeulaih lom narit gobnyan deungon leubeh trang, geupeugah: bah pih gata tabri sedekah di keue ureueng rame, asai gata hana neupeubuet nyan keu geukalon ngon keu neuteurimong pujoe, gata hana teuhukom, dan gata hana gadôh pahala: tapi meunyo gata na niët sombong, bah pih gata tabri dari gudang gata, gata teutap teuhukôm, dan gata hana meuteumèe pahala: sabab Tuhan geuhukôm atawa geubri pahala ateueh niët haté. Dan lom, meunyoe keuhai jaroe uneun ngon jaroe wie, Theophylact geupeugah: jaroe wie nyan nakeuh keubanggaan sia-sia, seudangkan jaroe uneun nakeuh sedekah; kareuna nyan, gobnyan geuyue geutanyoe beu waspada, bek sampoe keubanggaan sia-sia nyan jicok dan jicue sedekah gata. Nyan keuh nyang geupeugah lé Theophylact.
Nibak narit-narit guru-guru Geurèja nyan ka jeulah bahwa meubri sedekah nyan kon keu geupeubuet di keu mata ureueng ramè; teuma nyan geupeubuet keu meuteumèe pujoe ngon pujian manusia, lagèe nyang biasa geupeubuet lé ahli-ahli kitab ngon ureueng-ureueng Farisi Yahudi. Dan kon jaroe nyang geungui bak tabri nyan nyang jeuet keu masalah, tapi pikéran sombong nyang meuh'eut keu pujoe manusia. Sabab, bah pih sidroe ureueng jibri sedekah seucara rahsia, tapi na pikéran sombong lam haté jih, jih nyan kon jipeubuet seucara rahsia tapi ka teubuka; sabab pikéran sombong jih nyan ka deuh that. Meunan kheun Theophylact: 'Meunyo gata na pikeran keu meugah-meugah, bah pih gata tabri sedekah dari gudang gata, gata teutap teuhukôm, sabab gata ka gadoh pahala gata'; dan seubalekjih: 'bah pih gata tabri sedekah di hadapan ureueng rame, gata hana tabri nyan keu meugah-meugah, tapi gata tabri nyan lagèe-lagèe teusom'. Meunan kheun Chrysostom: 'Na cit sedekah nyang geupeubuet di hadapan manusia, kon mangat geukalon lé gob.' Dan lom bak teumpat la'én, gobnyan geupeugah hai nyang saban: 'Kon hana galak Tuhan meunyoe sedekah geukalon lé manusia, tapi nyang geupeubuet nyan keu meukeusud mangat geukalon lé gob.' Kon (geukheun lé gobnyan) sedekah nyang ureuëng kalon nyan nyang hana geusuka lé Po Teu Allah; tapi nyang geupeubuët lé sidroë-droë ureuëng ngon seungaja kareuna sombong, mangat geukalon ngon geupujoe lé ureuëng ramè.
Teuma kamoe peugah: leubeh get meubri sedekah deungon cara nyang hana deuh bak mata manusia. Meunan cit nyang geupeubuet le Santo Nikolaus Almaseh, geutiek lhèe bungkoih meuh u dalam tingkap keu sidroe ureueng meulakèe bak watee malam, sira geusom droe. Meunan cit ka geupeubuet lé ureuëng-ureuëng saleh nyang le, geubri seucara rahsia bak pat mantong nyang jeuët; tapi meunyoe hana mungkén tapeusom nibak mata manusia, dan gata takalon sidroe ureuëng meulakèe nyang that gasien dan that peureulèe keu sedekah gata, dan hana mungkén lé gata meurumpok ngon jih keu tabri bak watèe la'én, maka bék ragu-ragu tabri keu jih peue nyang na bak gata. Sabab bahpih gata harôh tabri di keu mata ureuëng ramè, bèk tapeu-alih muka; dan bèk sampoë gata keulangan pahala gata kareuna mata ureuëng, sabab gata tabri nyan kon kareuna keuneuk pamer, tapi kareuna keupeureulèe ureuëng nyang lakee nyan. Teuma meunyoe, bah pih na keuheundak keu tabri ngon na cit peue nyang jeuet tabri, gata ka tapeuliwat ureueng nyang meukeurangan kareuna mata manusia, gata ka meudesya ateueh gaséh keu ureueng la'én: sabab gaséh nyang samporeuna hana jimeita keu keupeunténg an droe, meunan cit hana jimeita balasan keu droe. Hana cit jipeuduli pujoe manusia, teuma jikalon keu peuseunang ureueng la'én nyang meukeurangan lam keumiseukénan jih[478] .
Keu ureuëng-ureuëng nyang peurunoe bahwa hana sagai-sagai patôt meuseudeukah sigohlom ureuëng la'én meuseudeukah, nyan nakeuh ureuëng nyang hana muphôm haba Almaseh, dan salah meumakna, nyang meulawan ngon ajaran Almaseh dan tafsiran nyang beutôi dari Chrysostom ngon Theophylact.
Dan na le that la'én nyang saban lagèe awaknyan; kamoe hana jeuet di sinoe kamoe peugah banmandum ayat nibak Kitab Suci ngon ajaran Bapak-Bapak Gereja nyang ka salah tafsir lé ureueng-ureueng nyang peucah belah nyan, meunan cit kamoe hana watèe keu kamoe sanggah tafsiran awaknyan nyang salah nyan ngon kamoe peujeulaih deungon tafsiran nyang beutôi. Ka cukôp meunyoe ka teupeuleumah bahwa tafsiran awaknyan nyan salah dan ajaran awaknyan nyan sulet.
Dan saweueb ajaran awaknyan nyan salah, sabab hana meukeumah keu jiwa, malah meubahaya keu jih.
Peu ajaran awaknyan kon ajaran sesat?
Hai nyoe ka geupeuleumah deungon trang lam beunagi phon nibak Inkuiri, nyang meuhubôngan deungon Iman, lam artikel keudua, nyakni bahwa ureuëng Brynyan skismatik, nyang jiseutot bak tapak gaki guru awaknyan nyang paleng meugah, Avvakum, nyan that-that bid'ah.
Awaknyan jipeuplah Tuhan Trinitas, nyang saboh zat, jeuet keu lhee.
Awaknyan jipeuplah sidroe Aneuk Allah jeuet keu duwa droe aneuk.
Awaknyan geupeujeuet Trinitas jeuet keu kuatrinity.
Awaknyan hana geupeungaku Inkarnasi Aneuk Allah, nyang beutôi-beutôi ka teujadi.
Awaknyan geupeuduek Almaseh ateueh singgasana nyang meupisah nibak singgasana Trinitas nyang Suci.
Dan bid'ah-bid'ah awaknyan nyang la'én, nyang meulawan ngön dogma iman dan meulawan ngön adat istiadat geurija, ka cukôp geupeugah dan geupeuleumah di sinan.
Dan saweueb ajaran awaknyan peunoh deungon bid'ah; sabab nyan hana meukeumah keu jiwa, malah meubahaya keu jih.
Peu hana keuhujatan ateueh hai-hai suci lam ajaran awaknyan?
Jarang that na bid'ah nyang brat lagee nyan dari jameun kon lagee nyang jipeucaci keusuciyan Geurija, miseu jih bid'ah Bryn jinoe, nyang kubu jih nyang teuhah jipeuteubiet bau busok keucacian: sabab awaknyan kon mantong jikufur mandum nyang suci, termasôk barang-barang suci nibak Geurija nyang Suci, tapi pih jipeureumèh nyan lagèe saboh hai nyang keuji, seumentara awaknyan jipeu'ék droe di ateueh mandum nyang suci. Ngon sabab nyan, peureulèe that bak teumpat nyoe tapeugah padum-padum boh nanggroe kafé jih nyan keu tapeuleumah keujahatan, keubodohan, keukangkeuren, ngon keusesatan jih, dan keu tabanjôk nanggroe nyan ngon tapeugah keubeunaran.
Phôn-phôn
Awaknyan jipeucaci saléb peuët sagoe nyang mulia, jikheun nyan 'saléb Roma', saléb nyang soh, bayang-bayang nibak saléb lapan sagoe nyang na lam kitab Perjanjian Lama, saboh keubeu'atan nyang jeu'eut, beurhala nibak Dajjal ngon cap Dajjal. Bah kheueh ucapan meucaci awaknyan ngon tulésan-tulésan awaknyan geupeugah lom disinoe.
Abacum, sidroe paderi, geutuléh:
Pakriban cara iblih ka jipeungeut ureuëng Rusia nyang malang nyan: awaknyan ka nyata that teungoh jijak u arah binasa; Awaknyan ka jigaséh si jalang Roma – saléb peuet sagoe, kon saléb nyang beutôi, nyang geupeugöt dari lhèe boh bak kayèe: bak cemara, bak pinus, ngon bak cedar; dan ateueh saléb peuet sagoe nyan keuh awaknyan jipeugöt gamba Isa geusaléb. Ngon lagèe nyan gobnyan ka jeuet keu saléb Polandia, sidroe aneuk haram dari Geurija Roma.
Teuma si Erôfey, sidroe murib Avvakum, jipeukuto lagèe nyoe:
Kalon keuh saléb dua boh, saléb Romawi, kon saléb Almaseh; dan bak mandum upacara lam geurija geunguy saléb lhèe boh Almaseh, kon saléb dua boh nyan, saboh kanopi nyang soh, dan kon atra Almaseh; saweueb Almaseh hana geusaléb ateueh saléb nyan: saléb-saléb di bumoe nyan meubida, mangat saléb Almaseh nyang peuhudép nyan geuhoreumat, kon nyang na di bumoe. Meunyo gata peugah saléb peuet ujông nyoe nakeuh saléb Almaseh, maka ulôn hana syak lé akan lôn seubôt jih nyan sidroe jalang Roma. Meunyo gata peugah saléb nyan saléb Juru Seulamat, maka ulôn akan lôn peucah jih. Kamoe meuba dua boh saléb ateueh tubôh kamoe: saboh atra Almaseh, dan nyang la'én soh; peujioh saléb lhèe palang nyan dari tubôh gata, bék sampoe keunong. Sampoe 'an sinoe, Erofey.
Teungoh lôn tuléh nyoe, teuka bak jaroe lôn saboh gulôngan tulésan skisma jameun, nyang peunoh deungon sulet, ajaran sesat, ngon keutuhan jahat ateueh Geurija Allah; Lam gulôngan nyan na teutuléh keuhinaan ateuëh saléb peuët sagoe Almaseh, geukheun nyan seubagoë beurhala atawa beurhala Dajjal, ngon keubejatan keuhancôran nyang geupeudong di teumpat suci, ngon bak kayèe teukutôk.
Naskah jeuheuet nyan cit jikheun saléb peuet sagoe nyan seubagoe 'mohor Dajjal'. Ujông nyang jeuheuet lagèe nyan ateueh saléb peuet sagoe nyang suci nyan geudeungo ban sigom teumpat, nyang teuka dari babah ureueng-ureueng skisma nyang jeuheuet; keu peungurapan Krisma nyang suci, nyang lam nyan ureuëng meuiman, lheueh geupeumanö, geupeungurap ngon cap karunia Roh Kudus lam beuntuk saléb peuët sagoe: ureuëng-ureuëng skisma nyan geukheun nyan kon cap Roh Kudus, tapi cap Dajjal. Kufuëran bid'ah nyan asai jih ka trép that dari sidroë ahli bid'ah Lutheran Jeureuman nyang nan jih Bullinger, nyang ka jikufuëran Sakramen Konfirmasi; teuma, lôn hana lôn teupeuë pakri cara jih nyan jitamong u nanggroë Rusia lamkawan ureuëng-ureuëng meupicah belah. Teuma nyan hana hireuën; sabab roh jeuheut nyang saban nyang ka meukeureuja bak ahli-ahli bid'ah luwa nanggroë nyan, meukeureuja cit bak ahli-ahli bid'ah Rusia.
Kufôran bid'ah nyang hana takwa lagèe nyan ateueh saléb peuet boh ujông Almaseh ka jipeuhèh lôn keu lôn peuteun jih, ngon ka jipeusurông lôn keu lôn lawan ureuëng-ureuëng nyang jikufôra nyan, dan keu lôn peutunyok deungon trang bahwa banmandum kuwasa Saléb Suci nyan na bak peuet boh ujông jih. Sabab meunyoe na saboh tulésan ateueh Saléb Tuhan, ngon na cit papan gaki, pakon awaknyan jipeugöt tulésan ngon jipeugöt saléb nyan jeuet lapan ujông? Teuma, tulésan nyan ngon papan gaki nyan, saweueb nakeuh balok paneuk, kon bagian nibak luwah saléb nyan, tapi bagian nibak panyangjih. Saléb nyan keudroe, teuma, na peuet boh ujông, kon lapan boh ujông, sabab rupa jih lagèe manusia nyang jipanyang jaroe, nyang jipeuteun keudroe Peuseulamat geutanyoe, nyang jaroe Gobnyan nyang paléng suci teuhah ateueh jih; kon lagèe nyang jipeugèt jinoe ngon rupa lapan ujông nyang hana peureulèe nyan. Kamoe hana meucaci keu saléb lapan ujông, meunan cit hana kamoe tolak, teutapi kamoe teurimong ngon gaséh sayang, kamoe horeumat ngon takwa, dan kamoe seumah ngon khusyuk, sira kamoe peuingat keu penyaliban Almaseh.
Teuma, kamoe meulawan ateueh penghinaan ateueh saléb peuet sagoe, nyang deungon nyan—seubagoe tanda Almaseh ngon cap nibak karunia Roh Kudus—geutanyoe geutanda bak watee baptisan meulalu peumakheun minyeuk krisma, ngon deungon nyan mandum sakramen Geurija geupeureukah, geupeusucé, ngon geupeuseuleusoe; nyang ngön nyan mandum ureuëng Kristen geupeugöt tanda saléb, kon saléb lapan ujông, tapi saléb peuët ujông, lagèe nyang geupeugöt ateuëh droë geuh; sabab Tuhan geutanyoe Isa Kristus hana geusaléb bak saléb lapan ujông, tapi bak saléb peuët ujông.
Mangat babah ureuëng sesat nyang meucaci jeuët seungap, jinoë geutanyoë harôh tapeuriksa hai-hai di yup nyoe keuhai saléb peuët sagoe:
1) Peu keuh saléb peuet sagoe lam Perjanjian Lama nyan saboh variasi dari saléb lapan sagoe?
2) Bak saléb manö Isa geusaléb: saléb Romawi atawa saléb Bryn?
3) Peu keuh saléb peuet sagoe nyan nakeuh saléb Romawi?
4) Peu keuh saléb peuet sagoe nyan nakeuh beurhala atawa gamba Antikristus, ngon saboh keubeu'ekan nyang jeuet keu keurusakan nyang teudong di teumpat suci?
5) Peu keuh saléb peuet boh ujông nyan nakeuh tanda Dajjal, atawa akan jeuet?
Teuma seugolom tanyoe tapeuphôn peuriksa dalèh-dalèh nyang na keuhai saléb peuet sagoe nyan, bah kheueh tanyoe peusampoe dilee padum boh informasi keuhai kayèe nyang geunguy keu saléb.
Seubôtan keuhai saléb bak kayèe jipiké na teuka bak duwa boh teumpat lam Perjanjian Lama: lam kitab Nabi Yesaya, bab 60, ngon lam Sirakh 24; ngon nyan, jak tanyoe tilék banduwa ayat nyan meunurôt tafsiran jih.
Yesaya geupeugah: 'Keumuliaan Libanon akan teuka bak gata, bak siprus, bak pinus ngon bak aras' ([479] ). Makna nibak kata-kata nyan na dua macam: seujarah ngon rohani.
Teunafsiran seujarah nyan kon keu saléb, tapi keu Geurija Yerusalem, nyang geupeudong keulayi lheueh masa ureuëng geupeubudak lé Babilonia. Sabab gobnyan phon-phon geupeugah haba keuhai hancô nanggroe Yehuda: 'Banda-banda teuma jeuet keu seungap sabab hana ureuëng duek,' kheun gobnyan, 'dan rumoh-rumoh sabab hana ureuëng tinggai, dan tanoh nyan teuma teutap seungap'[480] . Nubuat nyoe teupeunoh watèe Nebukadnezar, Raja Babilonia, jiseurang Yehuda; watèe nyan Yerusalem, banda keurajeuen bansa Yahudi, hancô geupeugöt, Bait Suci Solomon geutot ngon geupeurusak, dan tanoh nyang la'én jeuet keu padang pasé. Gobnyan pih geupeugah nubuet keuhai peupuléh Yerusalem, nyang teuma teujadi lheueh ureuëng ramèe jipuwoe dari peungon di Babilonia. 'Beudoh, beudoh, hai Yerusalem,' geukheun lé gobnyan, 'sabab ka trok cahya gata, dan keumuliaan Tuhan ka teubiet ateueh gata. Angkat kheueh mata gata u sigala arah dan kalon kheueh aneuk-aneuk gata ka meukumpoi (lheueh masa ureueng jidrop): kalon kheueh, mandum aneuk agam gata jiteuka dari jioh, bahkan dari Babel[481] . Mengenai peupuléh Kuil di Yerusalem, na geupeugah: 'Keumuliaan Libanon akan teuka bak gata—bak sikom, bak pinus, ngon bak ara'—nyan makna jih, lagèe Sulaiman, lheueh geupeudong Kuil, geupeu-indah kuil nyan ngon bak-bak kayèe nyang geuba dari Libanon: bak sikom, bak pinus, ngon bak ara; meunan cit deungon Zerubbabel, putra raja dari keuluarga Daud, indatu Almaseh, lheueh geuteubiet dari peunjajahan Babilonia, geupeudong keulayi geurija nyang ka reuloh dan geupeuhias deungon bak-bak nyang saban—bak pinus, bak cemara, ngon bak ara. Nyoekeuh tafsiran seujarah meunurot teks nyan keudroe.
Teuma, tafsiran rohani nibak firman-firman nubuet nyan nakeuh meuhubôngan ngon Geurija suci Kristus, nyang geukheun Yerusalem Barô, nyang ka geupeusapat lé Tuhan geutanyoe meulalu peunampakan Gobnyan di ateueh bumoe; nyang ka geupeucahya dan teutap geupeucahya ngon keumuliaan rahmat Gobnyan; dan nyang geupeuhias ngon karunia-karunia Roh Kudus. Lam gobnyan, ureuëng-ureuëng saleh, lagèe bak-bak ara Lebanon ngon bak-bak meubèe la'én, jitimoh, meukeumang, ngon jipeudong jeuët keu saboh geurija rohani ngon bait suci Roh Kudus, lagèe nyang geupeugah lé Rasul: 'Gata nakeuh bait suci Allah nyang udép' ([482] ). Ngon lom: 'Tubôh gata nakeuh bait suci Roh Kudus nyang tinggai lam gata' ([483] ). U Jerusalem Barô nyan, Geurija nyang suci, ka trok keumuliaan saléb, bak kayèe Libanon, nyang ateueh jih Almaseh Tuhan geutanyoe geutém meudeurita keu geutanyoe; dan firman-firman nabi keuhai bak-bak kayèe nyan geupeuteupat bak Saléb Almaseh lam Octoechos Geurija, nyang na geupeugah bahwa saléb nyan geupeugöt dari bak cemara, juniper, ngon cedar. Ngon lagèe nyan, lam Nada 2, bak uroe Rabu bak Doa Suboh, lam Ode 9, ayat 2, geubaca: 'Gata geukalon, ya Tuhan, geupeu'ék ateueh bak cypress, bak cicém meulagu ngon bak cedar, kareuna keubajikan Gata.' Lam Nada 3, bak uroe Rabu ngon Jum'at bak Ibadah Matins, sedalen geubaca lagèe nyoe: 'Ateueh bak cypress, phebe ngon cedar Droeneueh ka neuklèk, hai Anak Domba Allah'; ngon bak teumpat la'én lam Octoechos, meunan cit lam kitab-kitab keugereja la'én, hai nyoe na cit geuteumèe.
Nibak bak kayèe nyan, tanyoe taturi bak kayèe cedar ngon bak cypress; teuma keu 'pevka', tanyoe hana tateupeue jeunèh bak kayèe peu nyan. Na nyang peugah nyan nakeuh bak pinus: nyan nakeuh pendapat Hieromonk Epiphanius dari Kiev, peungarang 'Komentar Nam Uroe' ateueh St. Basil the Great, nyang geupeuterjemah dari basa Yunani u dialek Slavia; bak Bab 5, bak halaman 16 verso, di seubelah kata 'pevka', gobnyan geutuléh 'pinus' bak binèh halaman. Teuma nyan hana lagèe nyan; sabab ban dua Sulaiman ngon Zerbabel geuhias bait suci deungon kayèe nyang hana beukah, nyang makna jih, nyang hana bagah beukah; sabab kayèe cedar ngon cypress jeuet teutap hana beukah sampoe siribèe thôn, seudangkan kayèe pinus payah that teutap utôh sampoe sireutôh thôn.
Yesus Sirakh, watee geupeugah pujoe keu hikmah Allah, geupeugah mewakili jih: 'Lôn geupeudong lagèe bak ara deuri di Libanon, dan lagèe bak ara salam di ateueh gunong-gunong Hermon, dan lagèe bak kurma lôn geupeu'ék, nyang na di binèh la'ôt'[484] : Ureuëng nyang peunafsir narit Sirach nyan jipeugah nyan nakeuh keu Saléb Almaseh, jipeugah bahwa nyan nakeuh bak ara, bak sikèp, ngon bak kurma. Teuma, keu geutanyoe, hai nyoe meupusa, sabab di sinoe jiseubôt bak kurma kon bak sikèp; peuëkeuh kon bandua nyan—bak sikèp ngon bak kurma—nakeuh saban, nakeuh bak palem? Meunyang keu bak kurma nyang na di ateueh saléb nyan, Santo Siprian, Sang Martir Nyang Suci, Uskup Kartago, guru geurèja nyang paléng tuha, geupeusaksi, geupeugah lagèe nyoe ubak Almaseh Tuhan: 'Droeneueh ka neuklèk, ya Tuhan, ateueh bak kurma, sabab bak saléb Droeneueh nyan nakeuh tanda keumeunangan ateueh iblih'[485] . Nyan keuh nyang geupeugah lé Siprian. Dan narit gobnyan nyan kon hana beutôi, sabab bak jameun konon bak kurma saboh tanda keumeunangan dan keujayaan ateueh musôh; dan watee Almaseh Tuhan geutamong u Yerusalem deungon meugah, ureueng rame geusambôt Gobnyan deungon cabeueng bak kurma seubagoe tanda gobnyan ka geupeukalah maté, dan seubagoe tanda bahwa bak kurma nyan teuma geupeugot lambang bak Saléb. Seulaén nibak nyan, na cit saboh keusaksian laén nyang peunténg nibak Kitab Suci, nyang geupeugah lé Kristus keudroe: 'Lôn teuma ék u bak kurma dan lôn mat pucôk jih' ([486] ); nyang geupeujeulaih lé Cassiodorus ngon Santo Cyprian seubagoe rujukan keu kayèe saléb Almaseh, bahwa Almaseh, lheueh geu'ék ateueh saléb, ka geupeutalô ngon geupeukalahkan tiep-tiep keurajeuen (peumimpin seupôt donya nyoe), ngon tiep-tiep kuwasa ngon keukuatan. Bak kurma nyan keubit salah saboh bak kayèe nyang hana reubôh, saban lagèe bak cedar ngon bak cypress. Teuma, peu keuh bak kurma nyan ngon 'si meulagu' nyan saban, atawa kon, hana peureulèe that tapeupayah droe lam masalah nyan. Sabab nyoe kon saboh doktrin iman, saweueb geutanyoe hana tapeucaya bak bak-bak Kayèe Saléb nyan, teuma bak Almaseh Tuhan nyang ka geusaléb.
Seulaén nibak nyan, na cit bak geutanyoe riwayat awai bhah saléb peuet ujông, mangat jeuet geupeusampoe kisah bhah saléb nyang jibri udép—saboh kisah nyang, bah pih anèh, teutap patôt geupeucaya.
Kisah saléb, geupeusapat nibak meubagoe kitab.
Nibak kitab nyang meujudul *Kunci keu Meuphôm*, nyang dicetak di Lviv, lam khutbah bhaih Peungangkatan Saléb Suci, folio 335.
Nibak Yahya dari Carphaeus, Buku 10, Khotbah 19 keuhai Saléb Almaseh.
Nibak Nicholas Liran, lam tafsiran gobnyan ateueh Injil Yahya, bab 5.
Nibak Kronik Jacob Vergomita, folio 59.
Nibak kronik Yahya, nyang jituri deungon nan Navklir, folio 163.
Ngon nibak ureuëng peugah la'én, nyang meuteumèe lam basa luwa.
Meunan cit; bah pih deungon tutô nyang la'én, nyan na cit lam naskah Rusia nyang geuturi deungon nan *The Chosen One*.
Watèe Nabi Adam sakét sampoë rab meuninggai, gobnyan geukirém aneuk gobnyan, Syèth, u Taman Eden, bak Malaikat nyang jaga taman nyan, keu geulakèe ubat bak Malaikat nyan, mangat sihat tubôh gobnyan ngon meutamah umu di ateuh bumoe. Penyembuhan nyan, teuma, teuka dari minyeuk rahmat, nyang ka Tuhan meujanji akan geukirém keu jih, dan keu sabab nyan kheueh Tuhan ka geupeuteubiet jih dari Syuruga. (Minyeuk nyang geujanji lé Tuhan keu Nabi Adam nyan nakeuh lambang Aneuk Tuhan, nyang akan geukirém lé Tuhan u bumoe keu geuteubôih umat manusia dari maté keukai. Teuma, Nabi Adam, nyang geupike keu minyeuk ubat nyang jeuet geukalon, geuyue gobnyan mangat geulakèe minyeuk nyan. Bèk sampoe hai nyoe jeuet keu keuheranan keu soe mantong, sabab ureueng nyan, Syèt, geukirém bak Malaikat. Sabab nyan kon barô phôn Syèt geuteupeue keu Malaikat nyan; saweueb bak masa ubit jih, watee umu jih siploh thon, jih ka jiba le sidroe Malaikat u ateueh leubeh ateueh ateueh peurintah Allah, dan jipeurunoe peungeutahuan keu le that rahsia Allah, ngon atoran benda-benda langet: geurakan langet, jaloe mata uroe, buleuen ngon bintang-bintang, ngon suson planet-planet langet ngon cara keureuja jih. George Kedrin dari Konstantinopel na jipeusaksi hai nyoe lam kitab seujarah gobnyan. Kon keuh nyan saboh hai nyang that ajaib meunyo sidroe ureueng lagèe nyan geukirém lé Ayah Adam u Malaikat nyang jaga Syuruga? Sabab Malaikat nyan, ateueh peurintah Allah, geucok lhèe boh bijèh nibak bak kayèe nyang geularang—nyang nibak nyan Nabi Adam, lheueh geucicip, ka geulangga peurintah Allah—laju geujôk keu jih, mangat lagèe desya manusia geupeuphôn nibak bak kayèe nyan, meunan cit keuseulamatan jeuet geuatô keu umat manusia. Sif, lheueh jiteurimong bijèh nyan nibak Malaikat, jiwoe bak ayah jih Adam, teuma jiteumèe ayah jih nyan hana lé lamkawan ureueng udép, saweueb ayah jih ka meuninggai donya dan ka jikubu. Ngon sabab nyan, jihnyan jipula bijèh-bijèh nyan lam tanoh bak bineh jirat ayah jih. Nibak bijèh-bijèh nyan jitimoh lhèe boh aneuk bak kayèe: saboh bak kayèe cedar, saboh bak cypress, ngon saboh bak kurma, atawa bak palem (atawa, meunurôt narit ureuëng meulagu lam kitab Yesaya); dan aneuk-aneuk kayèe nyan jitimoh meusapat jeuët keu saboh bak kayèe nyang rayek, sabab dari urat sampoë u pucôk nyan nakeuh saboh bak kayèe, teuma bak pucôk, cabeuëng-cabeuëng dari tiëp-tiëp bak kayèe nyan meupisah deungon nyata. Dan bak kayèe nyan teutap na sampoë bak masa Raja Sulaiman. Watèe Ruweuëng Paléng Suci lam Geurija Yerusalem teungoh jipeudong lé Sulaiman, ngon jai bak kayèe nyang lagak jiba dari sigala röt, bak kayèe nyan pih jiteubang seubagoe conto nyang jroh ngon jiba u Yerusalem keu peuneudong nyan; tapi ngon keuheundak Allah, bak kayèe nyan hana geunguy keu peuneugot geurija; bak kayèe nyan teudong bak saboh teumpat trép that, dan bak teumpat la'én si'at mantong. Sabab nyan, bak kayèe nyan geupeubiyeu bak seramoe geurija bak binèh dindéng, keu jeuet keu teumpat duek ureueng nyang teuka, dan keu ureueng nyang keuneuk piyôh nibak keureuja. Jinoe, watee Ratu Saba, nan gobnyan Nikavla, sidroe nibak nabi inong jameun, nyang geuturi seubagoe para Sibyl, geujak u Yerusalem keu geudeungo hikmah Nabi Sulaiman: watèe gobnyan geukalon bangunan geurija nyang that ceudah nyan ngon geukalon bak kayèe nyan, gobnyan teuhireuen that ngon, geupeugrak lé roh keunabian, geupeugah bahwa ateueh bak kayèe nyan Allah, nyang geupeungui rupa manusia, akan meuninggai donya. Kitab Rusia, nyang geuturi seubagoe *Nyang Geupiléh*, na cit geupeugah bahwa bak watèe nyan narit-narit nubuet nyan geupeugah disinan: 'Hai bak kayèe nyang meureukat lhèe go, ateueh bak kayèe nyan keuh Tuhan Almaseh teuma geusaléb!'
Sabab nyan, bak kayèe nyan geukubu lhôk lam tanoh ateueh peurintah Raja Sulaiman, toë ngon kulah kamèng, mangat bék sampoë jiteumeung lé manusia. Teuma, lheueh meuthôn-thôn, deungon keuheundak Allah, bak kayèe nyan jiteubiet dari lam tanoh dan jimeuapông di ateueh ië kulah kamèng nyan. Sabab bak kayèe nyan, Malaikat Tuhan geutamong u kulah nyan tiep-tiep musém khueng dan geu'adôk ië kulah nyan[487] , sira geurasah bak kayèe nyan; dan geubri keupuléh keu ureuëng sakét, nyang jeuët keu ureuëng phôn tamong u kulah nyan lheuëh ië nyan geu'adôk. Teuma watee Almaseh Tuhan geutanyoe geucok sifeuet manusia, geuteuka u ateuh donya, ngon geuduek lamkawan manusia, ureueng Yahudi jidrop Gobnyan ngon jiseurah Gobnyan bak Pilatus keu geusaleb; awaknyan jimita kaye nyang paleng brat keu saleb nyan, mangat beuban keu Almaseh jeuet leubeh brat. Dan 'oh ka geukalon bak kayèe nyang ka geuseubôt nyan lam ië teumpat manoe kamèng nyan , nyang ka basah ngon ië dan brat that, laju geutarék u luwa dan geujôk keu geupeugèt keu saboh saléb; dan brat that saléb nyan sampoë na ureuëng nyang harôh bantu Almaseh geuba; dan ureuëng nyan nakeuh Simon dari Kirene nyang geuyue ba saléb Gobnyan. Kamoe hana meupeusah riwayat nyoe, saweueb na nyang anggap nyan apokrif (hana sah), meunan cit kamoe hana meutulak mandum, saweueb na saksi droe jih, dan mandum hai mungken deungon kuasa Ilahi Tuhan.
Nibak kisah nyan deuh teuleumah bahwa saléb Tuhan geupeugöt nibak saboh bak kayèe nyang lam bak nyan na lhèe boh bak kayèe—bak cedar, bak cypress, ngon bak kurma atawa pheuk—nyang ka meusapat jeuet keu saboh bak kayèe.
Teuma sigohlom tanyoe tapeutimang saléb peuet sagoe nyan, jak ta piyôh siat keu ta periksa hai nyoe: peu na papan gaki bak saléb nyan? Sabab tulésan nyang geupeuduek di ateueh saléb nyan na geuseubôt lam Injil, teuma papan gaki hana geuseubôt pat mantong.
Mungkin na ureuëng nyang peugah: Nabi-nabi na geuseubôt saboh aleuë gaki. Sabab Daud geupeugah: 'Peumanyang Tuhan Po Ta, dan meuseumah bak aleuë gaki Gobnyan, sabab nyan suci' ([488] ). Dan Yesaya, geumeututô ateuëh nan Almaseh, geupeugah: 'Lôn teuma lôn peumulia teumpat gaki Lôn' ([489] ). Jinoe tanyoe teuma tapeuriksa tafsiran dari ban dua nubuet nyan keu tapeuteuntèe aleuë gaki nyang toh nyang geumaksud. Teuma phon-phon, jak ta kalon bida antara teumpat geulinyueng Po Teuh Allah: na saboh teumpat geulinyueng nyang geuyue sujud keu geutanyoe, ngon na saboh teumpat geulinyueng nyang hana geuyue sujud keu geutanyoe. Allah geupeugah lam nubuet Yesaya: 'Langèt nyan keuh singgasana Lôn, dan bumoe nyan keuh alas gaki Lôn'[490] : hana soe sujud bak alas gaki Allah nyan, bumoe, seulaén Pencipta jih, Allah. Lom teutuléh lam Zabur: 'Tuhan geupeugah bak Tuhan lôn: "Neuduek bak uneun Lôn, sampoë Lôn peujeuet musôh Droeneueh keu alas gaki Droeneueh"'[491] . Dan soe nyang tém sujud bak alas gaki Allah nyan—bak musôh-musôh Allah? Jadi, bak alas gaki nyang toh nyang geuyue lé Daud keu geutanyoe sujud?
Teurjemahan narit Daud nyan na dua macam: meunurot harah Kitab Suci ngon meunurot rahsia.
Meunurôt harah, tafsiran jih nakeuh lagèe nyoe: lam Perjanjian Lama na Tabut Allah, nyang lam jih na tongkat Harun nyang ka meubungong, loh-loh peurjanjian, ngon pasu meuh nyang na manna; Tabut nyan geukheun seubagoe alas gaki Allah, lagee nyang na lam Kitab 1 Tawarikh, bab 28, di sinoe Raja Daud geupeugah bak ureueng ramee: 'Ka lôn peuteuntèe lam haté lôn keu lôn peudong saboh rumoh keu teumpat Peundokoh Perjanjian Tuhan geupiyôh, ngon teumpat geupeuduek gaki Tuhan Po Ta Allah geutanyoe' ([492] ). Pakon, meunan, Peundokoh nyan geukheun teumpat geupeuduek gaki Allah? Sabab di ateueh Peundokoh nyan, di antara dua malaikat kerub, di ateueh sayeuep-sayeuep awaknyan nyang teuhah di ateueh Peundokoh nyan, na saboh lempéng meuh murni, nyang jiteuen lé sayeuep-sayeuep nyan, lagèe saboh tutôp keu Tabut nyan. Rupa jih lagèe saboh kursi atawa singgasana, nyang bak nyan umat Israel jipatéh Allah nyang hana deuh geuduek, lagèe nyang teutuléh lam ayat phôn nibak mazmur nyan cit: 'Gobnyan nyang geuduek di ateueh kerubim'. Meunurot ulama tafsir, narit nyan kon keu kerubim langèt nyang hana deuh nyang geupeugah lé Bansa Israel, tapi keu kerubim meuh nyang deuh atra Musa, nyang geupeuduek di ateueh Tabut Perjanjian. Teuma Allah Geupeugah keudroe ubak Musa: 'Lôn teuma lônpeunyata droe Lôn keu gata dari sinan, dan Lôn teuma lônpeugah haba ngon gata dari ateueh kursi rahmat, di antara dua malaikat kerub nyang na di ateueh Tabôrat Peunjanji nyan' ([493] ). Sabab Po Teu Allah geuduek ateueh singgasana meuh di antara dua malaikat nyan, nyang geutop lé sayeuep awaknyan, dan Tabot nyan na di yup gaki Po Teu Allah; dan kareuna nyan kheueh Tabot nyan geukheun seubagoe alas gaki Po Teu Allah, nyang di hadapan jih Daud geuyue geutanyoe sujud: 'Dan sujud kheueh,' kheun gobnyan, 'di hadapan alas gaki Gobnyan, sabab nyan suci'[494] . Nyan kheueh tafsiran meunurot teks nyan.
Teuma, meunurôt tafsiran mistik, Santo Athanasius Nyang Rayeuk ngön Bapak-Bapak Kudus nyang la'én geupeumakna aleuë gaki Po Teu Allah nyan nakeuh keu-insanan lam droë Kristus. Meunan kheun Athanasius: Tuhan nyang udep di syeuruga, nyang na banmandum makhluk di yup gaki Gobnyan, ka jeuet keu manusia hana meubah, meusaboh deungon tabi'at geutanyoe, nyang nakeuh alas gaki Gobnyan. Meunan cit, lam kitab Zabur Cetak Rayeuk Kyiv, nyang na komentar bak binèh halaman, na teutuléh: "Alasan gaki Allah nakeuh bumoe, tubôh Kristus nyang paléng suci, nyang geucok dari bumoe—tubôh Perawan nyang paléng suci—nyang lam tubôh nyan Kristus, Allah nyang beutôi, geuduek, meusaboh deungon Keu-Allah-an lam saboh hypostasis; sabab nyan tubôh nyan suci dan paléng suci."
Ngon nyan, ka jeulah, dari ban dua tafsir nyan—baik dari segi teks meunan cit dari segi sakramen—bahwa teks nyan hana meukeusud keu aleuë gaki nyang geupeugöt atawa geugamba bak saléb nyan. Malah, nyoe meutuju bak Geurija nyang Suci ngon bak Saléb Almaseh nyan keudroe, sabab prokimen nyang geumeunyanyi keu Saléb nyan nakeuh: 'Puwoe kheueh Tuhan Po Ta, ngon sujud kheueh di hadapan aleuë gaki Gobnyan , sabab nyan suci[495] .' Teuma, nyoe meutuju bak banmandum Saléb Almaseh, kon cit bak saboh beunagi ubit jih, lagèe aleuë gaki nyan nyang deuh ubit.
Seulaén nibak nyan, na cit firman Nabi Yesaya, nyang geupeugah ateueh nan Almaseh: 'Lôn teuma lôn peumulia teumpat gaki Lôn'; nyoe hana teurumpok lam Alkitab Rusia, tapi na lam Triodion mantong, lam parabel nyang geubeuet bak Uroe Sabtu Rayeuk; Kata-kata nyan, teuma, na teureumèe lam Alkitab Roma, lam terjemahan Hieronimus; tafsiran kata-kata nyan meunurôt harfiahjih saban lagèe nyang ka geupeugah di ateueh keuhai Tabut Perjanjian, seudangkan meunurôt misteri, nyan geutuju keu Geurèja Suci: Sabab Allah, nyang geuduek ateueh singgasana Gobnyan di syeuruga, geupeujeuet Geurija Gobnyan nyang suci seubagoe tapak gaki Gobnyan, nyang meukeureuja di ateueh bumoe.
Peu na atawa hana alas gaki di yup saléb nyan, Kitab Suci meunan cit ureuëng-ureuëng nyang tafsir Kitab Suci hana geupeugah hai nyan. Teuma, lam kawan beunda-beunda atra Santo Antonius si Romawi, bak Gréng Suci, Saléb Almaseh geugamba hana geulinyueng, peuet ujông, ngon na tulésan nan Almaseh nyang geutuléh ateuëh kulét keureutah kon ateuëh papan kayèe: '[496] '. Kamoe hana meudebat peu nyang geugamba ngon geutuléh bak dasa saléb nyan; kamoe cit peugah bahwa hai nyan hana geuseubôt lam kitab-kitab suci jameun, meunan cit hana catitan nyang sah keuhai nyan.
Leubeh-leubeh lom nyan nakeuh haba su'uem nyang lôn teumèe teutuléh lagèe nyoe lam saboh naskah bèk:
Meunyang keu gaki saléb nyan, cuba kalon su'eu lam kitab Alfabet: 'Pakon geutuléh bak gaki saléb Almaseh, blah uneun nyang ji'ék lagèe gunong, geupeuleumah, seudangkan blah wie geupeuleumah teungoh jitrôn u barôh?' Peunjeulasan: Sa'at Almaseh geudong ateueh saléb, Gobnyan geupeukui ulèe Gobnyan u blah uneun, mangat bansa-bansa jipatéh ngon jiseumah Gobnyan; dan kareuna nyan Gobnyan geubeuët gaki uneun Gobnyan, mangat desya ureuëng nyang meuiman keu Gobnyan jeuët keu meukureuëng, dan bak Watèe Teuka Gobnyan nyang Keudua awaknyan jeuët geupeu'ék keu geujak meurumpok ngon Gobnyan; seudangkan kareuna sabab nyan cit Gobnyan geupeubeurat gaki wie, gaki nyang trôn u tanoh, mangat ureuëng nyang hana meuiman keu Gobnyan jeuët keu geupeubeurat dan trôn u neuraka. Sampoë sinoë peunjeulasan nyan.
Lôn peugah bahwa pikeran nyan hana meulawan ngon Geurija Kristus, meunan cit hana meulawan ngon Iman nyang Suci; teuma saweueb lôn deungo ureueng-ureueng biasa jipatéh haba karangan nyan lagèe nyan keuh beutôi-beutôi Injil; dan saweueb Geurija nyan suci, seubagoe Dara Barô Almaseh, hana jeuet jiteurimong spekulasi khayalan atawa tafsiran buatan droe, tapi harôih meudasai bak Kitab Suci keudroe, dan jipeureumeuen tafsiran nyang beutôi dari guru-guru rayek alam semesta (kon dari ureueng biasa nyang le haba). Ngon sabab nyan, kareuna meuseunangat keu keubeunaran Geurija ngon geupeuteun jabatan uskup, lôn hana lôn hirö spekulasi-spekulasi sulet nyan.
Lôn côm gaki saléb nyan, meubèk keubèk atawa hana, dan lôn hana lôn bantah adat ureuëng peugèt saléb ngon ureuëng cat saléb, saweueb nyan hana meulawan ngon Geurija, malah lôn izinkan; Teuma, lôn hana lôn teurimong tafsiran bhah miréng dasajih, lagèe nyang na lam risalah skisma nyan, saweueb nyan hana teuteumèe bak Bapak-Bapak Kudus jameun kon meunan cit lam komentar-komentar.
Di sinoe geutanyoe akan ta lanjutkan keu ta periksa proposisi-proposisi nyang ka geupeugah di ateueh nyang geulawan keu-kufuran bid'ah, nyang jipeugah bahwa saléb peuet sagoe lam Perjanjian Lama nyan nakeuh kanopi nibak saléb lapan sagoe. Teuma Almaseh geusaléb bak saléb lapan ujông; kanopi ngon rupa saléb nyan cit peuet ujông, dan saléb peuet ujông nyan keudroe ka geuanggap seubagoe saléb Romawi ngon keubejatan keuhancôran, beurhala Dajjal ngon tanda Dajjal.
Ngon sabab nyan, jak ta mita keubeunaran bhah hai nyoe.
LAM PERJANJIAN LAMA
Peu keuh saléb peuet boh ujông lam Perjanjian Lama nyan nakeuh bayangan nibak saléb lapan boh ujông?
Meunyo, meunurôt pandangan kaum skisma, saléb peuet sagoe lam Perjanjian Lama nyan nakeuh kanopi nibak saléb lapan sagoe, maka ka patôt that bak tiep-tiep hai meunyo saléb peuet sagoe lam Perjanjian Lama nyan beutôi-beutôi geupeugèt nibak bahan peu-peu mantong dan na geupeudong bak saboh teumpat. Jadi, bah kheueh ureuëng-ureuëng skisma nyan jipeuleumah bak geutanyoe, dipat lam Perjanjian Lama na teurumpok saléb peuët sagoe? Atawa paléng kureuëng, dipat lam Alkitab Rusia Perjanjian Lama nan 'saléb' nyan teutuléh? Seulaén nibak nyan, bah awaknyan jipeuleumah bak geutanyoe bukti dari Bapak-Bapak Gereja (kon dari guru-guru sulet droe jih dari Bryn) keu jipeunyata bahwa lam Perjanjian Lama saléb peuet sagoe nyan nakeuh gambaran dari saléb lapan sagoe. Sabab iman nyan hana geupeuduek bak hai-hai nyang meuragu meunyo hana bukti nyang jeuet teupatéh. Ngon sabab nyan, kamoe teungoh meulakukan penyelidikan nyoe di hadapan droeneueh, kamoe periksa Kitab-kitab Perjanjian Lama keu meukalon peu na saléb peuet sagoe nyang na teubiet di dalam nyan; atawa, paling kureueng, peu na kata 'saléb' nyan teurumpok lam Kitab Perjanjian Lama lam Alkitab basa Rusia, la'én nibak tulisan rahsia saléb—' '—nyang hana geuseubôt secara trang, tapi geupeuleumah secara rahsia, saléb Almaseh? Teuma meunyoe saléb nyan atawa nan 'saléb' hana meuteumèe lam Perjanjian Lama, pakon hana meuteumèe nyan?
Saboh Peunyelidikan ateueh Simbol ngon Prototipe Saléb
Beu teupeue dari phon bahwa nan 'saleb' hana teurumpok lam Perjanjian Lama lam Alkitab-Alkitab Rusia (Lôn hana lôn peugah haba di sinoe bhah Alkitab luwa nanggroe, nyang na lam basa la'en, tapi bhah Alkitab Rusia; sabab lôn tuju narit lôn nyoe keu bansa Rusia geutanyoe). Soe di antara ureuëng nyang baca Alkitab Rusia nyang that meuphôm? Soe nyang ka lheueh baca banmandum Perjanjian Lama deungon saksama? Peu na soe nyang teumèe lam nyan saléb peuët boh ujông? Atawa paléng kureuëng istilah 'saléb'? Bah kheueh schismatikus Rusia meukumpoi dari sigala penjuru, dan bah kheueh awaknyan geubeuet ngon sunggôh-sunggôh, malam-uroe, Peunjanji Lama lam Alkitab Rusia sampoe 'an anugerah barô, sampoe 'an Injil (lôn peugah) geupeusampoe; peu na awaknyan jiteumèe na geuseubôt saléb bak pat mantong? Hana sagai-sagai.
Sabab bah pih na le that gambaran ngon lambang Saléb Tuhan lam kitab Perjanjian Lama, saléb nyan keudroe hana teuteumèe bak pat mantong; meunan cit gambaran-gambaran nyan hana geupeunan 'saléb', dan tulésan-tulésan bhaih saléb hana geuturi lé ureuëng-ureuëng bak masa nyan, seula'én nibak padum-padum droe Nabi nyang geupeuleumah lé Allah. Nyan banmandum geuturi lam rahmat barô lé ureuëng Kristen nyang geupareksa Peunjanji Lama dan geuteumèe bahwa nyan nakeuh tanda-tanda Saléb Tuhan. Nibak nyan, geutanyoe teuma seubôt si'at saboh nyang paléng meuceuhu di sinoe.
Na lhee boh bayangan ngon lambang Saléb Tuhan lam kitab Perjanjian Lama:
Nyan na teuteumèe lam fenomena nyang hana meubentuk tapi luwa biasa, atawa lam kuwasa mujizat nyang geubri lé Po teu Allah keu awaknyan.
Na ladôm nyang meuteumèe lam buet manusia, nyang seucara nubuet ka geupeuleumah keu masa ukeue.
Dan mandum nyan na lam wahyu ngon ilham nyang geuteurimong lé indatu-indatu nyang suci ngon nabi-nabi.
Nyang phon nyan, cit geupeuleumah keu teuka kuwasa Saléb Tuhan.
Nyang keudua seucara rahsia geupeuleumah ban dua kuwasa ngon gamba Saléb nyan.
Nyang keulhèe, teuma, geupeuleumah ban dua kuwasa ngon rupa, meusajan ngon penderitaan Tuhan nyan keudroe.
Nyang phon geupeuleumah bayangan saléb Tuhan ngon reudôk jih lam hai-hai nyang hana teurasa, tapi mulia ngon ajaéb.
Bak awai mula, bak kayèe udep, nyang teudong di teungoh Syuruga, nakeuh saboh bayang-bayang ngon tanda keu Saléb Tuhan, nyang teuma geupeuduek di teungoh bumoe. Meunan kheun Santo Yohanes Damaskus: 'Saléb nyang mulia nyoe ka geupeuleumah le bak kayèe udep, nyang geupula di Syuruga le Po Teuh Allah'[497] . Sampoe disinoe, Damaskus.
Saban lagèe boh kayèe syuruga nyan jeuet keu peumbri udép, jibri udép keukai keu soe mantong nyang jipajôh, meunan cit boh Kayèe Saléb—Kristus—jibri udép keukai keu soe mantong nyang jiteurimong Gobnyan, lagèe nyang geupeugah lé Gobnyan keudroe: 'Soe mantong nyang jipajôh Daging Lôn dan jiep Darah Lôn, jih nyan na udép keukai'[498] . Ngon sabab nyan, Saléb Tuhan geukheun seubagoe bak udep lé Geurèja lam kidông, nyang geumeulagu lagèe nyoe: 'Saléb nyang peujeuet udep ka geupula ateueh bumoe'[499] .
Disinoe lôn teumanyong bak ureuëng-ureuëng skisma, nyang meungaku bahwa lam Perjanjian Lama saléb nyan meubentuk peuët sagoe ngon na kanopi lapan sagoe, keu geupeugah bak geutanyoe: peuëkeuh bak kayèe udép di Syuruga, nyang jeuët keu gambaran Saléb Tuhan, nyan meubentuk peuët sagoe, saban lagèe saléb nyan meubentuk peuët sagoe?
Bahô Nôh, nyang geupeugèt dari kayèe nyang hana busôk, nyang deungon nyan umat manusia geupeuseulamat dari banjir raya: nyan (meunurôt alasan lam kitab bhah iman lé sidroe ureuëng karang nyang hana geuturi nan, nyang geucetak di Moskow bak masa patriark Yosef, bak thôn 7156, bak blah likôt folio 67) nakeuh saboh tanda awai ngon lambang saléb Tuhan, nyang ngön nyan bansa ureuëng Kristen akan geupeuseulamat dari banjir desya. Teuma lôn teumanyong: peu kheueh bahô nyan, nyang meubentuk lagèe Saléb Tuhan, nyan keudroe meubentuk saléb, lagèe saléb peuet ujông?
Kayèe nyang geuba lé Ishaq, nyang geuba lé ayah gobnyan keu geupeuseumah keu Po Teu Allah, geuba ateueh bahô gobnyan, nyan nakeuh saboh tanda keu Saléb Tuhan. Meunan kheueh Bapak Efrem nyang mulia geupeugah: Ishak, geumè bak kayèe, geu'ék u gunong keu geupeumaté lagèe kamèng nyang hana meudosa; dan Peuseulamat geutanyoe, geumè saléb, geujak u teumpat hukôman keu geupeumaté lagèe kamèng keu geutanyoe. Watèe gata kalon sikin, pahami nyan sibagoe tombak. Watèe gata pike keu meza kurubeuen, kalon laju u teumpat hukôman. Dan watèe gata kalon papan-papan kayèe , pahami nyan sibagoe saléb[500] . Nyan keuh nyang geupeugah lé Ephrem. Lôn teumanyong: peu keuh papan-papan nyan, nyang geupeugöt Saléb Tuhan, na peuet boh ujông, saban lagèe saléb nyan na peuet boh ujông?
Tungkèe atawa tongkat keurajeuën Yusuf, nyang meupumeurèntah di Meusé, nyang bak ujôngjih Yakub geuseumah[501] , nyan nakeuh saboh tanda awai ngon naungan Saléb Tuhan. Meunan teubaca lam Kanon keu Peungangkatan, lam Ode 7: Tungkè nyan jikepông nanggroe Yusuf, nyang bak saboh uroe teuma jeuet keu teumpat Israel geujak kalon, saboh keurajeuen nyang kreuh: sabab nibak nyan teuma jipeudong Saléb nyang meugah, ngon jipeuleumah jih. Peu keuh tungkè Yusuf nyan, nyang jeuet keu bayangan Saléb Tuhan, na peuet boh ujông, saban lagèe Saléb nyan na peuet boh ujông?
Lom pih: Tungkèe ajaéb Musa, nyang meu-ubah jeuet keu uleue, dan jipajôh uleue-uleue sihé, jipeujeuet ië Meusé jeuet keu darah, dan jiba bala-bala la'én ateueh ureueng Meusé: nyang meupisah La'ôt Mirah dan geupeujeuet jalan nyang thô keu bansa Israel geujak liwat: nyan nakeuh saboh tanda awai dan bayang-bayang Saléb Tuhan, nyang meukeusut keu geupeuhanco uleue-uleue neuraka, keu geupeumanèe Geurèja—nyang teuka dari bansa-bansa—lam darah Almaseh, keu geuhukôm donya nyang meudesya, dan keu geupeugöt jalan nyang rata u syeuruga keu Israel nyang barô. Peu keuh tongkat Musa nyan, nyang jeuet keu bayangan Saléb Tuhan, na peuet boh ujông, lagèe saléb peuet ujông?
Meunan cit, tongkat Harun, nyang meucambah ngon meuboh, nakeuh saboh gambaran awai ngon lambang Saléb Tuhan, lagèe nyang geumeulagu lé Geurèja: 'Tongkat nyan geucok seubagoe lambang misteri, sabab ngon meucambah jih nyan ka geupeuleumah gambaran keu imam; ngon bak Kayèe Saléb, nyang dilee hana meuboh, jinoe ka meucambah subô'[502] . Peu keuh tongkat Harun nyan, nyang jeuet keu bayangan Saléb Tuhan, nakeuh saléb peuet boh ujông, saban lagèe saléb peuet boh ujông jinoe?
Bak kayèe nyan, nyang geupeulop lam ië Mara nyang pahét dan geupeumamèh pahét nyan[503] , nakeuh saboh tanda awai ngon bayang-bayang Saléb Tuhan. Ngon lagèe nyan, lam Kanon keu Peungangkatan, lam Ode 4, na teutuléh: 'Musa, yôh masa dilèe, geuubah mata ië pahét lam padang pasi ngon saboh bak kayèe, geupeuleumah rot Saléb peu-ubah u arah kesalehan bansa-bansa.' Meunan cit, Yusuf, peunuléh Kanon Pra-Pesta, geupeugah lam Ode 5: 'Musa, nyang phon-phon geupeumamèh ië Mara, geupeuleumah keu Gata Saléb nyang mulia nyan deungon bak kayèe, nyang deungon nyan Gata neupancô manèh peuseulamat ateuëh manusia'[504] . Peu keuh bak kayèe nyan, nyang peumamèh ië Mara dan jeuet keu Saléb Tuhan, na peuet boh ujông, lagèe saléb peuet ujông?
Bak kurma, di yup nyan Nabi Perempuan Deborah geuduek geupeuhakém Israel[505] , nyan nakeuh saboh tanda keuë ngon naungan saléb Tuhan, di ateuëh nyan Tuhan geupeulaksana hukôman ateuëh raja donya nyoe, si jahanam, mangat jih jipeuteubiët: 'Jinoe,' geukheun lé gobnyan, 'hukôman ka trôk u donya nyoe; jinoe raja donya nyoe akan jipeuteubiët'[506] . Peu keuh bak kurma Deborah nyan, nyang meubentuk Saléb Tuhan, nyang na peuet boh ujông, lagèe saléb peuet ujông?
Tuleueng rahang guda beulèh, nyang ngön nyan Simson jipoh maté siribèe ureueng Filistin; teuma watèe jih ka ha'ah dan jimeulakèe bak Tuhan, Tuhan geupeuhah mata ié lam tuleueng rahang nyan, dan ié jiteubiet dari sinan, dan jih jiep[507] . Tuleueng gigoe nyan nakeuh saboh tanda keu ukeue ngon lambang Saléb Tuhan, nyang ngon nyan Simansé rohani—Kristus—geupeumaté ureuëng Filistin di neuraka; Gobnyan geupeuhah saboh luka bak sampéng Gobnyan nyang paléng suci, geupeuteubiët mata ië darah ngon ië, dan ngon nyan geupeulheueh dahaga fitrah manusia keu keuseulamatan. Peu keuh tuleueng rahang keuleudè nyan, nyang jeuet keu gambaran Saléb Tuhan, na peuet boh ujông, saban lagèe Saléb nyan na peuet boh ujông?
Harpa Daud—nyan nakeuh Daud keudroe—ngön su meulagu nyang mangat geupeuplueng roh jeuheut nyang teungoh siksa gobnyan dari Saul, lagèe nyang teutuléh lam[508] : harpa nyan nakeuh saboh tanda keu saléb Tuhan, di ateueh saléb nyan tubôh Almaseh geupeuteugang lagèe taloe bak papan su harpa. Dan watee Tuhan nyang Maha Gaseh geumeudoa ngon su nyang leumah keu ureueng-ureueng nyang poh Gobnyan, geukheun, 'Ya Bapak! Neupeuampon awaknyan,' roh-roh jeuhet nyan laju jiplueng ji'ôh, ka talô dan ka jipeutalô lé rahmat Tuhan nyang Maha Gaseh. Peu keuh harpa Daud nyan, nyang bak droejih jeuet keu saléb Tuhan, na peuet boh ujông, saban lagèe saléb nyan na peuet boh ujông?
Tungkèe Daud, deungon limong boh batèe jroh nyang geupiléh nibak krueng, nyang geunguy lé Daud geujak lawan Goliat, lagèe nyang geupeugah lé ureueng raksasa nyan keudroe ubak Daud: 'Peu lôn nyoe asèe, sampoe gata teuka jak lawan lôn deungon tungkèe ngon batèe mantong?'[509] ? Cucô nyan nakeuh saboh tanda keu ukeue ngon lambang saléb Tuhan, seudangkan limong boh batèe nyang jroh nyan nakeuh tanda keu ukeue keu limong boh luka Tuhan geutanyoe, nyang geuteurimong ateueh saléb. Peu keuh cucô Daud, nyang jeuet keu tanda keu ukeue keu saléb Tuhan, na peuet boh ujông, lagèe saléb nyang na peuet boh ujông?
Bak kayèe Elisha, nyang geulhom u dalam ië, nyang jeuët keu seubab beusoe nyang teulém lam ië ék u ateuëh[510] , nyan nakeuh saboh tanda keu Saléb Almaseh. Ngon lagèe nyan Santo Teodorus Studita geupeugah lam Kanon keu Minggu Peumulia Saléb, lam Ode keu-8: 'Neuteuka kheueh, hai Nabi Elisha, dan peugah laju bak kamoe: peu keuh bak kayèe nyan nyang gata peutamöng lam ië? Nyan nakeuh Saléb Almaseh, nyang ngon nyan geutarék kamoe dari dasa keurusakan.' Peu keuh bak kayèe Elisha nyan, nyang jeuet keu bayang-bayang Saléb Almaseh, na peuet boh ujông, saban lagèe Saléb nyan na peuet boh ujông?
Dan le that contoh la'én nyang saban teurumpok lam Kitab Perjanjian Lama keuhai Saléb Tuhan lam beuntuk gambaran awai ngon bayang-bayang; tanyoe hana watèe keu tatanyong bandum, tapi nyang nyoe ka cukôp keu jinoe keu tapeujeulaih masalah nyang teungoh tapeuriksa. Jak taingat saboh hai teuk mantong: bak kayèe nyang keu Achior, panglima Ammon, geuikat jaroe ngon gaki jih lé Holofernes di keue banda Betulia, kareuna jipeusaksi keubeunaran[511] , lagèe nyang ka teutuléh panyang lam Kitab Yudit; bah soe nyang meuh'eut jikalon keunan: Bak kayèe nyan nakeuh saboh gambaran awai ngon lambang Saléb Tuhan, bak nyang Tuhan geutanyoe geupaku jaroe ngon gaki Gobnyan di keue banda Yerusalem. Peu keuh bak kayèe Achior nyan, nyang jeuet keu gambaran awai Saléb Tuhan, na peuet boh ujông, saban lagèe Saléb nyan na peuet boh ujông?
Cit lam Perjanjian Lama mantong geuteumèe bayangan ngon rayeuk Saléb Tuhan lam benda-benda nyang hana udep, dan ladôm nibak nyan na peuet boh ujông, saban lagèe saléb nyang peuet boh ujông. Sabab pakri jeuet saboh saléb peuet sagoe lam Perjanjian Lama jeuet keu bayangan saboh saléb lapan sagoe, padahai saléb peuet sagoe hana teureumpok lam bayangan ngon lambang nyang nyata?
Peu keuh ureuëng-ureuëng skismatik nyan mungkén jipeugah bahwa bak kayèe nyang geupeu'ék lé Musa keu uleue di padang pasé[512] nyan nakeuh saboh saléb peuët-ujông? Sabab ureuëng-ureuëng nyang lukéh gamba ikon jilukéh uleue nyang geupeu'ék ateuëh bak kayèe nyan lagèe saboh saléb peuët-ujông. Teuma kon meunan nyang na lam Kitab Suci; sabab nyang teutuléh disinan nakeuh lagèe nyoe: 'Musa geupeugöt saboh uleue teumaga dan geupeudong ateueh saboh tiang.' Bak panji peu? Kon na soe peugah, 'bak panji meubèntuk saléb'? Cuba kalon lé gobnyan bak ayat nyan lam Alkitab Bahsa Yunani, dan beuet kheueh mangat meuphôm bahwa panji nyan kon saléb, tapi saboh panji militè, nyang makna jih: saboh bendera atawa panji. Sabab lam teuntra Israel, nyang meungembara di padang gurôn peuet plôh thôn—kareuna na duwa blah sukèe (hana tamasôk sukèe Lewi) ngon duwa blah droe raja ubeut—na cit duwa blah boh panji (kon saléb) nyang geuba; lagee nyang na lam Kitab Bilangan, bab 2: di sinan Po teu Allah geupeurunoe Musa pakriban cara geuatô pasôkan Israel meunurôt beundeira jih, meunurôt rumoh-rumoh indatu jih[513] , nyan makna jih, meunurôt sukèe-sukèe jih: sabab ureueng-ureueng nibak tiep-tiep sukèe nyan geuseutot pasôkan ngon beundeira droe jih[514] . Sabab Nabi Musa geupeudöng uleue nyan ateueh saboh tiang di padang pasé seubagoe panji; lagee nyan teutuléh lam teks Yunani: ἐπὶ σημείου, nyang makna jih, ateueh panji[515] . Syèhid suci Justin si Filsuf, nyang geupeukong ayat-ayat nyan lam Apology gobnyan—nyang geutuléh keu Antoninus, Kaisar Romawi—geupeugah bahwa Musa geupeu'ék uleue nyan ateueh sumpai (ateueh panji) dan geupeuduek ateueh kemah suci, nyang jeuet keu geurija keu bansa Yahudi di padang pasé[516] . Bendera nyan keubit nakeuh saboh tanda awai ngon lindôngan Saléb Tuhan, meunurôt feureuman Tuhan Keudroe, nyang geupeugah bak Nikodemus lam Injil: 'Saban lagèe Musa geupeu'ék uleue nyan di padang gurôn, meunan cit Aneuk Manusia harôh geupeu'ék'[517] ; teuma, meunurôt tulésan-tulésan Alkitab, bak kayèe nyang geungui lé Musa keu geupeu'ék uleue nyan hana deuh lagèe lambang saléb peuet sagoe. Meunyo kon saléb peuet sagoe nyan geugamba lagèe uleue, nyang meulawan deungon nyang geupeuduek ateueh panji atawa bendera: keu Yusuf, Kanun, nyang na seugolom Peu'ék, peunuléh nyan geupeugah lam ode keulapan: 'Peu'ék jih manyang ateueh bak kayèe, meuhadap ngon uleue, lagèe nyang ka teutuléh, " ", Musa geutunyok bak kayèe nyang paléng mulia nyan[518] '; saweueb uleue nyan meuhadap ngon panji, saléb peuet boh ujông nyan jeuet teukalon. Teuma bak kayèe nyan keudroe kon peuet sagoe, lagèe saléb peuet sagoe. Sabab meunyoe bak kayèe nyan beutôi-beutôi peuet sagoe, nyan kon jeuet keu saléb lapan sagoe, teuma jeuet keu saléb peuet sagoe. Dan lagèe ureuëng lukéh gamba nyang geulukéh ular bak kayèe meubèntuk saléb, meunan cit awaknyan geulukéh meunurot keuheundak droë, meunurot peuniléh droë awaknyan. Awaknyan, watee geulukéh Kelahiran Almaseh, geulukéh Perawan Nyang Paléng Suci teungoh geueh bak binèh palông, lagèe-lagèe gobnyan sakét lheueh geupeulahé Almaseh, padahai gobnyan geupeulahé deungon sihat wal'afiat dan hana geueh: Meunan cit, awaknyan geugamba Almaseh teungoh geumat ngon geurasah lé sidroe ureueng inong, lagèe-lagèe dari kuto, padahai Gobnyan lahé hana kuto, ngon hana peureulèe bantuan ureueng inong bak watèe lahé Gobnyan, lagèe nyang ka geupeujeulaih deungon trang lam kitab kamoe, bak uroe 25 buleuen Duablah, lam khutbah keuhai Kelahiran Almaseh. Lôn cit lôn seubôt hai nyoe keuhai ureuëng lukéh gamba nyang hana bijaksana: bak saboh biara nyang mulia, di serambi geurija, lôn kalon saboh lukisan dinding; nyang geugamba penciptaan donya nyang deuh nyoe lé Po Teu Allah, nyang lam nyan geugamba istirahat Po Teu Allah bak uroe keu-tujôh lagèe nyoe: na saboh teumpat éh, dan ateueh teumpat éh nyan geuhampai bantai, dan ateueh bantai nyan geupeueh Po Teu Allah Bapak, dan di ateueh gobnyan na tulésan: 'Po Teu Allah ka geuistirahat dari mandum buet Gobnyan.' Alangkah bangai jih! Peu keuh Tuhan geu-éh di ateueh bantai ngon di ateueh teumpat éh? Dan na le that hai la'én nyang hana meukön nyang biasa awaknyan gambarkan: miseue jih martir suci Kristoforus deungon ulèe nyang meulagu, ngon martir suci Flora ngon Laurus deungon guda. Nyan mandum nakeuh rekaan mantong. Meunan cit, awaknyan jipeugöt gamba sidroe uleue di ateueh bak kayèe meubèntuk saléb; teuma, hai nyoe kon meulawan ngon Geurèja, tapi awaknyan ka meusalah dari Kitab Suci demi ureueng-ureueng meupecah belah, sabab bak kayèe nyan kon saléb peuet ujông, tapi nakeuh bendera pasukan militè. Nyan geugamba lagèe nyan mangat awaknyan hana jipeuteugaih pendapat droe jih, seakan-akan nyan nakeuh saléb peuet ujông, tapi seubeutôijih nyan nakeuh kanopi saléb lapan ujông, atawa mungkén lambang saléb peuet ujông. Sabab kanopi nyan (dan lôn peugah nyoe keu lôn bantah alasan awaknyan) seuharôhjih meunurôt rupa beunda nyang na di yup jih; saban lagèe mata geutanyoe takalon, watee sidroe ureueng jimè bak teungoh uroe nyang trang, mata uroe teungoh meucahya, bayang-bayang jih deuh saban lagèe rupa manusia bak mandum sagoe: sabab sidroe ureueng nyang na saboh ulèe, bayang-bayang jih hana deuh duwa boh ulèe; meunan cit, sidroe ureueng nyang na duwa boh jaroe, bayang-bayang jih hana deuh peuet boh jaroe. Meunan cit jeuet tapeugah keu alat nyang geungui lé Musa keu geupeu'ék uleue di padang pasé: sabab, meunurot pandangan sesat (kon meunurot Kitab Suci), alat nyan na peuet boh ujông, kareuna nyan nakeuh gambaran saboh saléb peuet ujông, kon saléb lapan ujông.
Na cit gambaran ngon bayang-bayang la'én nibak Saléb Tuhan lam buet manusia, nyang seucara nubuet ka geupeuleumah peu nyang teuma teujadi.
Yakub, ureuëng saleh dari Perjanjian Lama, nyang peunoh ngon karunia nubuet, sigohlom gobnyan meuninggai donya, watèe geubri beureukat keu dua droe aneuk Yusuf, Efraim ngon Manase, geutuka jaroe gobnyan, geupeuduek jaroe uneun gobnyan ateueh aneuk nyang leubeh ubit, Efraim, dan jaroe wie gobnyan ateueh aneuk nyang leubeh tuha, Manase[519] ; nyoe nakeuh saboh bayangan keu saleb. Ngon lagèe nyan, bak pesta Peungangkatan Saléb Suci, Geurèja Ortodoks geutanyoe geumeulagu lam stichera Litani: 'Tatangan Patriark Yakub bak geubri beureukat keu aneuk-aneukgeuh—geupeuleumah tanda keumuliaan Saléb Droeneueh'[520] . Disinoe ureueng-ureueng skismatik geupeugah: 'Nyoe nakeuh saléb peuet ujông, kanopi nibak saléb lapan ujông'; tapi kamoe jaweueb keu hai nyoe: jaroe Yakobus, nyang geupeuduek meubentuk saléb, kon saléb peuet ujông nyan keudroe, dan nan 'saléb' pih hana teutuléh disinan, tapi nyan cit saboh gambaran rahsia keu saléb; dan saléb nyan kon lapan ujông, tapi peuet ujông. Teuma, meunyo ureuëng-ureuëng meupecah belah nyan jikeuheundak susônan jaroe Yakub nyang meubèntuk saléb nyan jeuët keu gambaran saléb lapan ujông, maka patôt keu awaknyan jitamah leubèh nibak duwa boh jaroe bak Yakub, mangat na leubèh le ujông.
Darah kamèng keureubeuen di Meusé, nyang geuyue lé Po Teu Allah keu ureuëng Yahudi keu geupeulob bak palang ateuëh ngon dua boh palang pintô rumoh awaknyan[521] , darah nyan (lagee nyang geupeurunoe lé Santo Siprianus) nakeuh saboh tanda keu Saléb Suci; saweueb phon-phon awaknyan geupeulob bak palang ateuëh pintô, lheueh nyan bak palang meuyub, dan lheueh nyan barô bak dua boh palang pintô. Teuma, peumanoe peuet boh nyan kon saléb nyan keudroe, tapi cit saboh lambang rahsia keu saléb; sabab nan 'saléb' hana teutuléh disinan, dan ureuëng nyang peumanoe nyan pih hana jiteupeue nyan nakeuh lambang saléb. Teuma kamoe, nyang udép lam rahmat nyang barô dan geupareksa Peunjanji Awai, geuturi bahwa nyoe nakeuh saboh tanda saléb—kon saléb lapan ujông, teuma saléb peuet ujông. Meunyoe, teuma, ureuëng-ureuëng skismatik nyan meuh'eut mangat peumakéh darah Biri-biri nyan bak ambang ateuëh ngon ambang meuyub nyan jeuët keu tanda saléb lapan ujông; maka bah keuh awaknyan jitamah bak ambang ateueh ngon tiang pintô nyang phon lam Injil awaknyan duwa boh ambang ateueh ngon duwa boh tiang pintô la'én, mangat jeuet na peuet boh ambang ateueh ngon peuet boh tiang pintô bak tiep-tiep pintô rumoh ureueng Yahudi di Meusé, mangat nyan jeuet keu saboh gambaran awai keu saléb lapan ujông.
Meupisah La'ôt Mirah lé tongkat Nabi Musa[522] nyan meubentuk saléb. Sabab watee tongkat Nabi Musa geupeuduek meulinteueng ateueh la'ôt, teubentuk kheueh saboh saléb; kareuna sabab nyan, Geurija geumeu'en: 'Nabi Musa, lheueh geugamba saléb ngon tongkat gobnyan, geupisah La'ôt Mirah, geupeubiyeu bansa Israel geujak rot la'ôt ngon gaki'[523] . Teuma, meuklèh la'ôt nyan kon saléb nyan keudroe, tapi cit saboh gambaran rahsia keu saléb; sabab nan 'saléb' hana teutuléh lam Kitab Suci bak watee nyan, dan ureueng pih hana jituri nyan seubagoe gambaran saléb. Teuma geutanyoe, nyang udép lam rahmat nyang barô dan geupareksa Peunjanji Awai, geutanyoe taturi bahwa nyoe nakeuh gambaran saléb—kon saléb lapan ujông, teuma saléb peuet ujông. Teuma, meunyoe golongan skismatik nyan meuhajat bahwasajih la'ôt meukah lé tongkat Nabi Musa nyan jeuet keu gambaran saléb lapan ujông, pakon awaknyan hana meudo'a bak Nabi Musa mangat geupoh la'ôt nyan kon sigoe mantong ngon tongkat gobnyan, teuma lhèe go, mangat saléb lapan ujông nyan jeuet teugamba lagèe nyang awaknyan meuhajat?
Lôn ka lôn kalon cit, lam saboh surat permohonan dari Solovetsky nyang geu-alamat keu keunangan nyang mulia Tsar Alexei Mikhailovich nyang saleh, nyang teutuléh lagèe nyoe: Yohanes Krisostomus, guru ban sigom donya, lam khutbah uroe Aleuhad gobnyan keu Injil uroe keulhèe Puasa, hana geuanggap saléb Latin nyan seubagoe saléb Kristus nyang seubeutôijih, tapi geukheun nyan cit gamba ngon lambangjih, dan la'én-la'én. Teuma lôn, lôn cok kitab nyan, lôn beuet ayat nyan, dan lôn teumèe lam nyan hana saléb Latin, hana cit saléb peuet sagoe, hana cit saléb lapan sagoe, teuma cit na seubôtan keu saléb Tuhan, nyang ka geupeudeuh lé tongkat Musa; keu masalah saléb nyan—peu nyang peuet ujông atawa lapan ujông—hana geuseubôt sapeuë pih di sinan; tapi nyang geupeujeulaih nakeuh, lagèe tongkat Musa, geuplah La'ôt Mirah, geupeumamèh ië pahét Merah di padang pasé, geupeuteubiët ië dari batèe krèh, geupeususah Meusé ngon cara geu'ubah ië jeuët keu darah, dan geupeubuët mukjizat-mukjizat la'én, nyan nakeuh saboh jeunèh dan gambaran awai keu Saléb Ilahi dan nyang peuhudép Kristus. Teuma, nyang jeuet ta pike nakeuh pakon tongkat Musa nyan jeuet keu gambaran ngon lambang Saléb Kristus: peu keuh nyan sabab ujôngjih? Teuma, tongkat Musa nyan kon peuet ujông, tapi dua ujông, lagèe biasa tongkat, ngon ujôngjih hana meubentuk saléb. Pakon, teuma, tongkat Musa nyan jeuet keu lambang ngon bayang-bayang Saléb Kristus? Nyan nakeuh deungon kuasa meujizat nyang geubri lé Po Teu Allah, nyang hana meubentuk gamba lagèe saléb atawa jumeulah ujông lagèe saléb, tapi nyang na kuasa meujizat Saléb nyan keudroe. Keu petisi Solovetsky, nyang jipeugah bhah nyang geukheun 'khutbah Chrysostom', nyan nakeuh sulet, seakan-akan Chrysostom teungoh geutuléh bhah saléb Latin dan geularang ureuëng seumah jih. Leubèh nibak nyan, khutbah nyan hana deuh lagèe buët Chrysostom, tapi lagèe buët ureuëng tuléh la'én. Hai nyoe geupeuleumah deungon dua alasan: nyang phon, khutbah nyan nakeuh saboh tafsir ateueh Injil Markus, padahai hana tafsir lé Santo Krisostomus ateueh Markus nyang meuteumèe, nyang na cit bak Injil Matius ngon Yohanes. Alasan nyang keudua nakeuh isi khutbah nyan meulawan ngon kisah lam Kitab Suci, lagee nyang geutuléh lé Musa. Sabab na teutuléh disinan lagèe Musa ka geupeumamèh ië masén di Merah nyan ngon tongkat gobnyan; teuma nyan kon beutôi. Sabab Nabi Musa hana geupeumamèh ië Meribah nyan ngon tongkat gobnyan, tapi ngon saboh bak kayèe nyang geupeuleumah lé Allah keu gobnyan, lagèe nyang ka teutuléh deungon jeulah lam Kitab Keluaran, bab 15, nyang teutuléh: 'Geupeuleumah lé Tuhan keu gobnyan saboh bak kayèe, laju geutiek u dalam ië nyan, dan ië nyan jeuet mamèh' ([524] ). Nyan nakeuh bak kayèe nyang la'én, nyang geupeuleumah lé Tuhan, nyang peumamèh ië masam nyan, kon tongkat Nabi Musa. Dan para rabbi agama Yahudi na geupeugah bahwa bak kayèe nyan, nyang geupeuleumah lé Allah keu Nabi Musa keu geupeumamèh ië Marah, geupeunan 'adelpha', nyang seucara asoejih brat that masam ngon meumaté. Teuma Allah, deungon geuneuk peubuet mukjizat nyang leubeh rayek dan geupeuleumah kuwasa Gobnyan nyang Maha Kuasa keu ureueng rame meulalu bak kayee nyang pahét dan meumaté nyan, ka geupeumamèh ié nyang pahét dan meumaté nyan dan geupeujeuet jih sihat, geupeupuléh nyang sabalek deungon nyang sabalek. Ngon nyan, geutanyoe tapeugah bahwa lam hai nyoe ka geupeuleumah gambaran awai keu rasa seudeh nibak penderitaan sukarela Almaseh ngon keumatéan Gobnyan di ateueh saléb, nyang meulalu nyan Gobnyan geubri keumanèman peuseulamat ngon udép keukai keu umat manusia, nyang ka seudeh lé desya ngon teungoh meugisa u arah maté. Ngon lagèe nyan, rasa seudeh ateueh keumatéan Tuhan di kayèe saléb nyan ka jipeumamèh beuban susah ngon keureuja payah nyang jitanggông lé Rasul-rasul lam geupeusampoe Injil, buet-buet syahid nyang peunoh penderitaan, ngon disiplin tapa ureueng-ureueng suci. Dan sampoe 'an jinoe pih, nyan teutap jipeumamèh tiep-tiep beuban susah nyang pahét keu ureueng-ureueng nyang jiba Almaseh nyang jiseuléb lam pikéran awaknyan. Sabab nyan nakeuh bak kayèe, kon tongkat Nabi Musa, nyang peumangat ië masam di padang pasé. Nibak dua alasan nyan ka jeulah bahwa narit nyan kon atra Chrysostom, tapi atra ureuëng la'én nyang hana that carong. Jinoe geutanyoe tawoe lom bak gambaran awai Saléb, lagèe nyang na lam buet manusia.
Lhèe droe ureueng suci—Musa, Yosua, ngon Nabi Yunus—ngon jaroe geuh nyang geupeu'ék u ateueh, geumeudo'a ubak Tuhan, geupeugöt rupa saléb Tuhan.
Teuntang Musa, lam stichera keu Peungangkatan Saléb Suci, awaknyan geumeulagu lagèe nyoe: 'Musa ka geupeuleumah gambaran Droeneueh sigohlomjih, geupeuteungoh jaroe gobnyan u ateueh; dan gobnyan ka geupeukalahkan Amalek si penyiksa, hai Saléb nyang paléng mulia, pujoe ureueng-ureueng meuiman.'
Keu Yosua Aneuk Nuh, lam sedalnia keu peurayaan nyan, awaknyan geumeu'en lagèe nyoe: 'Deungon cara misterius, bak jameun kon, Yosua Aneuk Nuh ka geupeuleumah bayangan Saléb, watee gobnyan geupeuteungoh jaroe gobnyan meubentuk saléb, hai Peuseulamat lôn! dan geutheun mata uroe sireutôh uroe, sampoe musôh ka talô.'
Meunyang keu Yunus, lam kidung keu-nam: Lam pruet eungkôt raya, Yunus geupeuteungoh jaroe gobnyan lagèe rupa saléb, nyan ka geupeuleumah secara trang-trang keu sengsara nyang peuseulamat.
Teuma, jaroe nyang geupeuhah nyan kon saléb nyan keudroe, tapi cit saboh ramalan rahsia keu saléb nyan: sabab nan saléb hana geuseubôt meuhubông ngon jaroe nyang geupeuhah nyan; seubalekjih, ngon pandangan nubuet awaknyan ka geukalon penderitaan Tuhan ateueh saléb, ngon lagèe nyan, ngon jaroe nyang geupeuhah nyan, awaknyan geumeudo'a ubak Gobnyan, geupeugöt beuntuk saléb ngon tubôh awaknyan; Saléb nyan, teuma, kon lapan ujông, tapi peuet ujông. Teuma, meunyoe ureuëng-ureuëng skisma nyan meuhajat jaroe teuhah ureuëng-ureuëng suci nyan jeuët keu gambaran saléb lapan ujông, maka patôt keu awaknyan jitamah duwa pasang jaroe la'én bak tiep-tiep ureuëng, mangat tiep-tiep ureuëng na nam boh jaroe, dan ngon nyan, meunurôt hajat awaknyan, saléb lapan ujông nyan akan teugamba.
Seulaén nibak nyan, na cit geupeugah bhah Nabi Daniel, nyang lam guha singa, geupeuhah jaroe gobnyan lagèe saléb dan, deungon du'a gobnyan, geupeuseungap beulatang nyan; lagèe nyang geumeu'en lam kidmat geurèja, geumeulagu: Daniel geupeuhah jaroe gobnyan, dan babah singa nyang teungoh meuhah lam lubang nyan teutop[525] . Teuma, bah pih bak keujadian nyan, jaroe gobnyan nyang geupeuhah nyan ka jeuet keu beuntuk ngon bayang-bayang saléb peuet sagoe, kon saléb lapan sagoe.
Susônan sukèë-sukèë Israel lam padang gurôn jeuët keu peuët boh beunagi[526] nakeuh saboh gambaran awai keu saléb peuët ujông Tuhan, lagèë nyoe:
Di teungoh na Khemah Suci deungon Tabut Perjanjian, ngon sukèe Lewi, nyang jeuet keu teungku.
Di keu, bak blah timu, na lhèe divisi: Yehuda, Isakhar, ngon Zebulon.
Di likôt awaknyan, di blah barat, na lhèe divisi: Efraim, Manaseh, ngon Benyamin.
Di blah uneun, nyang meuhadap u tunong, na lhee batalion: Reuben, Simeon, ngon Gad.
Bak sayeuep wie, nyang meuhadap u utara, na lhee divisi: Dan, Asyèr, ngon Naftali.
Ngon lagèe nyan, teumpat meukemah Bansa Israel di padang gurôn geususôn lam beuntuk saboh saléb.
Hai nyoe na cit geuseubôt lam Kanon Vezhsky, lam Kitab Keu-4, ayat 3, lagèe nyoe: 'Ureuëng ramèe, nyang ka geubagi peuët boh, geususôn lam cara nyang suci, geuseutöt pola Tabernakel, geupeumulia lé susônan awaknyan nyang meubèntuk saléb.'
Teuma, formasi meubentuk saléb nyan kon saléb nyan keudroe, tapi cit saboh ramalan rahsia keu saléb nyan. Sabab nan 'saléb' hana teuseubôt meuhubông ngon formasi nyan lam Kitab Suci, dan ureuëng-ureuëng bak masa nyan pih hana sadar bahwa nyan nakeuh gambaran saléb. Teuma geutanyoe, nyang udép lam rahmat nyang barô dan geupareksa Peunjanji Awai, tateupeue bahwa nyoe nakeuh saboh bayangan keu saléb; kon, teuma, bayangan keu saléb lapan ujông, teuma keu saléb peuet ujông. Meunyoe, ngon meunan, ureuëng-ureuëng skisma nyan meuhajat bahwa formasi meubentuk saléb bansa Israel nyan jeuet keu bayangan keu saléb lapan ujông, maka awaknyan seupatotjih ka jipeuyakin Musa, mangat, kon jideungo peurintah Po Teu Allah nyang geuyue atô pasukan jeuet keu peuet boh divisi, gobnyan leubeh geudeungo keu awaknyan dan geuatô pasukan jeuet keu lapan boh divisi, mangat saléb lapan ujông nyan jeuet teubentuk meunurot hajat awaknyan.
Duwa boh kayèe nyang jipeusapat lé janda di Zarefat Sidon keu jipeugèt kuwéh ubeut hana ragi[527] nyan (meunurôt ureuëng peunafsir) nakeuh saboh tanda keu Saléb Tuhan. Meunan kheueh nyang teutuléh lam tafsiran: kareuna sabab nyan inong balèe nyan geupeusapat duwa boh kayèe, sa'at gobnyan geuteurimong Almaseh lam rupa Nabi Ilyas; gobnyan geumeuhajat geupeusapat duwa boh kayèe, kareuna gobnyan geumeuhajat geuteupeue rahsia saléb. Sabab duwa boh kayèe nyan kon saléb nyan keudroe, tapi cit saboh rahsia nyang geupeuleumah sigohlom saléb; dan saléb nyan kon meulapan ujông, tapi peuet boh ujông. Teuma, meunyoe ureuëng-ureuëng meupecah belah nyan jikeuheundak balék kayèe nyan keu lambang kanopi saléb meulapan ujông, maka seuharôhjih awaknyan jiyue inong balèe nyan jipeusapat kon duwa, tapi peuet boh balék kayèe, mangat saléb meulapan ujông nyang awaknyan keuheundak nyan jeuet teugamba.
Nyan nakeuh gambaran ngon bayangan keulhèe Saléb Tuhan, lagèe nyang deuh lam wahyu ngon ilham nyang geubri keu bapak-bapak suci ngon nabi-nabi.
Tangga Nabi Ya'qub, nyang geukalon lam lumpoe, nyang meudong kong di ateueh bumoe, dan pucôk jih trok u langèt, nyan, saban lagèe Mak Bunda Allah nyang Paléng Suci, nakeuh saboh bayang-bayang Saléb Tuhan, meunurot keusaksian Santo Siril dari Alexandria ngon Santo Herman, Paus Konstantinopel[528] : Tuhan, deungon geudong di ateueh jih, geupeunyata bahwa, lheueh geucok tubôh manusia dari rahim Perawan nyang Paléng Suci, Gobnyan teuma geupaku bak Saléb, dan bahwa Saléb nyan teuma jeuet keu reunyeun u syeuruga. Sabab Gobnyan keudroe geu'ék rot reunyeun Saléb, lagèe nyang geupeugah: 'Kon keuh patôt keu Almaseh geurasa mandum nyoe dan geutamong lam keumuliaan Gobnyan?'[529] . Dan Gobnyan geuyue ureuëng nyang ikôt Gobnyan beu ék u syeuruga rot saléb—nyan nakeuh, meulalu penderitaan—geupeugah: 'Soe mantong nyang keuneuk ikôt Lôn, beu jiba saléb jih'[530] . Meunan cit, martir suci Perpetua, nyang geupeumulia bak tanggai 1 Februari, geukalon sigohlom penderitaan gobnyan saboh reunyeun meuh nyang rayek, nyang trôh u langèt; bak blah la'én aneuk tangga nyan, na teususôn meubagoe sinjata beusoe nyang tajam: peudeueng, sikin, pisaue, tombak, paku, gancé eungkôt, ngon la'én-la'én lom[531] ; banmandum nyan nakeuh tanda keu syahidah gobnyan ngon keu ék gobnyan u syeuruga nyang meugah. Meunan cit, Santo Sadof, Uskup Persia, nyang geupeumulia bak uroe 20 Februari, geukalon, sigohlom geumaté syahid, saboh reunyeun nyang trok u langèt, ngon Santo Simeon si Uskup, nyang ka leubeh dilee geumaté syahid, geudong di ateuh reunyeun nyan deungon keumuliaan nyang rayek, sira geumeuhoë-hoë bak gobnyan watèe geudong di ateuh tanoh: 'Jak ék u bak lôn, hai Sadof'[532] !
Huruf Yunani 'tau', nyang cara baca ngon cara tuléh jih saban lagèe huruf rayek 'T' tanyoe, nyan keuh nyang geunguy lé Malaikat Tuhan keu geutanda ureuëng-ureuëng Tuhan bak ubèe awaknyan di Yerusalem, mangat awaknyan seulamat nibak wabah nyang meumaté; lagèe nyang na teutuléh lam wahyu nabi suci Yehezkiel[533] . Tanda nyan nakeuh saboh gambaran awai keu Saléb Tuhan, nyang ngön nyan geutanyoe geutanda bak upacara Konfirmasi; dan ngön geutanda nyan, geutanyoe geupeuseulamat dari mandum keujahéngan lé kuwasa Tuhan geutanyoe, nyang ka geuderita di ateueh Saléb.
Tungkèe ngon tongkat, nyang geupeugah lé ureuëng nyang tuléh Zabur deungon peunoh keuseunangan, nyang geupeugah: 'Tungkèe Droeneueh ngon tongkat Droeneueh, nyan geupeuseunang haté lôn'[534] , nyan nakeuh saboh bayangan keu Saléb Tuhan. Meunan cit Santo Athanasius, Uskup Agông, geupeugah: 'Tungkèe ngon tongkat nyan nakeuh Saléb keu ureuëng-ureuëng nyang meuiman, sabab deungon nyan awaknyan geupeukong ngon geupeuseulamat.' Meunan cit, Euthymius si Ahli Tafsir geupeugah: 'Paham kheueh bahwa tongkat ngon gada nyan nakeuh saléb, sabab jih nyan teupeugöt dari duwa boh beunagi; beunagi nyang geukheun gada teudong teungoh, nyang ngön nyan geutanyoe nyang teungoh lam salah ka geupeubeudoh, seudangkan beunagi nyang meulinteueng geukheun tongkat, nyang ngön nyan Tuhan geupoh ngon geupeuhancô iblih-iblih.' Sabab ka lazém bak ureuëng nyang keuneuk poh sidroë ureuëng Kristen geubeuët tongkat, óh ka geumat beudong, barô geupoh, mangat teupoh nyang paléng sakét. Nyan kheueh haba Euthymius. Teuma kamoe, na peungeutahuan nyang yakin bahwa tongkat ngon gada, lam wahyu nubuet, jipeugöt rupa saléb—saléb peuet ujông, kon saléb lapan ujông.
Kuwasa di ateueh bahô Emmanuel, nyang geupeugah lé Nabi Yesaya, nyang geukheun: 'Kuwasa nyan akan na di ateueh bahô Gobnyan' ([535] ), nyan meumakna (meunurôt ulama tafsir) nakeuh saléb, nyang akan geupeuteu'éh lé Almaseh di ateueh bahô Gobnyan keudroe.
Dan na le that wahyu la'én nibak nabi-nabi Allah keuhai saléb Tuhan: miseu jih lagèe Daud, watèe geupeugah ateuëh nan Almaseh, geukheun: 'Jaroe ngon gaki Lôn ka jitob'[536] . Dan Yesaya, geupeugah: 'Gobnyan geupeuteungoh desya ureuëng ramè ateuëh saboh bak kayèe'[537] . Dan Yeremia, geupeugah ateuëh nan ureuëng-ureuëng nyang banci keu Almaseh: 'Jak, tapeutheun jaroe keu Gobnyan'[538] , nyan makna jih, jak tapeuduek saléb ateuëh tubôh Almaseh, nyang geukheun rutoe syeuruga. Na cit nubuat-nubuat la'én bhah hai nyoe, nyang geupeugah lé padum-padum droe nabi la'én, nyang hana sempat geutanyoe peusapat mandum disinoe; teuma nyang ka geuseubôt nyan ka cukôp keu peujeulaih hai nyang teungoh geutanyoe seulidek.
Ka kamoe peugah lagee nyan keuh gambaran awai ngon lambang-lambang Saléb Tuhan: na nyang teuka dari zat nyang hana meubentuk, na nyang dari buet manusia nyang seucara nabi ka geupeuleumah keu masa ukeue, ngon na cit nyang dari wahyu nyang geubri lé Allah keu Nabi-nabi nyang suci; dan hana sagai kamoe teumèe zat nyang seubeutôijih nibak saléb peuet sagoe, nyang jeuet keu bayang-bayang nibak nyang lapan sagoe; meunan cit hana kamoe deungo nan 'saléb' dipat mantong lam Peunjanji Awai. Nyang kamoe teumèe cit na gambaran-gambaran saléb peuet sagoe, tapi kon nyang lapan sagoe, dan nyan na lam lumpo ngon ramalan, kon lam keunyataan.
Sabab ureuëng-ureuëng skisma nyan nakeuh ureuëng sesat, jikufur saléb peuët sagoe Tuhan, jikheun nyan saléb suwông, bayang-bayang saléb lapan sagoe, dan jipeucaci jih deungon kata-kata kufur la'én.
Kamoe hana meutulak saléb lapan ujông, meunan cit nyang le ujông: kamoe hormat mandum nyan saban rata (lagee nyang ka kamoe peugah sigohlom nyoe), keu meukeunang penderitaan Tuhan; teuma kamoe kutôk ngon tolak alasan bangai, peucre-cre nyang meucaci saléb peuet ujông Tuhan.
Pakon hana geuseubôt saléb, meunan cit nan 'saléb', lam Perjanjian Lama?
Hukôman saléb nyan kon cara hukôman maté ureuëng Yahudi, tapi nakeuh cara ureuëng kafir—nyang geupeulaku lé ureuëng Romawi, Yunani, ngon bansa-bansa kafir la'én. Teuma, lam kalangan ureuëng Yahudi, lam Perjanjian Lama hana adat lagèe nyan keu jipoh ureuëng ngon cara saléb; dari masa Ureuëng Teubiet dari Meusé sampoë bak masa keurajeuën raja-raja, lhèe boh cara hukôman maté nyang ka biasa nakeuh: hukôman batèe, tutông udép, ngon gantông bak kayèe—kon bak saléb; sabab meunyo awaknyan na geupoh ureueng ateuh saléb, ka teuntèe na geuseubôt bhah saléb nyan lam Kitab Suci awaknyan; tapi geupeugah mantong ateuh bak kayèe, nyan makna jih, ateuh bak gantông, atawa bak kayèe nyang jidong ateuh urat droejih ngon na cabeueng. Dan na teutuléh keuhai ureuëng nyang geukalèh: 'Teukutôk kheueh tiep-tiep ureuëng nyang geukalèh bak bak kayèe' ([539] ). Watèe keurajeuën awaknyan ka na, geupeuteubiët saboh cara hukôman keupeuet: geupoh ureuëng nyang salah ngon peudeuëng; lagèe nyan Sulaiman geupoh Adonia ngon Yoab ngon peudeuëng ([540] ), dan Herodes geupoh Santo Yohanes Pembaptis ngon peudeuëng. Awaknyan hana sagai-sagai saléb, hana tom geungui saléb lam keturunan awaknyan, dan hana that meuturi ngon nyan, sampoë watèë gubernur Romawi Pompey, nyang ka jiteuka u Palestina deungon teuntra, jireubôt banda Yerusalem, jipeutundôk banmandum Yehuda di yup Keurajeuën Romawi, dan jipeujeuët awaknyan keu ureuëng bayeuë cuké; Hai nyoe teujadi leubèh limong plôh thôn sigohlom lahé Almaseh. Bak watèe nyan keuh ureuëng Yahudi phôn-phôn jikalon ngon jiteupeue saléb; saweueb ureuëng Romawi ka jipeuphôn hukôm maté ureuëng Yahudi ngon cara saléb, jipaku ureuëng Yahudi nyang beurontak bak saléb-saléb Romawi, saban lagèe nyang ka jipeubuet ateueh Antigonus, raja Yahudi nyang meupumeurèntah sigohlom Herodes. Dan sampoë awaknyan jitamong lam kuwasa Romawi, awaknyan hana jiteupeuë sapeuë bhaih saléb. Sabab nyan, hana meusaboh pih saléb nyang na lam kitab-kitab Perjanjian Lama awaknyan, meunan cit hana geuseubôt narit 'saléb'.
Nibak nyan, ka nyata that bahwa lam Perjanjian Lama hana saléb nyang peuet boh jaroe atawa beuntuk saléb lapan ujông.
Teuma, na keuh tanda-tanda ngon lambang-lambang keu saléb peuet sagoe, tapi hana keu nyang lapan sagoe.
Teuma meunyoe ureuëng-ureuëng skisma, lam keukakôb droëjih, jikeuneuk peugah keutuhanat sulet jih ateuëh saléb peuët sagoe nyan seubagoë iman nyang beutôi; peuleumah bak kamoe jinoe saboh mantong bukti nibak Kitab Suci, atawa nibak Bapak-Bapak Gereja (kon nibak tulésan awaknyan keudroe nyang barô jipeugèt, nyang sulet ngon meunghina, tapi nibak tulésan-tulésan gerejawi jameun), nyang jikutoe saléb peuet sagoe nyan ngon jiyue bahwa nyang patôt jipeumulia nakeuh saléb lapan sagoe mantong. Saléb lapan ujông nyan mulia, teuma saléb peuet ujông nyan kon cit hana mulia; sabab, lagèe nyang ka kamoe peugah, banmandum lambang-lambang lam Perjanjian Lama ka geupeuleumah le jih nyan, dan banmandum hai geupeureukat dan geupeusucèe deungon gamba peuet boh ujông jih nyan. Awaknyan, bak geupeukong pandangan awaknyan keuhai saléb lapan ujông, geucok narit nyang ka teutuléh sigohlom nyan lam kitab Octoechos, nyang na geupeugah: 'Almasih geusaléb bak bak cypress, bak pinus ngon bak cedar' ([541] ); sabab saléb Almaseh nyan geupeugöt kon dari duwa boh bak kayèe, tapi dari lhèe boh, meunyoe kon saléb peuet ujông; tapi kamoe peugah nyan kon saléb lapan ujông, keucuali meunyoe nyan nakeuh saléb nam ujông. Sabab saléb lapan ujông hana jeuet geupeugöt dari lhèe boh bak kayèe, keucuali meunyoe geutamah bak kayèe keupeuet, mangat saléb nyan jeuet lapan ujông.
Awaknyan jipeugah: 'Tulésan bak saléb, nyang jipeuduek lé Pilatus nyan, nyan keuh nyang peuseumpurna saléb lapan ujông.' Bah kheueh awaknyan nyang peugah nyan jipeugah bak geutanyoe, bak peu tulésan nyan jituléh? Peu keuh nyan ateueh kulét parchment, lagèe nyang takalon geugamba lé ureueng lukéh ikon (dan lagèe Saléb Almaseh nyang geugamba lam kawan peukakaih Bapak Antonius Roma nyang Mulia di ateueh Kopia Suci, nyang na tulésan nan Almaseh geutuléh ateueh kulét parchment), atawa awaknyan jipeugah bahwa tulésan nan Almaseh nyan na ateueh timah, atawa teumaga, atawa kayèe? Lam kitab-kitab Rusia kamoe keudroe, hana meuteumèe riwayat nyang sah bhah bahan peu nyang geutuléh Judul Almaseh nyan. Na geuseubôt hai nyoe bak teumpat la'én, tapi kon lam kitab-kitab Rusia kamoe, meunyo kon lam kitab luwa, lagèe nyang akan geupeugah di yup nyoe. Teuma, di sinoe kamoe peugah bahwa peu keuh Judul nyan geutuléh ateueh kulét, atawa ateueh timah, atawa ateueh teumaga; maka, bak nam boh ujông saléb nyang lhèe boh kayèe nyan, dua boh ujông hana jeuet geupeubida, dan saléb lapan ujông pih hana sampôreuna. Teuma meunyoe tulésan nyan na bak saboh potong kayèe, kayèe toh nyang teuma? Dan peureulèe geutamah saboh potong kayèe keupeuet bak lhèe boh kayèe nyang ka geuseubôt nyan, mangat saléb nyan jeuet keu lapan ujông. Meunyo bak kayèe keupeuet nyan ka geutamah bak lhèe boh nyan, narit-narit keugereja nyang ka geuseubôt sigohlom nyoe lam Octoechos—nyang geupeugah bahwa Isa geusaléb bak lhèe boh bak kayèe mantong—hana lé beutôi (bah pih lôn peugah nyoe meulawan ngon alasan ureueng-ureueng meupecah belah nyan); sabab bak kayèe keupeuet nyan jinoe ka jeuet keu saboh bagi nibak saléb nyan. Keubit hana teutèe, peu nyang akan jipiléh lé ureuëng skisma nyan keu jipeukong: saléb lapan ujông atawa saléb lhèe balok. Sabab meunyo awaknyan jipeugah bahwa saléb Almaseh nyan cit na lhèe boh balok, maka meunurôt cara pike awaknyan saléb nyan kon lapan ujông, tapi nam ujông. Teuma, meunyo awaknyan jipeugah jipeuguna saléb lapan ujông, maka saléb Almaseh nyan kon lhèe palang, tapi peuet palang. Ngon lagèe nyan iman awaknyan—peu keuh nyan bak saléb lhèe palang atawa saléb lapan ujông—bah pih jipeunyata iman bak Allah, hana dasa nyang kong. Kamoe, lam sidroe Peuseulamat kamoe Almaseh, nyang geusaléb bak kayèe saléb nyang na peuet ujông (kon lapan), geutanyoe peuduek iman ngon harapan bak Gobnyan, kon bak kayèe saléb lhèe-ujông atawa lapan-ujông; geutanyoe meuakô hai nyoe ngon geupeunyata meusajan ngon Geurèja Suci bahwa kayèe saléb Almaseh nyan keubit lhèe-ujông, ngon tulésan bak saléb nyan nakeuh: teuma beuntuk lhèe palang ngon lapan ujông nyan hana jipeubateue saléb peuet ujông Almaseh, meunan cit hana jipeuubah jih jeuet keu beurhala Dajjal, jeuet keu keubeuratan nyang keuji, atawa jeuet keu tanda Dajjal. Bak kitab suci pat na saléb peuet ujông Almaseh jipeukutôk lagèe nyan? Soe nibak Rasul-rasul ngon guru-guru ban sigom donya nyang akan jitulak saléb peuet boh ujông Almaseh? Hana soe; cit ureuëng-ureuëng skisma, deungon akai nyang bangai, nyang ka jipeugèt hai nyoe—leubèh jipatéh bak saléb lapan ujông nibak bak Almaseh Keudroe, dan jipeuduek banmandum useuha akai dan banmandum iman awaknyan bak saléb lapan ujông nyan.
Teuma kamoe peugah, meunyoe tapeupanyang-panyang bhah nyoe nakeuh leubèh-leubèh dan leubèh teuka dari rasa keuneuk teupeue daripada dari taqwa. Leubèh-leubèh lom jeuheut ngon meulawan keu Almaseh Juruselamat geutanyoe keudroe meunyoe tapeugot meupecah-pecah lam Geurèja Almaseh ateueh masalah nyoe dan tapeuplie ureueng-ureueng biasa dari kesatuan Geurèja. Sabab iman ngon keuseulamatan geutanyoe hana teugantung bak jumeulah cabeueng saléb nyan, meunan cit hana teugantung bak jumeulah balok saléb, tapi teugantung bak Almaseh Tuhan geutanyoe sidroe mantong, nyang geusaléb ateueh saléb. Ka cukôp meunyo tapateh ngon taaku bahwa Tuhan geutanyoe ka geusaléb ateueh saléb keu geutanyoe. Teuma, bah keuh tiep-tiep ureueng geupeunilé keudroe-droe peu keuh peuduek iman ngon harapan keuseulamatan bak jumeulah bilah saléb nyan meulawan ngon Kristus Keudroe. Peu kayèe atawa tandok saléb nyan nyang teubôh geutanyoe? Kon keuh Almaseh nyang teubôh geutanyoe, nyang ka geutiek darah Gobnyan keu geutanyoe ateueh saléb? Dan kon deungon jumeulah kayèe, meunan cit kon deungon jumeulah tandok, Saléb Almaseh geupeumulia lé geutanyoe, tapi deungon Almaseh keudroe, nyang darah Gobnyan nyang that suci ka geupeucahra ateueh nyan. Dan saléb peu mantong nyang jeuët jipeubuët mukjizat ngon keuajaiban, nyan kon ateuëh keuheundak droëjih, tapi ngon kuasa Almaseh nyang geusaléb ateuëh jih, dan ngon geuseubôt Nan Gobnyan nyang paléng suci. Saléb lapan ujông nyan mulia, meunan cit saléb peuët ujông; ban dua nyan saban mulia, dan ban dua nyan na kuasa nyang saban; sabab tiëp-tiëp saboh geukheun Saléb Kristus nyang peuhudép: teuma hana saboh pih nyan jeuët keu tuhan keu geutanyoe, sampoë geutanyoe meuiman keu nyan, teuma nyan nakeuh tanda-tanda sengsara Kristus Tuhan geutanyoe, nyang keu Gobnyan mantong geutanyoe meuiman, dan kareuna Gobnyan geutanyoe peumulia tiëp-tiëp saléb. Pakon, meunan, Geurija harôh meupecah-pecah ateueh saléb peuet sagoe? Peu keuh saléb peuet sagoe nyan saboh bid'ah ngon hujat? Meunan cit, peu keuh saléb lapan sagoe nyan saboh dogma iman?
Seulaén nibak nyan, keu peusiep babah ureuëng-ureuëng sesat nyang meucaci, keusaksian-keusaksian meunyangkôt saléb peuët sagoe nyan akan geupeugah di sinoë.
Testimoni-testimoni bhah saléb peuet boh ujông:
Bak uroe keu-14 buleuen Sikureueng, bak Wateè Matins, lheueh Doxologi Rayeuk, lam stichera keu peumulia Saléb, geumeulagu lagèe nyoe: 'Uroe nyoe donya peuet sagoe ka geupeusucèe, Ya Kristus Po Teuh Allah, lé Saléb Droeneueh nyang meubagi peuet nyang geupeu'ék.' Lam Kanon Moskow keu Saléb Suci, saboh karya lé Santo Gregorius Sinait, ode phôn nibak Kanon nyan meubunyi lagèe nyoe: 'Saléb nyang paléng mulia, kuwasa peuet ujông, keumuliaan para Rasul.'
Lam kanon nyang sama, bak ode keupeuet, teutuléh lagèe nyoe: 'Manyang Droeneueh, Saléb nyang peuhidép, geupeureubah panglima angkasa, dan lhôk mandum jurông geupoh ular; sigo teuk Droeneueh lingkông luwah, geupeureubah panglima donya nyoe deungon teunaga Droeneueh.' Nyan keuh Saléb peuet ujông, nyang na manyang, lhôk, ngon luwah.
Lom, lam kanon nyang sama, lam Ode 8, teutuléh: Gata ka neupeubeudoh sifeuet geutanyoe nyang ka reubah meulalu Isa nyang geusaléb, dan ka neupeupuléh lom, hai Yang Manyang Ilahi, hai Yang Lhôk nyang hana teukira, Gata nakeuh tanda Almaseh, hai Saléb nyang paléng meureukat, dan Yang Luwah nyang hana teukira, dan tanda Trinitas nyang hana teupatéh, hai Peumbri Udep.
Nyan nakeuh Saléb peuet ujông, kon Saléb lapan ujông, nyang geupeumulia: manyang, lhôk, ngon luwah. Ngon sabab nyan, Saléb nyan geukheun gambaran Lhèe-Satu Allah nyang meulhèe beunagi, meulhèe gaséh sayang, ngon meulhèe beureukat. Sabab manyang jih nyan nakeuh tanda Bapak, nyang tinggai di syeuruga; lhôk jih, tanda Aneuk, nyang ka trôn sampoë u neuraka; dan luwah jih , sajan ngon panyang jih, nakeuh tanda Roh Kudus, nyang na di sigala pat dan geupeunoh banmandum peue nyang na. Ngon sabab nyan, watee tapeugöt tanda saléb, geutanyoe takheun: 'Lam nan Bapak, ngon Aneuk, ngon Roh Kudus.'
Santa Athanasius si Rayeuk geupeunyata lam Soal 41: 'Kamoe meuseumah gamba Saléb, nyang teupeugöt dari duwa boh kayèe, nyang geubagi jeuet peuet boh beunagi[542] .'
Santa Yohanes Damaskus, lam Buku 4 bhah Iman Ortodoks, Bab 12, geutuléh lagèe nyoe: 'Saban lagèe peuet boh ujông saléb nyan geupeusaboh ngon meusambông bak teungoh, meunan cit ateueh ngon yup, panyang ngon luwah, geupeuteun lé kuwasa Allah.'
Lam kitab nyang geuturi seubagoe Injil Minggu Peurunoe, nyang geucetak di Moskow, lam khutbah bhah Peungangkatan Saléb Suci, bak blah likot folio 347, teutuléh lagèe nyoe: Gambaran Saléb nyan, nyang geubagi jeuët peuët boh, geupeuleumah rot tanda teungoh jih bahwa banmandum peukara geutanggông lé kuwasa ilahi; sabab blah ateuëh geutanggông lé jaro ateuëh, blah miyub lé jaro miyub, ngon blah teungoh lé dua blah sagoe, nyan keuh, lé dua ujông Saléb nyang paléng mulia.
Dan lom, bak teumpat nyang saban, na teutuléh: nyang meukeusud jih, Paulus nyang meureuti geupeugah bak ureuëng-ureuëng Efeso: 'mangat gata jeuët teupahom, meusajan ngon mandum ureuëng suci, peuë nyan luwah jih, ngon lhôk jih, ngon panyang jih, ngon manyang jih'[543] . Ngon 'tinggi' geumaksud keuh langèt, ngon 'dalam' geumaksud keuh alam barzakh, dan ngon 'luwah' ngon 'panyang' geumaksud keuh ujông-ujông teungoh, banmandum nyan geutanggông lé kuwasa nyang maha kuasa.
Krysostomus nyang suci, bak geupeujeulah narit-narit Paulus nyan, geupeugah: 'Gobnyan geuseubôt bhah luwah ngon panyang, meunan cit bhah lhôk ngon manyang: nyan makna jih, keu tateupeue keuagôngan gaséh Allah, pakriban gaséh nyan ka meuhampa bak sigala pat'[544] .
Keu saksi leubeh lanjôt bhah saléb peuet sagoe nyan, kalon laju kitab nyang geupeunan *The Rod* ngon kitab nyang geuturi seubagoe *Uvet*.
Teuma Allah cit geupeujeuet donya nyang deuh nyoe lagèe rupa saléb peuet ujông. Sabab Gobnyan geupeujeuet jih jeuet keu peuet boh beunagi: timu, barat, tunong, ngon barôh.
Dan Po teu Allah geupeujeuet manusia meunurôt rupa saléb peuet ujông nyan; sabab meunyo sidroe ureueng jipeuhah jaroe jih, jih nyan jeuet lagèe saboh saléb peuet ujông.
Nyan keuh keusaksian Bapak-bapak Kudus ngon kitab-kitab gereja bhah saléb peuet ujông nyan! Teuma, ureuëng-ureuëng skisma, lam keucacian awaknyan, hana jipioh nibak jipeucaci jih ngon meubagoe cara.
PANALITIAN KEU DUWA BHAIK SALÉB
Bak saléb toh Almaseh geusaléb: nyang Romawi, atawa nyang Bryn?
Bah pih sidroe ureueng beutôi-beutôi jimeu-useuha keu jiteupeue bak saléb toh Almaseh geusaléb, lôn teumanyong: soe nyang saléb Almaseh? Droeneueh teukheun: Bansa Yahudi nyang saléb Gobnyan. Lôn jaweueb: kon Bansa Yahudi. Sabab bah pih Bansa Yahudi nyan nyang jiseurah Almaseh keu jipaku ateueh kayèe saléb—atawa, meunyo tapeugah leubeh teupat, jipeubloe keumatéan Almaseh ateueh saléb nyan nibak Pilatus ngon suap—dan awaknyan meudosa ateueh paléng Almaseh, meunurot peuneugah: 'Peubuet keu ureueng la'én lagèe nyang gata harok awaknyan jipeubuet keu gata'; tapi awaknyan hana geusaléb Gobnyan ngon jaroe droe, meunan cit hana geuhukôm maté di kayèe saléb meunurôt hukôm Yahudi awaknyan (nyang lam hukôm nyan hana na atôran keu hukôman saléb). Teuma watee Pilatus geupeugah bak awaknyan, 'Cok kheueh gobnyan lé gata keudroe dan hukôm kheueh meunurot syari'at gata,' bansa Yahudi nyan geujaweueb, 'Kamoe hana hak keu peumaté sidroe ureueng'[545] . Awaknyan geupeugah nyan saweueb bak watee nyan bansa Yahudi hana lé keumandirian lagee yoh masa dilee, ka di yup kuwasa Romawi; dan hana dalam kuasa awaknyan keu geuhukôm atawa geupeumaté soe mantong. Teuma Pilatus, gubernur, waki Kaisar di Yerusalem, geupimpin mandum sidang lamkawan ureuëng Yahudi dan geuhukôm maté ureuëng nyang meusalah. Sabab nyan, ureuëng Yahudi, lheueh geuseurah Almaseh bak Pilatus, geupeunyata: 'Kamoe hana hak hukôm maté soë mantong'; sabab kon jaroe ureuëng Yahudi nyang saléb Almaseh.
Jadi, soe nyang saléb Almaseh? Pilatus ngon teuntra gobnyan; sabab awaknyan jiseurah Almaseh ubak gobnyan seubagoe sidroe pemberontak, musôh Kaisar, sira jipeugah: 'Kamoe ka meuteumèe ureueng nyoe jipeurusak bansa kamoe ngon jitham kamoe bayeue pajak keu Kaisar, jipeugah droe jih Raja ureueng Yahudi'[546] . Lheueh geupeugah nyan, ureueng Yahudi geulakèe bak Pilatus beugeusaléb Gobnyan meunurôt hukôm ngon adat Romawi, sabab adat awaknyan nakeuh geusaléb ureueng nyang meubeurontak. Awaknyan geupeubuet nyan deungon duwa seubab: nyang phon, keu geupeubeuna droe di hadapan ureueng-ureueng nyang gaséh keu Almaseh; seakan-akan kon awaknyan keudroe nyang serah gobnyan keu maté , kon kareuna na niat jeuheut awaknyan keudroe, tapi kareuna keuhinaan keu Kaisar, seakan-akan gobnyan geulawan Kaisar; dan cit keu geupeubinasa gobnyan ngon cara maté nyang paléng hina, ngon cara kafir kon cara Yahudi, dan leubèh nibak nyan lom ngon cara saléb nyang paléng sakét.
[547]Di sinoe lôn tanyong lom: peu kheueh Pilatus ngon teuntra jih, nyang saléb Almaseh nyan, dari lahé ngon iman, ureueng Yahudi? Kon sagai, tapi ureuëng Romawi; nyang geukirém lé Kaisar Romawi keu jaga banda Yerusalem, ureuëng Yahudi bak watèe nyan ka di yup kuwasa ngon peumeurèntah Romawi; ngon teuntra Pilatus mandum jih nakeuh ureuëng Romawi: sabab ureuëng Yahudi hana mungken na teuntra droe jih, kareuna ka jeuët keu namiet ngon geupeurèntah lé ureuëng Romawi; sabab ureuëng Romawi nyang saléb Almaseh. Dan hana mungken tapeugah la'én, seula'én nyoe: bahwa ureuëng Romawi ka jipoh maté Tuhan geutanyoe ngon cara disaléb, ateuëh desakan ureuëng Yahudi. Meunan cit Rasul suci Petrus (lam kitab Kisah Para Rasul) geupeugah bak ureuëng Yahudi: 'Hai ureuëng-ureuëng Israel, deungö kheueh narit nyoe: Isa dari Nazaret, sidroe ureueng nyang ka geupeusah lé Po Teu Allah keu gata meulalu kuasa, buet ajaib, ngon tanda-tanda nyang geupeubuet lé Allah meulalu gobnyan di teungoh-teungoh gata, lagee nyang gata keudroe tateupeue—ureueng nyoe gata pakèk bak kayèe saléb dan gata poh maté lé jaroe ureueng-ureueng nyang hana hukôm; teuma Po Teu Allah ka geupeuudép gobnyan lom nibak maté. Nyan keuh nyang geupeugah lé Rasul. Perati kheueh narit Rasul nyan: 'Gata ka gata saléb dan gata poh Gobnyan lé jaroe ureueng-ureueng nyang hana hukôm.' Nyan kon lé jaroe gata keudroe (geukheun lé gobnyan) gata ka gata saléb dan gata poh Gobnyan, tapi lé jaroe ureueng-ureueng nyang hana hukôm. Jadi, soe nyang geukheun lé Rasul nyan di sinoe seubagoe ureueng nyang hana hukôm? Kon ureuëng Yahudi, saweueb awaknyan na Syari'at Musa, tapi ureuëng Romawi, nyang hana na Syari'at Musa nyan. Dan watee Rasul geupeugah bahwa Isa Almasih geusaléb lé jaroe ureuëng nyang hana meuhukôm, gobnyan deungon trang geupeunyata bahwa nyan nakeuh ureuëng Romawi, nyang geusurông lé ureuëng Yahudi, nyang ka geusaléb Almaseh.
Lôn tanyong lom: meunyoe ureuëng Romawi nyang saléb Almaseh, bak saléb soe, ngon saléb lagèe pakri, nyang geungui keu geusaléb Gobnyan? Hana saléb lam agama Yahudi, saweueb (lagèe nyang ka lheueh ta peugah) syari'at awaknyan hana geupeuteuntèe keu geusaléb soe mantong, ngon awaknyan pih hana geungui saléb. Hana saléb lapan ujông (nyang jipeucaya lé ureuëng-ureuëng bèlah droe lagèë nyan nakeuh Tuhan) nyang jikirém u Rusia, u teumpat-teumpat pertapaan Bryn; sabab bak watèë nyan Rusia mantong that teulèn lam syèët, hana jiteupeuë Kristus meunan cit saléb, dan uteuën-uteuën Bryn hana meusaboh pih teumpat pertapaan lagèë nyang na jinoë; meunan cit ureuëng nyang saléb nyan—kaôm Romawi—hana meuh'eut jipreh sampoë na saboh saléb lapan ujông jiba u Yerusalem dari nanggroë Rusia, dari biara-biara Bryn.
Sabab ureuëng Romawi jipalangkaréh Almaseh ateuëh saléb droëjih, nakeuh jeunèh saléb nyang biasa jipakèk keu jipalangkaréh mandum ureuëng jeuhet.
Teuma meunyoe Almaseh geusaléb ateueh saléb Romawi lé ureuëng Romawi—saweueb saléb peuët sagoe (nyang geukheun lé ureuëng skismatis seubagoe 'saléb Romawi') patôt geuhoreumat seubagoe saléb Almaseh nyang seubeutôijih.
Kamoe, ureuëng meuiman, meuhoreumat keu saléb lapan sagoe saban lagèe kamoe horeumat nyang peuët sagoe; teuma kamoe meubida pendapat ngön Octoechos Geurèja, nyang jipeugah bahwa Almaseh geusaléb bak bak cypress, pinus, atawa cedar; teuma kamoe akan seutöt pemahaman nyang saban nyoe. Seulaén nibak nyan, meunyoe bhah tulésan nyan, kamoe deungo na padum-padum droe ureueng tafsir jipeugah bahwa tulésan nyan geutuléh ateueh sidom zaitun, nyang jipeugah mantong teujaga sampoe 'an jinoe di Roma, di Geurija Saléb Suci, nyang lé ureueng Roma geukheun Geurija Yerusalem; (saban lagèe di Rostov nyoe na saboh geurija, nyang geuturi ngön nan 'Yerusalem', teuduek di yup locèng-locèng); ureuëng-ureuëng nyang peugah nyan jipeuduek haba jih ateuëh firman hikmah Po Teu Allah lam Kitab Sirakh, nyang lagèe ka geupeugah leubèh dilee keu bak-bak Kayèe Saléb, dan lam kitab nyan geupeumulia dan geupeunyata: 'Lagee bak kayèe cedar ulôn ka geupeudong di Libanon, lagee bak cypress di ateueh gunong-gunong Hermon, dan lagee bak kurma ulôn ka geupeu'ék di binèh la'ôt, dan lagee bak zaitun nyang meugah di padang[548] .' Peuet boh bak kayèe nyan; nyang keu arak nyan keuh hikmah Allah geupeusaban; awaknyan jipeugah bahwa saléb nyan keudroe geupeugöt dari kayèe cedar, kayèe cypress, ngon kayèe kurma (atawa, meunurôt nubuet Yesaya, si penyanyi), seudangkan palang jih geupeugöt dari cabeueng bak zaitun. Bah pih meunan, jipeugah nyan meubentuk saléb peuet ujông, kon saléb lapan ujông; sabab ban dua, balék saléb ngon gaki (meunyo na gaki) nyan nakeuh potongan kayèe nyang paneuk, kon bak luwah saléb nyan tapi bak panyangjih. Saléb nyan keudroe meubèntuk lagèe manusia, ngon jaroe nyang teuhah, geupeuteu'èh Almaseh di ateueh jih, nyang jaroe Gobnyan nyang paléng suci teuhah di ateueh jih; Ngon sabab nyan, Saléb Almaseh geupeumulia lé kamoe seubagoe saléb peuet ujông, saweueb Almaseh geusaléb ateueh jih lam peuet boh beunagi (kon lam lapan): Ulèe Gobnyan nyang that suci na di ateueh, tubôh ngon gaki Gobnyan meuseunambông bak panyang jih, ngon jaroe Gobnyan meulinteueng bak luwah jih.
PEURÉKSAAN KEU Lhèe BHAIK SALÉB
Peuekeuh saléb peuet ujông nyan nakeuh saléb Romawi?
Disinoe, deungon basa nyang mudah geulawan pikeran bangai ureueng le, jak tanyoe tanyong saboh suai nyang mudah: gata, hai Brynyan! nyang peugah saleb peuet sagoe nyan kon saleb tapi 'kryzh', cuba peugah bak kamoe: Peuekeuh saléb nyang geuba lé Almaseh Peuseulamat geutanyoe—nyang geuhukôm maté ateueh saléb lé Pilatus dan geuba u teumpat keusaléb, nyang geuba lé Gobnyan keudroe ateueh bahô Gobnyan dari istana Praetor sampoe u Golgota—nyan saboh saléb, atawa saboh 'kryzh'? Dan peu nyang geupaksa geuba lé Simon dari Kirene : saléb Almaseh, atawa saboh 'kryzh'? Meunyo gata peugah nyan nakeuh saléb, nyan ka teuntèe meulawan ngon pikeran gata keudroë; sabab gata hana geukheun saléb peuët sagoe nyan Saléb Almaseh, tapi geukheun saléb Romawi. Dan watée Tuhan Isa geuba saléb ateueh bahô Gobnyan, saléb nyan göh lom lapan sagoe, tapi barô peuet sagoe; sabab göh lom na papan tulésan meunan cit papan keu gaki di ateueh nyan. Hana papan tulésan, sabab Pilatus geupeurintah bé geupeuduek papan nyan di ateueh saléb barô lheueh Isa geusaléb di Golgota. Hana sandaran gaki, saweueb Almaseh gohlom geupeuék ateueh kayèe saléb nyan, dan teuntra-teuntra nyan hana jiteupeue trok pat gaki Almaseh, meunan cit hana jipeugèt sandaran gaki nyan—keucuali, teuntèe sagai, awaknyan ka jipeugèt saboh di Golgota. Saléb nyang jiba lé jaroe Almaseh nyan kon lapan ujông, tapi peuet ujông; dan hana mungken tapeugah la'én, seula'én nibak saléb nyang jiba lé lhèe boh jaroe Almaseh nyan nakeuh peuet ujông. Dan patôt keu gata, hai ureueng-ureueng meupecah belah, bék takheun saléb Almaseh nyan 'saléb' meunurôt pikeran gata, tapi 'kryzh'; saweueb jih peuet ujông, kon lapan ujông. Teuma meunyoe gata peugah jih nyan 'kryzh', nyan ka trang-trang gata lawan ban peuet droe Injili, nyang watee geupeuteujeumah u basa Rusia, geuseubôt jih kon 'kryzh' teuma 'cross', saweueb jih nyan peuet ujông. Baca laju lam Injil: kon lagèe nyoe teutuléh: 'Geu-angkat saléb Gobnyan, geujak u luwa banda out[549] '. Dan watèe awaknyan teungoh jiteubiet, jiteumèe sidroe ureueng agam dari Kirene nan jih Simon; dan laju jipaksa gobnyan keu geuba saléb Isa cross[550] . Ureuëng Injil nyang suci, lam basa dialek Rusia, geukheun saléb peuët ujông atra Almaseh—nyang geuba di ateuëh bahô Almaseh—seubagoë 'cross' dan kon 'kryzh'; tapi gata hai ureuëng meupaloe, hana sagai-sagai gata deungo soë mantong geukheun saléb lagèe nyan seubagoë 'cross', tapi gata seubalekjih gata kheun 'kryzh'. Teuma soe nyang leubeh get: ureueng-ureueng Injil nyang suci, nyang ka geupeucahya lé Roh Kudus, atawa gata ureueng-ureueng bangai nyang hana meuphôm? Dan keu soe patôt lôn serah iman lôn: keu Injil nyang suci, atawa keu pikeran bangai gata nyan?
Soal la'én:
Ureuëng-ureuëng nyang geukheun saléb peuët sagoe nyan 'kryzh' lam basa Romawi, bah geupeugah dilee bak geutanyoe nyoe: peuëkeuh awaknyan jiteupeue basa Romawi? Seulaén nibak nyan,
Cuba peugah lé awaknyan: pakri nan saléb nyan lam basa Romawi? Óh lheueh nyan, peugah lé awaknyan, lam basa peu na kata 'kryzh' nyan? Peu hana meuh'eut awaknyan banmandum bansa ngon suak di yup langèt nyoe geukheun Saléb Suci nyan 'kryzh' lam basa Rusia? Peuë hana jipiké lé awaknyan bahwa, bah that bak watèe Sang Tuhan meudeurita, basa Rusia ka geupeugah di Yerusalem ngon di Golgota, dan Saléb Tuhan geukheun 'saléb Rusia'? Awaknyan jipiké bahwa Almaseh Tuhan, Rasul-rasul nyang suci, ngon banmandum Bapa-bapa suci geupeugah haba lam basa Rusia. Teuma, hai ureuëng-ureuëng nyang hana meuphôm! Peuë hana sagai na tadeungo bhah bingông basa di Menara Babel? Peuë hana tateupeuë bahwa tiep-tiep bansa ngon tiep-tiep nanggroë geubôh nan tiep-tiep peukara lam basa droëjih maséng-maséng? Ureuëng Yahudi geumarit lam basa Ibrani, ureuëng Yunani lam basa Yunani, ureuëng Romawi lam basa Latin, dan kamoe ureuëng Rusia kamoe meututô lam basa kamoe keudroë, nakeuh basa Rusia. Dan keu saléb nyan, tiep-tiep basa geukheun ngon nan droe jih: ureuëng Yahudi geukheun 'gets', ureuëng Yunani geukheun 'stauros', ureuëng Romawi geukheun 'crux'—kon 'kryzh'—dan kamoe kheun 'cross'. Teuma, kata 'kryzh' nyan kon kata basa Romawi, tapi kata basa Polandia; kareuna sabab nyan keuh, ureuëng Polandia, lam basa droe jih, geukheun saléb nyan 'kryzh'; saweueb awaknyan hana geumarit lam basa Rusia, tapi basa Polandia droe jih, nyang ka geubri lé Po teu Allah. Saweueb tiep-tiep basa hana teuka ngon sendirijih, tapi geubri lé Po teu Allah keu tiep-tiep bansa ngon nanggroe. Peu keuh nyan Turuki, Tatari, Jeureuman, Yahudi, Yunani, Romawi, atawa nyang la'én, banmandum nyan geubri ngon geupeubida lé Po teu Allah; sabab basa Polandia geubri lé Po Teu Allah keu ureuëng Polandia, lagèe cit basa Rusia geubri keu kamoe ureuëng Rusia. Keu ureuëng Polandia, lam basa droe jih, geukheun saléb nyan 'kryż'; nyan kon cit saboh keutuhan ateueh saléb suci; sabab watee ureuëng Polandia geukheun 'kryż' lam basa droe jih, lagèe cit kamoe ureuëng Rusia geukheun 'krest'.
Sabab ka jeulah bahwa saléb peuet boh ujông nyan kon 'kryzh' jih Roma, tapi jih Polandia; dan istilah 'kryzh' nyan kon keu hinaan, tapi meuhoreumat, saban lagèe 'cross' nyan meuhoreumat di teungoh-teungoh geutanyoe. Teuma, ureueng-ureueng skismatik nyang deungon hinaan geukheun saléb nyan 'kryzh', ka geuhina droe keudroe; sabab awaknyan geupeuleumah droe seubagoe ureueng bangai ngon hana meuphôm, hana geuteupeue istilah nyang geunguy lam basa la'én.
Peurtanyaan keupeuet bhah saléb
Peuekeuh saléb peuet sagoe nyan gamba atawa beurhala Dajjal, dan saboh keubeu'atan nyang jeuet keu tanda keuhancôran di teumpat nyang suci?
Risalah skisma nyang teukutôk nyan, nyang jipeucaci Saléb Kristus nyang meuhoreumat nyang peuet boh ujông dan jikheun nyan seubagoe beurhala Antikristus ngon keubeuratan keuhancôran, jicok—lagèe keuneuk jeuet keu saksi ateueh sulet droe jih—narit-narit Kristus ngon narit-narit Chrysostom.
Feureuman Almaseh:
Injil meunurôt Matius, bab 99: 'Watèe gata kalon keujeuhatan nyang jeuët keu keuhancôran, nyang ka geupeugah lé Nabi Daniel, teudong di teumpat suci—bak teumpat nyang hana patôt—bah keuh nyang beuet meuphôm: watèe nyan bah keuh ureuëng-ureuëng nyang na di Yudea jipluëng u glé-glé[551] .'
Interpretasi skismatis ateueh firman Kristus:
Teumpat suci nyan meukeusud jih nakeuh soë-soë mantong teumpat di manö geurija-geurija Kristen na meuzbeur dan singgasana – saboh teumpat suci di ateuëh nyan padri geupeuseumah kurubeuen keu Po Teu Allah, geupeusuci rutoe ngon ië anggô jeuët keu tubôh ngon darah Almaseh; sabab bak méja kurubeuen geurèja Kristen na dua boh teumpat suci – méja kurubeuen ngon ruweueng suci: nyang saboh keu peuseumah, dan nyang la'én keu peusucian; Nyang nyan kheueh nyang geupeugah lé St. Krisostomus, geupeugah bahwa Antikristus, sigohlom jih teuka, akan jipeudong mezbah-mezbah droejih di sigala pat: keu jipeuhanco kurubeuen nyang beutôi dan keu jipeuduek arca droejih di teumpat suci, nyan kheueh saléb Latin.
Kata-kata sulet jih nyan, lagèe nyang ka geuturi lé mandum ureueng, geupeugah lagèe nyoe:
Komentar ateueh 1 Korintus, phon 150.
Sabab Chrysostom na geupeugah bhah nyoe: bahwa Dajjal, sigohlom jih teuka, akan jipeudong meza kurubeuen jih di sigala pat, jipeuhanco kurubeuen nyang beutôi—nyan keuh Saléb Almaseh—dan jipeudong beurhala jih di teumpat nyang suci, nyan keuh saléb Latin nyang teukutôk.
Teuma, mangat keusalahan si tukang peucre nyan jeuet teupeuleumah, bah ta mita dilee makna nyang beutôi nibak narit-narit Almaseh, deungon ta periksa hai-hai nyoe:
Almasih Juru Seulamat geupeugah haba Gobnyan nyoe: 'Watèe gata kalon keujeuhetan nyang jeuet keu keubinasa,' dan la'én-la'én:
Masa panè nyang geupeugah lé Gobnyan?
Teuntang teumpat suci nyang toh? Dan
Desolasi peu nyan?
Tuhan hana geumeututô bhah masa tanyoe jinoe, nyang bak masa nyan ureuëng-ureuëng meupecah belah jipeugah bahwa teuka Dajjal ka teujadi; teuma geumeututô bhah masa nyang teuma teuka peuët plôh thôn lheueh Tuhan geu'ék u syeuruga, watee pasukan Romawi, nyang jipimpin lé jenderal Vespasian ngon aneukgeuh Titus, teuma jiseurang Yudea ngon Yerusalem. St. Yohanes Krisostomus geupeusaksi hai nyoe lam Homili keu-15 Gobnyan ateueh Injil Matius, bak folio 511, geupeugah: 'Teuma teuka ujông, kon ujông (donya), tapi ujông Yerusalem.' Meunan cit, Santo Teofilaktus, bak folio 155, geupeugah: 'Teuma teuka keuh akhé—kon akhé donya, geukheun lé Gobnyan, tapi akhé Yerusalem.' Lom pih, Krisostomus, lam Homili 76, bak blah likôt folio 320, geupeugah: Geupeuleumah (Almasih Tuhan) rayek that bala nyan, Gobnyan geukheun: 'Meudo'a beek peularian gata bak musém leupië, atawa bak uroe Sabat'[552] . Peu na gata kalon bahwa Gobnyan geupeugah haba nyan keu ureuëng Yahudi, dan geupeugah bhah bala nyang ka teuka ateuëh awaknyan? Sabab Rasul-rasul hana disinan keu geupeubuet uroe Sabat, meunan cit hana disinan (di Yudea) watee Vespasian geupeubuet nyan; sabab leubeh le ka geujak dilee: dan keu awaknyan nyang teudong, awaknyan tinggai di da'irah la'en di donya bak watee nyan. Dan lom, bak blah likôt ôn 321, na teutuléh: 'Meunyo uroe-uroe nyan hana geupeupaneuk, hana meusidroe pih manusia nyang seulamat' ([553] ). Meunyo teuntra Romawi geulanjôt geupeurumông banda (Yerusalem) nyan leubèh trep lom, mandum ureuëng Yahudi ka binasa; sabab disinoe gobnyan geumeututô keu mandum bansa Yahudi. Sampoë disinoe kutipan Chrysostom.
Nibak tafsiran nyoe jeulah deuh takalon bahwa Tuhan hana geupeukabai narit nyan keu masa geutanyoe jinoe, tapi keu masa hancô Yahudi ngon Yerusalem lé ureueng Romawi. Sabab gulôngan bid'ah nyang teukutôk nyan salah geupeuguna peue nyang ka geupeugah lé Almaseh Tuhan keuhai keuhancôran bansa Yahudi ngon Yerusalem keu masa tanyoe jinoe.
Teumpat suci nyang toh nyang geupeugah lé Tuhan? Nyan nakeuh saboh geurija Yahudi di Yerusalem, nyang na di antara awaknyan bak watèe nyan, kon keu geurija-geurija Kristen geutanyoe, nyang na di bansigom donya. Sabab Tuhan hana geupeugah: 'Kalon keuh keubeu'atan nyang teudong di teumpat-teumpat suci', tapi di teumpat suci nyan, nyang na di Yerusalem, kon di teumpat-teumpat suci ureuëng Kristen di ban sigom donya. Saban lagèe Tuhan ka geupeugah sigohlom nyan bhah hancô jih Yerusalem nyang sigo mantong bak watèe nyan, meunan cit Gobnyan geupeugah bhah Geurèja Yerusalem nyang sigo mantong.
Sabab gulôngan kitab firman Kristus nyang meupecah belah ngon meunghina nyan, nyang jipeugah bhah saboh geurija Yahudi di Yerusalem, nakeuh sulet, meunyo jipeuguna keu mandum geurija Kristen.
Keu hai keuji nyang teudong di teumpat suci peu nyang geupeugah lé Tuhan? Gobnyan geupeugah keu hai beurhala Kaisar Romawi, nyang lé ureuëng Romawi, 'oh lheueh jireubôt banda nyan, meukeusud jiba u dalam geurija dan jipeudong di teumpat suci. Meunan cit Santo Yohanes Krisostomus geupeusaksi hai nyoe lam khutbah gobnyan nyang keu-15 ateueh Injil Matius, bak folio 512: 'Keubejatan nyan, geukheun lé gobnyan, nakeuh beurhala ureuëng nyang jireubôt banda nyan—ureuëng nyang saban jipeuhancô banda nyan dan jipeudong beurhala nyan lam bait suci; nyan kheueh sabab jih geukheun nyan "keuhancôran".' Meunan cit, Santo Teofilaktus, bak halaman 155 blah likôt, geupeugah: 'Keubejatan keuhancôran—nyan kheueh nyang geumeukeusud keu beurhala. Sabab ureuëng nyang reubôt Yerusalem nyan geupeudöng beurala gobnyan bak bagian paléng dalam bait suci; gobnyan geupeugah bhah keurusakan sabab banda nyan ka hancô; ngon bhah keubeu'ôtan sabab beurala-beurala ngon patông-patông manusia geukheun lé bansa Yahudi seubagoe 'keubeu'ôtan'." Sampoe disinoe kutipan Theophylact. Sabab nyoe nakeuh saboh tulésan bèbaskèh ngon kafé'ur, nyang salah peugah haba firman Almaseh keuhai beurhala Kaisar Romawi, nyang jipeutunyok u saléb peuet sagoe Almaseh.
Seulaén nibak nyan, naskah nyang hana taat nyan deungon hana malèe jikutip narit Santo Akiba Chrysostom nyang ka geuseubôt di ateueh nyan seubagoe peukong ngon saksi keu alasan jih nyang hana meupat, narit-narit nyan hana teumeung bak tulésan Chrysostom pat mantong. Lam tafsiran gobnyan ateueh Surat Keuphon keu ureuëng Korintus, bak phôn bab 150, Chrysostom geupeugah: bahwa Dajjal, lheueh jipeudong meza kurubeuen droe jih di sigala pat, akan jipeuhanco kurubeuen nyang beutôi—saléb Almaseh (nyang lapan ujông)—dan akan jipeudong beurhala droe jih di teumpat suci—saléb Latin nyang teukutôk[554] .
Meunyo na soe nyang keuneuk peupaste keubeunaran bhah sulet nyang hana takwa ngon peucre nyoe, bah geucok homili-homili Chrysostom ateuh surat-surat Paulus, dan geumita awai bab 150 lam Surat Keuphon keu ureueng Korintus, nyang geuseubot nyan, dan geubeuet banmandum kutipan nyan, phon bak halaman 877 trok bak halaman 893; peu na jiteumèe bah that bacut seunambông bhaih Dajjal, bhaih keureubeuen, bhaih saléb, atawa bhaih keusaléban? Hana sagai-sagai. Ureuëng-ureuëng meupaloe nyan jimeusulet keu keurusakan droe jih, dan ngon sulet-sulet jih nyan jipeucalôn Santo Krisostomus! Dan Santo-santo nyang la'én cit, ngon harapan mangat Santo-santo nyan jidukông sulet-sulet jih.
Buta that ureuëng-ureuëng Rus nyan sampoë-sampoë jiteurimong sulet-sulet bid'ah lagèë nyan nakeuh keubeunaran nyang seubeutôijih; teuma keubeunaran nyang paléng suci, nyang geupeusampoe lé guru-guru Ortodoks, jipeugah sulet!
Kon mantong sulet paléh awaknyan ka teubongka lam narit meunyeulet nyan, nyang jipeusalah keu Chrysostom, tapi bangai awaknyan nyang raya—nyang patôt jipeukhem—nyan pih teubongka lé akai bangai awaknyan: saweueb awaknyan ka jikheun Saléb nyan keureubeuen nyang seubeutôijih. Hai gata nyang bangai hana bagoe! Peu keuh saléb nyan keudroe jipeuhabéh droe keu geutanyoe? Peu keuh saléb nyan keudroe jipeutiek darah droe jih (nyang bak kayèe nyan hana) keu geutanyoe? Peu keuh saléb nyan keudroe nyang maté keu geutanyoe, kon Anak Domba Allah—Kristus? Pakri jeuet saboh bak kayèe nyang hana rasa jeuet keu kurubeuen keu ban sigom donya? Kon keuh Aneuk Allah nyang geupeuhabéh di ateueh kayèe saléb keu geutanyoe (kon kayèe saléb nyan keudroe), dan peu keuh nyoe saboh kurubeuen nyang geuteurimong lé Allah Bapak? Seulaén nibak nyan, awaknyan geukheun saléb peuet ujông (nyang geukheun 'kryzh') nyan sidroe beurhala; dan bak hai nyoe, bangai awaknyan nyata that deuh takalon. Sabab saboh beurhala harôih jipeuleumah rupa ureueng nyang jipeugah mewakili nyan, na ulèe, muka, jaroe, gaki, ngon rupa banmandum tubôh manusia: sabab Dajjal nyan nakeuh sidroe ureueng agam nyang na ulèe, jaroe, gaki, ngon banmandum anggèeta tubôh manusia. Teuma, peu keuh saléb peuet sagoe nyan saban rupa ngön manusia? Peu na bak saléb nyan ulèe, muka, mata, geulinyueng, babah, jaroe, gaki, ngön anggèeta tubôh la'én lagèe manusia? Pakriban jeuët saboh saléb peuët sagoe nyan jeuët keu beurhala atawa gamba Dajjal, sidroe ureuëng agam nyang hana rupa lagèe manusia? Seulaén nibak nyan: saléb peuët sagoe, nyang awaknyan seubôt 'kryzh', geukheun keu teukutôk, lagèe nyang geupeugah: 'saléb Latin nyang teukutôk'. Dan lam saboh ayat la'én lam gulôngan tulésan awaknyan na teutuléh: 'Bak kayèe nyang geuuké beurhala—nyan keuh makna jih "kryzh" lam bahsa Latin—dan nyang geusyèh lé awaknyan seubagoe gantoe Po Teuh Allah, nyan keuh bak kayèe la'énat, meunan cit ureueng nyang uké jih.'
Lam narit-narit meureunoe awaknyan, awaknyan nakeuh ureueng peungeut ngon that sombong. Awaknyan peungeut, jipeugah haba su'uem, seakan-akan na ureueng nyang seumah saléb peuet sagoe nyan keu geunantoe Po Teuh Allah. Soe nyang seumah saléb nyan seubagoe Tuhan? Kon ureuëng Romawi, meunan cit kon kamoe; sabab saléb nyan kon Tuhan, keucuali meunyo ureuëng-ureuëng meupecah belah nyan jipeuanggab saléb lapan ujông nyan seubagoe Tuhan keu awaknyan. Teuma awaknyan brani jikheun saléb peuët ujông nyan teukutôk; cuba tunyok lé awaknyan, pat teuka kutôkan ateueh saléb peuët ujông nyan? Nibak majelis mana? Sabab meunyo hana saboh kutôkan majelis nibak Geurèja, hana mungken geupeunyata soe mantong atawa peu mantong nyan teukutôk. Majelis manakah, nyan, nyang ka jipeukutôk saléb peuet boh ujông nyan: peu keuh nyan Majelis Ekumenis, atawa majelis lokal? Keubit nyan nakeuh majelis bid'ah awaknyan, nyang geupeuna di uteuen Bryn, nyang ka jipeukutôk saléb peuet sagoe nyang suci atra Tuhan keu anathema, padahai awaknyan keudroe nyang teukutôk. Beuh, beubalek that!
Patông Dajjal nyan geupeugah lam kitab Wahyu na kuasa keu jimeututô, saban lagèe manusia nyang udép; nyan kheueh nyang teutuléh: 'Jibri keu jih keu jibri roh keu gamba beulatang nyan, mangat gamba beulatang nyan jeuet jimeututô, jikheun, "[555] ."' Teuma peuëkeuh saléb peuët boh ujông nyan, nyang jikheun lé golongan bèlah droe nyan seubagoe beurhala Dajjal, na su atawa haba manusia? Peuëkeuh saléb nyan jimeututô ngon soe mantong? Kon mantong jih hana jimeututô, malah jih hana babah cit. Jadi, pakri cara saléb peuet sagoe nyan jeuet keu beurhala atawa gamba Dajjal, nyang hana meututô sapeuë pih dan hana babah? Sabab ureuëng-ureuëng meupecah belah nyan meusulet deungon gulôngan kitab keujam nyan, jikheun Saléb peuet sagoe Isa nyang suci nyan nakeuh beurhala Dajjal dan saboh keubeuratan nyang jeuheut nyang teudong di teumpat suci. Teuma lam mandum spekulasi ngon ajaran sesat awaknyan, awaknyan licék, dan lagèe ureueng bingong, hana sadar bahwa awaknyan teungoh meupusa-pusa. Teuma ureueng-ureueng nyang sederhana ngon nyang hana meupengetahuan, jipatéh keu awaknyan dan jiikôt bak jeujak awaknyan u dalam keusalahan ngon keuhancôran.
PERTANYAAN KELIMONG KEUNAÏ SALÉB
Peu keuh saléb peuet sagoe nyan tanda Dajjal, atawa akan jeuet?
Nibak kitab Santo Yohanes Teologian, nyang geuturi seubagoe Wahyu, deungon jeulah geupeuleumah bahwa bak uroe-uroe keuneulheueh, watee teuka Dajjal, dua kawan ureueng akan teuka: saboh kawan meuiman bak Almaseh, dan saboh teuk bak Dajjal. Bandua kawan ureuëng nyan akan na tanda bak jidèh: ureuëng nyang meuiman keu Almaseh akan na tanda Almaseh, seudangkan ureuëng nyang meuiman keu Dajjal akan na tanda Dajjal.
Mengenai ureuëng-ureuëng nyang meuiman keu Almaseh, teutuléh lagèë nyoe: 'Lôn kalon sidroë malaikat jitrôn dari arah timu matauroë, nyang jiba cap Allah nyang udep; dan gobnyan jiklik ngon su nyang teuga keu peuët droë malaikat nyang ka geubri kuasa keu jipeusakét bumoe ngon la'ôt, sira jipeugah: 'Bèk peurusak bumoe, la'ôt, atawa bak kayèe, sampoe kamoe ka meububôh tanda bak ubèe hamba-hamba Tuhan kamoe'[556] .
Adakön bansa-bansa nyang ka geutakdir keu jipatéh bak Dajjal, nyan ka teutuléh lagèë nyoe: jih (Dajjal) akan jipeuduek saboh tanda bak jaroe uneun atawa bak dahé awaknyan, mangat hana soe jeuët meubloe atawa meukat meunyo hana tanda nyan, atawa nan beulatang nyan, atawa angkèë nan jih[557] .
Sabab Dajjal akan jipoh maté ureuëng nyang hana jipatéh keu jih; lagèe nyan teutuléh: 'Soe mantong nyang hana jiseumah patông beulatang nyan akan jipoh maté'[558] .
Teuma, ureuëng nyang hana tanda Allah bak dahé gobnyan akan geuhukôm lé beungèh Allah, lagèe nyang ka teutuléh: 'Asab jiteubiët dari sumu nyan lagèe asab dapu nyang raya, dan matauroë ngon udara jeuët keu seupôt lé asab dari sumu nyan.' Teuma dari dalam asab nyan jiteubiet hudép u ateuh bumoe, dan jibri keu jih kuasa, saban lagèe kalang bumoe nyan na kuasa. Dan jipeugah keu jih bék jipeusakét naleueng di bumoe, atawa bak kayèe nyang ijô, atawa bak kayèe peu mantong, keucuali ureueng-ureueng nyang hana tanda Allah di ateuh dahé gobnyan[559] .
Ngon sabab nyan, geutanyoe teuma tapeuriksa: soe keuh tanda Allah, dan soe keuh tanda Dajjal?
Peuë tanda nibak Allah nyang akan na di ateuëh jidèë umat-umat Gobnyan bak masa Dajjal? Santa Andreas, Uskup Agung Kaisarea di Kapadokia, juru tafsir Kitab Wahyu, geupeunyata deungon trang bahwa meterai nyan nakeuh Saléb Suci. Meunan kheueh juru tafsir nyan geupeujeulaih firman lam Kitab Wahyu: 'Lôn kalon sidroe malaikat la'én, nyang na meterai Allah nyang udep[560] , dan ureueng nyang teungoh geutuléh nyan geupeugah: nyang ka geupeuleumah yôh masa dilee keu Yehezkiel bhah ureueng nyang geungui ija katun—nyan nakeuh, bajèe linen panyang—dan geutanda bak ubèe, mangat ureueng beuna bèk binasa meusigoe ngon ureueng jeuhet, seubab amalan suci nyang hana geuturi dan teusom nibak ureueng-ureueng suci, dan lé Malaikat[561] . Hai nyoe pih geupeunyata disinoe keu ureueng meubahgia (Yohanes Teologian): kuwasa suci nyang paleng manyang, nyang peurintah Malaikat suci seubagoe tukang hukom, bek jipeubuet sapeue ateueh ureueng meudesya sampoe peulayan keubeunaran, nyang ka geupeupisah deungon meterai, ka geuturi awaknyan dilee. Hai nyoe, bah pih dilee ka meunan keu ureueng-ureueng nyang meuiman bak Almaseh bak masa jameun—ureueng-ureueng nyang seulamat dari keuhancôran Yerusalem lé ureueng Romawi—jinoe teungoh teujadi di teungoh-teungoh ramèe ureueng nyang udép lam seupôt (nyan nakeuh, ka meutamah jeuet keu ribèe-ribèe droe), lagèe nyang ka geupeuleumah lé Yakobus nyang rayek keu jumeulah awaknyan ubak Paulus nyang meubahgia. Teuma, lagèe nyang ka geupeugah, bak watèe teuka Dajjal nyan hai nyoe akan leumah that nyata—meutamah ureuëng nyang seutia—matrèk Saléb nyang peuhudép, nyang geupeupisah ureuëng seutia ngon ureuëng hana seutia, geupeuleumah tanda Almaseh deungon hana malèe ngon beuhe di hadapan ureuëng-ureuëng nyang hana ta'at[562] . Sabab nyan, Malaikat geukheun: 'Bèk peurusak bumoe, meunan cit la'ôt, meunan cit bak kayèe, sampoe kamoe ka meububôh tanda ateueh ubèe ureueng-ureueng hamba Tuhan kamoe'[563] .
Santa Andreas dari Kaisarea cit na geupeugah bak teumpat la'én: 'Bak ujông buet-buet jeuheut na keumatéan nyang teusom keu jiwa, nyang keunong keu ureuëng-ureuëng nyang hana geutanda bak dahé gobnyan ngon cap ilahi dan peungeuhah dari saléb nyang peuhudép'[564] . Nyan keuh nyang geupeugah lé Andreas. Santa Hippolytus sependapat ngon gobnyan, lam khutbah gobnyan keu Minggu Meatafare, bak folio 127 ngon blah likot folio 133, nyang geupeugah bahwa Saléb Almaseh akan jeuet keu tanda keu ureueng-ureueng nyang meuiman. Hai nyoe pih na teusaksi lam kitab bhah iman lé sidroe ureueng karang nyang hana nan, nyang jicetak di Moskow bak thôn 7156, bak masa patriarkat Yusuf; lam kitab nyan, bak Bab 9, bhah Saléb, bak blah likôt folio 69, teutuléh lagèe nyoe: Bak watèe Teuka Keudua Almaseh, banmandum ureuëng suci nyan akan geuboh tanda saléb. Meunan keuh abéh kitab nyan. Peuë na nyang leubèh jeulah nibak keusaksian ngon bukti nyoe?
Kon keuh ureuëng-ureuëng skisma nyan jipeugah bahwa saléb lapan ujông nyan akan jeuët keu tanda bak dahé ureuëng-ureuëng nyang meuiman? Teuma, bah keuh awaknyan jideungö narit phôn dari Santo Andreas, nyang, sira geuingat keu wahyu Yesaya, geupeusampoe wahyu Yahya, geupeugah: 'Saban lagèe nyang ka geupeuleumah bak Yesaya yôh masa dilèe, dan la'én-la'én: meunan cit keuh di sinoe keu ureuëng nyang meubahgia.' Peue, teuma, nyang geukalon lé Yehezkiel? Ka lheueh geutanyoe peugah hai nyoe di ateueh lam konteks gambaran awai Saléb nyang na lam wahyu ngon peunyingkapan Nabi, dan geutanyoe peugah lom cit di sinoe: Yehezkiel geukalon sidroe Malaikat teungoh geutanda ureueng-ureueng Po Teuh Allah bak kening awaknyan; tanda nyang keu-nam nyan nakeuh harah Yunani 'ταυ', nyang geutuléh lagèe harah 'T' rayek bak tanyoe. Huruf nyan nakeuh saboh tanda keu saléb peuet boh ujông, kon saléb lapan boh ujông; sabab watee geutamah nan Almaseh di ateueh huruf nyan, lagèe nyoe:
Gata akan takalon saléb peuet sagoe Kristus. Saban lagèe nyan, lam wahyu nyan Yehezkiel geukalon saboh bayangan saléb peuet sagoe, meunan cit lam Kitab Wahyu Yahya Teolog geukalon saléb peuet sagoe nyan keudroe, nyang ngön nyan Malaikat jitop hamba-hamba Allah nyang udép; peue nyang geupeuleumah bak Yehezkiel nyan geupeuleumah cit disinoe bak ureueng meubahgia nyan. Nyan keuh nyang teutuléh, dan hana la'én; nyan makna jih, nyan kon saléb lapan ujông, tapi saléb peuet ujông nyang geupeuleumah bak Santo Yohanes. Seula'én nibak nyan, dari nyoe jeuet teupeue bahwa meterai Almaseh nyan nakeuh saléb peuet ujông, kon saléb lapan ujông. Santa Hippolytus geutuléh lam khutbah gobnyan keu Pekan Meatfare, bak blah likôt folio 131: Pakon Dajjal jipeuduek tanda jih bak jaroe uneun ngon bak dahé ureuëng-ureuëng nyang seumah jih? Sabab hana sidroë pih nyang jipeugöt tanda saléb nyang mulia ngon nyang peuhidép nyan ngon jaroe uneun jih ateuëh dahé jih, teuma jaroe jih teupöt, ngon lagèe nyan jih hana kuwasa keu jipeutanda anggota tubôh droe jih. Sampoe disinan tulisan Santo Hippolytus. Meunan cit, Santo Ephrem geupeugah: 'Dajjal akan jipeuduek ateueh jaroe uneun sidroe ureueng agam, dan meunan cit ateueh jidong, saboh gamba nyang keuji, mangat ureueng nyan hana le kuasa keu jipeugot tanda Almaseh Peuseulamat geutanyoe ngon jaroe uneun jih'[565] . Sampoe disinan tulisan Ephrem. Teuma, ka nyata bahwa geutanyoe tameuboh tanda bak kening ngon bagian tubôh la'én ngon saléb peuet ujông, kon ngon saléb lapan ujông, sira tapeugöt tanda saléb ngon jaroe uneun geutanyoe.
Keu saléb peuet boh ujông nyan, tanda Almaseh, lagèe nyang na jinoe, meunan cit teuma na ateueh dahé ureueng-ureueng nyang meuiman bak uroe-uroe Dajjal.
Jadi, peu keuh tanda Dajjal nyan? Santo Hippolytus nyang ka geuseubôt nyan deungon trang geupeunyata bahwa nyan kon saboh saléb, tapi saboh hai la'én nyang sama skali. Ngon meunan, lam kitab gobnyan nyang ka geuseubôt nyan, bak halaman 121, santo nyan geupeugah: 'Tuhan ka geubri saboh tanda keu ureuëng-ureuëng nyang meuiman bak Gobnyan—nyan keuh saléb nyang mulia; dan jih (Dajjal) akan geubri cit tanda droejih. Dan lom, bak halaman likot 133, gobnyan geupeugah: 'Bandum ureueng ka jipaleng dari Allah dan ka jipatéh bak si tukang peungeut (Dajjal), lheueh jiteurimong tanda tuhan jeuheut nyang lawan Allah nyan seubagoe gantoe Saléb Peuseulamat nyang bri udép.'
Nyoe keuh keusaksian, nyang leubeh trang nibak mata uroe, dari ureueng suci, jameun ngon mulia nyoe, Hippolytus, di antara para uskup ngon syahid, bahwa tanda Dajjal nyan kon saléb. Jadi, peu keuh nyan? Ureueng-ureueng skismatik ka jipeusambong saléb Latin nyan bak narit Hippolytus lam gulongan surat palsu awaknyan; siseun lagèe Santo Hippolytus geupeugah bahwa ureuëng nyang meuiman bak Antikristus akan geuteurimong tanda jih—saléb Latin—kon Saléb Peuseulamat nyang jibri udép. Teuma, narit 'saléb Latin' hana meusaboh pih teuteumèe lam tulésan Hippolytus. Ureuëng-ureuëng meusulet nyan, sajan ngon bapak sulet, syètan, ka jitamah narit-narit nyan u dalam tulésan sang suci nyan ateuëh dasar keumahé droëjih; awaknyan ka jitamah tanoh u dalam meuh, seupôt u dalam cahya, ngon sulet u dalam beuna, deungon meukeusud keuneuk peuburôk nan saléb peuët boh ujông nyan. Mengenai pakriban tanda Dajjal nyan, Santo Yohanes Teologis ka geupeunyata deungon trang lam kitab Wahyu: nakeuh, tulésan, atawa nan beulatang nyan, atawa bilangan name[566] jih; nyan keuh tanda Dajjal. Meunan cit, Santo Andreas dari Kaisarea geupeusaksi, geupeugah: 'Dajjal akan geupeusiap droe keu geupoh maté, dan akan geu-useuha geupeuwajéb ateueh mandum ureueng nyang seumah gobnyan tanda nan teukutôk nibak ureueng nyang murtad.' Sampoe disinoe Andrew. Dan soe nyang brani geupeugah leubeh nibak nyoe? Kecuali, mungkén, na ureueng nyang keuneuk teumanyong bhah nan Dajjal, pakriban nan nyan. Teuma hana soe nyang jeuet teupeue nyoe; saweueb Po Teu Allah ka geusom nyan nibak rasa keuneuk teupeue manusia, lagèe nyang geupeugah lé Santo Andreas: 'Meunyo na peureulèe (lagèe nyang geupeugah lé ladôm guru) keu tateupeue beutôi-beutôi nan (Dajjal) nyan, ka geupeunyata lé Gobnyan; teuma rahmat ilahi hana geumeuheuet nan keuhancôran nyan geutuléh lam Kitab Ilahi.' Sampoe sinan haba dari Santo Andreas. Teuma meunyoe Po Teuh Allah hana geutem peunyata, soe teuk nyang jeuet peugah peue nyang ka geusom lé Gobnyan? Na ladôm ureueng nyang ka geumita nan Dajjal lam kawan nabi-nabi dan wali-wali jameun, dan na ladôm nyang ka meurumpok jeujak ngon nyang saban lagèe nan gobnyan, teuma awaknyan geupeugah nyan meunurôt tebakan mantong, kon ngon pasti. Meunan kheueh Santo Hippolytus, lam risalah gobnyan nyang ka geuseubôt nyan, bak blah likôt folio 131, geupeugah: 'Angka jih nakeuh 666; lôn hana lôn teupeue, sabab bahaya meunyoe tapeurunoë that tulésan nyoe.' Jak tadeungo narit gobnyan nyoe: 'Lôn hana lôn teupeue'—nyan makna jih, lôn curiga, tapi hana lôn pastikan—sabab bahaya meunyo tafasirkan tulésan nyoe banmandum; dan gobnyan geupeugah: 'Sabab le nan jiteumèe lam angkèe nyoe, dan keu nan-nan la'én nyang na angkèe Dajjal, nyang ka teutuléh disinan, bah kheueh soe nyang meuh'eut geubeuet nyan.' Meunan cit lam tafsir Andriyas ateueh kitab Wahyu, lam bab 13, bak folio 62[567] . Dan lam buku ubit lé Yang Mulia Stephen, Uskup Ryazan, lam Bab 8. Teuma kamoe peugah: meunyoe rahsia nyoe hana geupeuleumah bak ureueng-ureueng suci jameun dilee, mangat awaknyan beutôi-beutôi jiteupeue nan Dajjal, teuma soe keuh ureueng jameun jinoe nyang jeuet jiteupeue rahsia nyan, nyang hana tom geupeuleumah lé Po Teuh Allah keu soe mantong? Dan hana peureulèe meunan cit hana meuguna keu tapeuriksa hai nyoe. Santa Andreas geupeugah deungon gèt: 'Peungeutahuan nyang ka geuteupeue bhah angkèe nyan, meunan cit deungon hai-hai la'én nyang teutuléh bhah gobnyan (Dajjal), teuma geupeuleumah bak watèe nyang ka teuntèe'[568] .
Adak pih keu geutanyoe, nyang teungoh tamita saléb peuet sagoe Tuhan, ka cukôp meunyo ka meuteumèe keusaksian nyang beutôi nibak bapak-bapak suci, bahwa saléb peuet sagoe Almaseh nyan konlah tanda Dajjal. Sabab ureuëng-ureuëng meupecah belah nyan meusulet, dan deungon ajaran sesat jipeucaci saléb peuët Kristus, deungon hana adé jikheun nyan seubagoë tanda Antikristus.
Teuma, meunyo awaknyan jikeuneuk peubutoi sulet jih nyan beutôi, bah jipeuleumah bak kamoe bah pih saboh keusaksian dari Kitab Suci Ilahi, atawa dari Bapak-Bapak Kudus jameun—soe mantong nyang tuléh atawa nyang peugah nyan— peu na sidroe Rasul, atawa Nabi, atawa guru, atawa ureuëng nyang peunyata iman, atawa syahid, atawa ureuëng nyang geuhoreumat, atawa kitab-kitab gereja, nyang na geutuléh atawa geupeugah bahwa saléb peuët sagoe nyan nakeuh tanda Dajjal? Soe keuh nyang teuma meuiman keu ureuëng-ureuëng nyang hana jipeuleumah bukti nyang jeuët teupatéh, tapi cit jipeugah hai nyan meunurôt rekaan droëjih nyang su'uem ngon sesat? Sabab lagèe saboh rumoh nyang geupeudong di ateuëh anoe, nyang hana pondasi, hana jeuët teudong, meunan cit tiep-tiep narit ngon ajaran nyang hana bukti nyang beutôi ngon jeulah hana jeuët teupatéh atawa kong. Bah kheueh awaknyan jipeuleumah saksi, dari kitab-kitab jameun nyang ka teupeusah lé ureueng-ureueng suci, kon dari kitab-kitab barô awaknyan nyang sulet. Teuma hana meusaboh pih saksi nyang jeuet jipeuleumah lé awaknyan, keucuali meunyo jipeugah dari bapak sulet, guru ngon peumimpin droe jih, syètan, nyang banci keu Almaseh ngon seunjata Almaseh—Saléb Suci, nyang ka jipeutalô jih—dan teumakôt ngon meugeutar bak bayang-bayang Saléb, dan meulalu babah murib-murib jih, nyang jiduek lam droe awaknyan, jih jipeugah narit keuji ateueh saléb suci nyang peuet boh ujông nyan.
Tapi bah pih, ngon keucaman meupecah belah awaknyan dan saléb peuet sagoe, Dajjal jipeutanda ureuëng-ureuëng jih, peuëkeuh ngon sabab nyan geutanyoe harôh ta hina saléb peuet sagoe nyang suci nyan? Beu jioh that nyan nibak geutanyoe. Dajjal nyan cit akan geukheun droe jih Almaseh: sabab jih nyan hana geukheun Dajjal, tapi geukheun Almaseh. Malah ureueng Yahudi, lam pemahaman awaknyan keudroe, hana jipreh Dajjal, tapi jipreh Almaseh; tapi geutanyoe, ureueng Kristen ortodoks, hana ta beunci nan Almaseh Peuseulamat geutanyoe, bah pih Dajjal nyan jipeugah droe jih nyan Almaseh. Dan meunyoe Dajjal geukheun Kristus, Santo Andreas geupeusaksi lam Wacana 10, Bab 11, bak folio 49: 'Gobnyan akan geupeunyata droe seubagoe Kristus.' Dan Santo Hipolitus, bak folio 121, geupeugah: 'Sabab lam mandum hai si tukang peungeut nyan meuh'eut keu saban lagèe Aneuk Allah.' 'Lam sigala hai': sabab jih nyan akan jipeugah droe jih deungon nan Almaseh. Teuma Tuhan Keudroe na geupeugah lam Injil: 'Le ureueng akan teuka deungon nan Lôn, jipeugah, "Lôn keuh Almaseh"' ([569] ). 'Le ureueng'—nyan makna jih, ureueng-ureueng nyang peuphon keu Dajjal. Dan meunyo awaknyan geunguy nan Almaseh keu droe jih, leubeh that lom Dajjal keudroe jih akan geunguy nan Almaseh keu droe jih.
Sabe lagèe tanyoe hana ta hina Almaseh, Aneuk Allah, bah pih Dajjal jipeugah droe jih nyan Almaseh, Aneuk Allah, meunan cit tanyoe hana ta hina saléb peuet ujông nyan, bah pih nyan jeuet keu cap Dajjal. Teuma, lagèe tanyoe tasayang Almaseh, Aneuk Allah, dan taaku dan tapeucaya bak Gobnyan, meunan cit tanyoe tapeumulia dan tacumèe saléb suci nyang peuet ujông nyan seubagoe nyang beutôi, dan ngon nyan tanyoe tapeugèt tanda saléb dan tapeusapat bak Sakramèn Krisma, seubagoe cap nyang beutôi nibak Almaseh Tuhan geutanyoe, kon nibak Dajjal. Ngon lagèe nyan kamoe peuseuleusoe mandum sakramèn, meubri beureukat keu ureueng-ureueng iman ortodoks ngon peunajôh awaknyan, dan meulindông droe kamoe di sigala teumpat ngon saléb peuet sagoe.
Teuma meunyoe ureuëng-ureuëng skisma nyan jibenci saléb peuët sagoe nyan, saweueb, lagèe nyang jipeukhilaf droe, nyan nakeuh tanda Antikristus, maka patôt cit keu awaknyan jibenci Kristus Keudroe, Aneuk Allah; saweueb Antikristus akan geukheun Kristus, Aneuk Allah. Teuma, alangkah bangai, sesat, ngon jeuheuet jih nyan! Sabab deungon jipeucaci Saléb Almaseh, awaknyan ka jipeucaci Almaseh Keudroe, nyang geusaléb ateueh saléb nyan.
Seulaén nibak nyan, awaknyan patôt geupeukhem cit lam hai nyoe: awaknyan geucaci saléb peuet sagoe Kristus, geukheun nyan nakeuh tanda Dajjal, tapi awaknyan geupeugöt tanda saléb ngön saléb peuet sagoe; sabab awaknyan geupeugöt tanda saléb ngön peue nyang (meunurôt haba caci awaknyan) nakeuh tanda Dajjal, dan awaknyan kon ureueng Kristen, tapi anti-Kristen. Patôt that keu gata, hai ureuëng-ureuëng meupecah belah! nyang banci keu saléb peuët sagoe tapi gaséh keu saléb lapan sagoe, untôk peugöt tanda saléb nyan kon ngön saléb peuët sagoe tapi ngön saléb lapan sagoe, phôn-phôn taréh tanda nyan di ateuëh jidèh, lheuëh nyan tapeupanyang u barôh u pusat, ngon luwah saléb nyan di ateueh bahô gata, lheueh nyan gata tanda bak uram jih meulinteueng di ateueh pruet gata: ngon lagèe nyan, meunurôt iman gata, gata nyan keuh ureueng Kristen nyang seujati.
Ngon lagèe nyan, meulaluë peunyelidikan nyang mandalam, kamoe ka meupareksa, hai nyang meugaseh, saléb suci peuet boh ujông Kristus, dan ka meuteumèe nyoe:
bahwasajih saléb peuet ujông nyan kon, lam Perjanjian Lama, bayang-bayang nibak saléb lapan ujông;
sabab Gobnyan geusaléb ateuëh saléb Roma peuët ujông, kon ateuëh saléb Bryn lapan ujông. Almaseh geusaléb;
sabab saléb peuet ujông nyan kon
saléb Romawi;
sabab saléb peuet ujông nyan kon gamba atawa beurhala Dajjal, meunan cit kon keubejatan keuhancôran;
dan sabab saléb peuet ujông nyan kon, dan hana sagai-sagai jeuet keu, cap Dajjal, tapi nakeuh dan akan sagai-sagai jeuet keu cap Almaseh, Tuhan nyang udep.
Ka sampoë cit bak kamoe bahwa na pihak-pihak skisma nyang meunan, nyang geukheun saléb peuët sagoe Kristus nyan nakeuh tanda Antikristus, ka sampoë bak tingkat gila sampoë awaknyan ka jipeuphôn ragu keu tanda saléb—nyang na peuët sagoe dan geupeugöt ateuëh tubôh ngon jaroe uneun— kareuna teumakot mungkén awaknyan teungoh jipeugöt tanda ateueh droe jih deungon tanda Dajjal; dan keubit, ladôm nibak awaknyan hana lé jipeugöt tanda saléb sagai, bahpih meunyo na ladôm awaknyan nyang hana sengaja jitamong u geurija. Awaknyan jitanyong: soe nyang peurintah ureueng Kristen keu jipeugot tanda saléb, nyang peuet boh ujông, ateueh droe, dan ka padum treb adat nyoe jipeuphôn, dan dari soe? Dan awaknyan jitanyong lom: peu hana jeuet meudoa ubak Tuhan meunyo hana jipeugot tanda saléb, dan sujud hana jipeugot tanda saléb ateueh droe?
Keu jaweueb ateueh keubodohan awaknyan, ka cukôp geucok narit paneuk Santo Yohanes Krisostomus, nyang ka geuseubôt sigohlom nyoe, nibak khutbah gobnyan nyang keupeuet ateueh Surat Keudua keu ureueng Tesalonika: 'Na saboh tradisi; bèk mita la'én lé[570] . Narit Santo Basilius si Rayeuk, Uskup Agung Kaisarea di Kapadokia, nyang geucok dari kitab nyang meujudul 'Uvet', bak folio 128, ka cukôp cit keu geujaweueb hai nyoe, nyang geupeugah lagèe nyoe: ''Peugöt tanda saléb bak muka ngon dada nakeuh saboh tradisi apostolik jameun, nyang geupeutrôn keu geutanyoe meulalu ajaran, kon meulalu tulésan.' Nyan keuh narit Basil. Teuma, saweueb ureueng buta jimita peutunyok ngon ureueng leumoh iman jimita peutunyok nyang beutôi, bah ta peuleumah bak awaknyan, dari riwayat-riwayat geurèja, ka padum na treb tanda saléb nyan na lamkawan ureueng Kristen.
Tanda saléb nyan ka geupeuphôn lam Geurèja awai dari jameun Rasul-rasul, dari Rasul-rasul nyang paléng suci nyan keudroe, nyang geupeurunoe lé Tuhan Isa Kristus keudroe, bak watèe nyan, lheueh Gobnyan Bangket, Gobnyan geuba awaknyan u Betania dan, geubeu'ôt jaroe Gobnyan, geubri beureukat keu awaknyan: '[571] '. Phôn yôh watèe nyan, Rasul-rasul nyang suci, nyang ka geubri beureukat lé Almaseh, meunan cit geupuphôn bri beureukat keu ureuëng la'én dan geupeubuët mukjizat meulalu tanda saléb, lagèe nyang teuma geupeujeulaih si'at teuk.
Lam riwayat Santo Yohanes Penginjil, si Ahli Teologi, na teutuléh: bak saboh watèe (Santo Yohanes) geuteumèe sidroe ureueng sakét teungoh éh bak binèh rot, nyang keunong demam brat that, dan geupeupuléh ureueng nyan ngon tanda saléb[572] ; dan riwayat Yohanes nyan geutuléh lé Prokhorus, murib gobnyan.
Riwayat nyan cit na jiseubôt hai nyoe: Na sidroe ureueng Kristen nyang ka meuh'eut that sampoe hana sapeue lé keu jibayeue utang jih. Sabab that seudeh, jih jimeukeusud keu jipoh droe. Jih jilakèe bak sidroe tukang sihé Yahudi mangat jibri racôn keu jijéb. Tukang sihé nyan, nyang jeuët keu musôh ureuëng Kristen tapi sahabat iblih, laju jipeubuët lagèe nyang jilakèe dan jibri ië meuracôn nyan keu jih. Ureuëng Kristen nyan laju jicok racôn mematikan nyan nibak jih dan jiwoë u rumoh droëjih: sira jipiké-piké dan jiteumakot, hana jiteupeuë peue nyang harôh jipeubuët. Dan 'oh ka lheuëh jipeugöt tanda saléb ateuëh cawan nyan, laju jiep ië nyan, dan hana meuteumeung sakét sapeuë pih nibak nyan; saweueb tanda saléb nyan ka jipeugadoh mandum racôn lam cawan nyan. Gobnyan hireuen that lam haté gobnyan saweueb gobnyan seulamat ngon hana meurasa sakét bacut pih. Hana ék le geutheun su'ah nyang jipeusakét lé ureueng nyang peuhutang, gobnyan geujak bak ureueng Yahudi nyan keu geulakèe racôn nyang paléng meumaté. Teuma Yahudi nyan hireuen that ureueng nyan mantong udép, laju jibri racôn nyang paléng kreuh, nyang jicok lé ureueng nyan; óh lheueh nyan, jigisa u rumoh droe jih, teungoh jipiké panyang-panyang peuék jiep racôn nyan, jih nyan pih jipeugöt tanda Saléb Suci ateueh jieb nyan, laju jiep, teuma hana meuteumeung sakét sapeuë pih. Teuma ureuëng nyan jiwoe bak Yahudi nyan, deuh sihat; laju jipeucaci Yahudi nyan, jipeugah bahwa Yahudi nyan hana carong lam tipèe droejih. Teuma, Yahudi nyan ka meugeutar, jitanyong bak ureuëng nyan: 'Peue neupubuët watèe neujéb ië nyan?' Jiseu'ôt: 'Hana la'én, lôn cuma lônpeugöt tanda Saléb Suci ateuëh cawan nyan.' Óh lheueh nyan, ureueng Yahudi nyan sadar bahwa kuwasa Saléb Suci nyan jeuet jipeujioh maut. Dan keu jipeupaseuti keubeunaran nyan, jihnyan jibri bacut racôn nyan keu sidroe asèe; dan langsông asèe nyan, lheueh jicicip di hadapan jih, maté. Watee jikalon nyan, ureueng Yahudi nyan jiplueng u bak Rasul nyan sajan ureueng Kristen nyan, jipeugah bak gobnyan peu nyang ka teujadi. Laju Santo nyan geupeurunoe Yahudi nyan keu jipatéh bak Almaseh dan geupeumanöe jih; dan gobnyan geuyue ureueng Kristen gasien nyan jiba saboh beuban naleueng, nyang lé Rasul nyan geuubah jeuet keu meuh deungon tanda saléb dan du'a; dan gobnyan geuyue jih keu jipeuguna meuh nyan keu jibayeue utang jih bak ureueng nyang ka jimeu'utang, dan sisa jih keu jipeuseuleusoe keupeureulèe rumoh tangga jih[573] .
Lam Seujarah Udep Santo Matius si Injilista na teutuléh: Sidroe pangeran, nyang meuhajat keuneuk jidrop Rasul nyan, tiba-tiba jeuet keu buta dan jimeita ureueng tunyok jalan. Jipeuphon jilakèe bak Rasul nyan beuneupeuampon desya jih dan beuneupeupuléh mata jih nyang buta nyan. Rasui nyan, lheueh geupeugöt tanda saléb ateueh mata pangeran nyan, laju geupeujeuet jih jeuet kalon lom[574] .
Lam riwayat udep Santo Filipus Rasul, sidroe nibak Duwa Blah Rasul, na teutuléh: bahwa Rasul nyan geuyue sidroe ureueng agam nan jih Ira, nyang ka geupeusucoe deungon baptisan suci, keu geugamba tanda saléb deungon jaroe droe jih ateueh Aristarchus nyang teungoh sakét, sira geubri beureukat keu anggèeta tubôh jih nyang sakét. Teuma watee Iru ka jipeubuet nyan, jaroe Aristarkus nyang ka layèe nyan langsong puléh, mata jih jeuet jikalon lom, jinggoe jih ka jeuet jideungo, dan jih ka jeuet keu sidroe ureueng nyang meutobat whole[575] .
Lam kitab Kehidupan Santo Dionysius Areopagita na teutuléh: Watèe Rasul suci Paulus teungoh geutinggai banda Athena, sidroe ureueng buta—nyang banmandum ureueng jiteupeue buta lahé—geulakèe bak Rasul nyan mangat geubri jipeujeuet jikalon. Lheueh nyan, Rasul nyan geupeugöt tanda saléb ateueh mata ureueng nyan dan geupeugah: 'Ya Tuhan dan Guru Lôn, Isa Almasih, nyang ka neucipta donya, nyang ka neulhom mata ureueng lahé buta dan neubri keu jih peungeulihatan—beu geupeucahya cit droeneueh nyoe deungon kuwasa Gobnyan.' Dan langsong ureueng lahé buta nyan jeuet geukalon lom[576] .
Santa Tecla, syahidah phôn ngon murib Rasul Paulus, watee ka geupeusapat kayèe ngon ranténg kayèe nyang le that keu geutot gobnyan, geupeugöt tanda saléb ateueh mandum nyan, geu'ék, ngon geudong di ateueh pucôk; ngon apui nyan hana jiteumeung gobnyan[577] .
Santa Basilissa, Syahidah dari Nikomedia, lheueh geupeugöt tanda saléb, geutamong u dalam dapu nyang teungoh hu nyan, dan, geudong meujameun-jameun lam apui nyang hu nyan, geupeuseulamat droe hana meuluka sapeuë[578] .
Syuhada suci Avdon ngon Sennis, aneuk raja Persia, geuba u Roma lé Decius, Raja Roma, dan geutiek keu beulatang buas seubagoe peunajôh demi Almaseh; teuma, geulindông lé tanda saléb, awaknyan seulamat hana meuteumeung luka lé beulatang buas[579] .
Syuhada-syuhada suci Zinon, Alexander ngon Theodore, meusigoe ngon nyang la'én, nyang bak watèe syahid Syuhada suci Terentius, geupeuringati bak tanggai 10 Buleuën Peut: lheueh geupoh syahid lé gubernur Fortunatianus toë saboh kuil meuseumah beurhala, awaknyan geupeugöt tanda Saléb Almaseh ateueh jidong droegeuh, dan geupupôh u kuil nyan; nyang jeuet keu beurhala-beurhala lam kuil nyan langsong rhët meudengung ngon hancô jeuet keu abèe[580] .
Martiir Rayeuk Nyang Suci Prokopius, lheueh geupeutamong lam penjara lheueh geuderita le that luka parah demi Isa Almasih, geujak saweue bak teungoh malam lé duwa droe malaikat nyang that meucahya lam rupa aneuk muda nyang ceudah, nyang geupeugah bak gobnyan: 'Kalön kheueh kamoe dan eu.' Gobnyan geukalon awaknyan dan geutanyong, 'Gata nyan soe?' Awaknyan geujaweueb, 'Kamoe nyan malaikat, nyang geukirém bak gata lé Tuhan.' Laju syahid nyan geupeugah bak awaknyan, 'Meunyoe gata nyan malaikat Tuhan, jak sujud di hadapan Tuhan bak mata lôn, dan peugöt tanda saléb keu peulindông droe gata, mangat lôn jeuet lôn peucaya keu gata.' Malaikat-malaikat nyan laju jipeubuët nyan, sira jikheun: 'Jinoë kheueh neupatéh, sabab Tuhan ka geukirém kamoe keu gata[581] .'
Bak watèe Santo Gregorius, Uskup Neocaesarea, teungoh geujak dari padang pasé u keureuja gobnyan, gobnyan meurumpok saboh kuil pagan di teungoh rot; saweueb ka seupôt, dan ka jiteuka ujên leubat, jadi santo nyan ngon rakan-rakan gobnyan teupaksa tamong u kuil pagan nyan dan meumalam di sinan. Na le that beurhala di sinan, nyang jiduek lé syètan; beurhala-beurhala nyan jipeuleumah droe bak teungku jih dan jimeututô ngon teungku nyan. Watèe Santo Gregorius teungoh geupeulét malam di sinan, gobnyan geupeubuet lagèe biasa geumeudoa ngon geumeunyanyi bak teungoh malam ngon beungoh, dan geupeugöt tanda saléb lam udara, nyang ka kuto lé kurubeuen syètan. Teumakôt lé tanda saléb nyan ngon doa Santo Gregorius, iblih-iblih nyan jitinggai kuil ngon arca-arca jih, laju jiplueng u[582] .
Lam riwayat ureuëng suci syahid Cyprianus ngon Justina na teutuléh: bahwa sidroë nibak raja-raja iblih, geukirém lé Cyprian si tukang sihé u dara Justina; lheueh jipeugöt droe jih jeuet lagèe sidroe ureueng inong, jih nyan jiteuka dan jipeungon-peungon gobnyan ngon le narit mangat meukawén ngon aneuk muda Aglaides nyang hana takwa dan galak keu buet jeuhet, sira jipeugah narit Rasul-rasul dari Kitab Suci: 'Meukawén nyan mulia dan ranjang peukawénan nyan suci'[583] . Watee geudeungo haba nyan, Justina geuturi syetan nyan, si tukang goda nyang licék, dan, leubeh hebat nibak Hawa, geupeukalah jih: saweueb, hana jimeututô panyang ngon jih, jih laju jiplueng u teumpat meulindông Saléb Almaseh, jipeuduek tanda suci nyan ateueh muka jih, dan jibeuët haté jih keu Po Teuh Allah, Calôn jih; dan sigra sit iblih nyan gadoh ngon malèe lumpah na, leubèh malèe nibak seugolom nyan. Teuma, sidroe putra raja iblih nyang sombong nyan jiteuka bak Cyprian, ka hana meutata rupa, dan Cyprian, sadar bahwa jih nyan pih hana meuhasé sapeue, laju jipeugah bak iblih: 'Peu kheueh gata pih, seubagoe sidroe putra raja nyang meukuasa dan leubeh carong nibak nyang la'én lam hai lagèe nyoe, hana ék talo ateueh dara nyan? Teuma soe di antara gata nyang jeuet jipeulawan haté dara nyan nyang hana ék talo? 'Ngon nyan, peugah bak lôn,' geukheun lé gobnyan, 'deungon seunjata peu gata teutheun? Dan peu nyang peujeuet kuwasa gata nyang hebat nyan hana meudaya?' Ibléh nyan, geupaksa lé kuwasa Po Teuh Allah, geupeugah ngon hana galak: 'Kamoe hana ék,' kheun gobnyan, 'kalon tanda saléb nyan, tapi kamoe meuplueng dari nyan, sabab nyan jitöt kamoe lagèe apui dan jipeujioh kamoe[584] .'
Na cit teutuléh di sinan: Watèe Cyprian ka sadar that hana sapeue nyang ék meulawan tanda Saléb ngon nan Almaseh, gobnyan ka sadar droe dan geupeugah bak iblih: 'Hai peuhancô ngon tukang peungeut mandum, khazanah mandum keujeunèhan ngon keukuto, ulôn ka sadar jinoe keuleumahan gata; sabab meunyoe gata takôt keu bayang Saléb ngon meugeutar bak nan Almaseh, peu lom nyang akan gata pubuet meunyoe Almaseh nyan keudroe geuteuka bak gata? Meunyo gata hana ék talo ureuëng nyang peugöt tanda saléb, soe teuk nyang ék gata reubôt nibak jaroe Almaseh? Jinoe lôn sadar bahwa gata nyan hana meuhareuga, hana ék gata peubuët sapeue pih, dan hana kuwasa keu gata balaih dendam. Lôn, manusia meupaloe nyoe, ka teupedaya lé lôn deungö gata ngon lôn patéh keu sulet gata; jadi, jak beu jioh nibak lôn, hai makhluk teukutôk, jak beu jioh! Patôt lôn meudo'a bak ureuëng-ureuëng Kristen mangat awaknyan geumaséh keu lôn; patôt lôn meulindông bak ureuëng-ureuëng saleh, mangat awaknyan geupeuseulamat lôn ngon geujaga keuseulamatan lôn. 'Jak beu jioh, jak beu jioh, hai gata nyang hana hukôm ngon jeuheuet!' Watee jideungo nyan, syètan laju jiseurbu u ateuh Cyprian keu jipoh jih; dan, watee ka jiseureubu ateuh jih, laju jipeukak jih. Teuma, Cyprian hana soe tulông, dan hana jiteupeue pakri cara jipeuseulamat droe atawa jipeuplueng droe nibak jaroe-jaroe iblih nyang keujam nyan; dan, nyawong ka di ujông, laju jipeuingat tanda Saléb Suci, nyang deungon tanda nyan Justin ka jilawan mandum kuwasa iblih, dan jikheun: 'Ya Tuhan Justin, tulông kheueh lôn.' Gobnyan geubeu'ôt jaroe geuh dan geupeugöt tanda saléb; dan sigra iblih nyan, lagèe aneuk panah nyang teugang, jiplueng ji'ôh nibak gobnyan. O lheueh teunang lom dan meuteumèe beurani, gobnyan geuseubôt nan Almaseh, geupeugöt tanda saléb, dan geulawan iblih nyan deungon kreueh, sira geukutôk dan geumarah gobnyan. Teuma, iblih nyan jidong ji'ôh nibak gobnyan, dan, hana beurani jipeurab gobnyan saweueb tanda saléb ngon nan Almaseh, jiancam gobnyan ngon kreueh, jipeugah: 'Almaseh hana jipeuseulamat gata nibak jaroe lôn.' Dan jih meureuka that keu gobnyan, jimeungung lagèe singa, dan jiplueng[585] .
Lam riwayat Ureuëng-ureuëng Tuha nyang Mulia Barlaam ngon Joasaph dari India, na teutuléh bahwa iblih-iblih, nyang geukirém lé tukang sihé Feuda, jicuba peugugô lam haté pangeran muda Joasaph keu meuh'eut meudesya syahwat; tapi watee awaknyan hana meuhasé sapeue dan jiwoe ngon jaroe soh, Feuda jiteugor awaknyan, jikheun: 'Peue gata nyang malang nyan leumoh that sampoe hana sanggop talon sidroe aneuk muda?' Teuma awaknyan, saweueb ka teupaksa lé kuwasa Po Teuh Allah dan hana galak jipeubuet nyan, jipeugah keubeunaran, jikheun: 'Kamoe hana sanggôp meuhadap ngon kuwasa Almaseh, meunan cit hana sanggôp kamoe kalon tanda Saléb, nyang geunguy lé aneuk muda nyan keu jipeulindông droe'[586] .
Lam Seujarah Udep Hilarion nyang Mulia nyang Rayeuk na teutuléh: sidroe syètan jipeuteubiet kawan-kawanjih nyang ramè dan jimeuklik ngon su nyang meunan kreuh sampoe Hilarion, teumakot that lé su awaknyan, jitinggai padang pasé nyan dan jiplueng. Teuma, watee geusada bahwa nyan nakeuh ancaman syaitan, Hilarion geupeugöt tanda saléb, geupeusiap droe deungon perisai iman, geumeuteuôt ateuëh lutôt, dan geumeudo'a deungon sunggôh-sunggôh bak Tuhan mangat geubri bantuan dari langèt. Dan bak watee teungoh geumeudo'a, gobnyan geupeureubah musôh nyang teungoh geudong di ateuëh gobnyan[587] .
Bapak Anthony nyang Mulia, sira geulawan iblih-iblih nyang jiseurang gobnyan, geupeugah: 'Meunyo gata na kuwasa, Tuhan ka geubri keu gata wewenang ateueh lôn; nyoe lôn na di sinoe, pajôh kheueh peue nyang ka geupeuseumah keu gata; tapi meunyo gata hana ék, pakon gata meukeurija sia-sia? Sabab tanda saléb ngon iman keu Tuhan nyan nakeuh saboh dindéng nyang hana ék jiseurang'[588] .
Bapak Anthony nyang Mulia nyan, watèe geupeurunoe syèdara-syèdara geuh, geupeugah: 'Meunyo iblih hana meuteumeung jipeubuet sapeue ateueh geutanyoe lam pikéran geutanyoe, awaknyan laju jicuba goda geutanyoe ngon peunampakan dan jipeutakôt geutanyoe, kadang-kadang jipeugot rupa sidroe ureueng inong, kadang-kadang rupa sidroe kalajengking, dan kadang-kadang rupa makhluk badanjih rayek that, sampoe jipeupanyang ulèe jih trok u pucôk ateueh geurija; dan lam beurmacam rupa ngon kawan prang nyang hana teukira, nyang mandum nyan gadoh bak tanda phôn cross[589] .
Sang Suci Antonius nyang Rayeuk nyan, bak watèe geujak rot padang pasé u bak Sang Suci Paulus dari Thebes, geukalon sidroe manusia nyang rupa jih lagèe guda, nyang lé ureueng pujangga geukheun Hippocentaur. Watèe geukalon ureueng nyan, gobnyan geupeusiap droe deungon tanda saléb dan deungon beurani geutanyong: 'Peu na gata teupeue di pat teumpat hamba Allah nyan tinggai?' Beulatang nyan, teuma, jiseumah di hadapan narit ureueng suci nyan; dan, saweueb hana jeuet jimeututoe, jitunyok ngon jaroe jih u arah teumpat nyang harôh jijak keu jiteumèe hamba God[590] .
Santo Epifanius dari Siprus, watèe mantong hana geupeumanö bak masa ubit, geutampa lé saboh keledèe nyang galak; aneuk nyan rhët dari keledèe, meuleubam, dan jimeumoë hana ék jibeudôh; saweueb pha jih ka teuntong bak tanoh. Sidroe ureueng Kristen nyang teungoh na disinan, nan jih Cleopius, geujak bak jih dan geumat pha jih; lheueh geupeugöt tanda saléb lhèe go, gobnyan geupeupuléh jih[591] .
Santo Epifanius nyan, watèe na di nanggroe Meusé, teungoh geumeubahas bhah kitab-kitab ngon sidroe ahli falsafah Yunani nyang nan jih Eudemus; geukalon aneuk ahli falsafah nyan buta saboh mata, gobnyan geupeugöt tanda saléb lhèe go ateueh mata buta aneuk nyan, dan langsong mata nyan jeuet kalon, dan aneuk nyan ka jeuet geukalon deungon jeulah[592] .
Makrina nyang Teuhoreumat, syèdara inong Santo Basilius nyang Rayeuk, na sakét parah nyang teuka bak dada gobnyan, dan hana geutém peugah bak dokto keu geupeupuléh, geumeudo'a bak ma gobnyan keu geupeuduek jaroe uneun gobnyan ateueh teumpat nyang sakét nyan dan geupeugöt tanda saléb ateueh nyan. Teuma watee ma gobnyan geupeuduek jaroe gobnyan ateueh dada aneuk geuh nyan, sira geupeugöt tanda saléb ateueh nyan, gobnyan hana le geukalon tanda sakét nyan: sabab ngon kuasa Po Teu Allah sakét nyan ka puleh, dan peunyakét nyan ka gadoh, nyang tinggai cit bacut bekas nibak sakét nyang ka leupah nyan sibagoe tanda keu mukjizat Po Teu Allah[593] .
Watèe Bapak Zosima nyang Mulia geukalon Santa Maria dari Mezeh di padang pasé, bak phôn-phôn gobnyan teumakôt that, geupiké nyan mungkén hantu jahat. Sambi geugemetar, gobnyan geupeugöt tanda saléb, dan rasa teumakôt gobnyan langsong gadôh[594] .
Watèe Bapak Zosimas nyang Mulia geukalon Santa Maria teungoh meudo'a ubak Tuhan lam udara, geudong si lhok di ateueh tanoh, gobnyan teukeujot, geupiké gobnyan nyan mungkén sidroe makhluk ga'éb: Santa Maria, geusadar bahwa gobnyan nyan manusia biasa kon roh atawa makhluk ga'éb, geupeugöt tanda saléb di ateueh jidong gobnyan, mata gobnyan, bibi gobnyan, ngon dada gobnyan[595] .
Maria nyang suci nyan, lheueh geupeugöt tanda saléb ateueh Krueng Yordan, geu-ék ateueh ié, dan geujak di ateueh ié nyan, geuseubrang krueng nyan[596] .
Lam *Limonar* Bapak Kudus Sophronius, Patriark Yerusalem, na geuseubôt sidroe presbiter nan jih Conon, sidroe rahéb di biara Penfokli, nyang geupeucaya keu tugaih peumanö ureuëng agam ngon inong nyang ka meu-ubah keu iman nyang suci dari ureuëng Yunani. Teuma, watèe geupeumanö ureuëng inong nyan, gobnyan geucuba lé pikeran meuhawa, saweueb gobnyan geurasa meuhawa that lam droe gobnyan; dan, geutakôt keu cubaan nyan, gobnyan meuhajat keuneuk tinggai teumpat nyan. Bak saboh uroe, teuka sidroe aneuk dara dari Persia keu jipeumanö— —nyang ceudah that muka jih; dan presbiter Konon, mangat bék jikalon tubôh teulon aneuk dara nyan watèe jipeumanö dan jipeusap lé minyeuk suci, laju jicok bajèe jih dan jitinggai teumpat nyan, sira jipeugah: 'Lôn hana jeuet lôn tinggai di teumpat nyoe lé keu tujuan nyoe.' Teuma watèe gobnyan geujak tinggai teumpat nyan ngon geu'ék u gunong, Santo Yohanes Pembaptis geurumpok ngon gobnyan dan geupeugah bak gobnyan ngon su nyang leumbôt: 'Neuwoe laju u biara droeneueh, dan ulôn teuma kupeuringan perjuangan tubôh droeneueh.' Teuma Abba Konon geupeugah bak gobnyan ngon beungèh: 'Neupatéh keu lôn, lôn hana lônwoe; sabab ka gata meujanji meupadum go keuneuk pubuet nyoe keu lôn, tapi hana cit gata pubuet.' Laju Santo Yohanes geumat gobnyan, geupeuduek, dan, lheueh geupeuhah bajèe gobnyan, geupeugöt tanda saléb lhèe go di yup pusat gobnyan, dan geupeugah bak gobnyan: 'Peucaya kheueh bak lôn, Pendeta Conon, sabab lôn meuhajat mangat gata teurimong pahala gata keu perjuangan nyoe; tapi saweueb droeneueh hana neumeuheuet, prang nyoe ka geucok nibak droeneueh, dan droeneueh hana meuteumèe pahala keu nyan.' Dan presbiter nyan geuwoe u biara; bak beungoh singoh nyan gobnyan geupeumanöe dara nyan dan geusampôh ngon minyeuk mur, dan hana teuka nafsu lam droe gobnyan watee geukalon tubôh dara nyan nyang teulon, lagèe-lagèe gobnyan teungoh geupeumanöe ureueng nyang kon jeunèh inong[597] .
Lam *Limonar* nyan cit na kisah keuhai Santo Julian, Uskup Vostretum, nyang jibenci lé ladôm ureuëng kota nyang rayeuk ngon kaya, dan awaknyan jireuncana keu jipoh gobnyan ngon racôn. Laju awaknyan jipeusuhô sidroe namiet muda nyang keurija bak gobnyan, ngon jimeujanji le that hadiah, dan jibri ubat meumaté keu aneuk nyan, mangat watee jipeu-atô piala nyan keu uskup, jih nyan jiseup ubat meuracôn nyan u dalam piala nyan: dan aneuk nyan pih jipeubuet lagee nyang ka jiyue. Teuma Santo Julianus nyang ilahi nyan, saweueb ka geuteupeue rancana jahat awaknyan meulalu wahyu ilahi, geucok cawan nyan dan geupeuduek di hadapan gobnyan; dan hana geupeugah sapeue bak aneuk muda nyan, gobnyan geutawôk mandum peumimpin banda, di antara awaknyan na cit ureueng-ureueng nyang meurancana keu poh gobnyan. Teuma, uskup nyang suci nyan, hana geutém peunyata ureuëng-ureuëng nyang ka meurancana nyan, geupeugah bak awaknyan mandum ngon su nyang leumbôt: 'Meunyo gata pike keuneuk poh Julian nyang meureundah nyoe ngon racôn, di sinoe di hadapan gata mandum lôn teuma lôn jép racôn nyang ka gata peusiap keu lôn'; dan, geubri beureukat glah nyan lhèe go ngon jaroe uneun gobnyan, sira geupeugöt tanda saléb ateuëh glah nyan, geupeugah: 'Ateueh nan Bapak, ngon Aneuk, ngon Roh Kudus, lôn teuma lôn jép cawan nyoe di hadapan droeneuh mandum, dan 'oh ka lôn jép mandum, lôn teuma teutap seulamat.' Ureuëng-ureuëng nyang ka jiseudia racôn nyan ka teumakôt that; dan jiteuëb bak gaki gobnyan, awaknyan ji-aku desya dan jilakèe meu'forgiveness[598] .
Meunan cit, Bapa Benediktus nyang Mulia, sidroe abah, geujôk saboh glah nyang na racôn meumaté nyang ka geucampô lam ië jép gobnyan bak watèe makheun uroe lé padum-padum droe syèdara nyang banci keu gobnyan. Teuma watee gobnyan geupeugöt tanda saléb ateueh glah nyan, glah nyan langsong reuloh dan beukah lé kuwasa Saléb Suci, lagèe keunong batèe[599] .
[600]Lam riwayat Ureuëng Mulia Simeon si Stylite na teutuléh: Ibléh, kareuna hasad keu ureuëng nyang jroh, jipeu-ubah droe jih jeuët keu malaikat nyang meucahya, dan jipeuleumah droe bak ureuëng suci nyan di binèh tihang, deungon geurubak apui ngon guda apui, lagèe teungoh jitrôn dari syeuruga, dan jikheun: 'Deungo, Simeon, Tuhan langèt ngön bumoe ka geukirém lôn keu gata, lagèe nyang gata kalon, deungön geurubak ngön guda, mangat, lagèe Elia geupeuék u syeuruga, gata pih jeuet geupeuék, sabab gata patôt teurimöng keuhoreumatan nyan, kareuna suci udép gata: sabab ka trôk watèe gata, mangat gata jeuet meukoh hasé keureuja gata ngön teurimöng mahkota keubajikan nibak jaroe Tuhan. Jak keunoe, bek na teulat, hai hamba Tuhan, mangat gata jeuet takalon Po Nyang Cebta gata dan ta seumah Gobnyan nyang peugot gata meunurot rupa Gobnyan keudroe; dan mangat Malaikat-malaikat dan Malaikat-malaikat Rayeuk, meusigoe ngon Nabi-nabi, Rasul-rasul dan Syahid-syahid, nyang meuhajat that keuneuk kalon gata, jeuet cit geukalon gata. Sira geupeugah meunan bak iblih, ureueng suci nyan hana geuturi tipèe musôh nyan, teuma geukheun: 'Ya Tuhan! Peuëkeuh Tuhan neujak cok lôn, sidroe ureueng meudesya, u syeuruga?' Gobnyan geupeugrak gaki uneun lagèe keuneuk geu'ék ateueh geuritan apui, teuma gobnyan geupeu'éh cit jaroe uneun, geupeugöt tanda saléb, dan langsong syètan nyan, meusigoe ngon geuritan ngon guda-guda nyan, gadoh lagèe abèe nyang jipoh lé angèn. Dan watee Simeon sadar nyan nakeuh tipèe syètan, gobnyan geupeugöt tanda saléb.
Nyan keuh kayém that keusaksian bhah tanda Saléb nyan ngon kuasa ajaéb nibak tanda Saléb nyan; dan droeneueh akan meuteumèe keusaksian nyang hana teukira bhah hai nyan ban sigom Kitab Suci, nyang mandum nyan hana ék geupeusapat lam saboh buku ubit, keucuali meunyoe jitamong lam saboh kitab nyang teubai.
Jak ta seubôt cit meupadum boh hai bhah nyoe nibak Bapak-bapak Geurija:
Santa Hippolytus, watèe geupeugah haba bhah Antikristus ngon ureuëng-ureuëng nyang keuneuk meuiman keu jih, geupeugah: 'Jih nyan akan jibri saboh tanda bak jaroe uneun awaknyan ngon bak dahé awaknyan; mangat bék na soe nyang jeuët jipeugöt tanda saléb nyang suci ngon jaroe uneun jih ateuëh dahé jih, teuma jaroe awaknyan akan teukong: ngon phôn watèe nyan awaknyan hana lé kuwasa keu jipeugöt tanda nyan bak anggota tubôh awaknyan'[601] . Nyan keuh nyang geupeugah lé Hippolytus. Teuma geutanyoe, beu taingat: Santo Hippolytus na geuseubôt tanda saléb, geupeugah: 'Hai nyan ka jituri lé mandum ureuëng, sabab bak masa gobnyan ka jeuët keu adat lamkawan ureuëng Kristen keu jipeugöt tanda saléb bak tubôh droe, dan meunan cit teuma teujadi bak akhé jameun, saban lagèe nyang jipeubuët lé ureuëng Ortodoks jinoe.'
Santa Yohanes Krisostomus, lam Khotbah Gobnyan ateueh Injil Matius, lam Khotbah keu-54, geupeugah: 'Ngon lagèe nyan, bah tanyoe ba saléb Kristus sibagoe mahkota; sabab banmandum hai nyang meuhubông ngon geutanyoe ka geupeuseuleusoe meulalu jih. Peu keuh geutanyoe harôh lahé barô, saléb nyan teuka; kon meunan cit watee geutanyoe pajôh hidangan mistik nyan; kon meunan cit watee geutanyoe geutahbis; atawa peu mantong la'én nyang geutanyoe pubuet, ban sigom pat na tanda keumeunangan geutanyoe (ateueh musôh geutanyoe) nyan ka siap sedia: sabab nyan, di geurija, bak dindéng, bak pinto, bak kening geutanyoe, ngon lam pikéran geutanyoe, geutanyoe tuléh nyan ngon that até-até. Lom pih: Sabab patôt geugamba nyan ngön jaroe; tapi phon-phon ngön niët, ngön iman nyang that kong. Meunyo gata bayangkeuh lagee nyan lam pikéran gata, hana roh jeuheut nyang ék jipeurab bak gata, sabab jih jikalon peudeueng nyang jipeuluka awaknyan; jih jikalon peudeueng nyang jiba bala keu awaknyan. Sabab meunyo takalon teumpat-teumpat ureuëng nyang geuhukôm, geutanyoe teurasa that teumakôt; cuba tapiké kheueh pakriban sangsara nyang teuma geurasa lé syètan ngon iblih meunyo jikalon seunjata nyang ka geunguy lé Almaseh keu geupeuhancô mandum kuwasa jih nyan ngon geupotong ulèe naga (ulee uleue)[602] . Nyan kheueh haba dari Chrysostom.
Santa Efrem geupeugah lam Homili 103: 'Bèk tapeuduek tanda Saléb nyang peuhudép bak pintô, bak kening geutanyoe, bak dada geutanyoe, bak bibi geutanyoe, ngon bak mandum anggèta tubôh geutanyoe: bèk tapeubèk droe geutanyoe ngon nyoe, ngon bèk tapeusaneut droe geutanyoe ngon nyoe.' Sabab nyan keuh seunjata ureuëng Kristen, keumeunangan ateuëh maté, harapan ureuëng meuiman, cahaya bak ujông masa, nyang peuhah syuruga, peuhancô bid'ah, peukong iman nyang paléng rayek, peulindông ngon pujoe ureuëng Kristen; nyang ureuëng Kristen peuseumah hana putôh-putôh tiep uroe malam, bak mandum watèe ngon jam, di sigala teumpat. Tan jih nyan, beutôi-beutôi, bék tapeuphôn sapeue pih, meunan cit bék tapeuseuleusoe sapeue pih; teuma meunyo gata teungoh éh, teungoh beudoh, teungoh keurija, atawa teungoh lam peujalanan—meunyo gata meulayeue di la'ôt atawa meulingkeue krueng— peukong banmandum anggèeta tubôh gata ngon Saléb nyang peuhudép, dan kuwasa-kuwasa nyang meulawan, meunyo jikalon nyan, hana jipeurab bak gata; sabab, ka jisom droe, awaknyan teuma jiplueng[603] .
Santa Siril dari Yerusalem, lam Katekismus Moskow nyang geucetak bak thôn 7204, lagèe nyang geucok dari halaman 43, geupeurunoe, geupeugah: Peugöt tanda Saléb Suci watèe pajôh, jép, duek, döng, meututô, atawa jak. Dan bék tapeuphôn meusaboh pih buet droeneuh meunyo hana tapeugöt tanda Saléb Suci, nyan di rumoh, di rot ueh, bak watèe uroe atawa malam, atawa di pat mantong.
Nyan keuh ajaran bhah tanda Saléb! Peue, nyang jeuet gata peugah keu bantahan ateueh nyoe, hai hai ureueng meupecah belah, nyang ragu-ragu keu tanda Saléb, hana jitem teurimong, dan jiteukot keu nyan saban lagèe syètan jiteukot keu saléb peuet ujông? Rasui-rasui nyang suci, lheueh geuteurimong beureukat dari Almaseh, geupeuphôn geupeubuet kuasa ngon peupuléh ureueng meulalu tanda Saléb; Syahid-syahid nyang suci geupeusaneut droe ngon tanda Saléb; Malaikat-malaikat Tuhan, watee geupeuleumah droe ubak Syahid suci Procopius, geupeugöt tanda Saléb ateueh droe geuh; Nabi Yahya Pembaptis, meupadum thôn lheueh gobnyan meuninggai, geupeuleumah droe bak sidroe paderi tuha nan jih Konon dan, ngon tanda saléb, geupeumaté hawa nafsu lam droe paderi nyan. Ureuëng-ureuëng suci Allah geupeulumpah kuwasa iblih ngon banmandum macam hai nyang teumakot ngon tanda saléb. Banmandum Geurèja Kristus, dari phôn mula sampoe 'an jinoe, ka geupeuteun adat ureueng Kristen nyang saleh nyan, nakeuh adat geupeugöt tanda saléb dan geupeusucé banmandum peukara deungon nyan. Teuma gata, hai musôh saléb, teumakôt keu tanda saléb, dan meugeutar lagèe sidroe syètan, bèk sampoe saléb peuet sagoe nyan jitop gata.
Meunyoe gata peugah saléb peuet sagoe Kristus nyan 'cetakan Dajjal', peu lom teuma gata peugah keu cetakan Kristus? Saléb lapan sagoe? Teuma soe na tom geugamba saléb lapan sagoe ateueh droe geuh, atawa na nyang pubuet nyan jinoe? Soe na nyang peureukat ureueng atawa peue mantong ngon saléb lapan sagoe? Peu kon geutanyoe tapeuguna saléb peuet sagoe keu tapeugöt tanda saléb ateueh droe geutanyoe, keu tapeusucoe ureueng rame ngon sakramen, dan keu tapeubarekat peunajoh? Sabab nyoe keuh tanda ngon cap nyang beutôi nibak Almaseh nyang beutôi, Tuhan geutanyoe, lagèe nyang geupeusaksi lé Damascene, geupeugah: 'Tanda nyoe ka geubri keu geutanyoe ateueh kening geutanyoe, lagèe sunat bansa Israel; sabab ngon nyoe geutanyoe geupeubida dari ureueng hana meuiman dan geuturi seubagoe ureueng meuiman; nyoe nakeuh tamèe, seunjata, dan keumeunangan ateueh iblih; nyoe nakeuh tanda tangké, mangat si peurusak mandum nyan bék jimatus[604] .'
Sampoe disinan Damascene. Bapak Gereja nyoe, seupakat ngon guru nyang ka geuseubôt di ateueh, geukheun saléb peuet ujông nyan—lagee nyang geubayang—seubagoe cap Almaseh, kon cap Dajjal. Mudah-mudahan teumalèe ngon teuhina ureuëng-ureuëng nyang geukheun saléb Kristus nyang meuhoreumat nyang peuët ujông nyan seubagoë tanda Antikristus, dan nyang teumakôt keu saléb peuët ujông nyan lagèe syètan teumakôt.
Seulaén nibak nyan, na teuma saboh anggapan bangai laén keuhai tanda Dajjal nyang geudeungo di Brynyany: awaknyan geukheun tanda saléb nyang geupeugöt ngön lhèe jaroe nyan keuh tanda Dajjal. Meunan teutuléh lam Liham meureusui ngon meucaci jih nyan: 'Meunyo na soe nyang peugöt tanda saléb bak muka jih ngon lhèe jaroe, nyan makna jih, ngon lhèe jaroe, ureuëng nyan ka jipeulaku Isa dan ka jiseurah droe keu Syètan; sabab nyoe keuh maté Dajjal.' Meunan keuh abéh gulôngan nyan. Ngon meunan, awaknyan ka geuanggap dua boh tanda seubagoe tanda Dajjal: saboh tanda Dajjal nakeuh saléb peuet ujông, dan tanda Dajjal nyang la'én nakeuh isyarat meugeutar. Keubit hana jeulah toh nibak dalèh awaknyan nyang patôt tapeucaya—nyang phôn atawa nyang keudua; sabab awaknyan hana seupakat di antara droe, meunan cit hana jipeutunyok cap nyang beutôi nibak Dajjal. Awaknyan jiseubôt nan Santo Hippolytus, lagèe-lagèe gobnyan nyang peunan 'geurakan meugeutar' nyan seubagoe cap Dajjal; tapi lam hai nyoe awaknyan deungon nyata jimeusulet. Dan pakri jeuet awaknyan hana malèe meusulet di hadapan Tuhan ngon di hadapan mandum ureueng? Sabab Santo Hippolytus hana sagai-sagai geuseubôt bhah isyarat jaroe, peu keuh nyan isyarat 'geutar' atawa isyarat 'duwa jaroe'; meunan cit gobnyan hana geutuléh bahwa saléb peuet ujông nyan nakeuh tanda Antikristus; saweueb lagèe saléb peuet ujông nyan kon dan hana sagai jeuet keu tanda Dajjal, meunan cit geurakan jaroe meugeutar nyan kon dan hana sagai jeuet keu tanda Dajjal. Saweueb saksi nyan—Santa Hippolytus, nyang jeuet keu sandaran ureueng-ureueng meupecah belah—hana geusaksi ateueh keuhujatan awaknyan. Bèk na soe nyang beuet narit Hippolytus—nyang jipeugah lé ureuëng Brynians nyan—ngön that teuliti ngön bijaksana, dan beuet kheueh nyan harah demi harah ngön kata demi kata: peu na neuteumèe disinan na jiseubôt bhah susônan jaroe? Hana sagai-sagai. Pakon, meunan, ureuëng-ureuëng sulet nyan brani jipeugah sulet keuhai Santo Hippolytus meunan cit keuhai droëjih? Konkeuh nyan mangat jeuët jipeuleumah droëjih ngon trang seubagoë aneuk nibak bapak sulet—nyakni syètan?
Lôn ka lôn kalon cit, lam dapeuta nibak surat-surat Avvakum, bahwa gurèe sulet nyoe, nyang jipeurunoe tanda saléb duwa jaroe (gaya Armenia) sira jitulak nyang lhee jaroe, jipeugah hai-hai nyang meunghina nyoe:
Teuma seukta Nikonian nyan akan meumoë, saweueb ka gagal geupeungaku Aneuk Tunggai nyang suci, dua sifeuet keuilahian ngon keumanusiaan nyang meusaboh keu keuseulamatan geutanyoe, tapi malah geupeuleumah ngon lhèe jaroe lhèe roh nyang kuto, nyan keuh roh-roh iblih, lagèe ciceuem. Awaknyan jiseubarkan ban sigom alam: meubahgia kheueh ureuëng nyang jipeureuh ngon jikeubah bajèe jih, bèk sampoë jiteumèë teulon. Kalon kheueh, bapak-bapak ngon syèdara-syèdara lôn, ajaran sesat nyang meugeutar nyoe nakeuh teulon jiwa ngon tubôh; jak tanyoe jaga droe nibak nyan ngon sigala cara. Meunan keuh abéh keucaman Avvakum.
Ngon narit-narit nyan keudroe, Avvakum jipeuleumah droe jih sidroe tukang su'ét, sidroe ahli bid'ah, sidroe tukang salah tafsir, ngon sidroe tukang keuji keu Tuhan, nyang akan teubongka lé beurangkasoe nyang na akai beutôi.
Avvakum meusulet watee jih geukheun geutanyoe, ureueng Kristen ortodoks, nakeuh dari aliran Nikon. Peu keuh keubeunaran agama Kristen Rusia meuasai dari Nikon? Peu keuh geutanyoe keubeunaran geupeucahya rot baptisan suci meulalu gobnyan? Kamoe deungo bahwa Paduka Nyang Mulia Nikon nakeuh sidroe uskup Allah nyang agông, Paus Moscow, sidroe ureueng nyang that meuphôm Alkitab Suci, saleh, ngon suci lam udép gobnyan; teuma gobnyan kon indatu kamoe, kon secara jasmani meunan cit secara rohani, sabab kamoe hana lahé dari gobnyan, meunan cit kamoe hana teurimong iman kamoe dari gobnyan. Teuma kamoe lahé lam tubôh dari keturunan Yafet, aneuk Nuh; dan lam roh, kamoe lahé dari Pangeran Vladimir nyang suci, nyang saban darajat ngon Rasul, sabab dari gobnyan ban sigom Rusia jiteurimong iman ngon baptisan; dan Vladimir jiteurimong nyan dari ureueng Yunani, dan ureueng Yunani jiteurimong nyan dari imam-imam dan guru-guru suci jameun dari ban sigom donya; Uskup-uskup ngon guru-guru jameun geuteurimong nyan dari Rasul-rasul nyang suci; Rasul-rasul geuteurimong nyan dari Almaseh Keudroe: sabab kamoe nyan ureueng Kristen, kon ureueng Niko, meunurot feureuman Rasul Petrus nyang suci, 'saboh bansa nyang ka geupileh, keurajeuen keuimeum nyang meugah, bansa nyang suci, bansa ureueng keu atra Gobnyan keudroe' ([605] ). Teuma Habakuk, ngon murib-murib jih, ka jiplueng dari Geurija Almaseh ngon iman Ortodoks, bansa toh kheueh gata nyan? Keubit jih bansa musôh Almaseh – iblih.
Habakuk meusulet lom, jipeuburôk nan geutanyoe, lagèe-lagèe hana tanyoe meu-aku bak Aneuk Tuhân nyang Tunggai, Almaseh Tuhan geutanyoe, dua sifeuet—keu-Tuhanan ngon keu-manusiaan—nyang meusaboh keu keuseulamatan geutanyoe. Gobnyan keudroe nyang pubuet nyan, lagee nyang ka geupeuleumah yoh awai bak bagian phon, lam artikel keudua, di pat ka geupeugah alasan sesat gobnyan, nyang geupeugah bahwa na sidroe Aneuk Allah nyang la'en di syeuruga ngon Bapak, ngon sidroe Aneuk nyang la'en lam pruet Dara nyang Paleng Suci.
Avvakum nyan nakeuh sidroe ureueng sesat, jipeucaci cara geutanyoe deungon hormat geupeugöt tanda saléb, dan jikheun nyan sesat, nyang deungon nyan geutanyoe deungon taat dan seujati tapeuleumah lhèe Pribadi Trinitas nyang Paléng Suci; dan, deungon hormat geupeugöt tanda saléb ateueh droe geutanyoe, geutanyoe takheun: 'Ateueh nan Bapak, ngon Aneuk, ngon Roh Kudus.' Deungon jitulak tanda saléb nyoe, jihnyan ka jitulak pengakuan keu Trinitas.
Avvakum ka jipeuleumah droe jih nyan sidroe ureueng nyang peubengkok keubeunaran ngon sidroe ureueng nyang that jrohôh, nyang salah jitafsir narit-narit nyang teutuléh lagèe nyoe lam Kitab Wahyu, bab 16: 'Lôn kalon dari babah naga, dan dari babah beulatang nyan, dan dari babah nabi palsu , lhèe boh roh kuto lagèe ciceuem nyang jiteubiet[606] , dan la'én-la'én.' Teuma jih nyan, jipeuguna tafsiran jih nyang bengkok keu ayat-ayat nyan keu jipeusisat pikeran geutanyoe nyang leumoh, seakan-akan deungon tapeugöt tanda saléb ngön lhèe jaroe geutanyoe teungoh ta meuhôi lhèe roh keuji dan lhèe boh bèe nyang jiteubiet u ateueh alam simeusta. Deungon jipeubuet nyan, jih nyan ka jikuto Trinitas nyang Paléng Suci, nyang ateueh nan Gobnyan geutanyoe tapeugöt tanda saléb ngön lhèe jaroe, sira takheun: lam nan Bapak, ngon Aneuk, ngon Roh Kudus. Teuma jih jikheun Bapak, ngon Aneuk, ngon Roh Kudus—Tuhan nyang taseubôt nan—nyan lhèe boh roh jeuheuet ngon lhèe boh ciceuem. Keubejatan nyang paléng brat! Keubejatan nyang jeuheuet lé Tuhan! Keusalehan nyang hana Tuhan! Soe na tom deungo, yôh jameun dilèe, na keuhujatan lagèe nyan ateueh Trinitas Paléng Suci? Hana saboh pih bid'ah, atawa buet jeuheut, na tom keuhujat Trinitas Paléng Suci lagèe nyang ka jipeubuet lé si tukang keuhujat Avvakum. Meunan keuh guru nyang na bak ureueng-ureueng meupecah belah nyan; ureueng lagèe nyan keuh nyang jiseutot; nyan keuh ajaran seujati awaknyan.
Seulaén nibak nyan, gulôngan bènsèh nyan na cit isyarat meureungkeueh keu tanda saléb: gamba saboh jaroe nyang lhèe boh jaroe jih meugabông; bak sidroe jaroe na teutuléh 'sa', bak nyang la'én 'ta', dan bak nyang keulhèe 'na'—nyoe nakeuh Syaitan; dan nyan geutèkèn, sabab nan nyan nakeuh atra tuhan jeuheuet nyang meulawan Allah, si Dajjal, nyang akan jipeuduek ateueh jaroe uneun ureueng-ureueng nyang meuiman keu jih. Dan jipeukutôk kamoe, ureuëng-ureuëng ortodoks, lagèe-lagèe kamoe meuiman bak Dajjal kon bak Almaseh, dan lagèe-lagèe kamoe ba nan Dajjal bak lhèe boh jaroe, dan lagèe-lagèe kamoe peugèt tanda saléb deungon nan Dajjal. Nyan keuh keuhinaan nyang geutumpôk lé Liham Laknat nyan ateueh geutanyoe, nyang meuiman bak Almaseh (kon bak Dajjal), dan nyang hana geupeugöt tanda saléb deungon nan Dajjal, tapi deungon nan Trinitas nyang Paléng Suci: Bapak, Aneuk, ngon Roh Kudus. Jih nyan jikutip deungon meupaloe keusaksian Santo Efrem ngon Santo Hipolitus, nyang geukheun tanda lhèe jaroe nyan nakeuh tanda Dajjal; padahai bak bapak-bapak suci nyan (lagee nyang ka kamoe peugah sigohlom nyoe) hai nyan hana sagai-sagai na. Nyan nakeuh hasé ciptaan syètan ngon nafas babah neuraka.
Leubeh patôt keu awaknyan, seubagoe ureueng meupecah belah, jituléh nan sidroe syètan ngön isyarat duwa jaroe Armenia: 'de' bak saboh jaroe, 'mon' bak jaroe nyang la'én; ngon lagèe nyan sidroe syètan akan tinggai ateueh duwa jaroe awaknyan—syètan nyang ka trép jipeuduek lam haté awaknyan, nyang jideungö, ngon nyang ngön roh jih awaknyan jipeurunoe, jipeusiap ajaran-ajaran keuji ngon su'ét keu Geurija Almaseh. Teuma Tuhan, Allah nyang peubalah, Allah nyang peubalah, akan geubalah ateueh buet-buet awaknyan, dan akan geupeubinasa awaknyan sabab keucurangan awaknyan.
Lam gulôngan skisma nyan cit, nyang meurunoe cara Armenia dua jaroe bak peugöt tanda saléb, teutuléh lagèe nyoe:
Lam Kitab Liturgi nyang dicetak rayek, halaman 659: 'Meunyo na soe nyang hana jipeugöt tanda saléb ngön duwa jaroe, lagèe nyang geupeugöt lé Almaseh, beu jiteukutôk keu jih.'
Teuma lôn, lôn cok Kitab Liturgi cetak nyang rayek nyan, dan lheueh lôn periksa ayat-ayat jih, lôn teumèe jih dicetak la'én lagèe nyoe: 'Meunyo soe mantong hana jipeugèt tanda saléb ngon duwa jaroe, lagèe nyang geupeubuet lé Almaseh.' Dan nyoe langsông deuh jih nakeuh sulet skismatis, sabab teks nyang teucetak nyan meubunyi: 'meunyo na soe nyang hana jipeugöt tanda saléb'; teuma awaknyan ka jitamah 'nyoe' ngon 'nyan', jeuet keu meubunyi: 'meunyo na soe nyang hana jipeugöt tanda saléb'. Ngon cara nyan awaknyan jipeungeut ureueng-ureueng biasa ngon sulet-sulet jih, jitamah bak teks nyang teutuléh pue nyang hana teutuléh, saban lagèe awaknyan ka jitamah 'nyoe' ngon 'nyan': sabab la'én hai meunyo tapeugöt tanda saléb keu ureueng la'én, dan la'én that meunyo tapeugöt keu droe teuh.
Pike kheueh nyoe ngon akai nyang beutôi: peu kheueh Almaseh Tuhan geupeumantra ngon tanda saléb watèe geuh udép di ateueh bumoe lamkawan manusia? Peu kheueh Gobnyan geususôn jaroe Gobnyan meubentuk tanda saléb ateueh droe Geuh? Peu keuh tanda saléb nyan ka geupeulaku sigohlom Meudeurita Almaseh lé Rasul-rasul nyang suci nyang seutot Almaseh, atawa lé Nabi-nabi ngon indatu-indatu nyang na sigohlom awaknyan?
Lom pih: peuëkeuh Tuhan Isa geupeumanö sidroë pih ureuëng ngon duwa boh jaroe? Dipat nyan teutuléh? Lam Injil nyang toh atawa lé Rasul nyang toh? Na teutuléh lam Injil Lukas, bak bab nyang paléng akhé, pakriban Almaseh Tuhan, watèe geu'ék u syeuruga, geubri beureukat keu Rasul-rasul nyang suci: Gobnyan geubeu'ôt jaroe Gobnyan dan geubri beureukat keu awaknyan; tapi hana teuseubôt disinan bhah susônan jaroe. Gobnyan geubri beureukat keu awaknyan ngon ban dua jaroe Gobnyan, ngon ban mandum jaroe geuh. Adat meulipat jaroe nyan lheueh nyan jeuet keu adat bak ureueng-ureueng meuiman, dan nyan nakeuh saboh adat nyang jroh; teuma nyan kon saboh doktrin iman.
Teuma lôn hana lôn peupanyang lé bhah susôn jaroe nyan; sabab ka cukôp le nyang ka teutuléh ngon teupeujeulaih bhah nyan lam kitab *The Rod*, ngon lam kitab *Uvet*, meunan nan jih, ngon lam kitab Zabur nyang ka geupeusaneut; bah kheueh soe nyang meuh'eut geubeuet sinan.
Seulaén nibak nyan, ureuëng-ureuëng skismatis nyan jipeucaci rahsia-rahsia ilahi nyang paléng suci: Tubôh ngön Darah Almaseh, nyang jipeurayek lam beuntuk rutoe ngön ië anggô.
Awaknyan jipeucaci ngon jibenci that hai-hai suci nyang paleng mulia nyan lagee-lagee nyan nakeuh hai nyang keuji, jikheun bahwa teurimong misteri ilahi nyan nakeuh kuto, nyang paleng hina nibak mandum keukutoan. Alangkah keujam jih hujat nyan, ngon hina nyang brat that ateueh Almaseh Tuhan geutanyoe, nyang geutanyoe pujoe ngon teurimong lam rahsia Gobnyan nyang paleng suci! Alangkah brat that sengsara nyang jipeurasa ateueh Tuhan geutanyoe lé asèe-asèe hana malèe ngon ka mabôk nyan, nyang ka jipeuhah babah jih keu jimeukông-kông ateueh Gobnyan, na ladôm nibak awaknyan jiklik: 'Tangkap jih, tangkap jih, ngon saléb jih!'
Awaknyan jicaci ngon jipeureumèh lhèe misteri ilahi (lagee nyang ka geupeugah bak geutanyoe) kareuna:
Phôn, seubab saléb peuet sagoe nyang geugamba bak prosfora suci;
Nyoë nakeuh seubab kitab-kitab liturgi nyang barô dicetak:
Dan nyoe, seubab lé para imam nyang peulaksana upacara suci.
Awaknyan geukheun saléb peuet sagoe nyan nakeuh tanda Dajjal:
Kitab-kitab Liturgi nyang barô dicetak geukheun 'iman barô';
Dan para rohaniawan nyang peujak ibadah nyan geukritik ateueh duwa hai: keu biaya nyang ka geupeuteuntèe watee geutunyok, nyang lé ureueng meupecah belah geukheun suap, dan keu cara udép awaknyan nyang brok,
Dan awaknyan jipeugah bahwa, seubab hai-hai nyan, paderi nyan kon paderi; Ibadah nyan kon Ibadah; kurubeuen nyan kon kurubeuen.
Teuma kamoe akan meupeurati lhèe boh hai:
1) Peuëkeuh saléb peuët ujông nyang na gamba bak prosfora suci nyan jeut keu halangan keu peuseumah Kurubeuen Suci, sampoë jeuët keu hana leubèh nyan Tubôh Almaseh?
2) Peu keuh Buku-buku Liturgi nyang barô geucetak nyan jeut keu rintangan keu Liturgi Kudus, sampoe-sampoe nyan hana jeut keu Liturgi nyang seubeutôi jih?
3) Peu keuh biaya nyang geupeuteuntèe keu peungukuhan imâm ngon gaya hudép imâm nyang hana göt nyan jitham Roh Kudus teutron ngon rahsia-rahsia ilahi hana jeuet geupeuna watèe imâm geupeuna Liturgi?
PEURÉKSAAN PHÔN
Meunyang keuhai saléb peuet ujông bak prosfora; peuëkeuh nyan jeut keu halangan keu Peuseumahan Suci?
Lôn teumanyong:
Lam upacara suci misteri ilahi, nyang geupeuseumah keu Tuhan Bapak ateueh nan ban sigom donya lam beuntuk rutoe: peu keuh nyan saléb, nyang geugamba sibagoe cap ateueh prosfora, atawa Kristus Keudroe, nyang geusaléb lam beuntuk saléb?
Meunyoe saléb nyan nyang geupeuseumah seubagoe kurubeuen, nyan kon Kristus; sabab nyan meuma'na kon tubôh Kristus nyang na, tapi zat kayèe saléb lam beuntuk rutoe, nyang hana meupatôt dan hana meumakna.
Teuma meunyoe Almaseh Keudroe nyang geupeuseumah seubagoe kurubeuen, nyan kon saléb; sabab kon saléb nyang geupeuseumah keu udép ngon keuseulamatan donya, teuma Anak Bèe Allah, nyang geupeuampôn desya donya, nyang geupeuseumah lam beuntuk saléb.
Dan saweueb kon saléb nyang teupeuseumah seubagoe kurubeuen, teuma Almaseh keudroe, peu na halangan keu kurubeuen nyan geupeugamba ngon saléb peuet sagoe, nyang geupeuleumah lagèe cap ateueh prosphora?
Lôn tanyöng lom:
Watèe Almaseh Peuseulamat geusaléb ateuëh kayèe saléb keu geutanyoe, geupeuhah jaroe Gobnyan nyang that suci, peuëkeuh Almaseh nyan bak watèe nyan lapan ujông, atawa peuët ujông?
Hana jeuët takheun Gobnyan lapan ujông, hai Brynyan! Teuma peuët ujông: Ulèe Gobnyan nyang paléng suci di pucôk saléb, Tubôh Gobnyan nyang teuhah meulinteueng di sipanyangjih, Gaki Gobnyan di uram saléb, ngon Jaroe Gobnyan di sipanyang blahjih; lagèe nyang geugamba bak prosphora ngon saléb peuët ujông.
Jadi, peu nyang salah ngon saléb peuet ujông bak prosphora, nyang gata gamba tubôh Almaseh, nyang ka geusaléb bak saléb lam peuet boh bagian?
Lom:
Watee Anak Domba Allah, nyang geupeuseumah ateuh piring suci, geusie ngon tombak, peu kheueh jih nyan geupeuseumah lam beuntuk saléb peuet boh ujông, atawa saléb lapan boh ujông? Keubit beutôi, lam beuntuk saléb peuet boh ujông, geusie panyang ngon lintang jeuet keu peuet boh ujông ngon beunagi, kon lapan boh ujông ngon beunagi.
Teuma meunyoe Anak Biri-biri nyan, watee geupeuseumah, hana jeuet keu najis lé saléb peuet boh ujông nyan nyang geubagi peuet boh; peu na najis atawa halangan keu kurubeuen suci nyan nibak saléb peuet boh ujông nyan, nyang geucap bak bagian ateueh Anak Biri-biri nyan?
Seulaén nibak nyan:
Watèe imom, bak watèe geupeuna Ibadah Ilahi, lheueh geupeugah narit-narit Almaseh ngon geulakèe Roh Kudus, sira geupeugah: 'Dan beuna…' dan la'én-la'én, geupeugöt tanda saléb ateueh kurubeuen-kurubeuen suci; ngon saléb jeunèh peu keuh geupeugöt tanda nyan: nyang lapan ujông, atawa nyang peuet ujông? Keubit, nyang peuet ujông.
Teuma meunyoe hadiyah suci nyan, watee geubri beureukat ngon saléb peuet sagoe, kon jeuet keu najis teuma teuma jeuet keu suci, peu keuh na najis atawa halangan bak kurubeuen nyan dari saléb peuet sagoe nyang geupeuleumah sibagoe cap ateueh Anak Biri-biri?
PEURATÉAN KEU DUWA
Meunyang keuhai Buku Ibadah nyang barô geucetak; peu keuh nyan jeut keu rintangan keu Ibadah Suci?
Lôn teumanyong:
Lam Buku Ibadah nyang barô dicetak, peu ka geuubah urôtan Liturgi Suci nyang jameun? Peu ka geuubah doa-doa, feureuman-feureuman Almaseh, ngon peumeulakèe Roh Kudus? Hana sagai-sagai: tapi lagèe lam buku nyang jameun, meunan cit lam buku nyang barô nyan mandum geucetak hana kureueng.
Jadi, meunyoe lam Buku Ibadah nyang barô dicetak nyan hana meusapeue pih nyang geuubah, peu keuh urôtan Liturgi Ilahi, doa-doa, feureuman Almaseh, meunan cit ngon peulakèe Roh Kudus; tapi saban lagèe lam buku nyang ka trép, meunan cit lam buku nyang barô nyan mandum geucetak hana kureueng sapeue: peu keuh, nyang jeuet keu halangan keu Liturgi Ilahi nyang geupeuseubab lé Buku Ibadah nyang barô dicetak nyan?
Lôn tanyong lom:
Soe nyang peuna Ibadah? Soe nyang meudo'a ubak Tuhan bak watèe Ibadah? Soe nyang lakee Roh Kudus ateueh Hadiah Kudus dan peuna kurubeuen? Peu keuh kitab nyan—Kitab Ibadah nyang trep atawa nyang barô—atawa ureueng nyang ka geutahbis keu tujuan nyan, nyakni, imum?
Meunyoe nyan kitab—bèk nyang jameun atawa nyang barô Kitab Ibadah—nyan sah mandum; sabab hana peureulèe paderi, tapi kitab nyan keudroe nyang harôh geupeuduek ateueh mèh sémayang.
Teuma meunyoe sidroe paderi, kon kitab, nyang peuna Ibadah, peu salah ngon Kitab Ibadah nyang barô teucetak, nyang nibak kitab nyan paderi geubeuet doa nyang saban lagèe lam Kitab Ibadah nyang trép, geupeugah narit nyang saban cit, ngon geupeubuet upacara nyang saban cit, lagèe nyang ka geuatô lam kitab nyang trép nyan?
PEUNIMANGAN NYANG KEU Lhèe
Mengenai upah nyang geupeuteuntèe lé paderi keu peunaikah Ibadah Ilahi—nyang lé ureuëng meupecah belah geukheun 'upah'—ngon mengenai cara udép awaknyan nyang meuhayak; peuëkeuh hai-hai nyan jipeuhalang Roh Kudus meukeureuja meulalu Misteri-Misteri Kudus?
Bhah Bayeue.
Lôn teumanyong: peu keuh nyang dua nyan—upah ngon suap—nakeuh saban? Meunyoe nyan saban, maka hana geupeu-izin keu paderi nyang meulayani di ateueh mezbah geuteurimong nafakah dari mezbah; saweueb ka lazém awaknyan jiteurimöng bayeue nibak ureuëng imum keu tiep-tiep buet keureuja agama: keu peumanö, keu peunikah, keu peungakuan desya, keu buet meudo'a, keu peukubô, keu peuringatan, keu ba Peujabat Kudus, dan la'én-la'én; dan mandum nyan, seubagoe hadiah nibak Po Teuh Allah, hana patôt jipeubloe, tapi harôih jibri ngon sukarela. Dan lagèe nyang geupeurèntah lé Rasul bahwa ureuëng nyang meulayani di teumpat suci beu geupajôh nibak teumpat suci, dan ureuëng nyang meulayani di mezbah beu geuteurimong nafakah gobnyan nibak mezbah[607] ?
Ngon nyan, beu jiteupeue lé mandum ureuëng, na bida antara siplôh syèdèkah ngon upah. Siplôh syèdèkah nyan ka geupeuteutap lé Geurèja keu nafkah ureuëng nyang meukhudmat di miëb; teuma upah nyan geularang, saweueb nyan saban lagèe publoe barang suci, nyang geukheun simoni, geupeunan meunurôt Si Simon tukang sihé, nyang jicuba publoe rahmat Roh Kudus nibak Rasul-rasul ngon pèng[608] . Siplôh geubri nyan ka jiteupeue lé mandum ureuëng, seudangkan suap geubri lam seungap-seungap; sabab nyan keuh geukheun sakrilegi. Siplôh nyan hana desya, saweueb ka geupeusah lé Geurija; seudangkan suap nyan nakeuh desya, nyang geularang lé Geurija. Siplôh nyan nakeuh jumeulah nyang ubit, seudangkan suap nyan jumeulah nyang rayek. Sumbangan siplôh nyan geupeubuet saboh keuwajiban keu Geurija, seudangkan suap geubayeue seucara meusom-som keu meuteumeung keusukaan Geurija. Sabab cuké nyan geukira sibagoe sedekah, lagee nyang jeuet takalon nibak narit Kaisar Yunani nyang saleh, Justinian, lam kitab *Kormchiya*, bak folio 323, nyang teutuléh meunoe: 'Kamoe kon mantong hana meularang hai nyoe, tapi kamoe peurintah awaknyan keu jipeubuet hai-hai lagee nyan keu keuseulamatan jiwa awaknyan.' Sabab kamoe larang cit nyang geujok lé ureuëng pribadi kon keu geurija-geurija suci. Nyan keuh abéh narit Justinian. Dan beutôi, peungurbaan nyan meuguna keu keuseulamatan jiwa; sabab nyang geujok keu paderi nyan geujok keu nafakah gobnyan, seudangkan nyang geujok keu uskup langsong geubagi keu sedekah keu ureuëng gasien . Meunyoe keu bayeue, nyan geuanggap seubagoe sifat tamak ngon hasé nyang hana adé, dan seubagoe pemerasan, dan geuanggap seubagoe desya rayek; dan geuhukôm ngon kutôkan dan anathama; lagee nyang jeuet takalon lam kitab nyang geuturi seubagoe 'Kormchiya', lam Bab 1, lam Kanon Apostolik, bak halaman 7, blah likôt.
Atôran keu-29 dari Rasul-rasul nyang Suci.
Soe mantong uskup, paderi, atawa diaken nyang geuteurimong jabatan gobnyan deungon imbalan harta benda, harôh geupeucat, meunan cit deungon ureueng nyang ka geupeulantik gobnyan.
Keu kasus-kasus la'én nyang saban, kalon bak *Kormchiya* nyang sama, folio 184 blah likôt, ngon folio 211 blah likôt, ngon folio 283, 284, 289 blah likôt, ngon 290 blah likôt.
Meunyoe keu hak-hak nyang sah geubayeue bak watèe geutahbis, kalon laju lam kitab nyang saban, nyang geuturi seubagoe *Kormchiya*, Bab 42; ngon lam peurèntah Kaisar Justinianus, catatan nombor 32 bak folio 319: disinan ka geupeuteuntèe secara khusus peu mantong nyang harôh geubayeue bak watèe geutahbis. Kaisar Justinian geu-ék u singgasana Keurajeuën Yunani bak thôn 527 Masehi.
Teodorus, Patriark Antiokia, nyang geuturi deungon nan Balsamon, lam kitab komentar gobnyan ateueh Kanon Apostolik ngon Konsili Bapak-Bapak Kudus, di yup bab 54[609] , geuingat keu Kaisar Yunani nyang saleh, Isaac Komnenos, nyang, deungon surat parèntah keurajeuen gobnyan, geupeuteutap bahwa tujôh zlatic harôih jibri keu uskup lé presbiter nyang teungoh jipeulantik, jipeubagi lagèe nyoe: saboh zlatic dari kalangan rohaniwan, lhèe zlatic dari diaken, ngon lhèe dari imam-imam. Isaac Komnenos geupeuphôn masa peurèntah gobnyan di Yunani bak thôn 1057 Masehi; Teodor Balsamon, bak bagian jih, geutuléh saboh komentar ateuëh kanon-kanon nyan bak thôn 1202.
Bah kheueh mandum ureueng geuingat pakriban, dari jameun kon-kon, peumbayeue nyang suci dari ureueng nyang barô geutahbis nyan ka geupeuteutap lé raja-raja nyang saleh lam Geurija Yunani; dari sinan kheueh geutanyoe meuteumèe iman ngon undang-undang Geurija.
Geuteupeue cit pakon adat nyoe geupeuteutap keu ureuëng nyang barô geupeulantik: sidroe paderi atawa diaken nyang barô geupeulantik, bak watèe geupeulantik nyan, wajéb geupeusadia hidangan keu uskup ngon paderi-paderi la'én. Dan saweueb hana mandum ureueng sanggôp peuseudia keu uskup ngon paderi-paderi gobnyan lagèe nyang patôt, kareuna meubatas keumampuan, ngon nyan ka geupeuteuntèe bahwa béa bu nyan geupeuteutap bak tujôh zlatics. Teuma, pakriban jeunèh zlatics nyan di Yunani bak watèe nyan—peue meuhai atawa murah—geutanyoe hana tateupeue. Teuma di nanggroe geutanyoe, cuké nyan hana geubayeue ngön pèng meuh, dan hana meuhai that cit: sabab keu gantoe pèng meuh, para uskup Rusia jameun ka geupeuteutap hryvnia. Teuntang hai nyoe na teutuléh lagèe nyoe: Bak masa Paduka Nyang Mulia Siril (nyang keulhèe geupeunan lagèe nyan), Metropolitan Kyiv ngon Ban Sigom Rusia, watèe Serafiôn geutunyok jeuet keu Uskup Vladimir (bak thôn 6782 nibak penciptaan donya, ngon bak thôn 1274 nibak Penjelmaan Firman Allah), uskup-uskup nyang berikut nyoë na hadir bak upacara peununjukan nyan: Uskup Ignatius, Uskup Rostov; Teodotus dari Pereyaslav; ngon Simeon dari Polotsk; uskup-uskup nyan geupeusah paderi nyang barô geutahbis, ngon syarat bahwa paderi nyang barô geutahbis harôh geujôk tujôh hryvnia keu anggèeta paduan suwara.
Lam kitab *The Correct Old Manuscript*, lam kanon-kanon Konsili Ekumenis Keu-nam, lam Kanon 22, ngon lam komentar ateueh nyan, nyoe na teutuléh:[610] : Ureuëng nyang teuka keu sakramen Tatanan Suci keu geupeulantik, harôih geuba u hadapan uskup da'irah. Ureuëng-ureuëng nyan harôih geusadia banmandum biaya ngön keupeureulèe: keu lilén, keu ië anggô (keu gereja), keu ukô, keu prosfora, keu khidmat padri, keu biaya la'én, ngön keu peunajôh uskup. Ureuëng-ureuëng nyan hana jeuët jipeuburôk atawa jitudôh, sabab hana keurusakan nyang teujadi lam hai nyan, dan peungukuhan nyan teujadi langsông, lagèe nyang geupeugah lé Almaseh: 'Gata ka neuteurimöng langsông; brèe laju.' Sabab saboh hai nakeuh meunyo geuteurimöng bayeue keu peungukuhan—nyan nakeuh, geupubloe-publoë pangkat suci—dan hai nyang la'én nakeuh geupeusiap keu biaya ngon peuseumahan. Sabab hana meubloe-meujual di sinoe, dan buet nyoe na di sigala pat; dan ureueng nyang waras pikeran hana geutentang hai nyoe, lagee nyang geupeugah le Rasul: 'Soe keuh nyang jeuet keu teuntra deungon biaya droe? Teuma gobnyan geuteurimong nafakah dari ureueng nyang geulayani.' Atawa soe nyang pula lampôh anggô, kon jipajôh boh jih? Atawa soe nyang jaga kawan kamèng, kon jiep susu nibak kawan nyan? Peu keuh lôn teungoh lôn peugah haba bhaih peunajôh manusia? Kon, kon keuh hukôm nyan keudroe nyang peugah meunan? Sabab na teutuléh lam Hukôm Musa: 'Bèk neubôb babah leumo nyang teungoh jipijak gandom' (nyan makna jih, bèk neuteugah beulatang nyang keurija keu gata nibak pajôh; bri makheun keu jih). Peu keuh Tuhan geupeugah bhah peunajôh keu leumo? Atawa peu keuh Gobnyan geupeugah bhah mandum nyan keu geutanyoe? Sabab nyan ka teutuléh keu geutanyoe: '[611] '. Ngon lom: 'Meunyoe kamoe ka meupula hai-hai rohani lamkawan gata, peu keuh leubèh that meunyoe kamoe meupoh hai-hai donya nibak gata?'[612] ?
Jak taingat keulayi hai-hai di yup nyoe:
Bak thôn-thôn nyang ka u likôt, bak masa keurajeuën-keurajeuën Rusia nyang meupisah-pisah, watèe di yup kuwasa Horde, na saboh kawan ahli bid'ah, nyang geuturi ngön nan Strigolniki, jibeudoh di banda Pskov, (saban lagèe Kapitons Brynyans jinoe), nyang, sira jipeugah narit-narit keuji ateueh Geurija Allah, jipisah droe dari geurija nyan dan jiba le that ureueng u dalam keukangkeuan sesat awaknyan. Di antara narit-narit keuji la'én, awaknyan jitudôh paderi-paderi demi peungurbaan siplôh, seakan-akan pangkat keureuja geurija nyan jiteumeung ngon meubayeue; dan kareuna nyan awaknyan jipeujioh droe nibak paderi-paderi ngon Geurija. Watee geudeungo hai nyan, Padumah Kudus Filoteus, Patriark Konstantinopel (nyang bak watee nyan teungoh meupaké ngon Santo Aleksius, Metropolitan, ngon Roman, Uskup, keuhai Keuskupan Kyiv), Patriark nyan geutuléh saboh surat peuingat keu ureuëng-ureuëng Pskov; surat nyoe na lam kanon-kanon tuha nyang geutuléh ngön jaroe, geupeusok antara kanon-kanon Konsili Ekumenis Keu-Nam, antara kanon keu-22 ngön keu-23, dan kamoe peuteubiët lom sinoe.
Surat nibak Baginda Philotheos, Patriark Konstantinopel.
Keu boyar-boyar nyang mulia ngon terhormat, ureuëng-ureuëng Pskov, aneuk lôn si posadnik, si ribèe-ureuëng, si sireutôh-ureuëng, ngon banmandum aneuk-aneuk lôn, ureuëng-ureuëng nyang geuba nan Almaseh, nyang tundôk di yup Metropolis Suci Banmandum Rusia, di banda Pskov nanggroe Rusia, ngon lam wilayah jih, aneuk-aneuk nyang geugaséh lé Tuhan keu kamoe nyang hina, sabab lôn kuhoi gata mandum aneuk agam ngon aneuk inong! Seulaén nibak nyan, ureuëng-ureuëng nyang ka jipisah droe nibak Geurija Katolik ngon ka jipeujioh droe nibak peurumoh Kristen lé buet iblih nyang jeuheut. Ka tateupeue keureundahan droe kamoe, ngon keureundahan droe para Hierarki Suci nyang rayeuk nyang na sajan kamoe, Dewan Ilahi, ngon ladôm nibak gata nyang, deungon alasan saleh—ngon alasan keuneuk peuteun Kitab Suci ngon kanon-kanon suci—ka neupisah droe nibak Geurija Apostolik Ekumenis, geupeugah kamoe mandum—uskup-uskup suci, imam-imam, mandum rohaniwan, ngon sisa ureuëng Kristen, bah nyan nyang meulantik atawa nyang geulantik—seubagoe ureuëng sesat, seudangkan awaknyan keudroe geuanggap droe seubagoe ureuëng ortodoks. Watee kamoe deungo hai nyan, brat that seudeh haté kamoe ngon sakét that lam até kamoe watee geupotong anggèta-anggèta Kristus. Sabab peu keuh peunyakét ngon seudeh nyang hana teurasa lé kamoe, watee teudeungo bahwa anggèeta tubôh geutanyoe teungoh jipeupisah lé musôh keubeunaran, si peumbunuh manusia dari awai, musôh dari kodrat geutanyoe keudroe? Sabab nyan keuh sifeut jih sabe: meunyo hana ék jiseurang secara teuhah, jih jireuncana secara seumunyi, jipeungeut ureueng-ureueng di blah uneun. Meunan keuh ka jipeutamong banmandum ajaran sesat u dalam Geurija Kristus; sabab lheueh teuka Almaseh lam tubôh, mandum pemujaan berhala ka piyôh hana peuneugah, dan iblih hana lé teumpat keu jipeutundôk ureueng bak pemujaan berhala: jih ka jipeuphôn seurang dari blah uneun, sabab jih hana ék jipeungeut awaknyan secara teuhah keu jiseumah le tuhan; keubit, jih ka jipeurunoe ladôm keu geukheun Aneuk Allah nyan makhluk: meunan cit, gobnyan ka geupeutamong bid'ah-bid'ah la'én dari blah uneun. Teuma uroë nyoë, geutanyoë takalon hai nyoë teungoh teujadi cit lamkawan droëneuh: bahwa ureuëng-ureuëng ka meutamah-tamah jipaléng dari agama Kristen ngon dari peulayanan sakramen nyang jipeulaku lé uskup ngon padri, nyang meunyo hana nyan, hana sidroë pih nyang jeuët meuharap keu seulamat, bahpih ureuëng nyan udép di donya lagèë malaikat: Fitnah su'uem nyoe teungoh geupula lamkawan gata, keu geupeucaya gata bahwa Geurija Allah geupeudong kareuna mita laba. Dan roh jeuheuet toh nyang ka jipeungeut awaknyan sampoe jiteurimong hai nyang lagee nyan? Sabab Geurija Allah, nyang nakeuh geurija Kristus, Katolik ngon Apostolik, nyang na dari ujông donya sampoe ujông donya la'én, ka geupeudong ngon kong ngon hana meugoyang lam iman nyang beutôi lé rahmat ngon kuasa Kristus Tuhan geutanyoe keudroe, ngon na-jih ngon susônan-jih ka geupeuteuntèe ngon trang lam kanon-kanon suci. Teuma, awaknyan nyang geutunyok keu geuteurimong péng, lagèe geupubloe rahmat Roh Kudus nyang hana jeuet geupubloe, geukira lam kawan Simon, Macedonia, ngon ureueng-ureueng la'én nyang publoe roh. Sabab Geurija Kristus sabe geupeubuet lagèe nyan. Teuma, meunyoe na padum-padum droe nyang pubuet buet jeuheut nyan dan brani jipeulantik ureueng ngon meulakee bayeue, awaknyan kon ureueng lam Geurija Katolik: sabab awaknyan dit, jipeubuet seucara meusom-som; teuma watee ka teubongka, awaknyan jitham, jipeusalah ngon jipeutron dari Geurija. Bah pih na padum-padum droe uskup nyang geupeulantik peujabat ateueh dasar suap, hana patôt geupisah droe dari Geurèja kareuna nyan, meunan cit hana patôt geuanggap awaknyan mandum nyan ahli bid'ah, teuma ureueng harôih teutap meusaboh ngon Geurèja dan ikôt lam Ekaristi. Meunyoe na uskup nyang jipeubuet buet jeuheut, laporkan laju bak metropolit droeneuh; dan meunyoe jih hana jipeubeutôi droe, jih nyan akan kamoe hukôm ateueh nan kamoe nyang rendah, nyang ka Tuhan peuteutap seubagoe Ayah, Guru, ngon Patriark ban saboh alam semesta, Konstantinopel. Ngon sabab nyan kamoe tuléh dan peugah bak droeneueh deungon cara lagèe ayah, lagèe keu aneuk-aneuk kamoe keudroe, seubagoe ureueng nyang rôh lam Geurèja, seubagoe anggèta Almaseh Keudroe—Ulèe banmandum Geurèja—bah that droeneueh piyôh nibak meudakwa ngon meupecah-belah; dan, meunyoe ka meusaboh pikéran ngon atôran geurèja, peuseumah keumuliaan keu Allah deungon seutuju. Sabab Geurèja Almaseh geupeumulia lam keubeutôian iman ngon lam udép saleh; teuma, tiep-tiep jabatan nyang geumat keu mita laba nyan ka trang geukheun keujahatan. Lom pih, ureuëng-ureuëng nyang geutunyok nyan kayém that jicok keuuntôngan keu droëjih dari lilén, ië anggô, hio, peuseumahan la'én, ngon hidangan. Prakték lagèe nyan hana jipeurusak hai-hai nyan; sabab jabatan nyan sifatjih siat mantong, lagèe nyang geupeugah lé Almaseh: 'Gata teurimong nyan siat mantong; gata harôh tabri lom nyan siat mantong cit.' Sabab, saboh hai meunyo teurimong gaji keu jabatan nyan, dan hai la'én that meunyo tapeuguna keu biaya nyang peureulèe. Geutanyoe cit takalon Tuhan dan Po geutanyoe, Isa Almasih, geutamong u le rumoh ngon murib-murib Gobnyan, geuteurimong ngon hormat, geupeurunoe feureuman dan hikmah nyang beutôi, dan geupeubuet le that mukjizat, geuteurimong nibak awaknyan peue nyang geupeuseumah. Sabab watee gobnyan geutamong u rumoh Matius ureueng pungut cuké, awaknyan geupeusiëp hidangan raya keu gobnyan. Dan watee gobnyan geutamong u rumoh Maria ngon Marta, Marta sibôk ngon le that buet; dan gata teuma tamèe le that contoh lagèe nyan. Rasui nyang ilahi Paulus, geucok nibak Hukôm Musa , geupeugah: 'Bèk neubungköh babah leumo nyang teungoh jipijak gandom'[613] . Meunan cit, watèe geupeujeulaih makna Kitab Suci nyang ilahi, geupeugah: 'Peu keuh Tuhan geupeduli keu leumo? Teuma Gobnyan geupeugah haba keu geutanyoe lam sigala cara.' Meunan cit, ureuëng nyang meulayani di teumpat suci geubagi nibak peuseumahan teumpat suci, dan ureuëng nyang meulayani di mezbah geubagi nibak peuseumahan mezbah. Ngon cara nyang saban, Tuhan ka geuyue bahwa ureuëng nyang peusampoe Injil beu udép nibak Injil. Meunyo kamoe ka meupula hai-hai rohani lamkawan gata, peuë that le meunyo kamoe meukoh hai-hai donya nibak gata?[614] Teuma, le ureuëng nyang meuh'eut keu meuteumèe hai-hai nyan, keu na nibak urôsan-urôsan keutuhanan, nyang, meunyo geupeubuët deungon pertimbangan nyang beutôi ngon nurani nyang gléh, hana sagai-sagai jipeukacho atôran nyang ka geupeuteutap, nyang jinoë geupeubuët deungon hana upah: saweueb, deungon geupaham mandum nyan, geu-useuha keu geupeubeutôi peue nyang ka salah. Ngon sabab nyan, kamoe ngon rendah haté kamoe kirém peusan kamoe, ngon majelis rayek, keu Uskup Agung Suzdal nyang geugaséh keu Allah, Dionysius, sidroe ureueng agam nyang meuhoreumat, saleh, ngon meubudi, ngon sidroe peunjaga nyang meugah keu Kanon-kanon suci, beu geukalon droeneueh ateueh nan kamoe, ngon geubri beureukat, geupeurunoe, geusipreuek, geupeuingat, ngon geuatô seureuta geupeusaboh droeneueh lagèe nyang patôt keu Geurèja Apostolik Allah. Beutateupeue nyoe: soe mantong nyang jipeujioh droe nibak Geurija, nyan ka jipeujioh droe nibak Almaseh, Tuhan keudroe; jih hana bagian, meunan cit hana warisan, baik lam udep nyoe meunan cit lam udep nyang akan teuka. Sabab, bak Gereja toh keuh awaknyan teuma meuleukek? Sabab meunyo gata peupisah droe gata dari Gereja gata kareuna salah gata keudroe, dan gata peuklèh droe gata seubagoe ureueng sesat, maka Almaseh hana Geupeuna Gereja di ateuh bumoe nyoe uroe nyoe meunurot narit gata, dan sulet keuh narit nyang geupeugah: 'Lôn na sajan gata sampoe 'an abéh masa'. Teuma nyoe kon sulet; bèk sampoe meunan. Ngon sabab nyan, ka lheueh neuteupeue jalan keuseulamatan ngon ka meusaboh ngon syèdara-syèdara droeneuh, beu jeuet droeneuh, lam keusaboh, neupeumulia Allah, nyang rahmat ngon gaséh-geuh na keu droeneuh mandum. Ka kamoe tuléh nyoe deungon singkét, le nyang hana kamoe seubôt; teuma, nyang leubeh le ka kamoe serah bak Uskup Agung Dionysius; peu mantong nyang geupeugah lé gobnyan langsong bak droeneueh, teurimong nyan lagèe narit kamoe. Dan kamoe meuharap droeneueh geutuléh surat keu kamoe, mangat kamoe meuteupeue bhah peupuléh nyang ka teujadi lé rahmat Allah, dan mangat kamoe meupujoe keu Allah ngon meugeumbira ateueh gisa awaknyan ngon ateueh taubat awaknyan, nyang jeuet keu geumbira keu malaikat-malaikat ngon manusia, meunurot feuman Tuhan geutanyoe Isa Almasih. Seumoga geutanyoe mandum teurimong rahmat Gobnyan ngon gaséh sayang Gobnyan keu umat manusia lam udep nyoe ngon lam udep nyang akan teuka. Nyan keuh abéh surat patriark nyan.
Seulaén nibak nyan, bak thôn 6883 yôh donya geupeujeuet, ngon bak thôn 1375 yôh Tuhan geutanyoe geupeujeuet jeuet keu manusia, ureueng-ureueng ortodoks nyang that taat ka jipoh ureueng-ureueng sesat Strigolnik: diaken Nikita, ureueng sederhana Karpa, ngon sidroe ureueng laén nyang sajan awaknyan, laju jiseumpom awaknyan dari ateueh jambatan, ureueng-ureueng jeuhet nyan! nyang dilee nakeuh syahid suci Almaseh. Teuma, ajaran sesat awaknyan hana langsong gadoh, tapi teutap na sampoe bak masa Paduka Yang Suci Photius, Metropolitan ban sigom Rusia, nyang geumat takhta bak thôn 6917 dari umu donya, ngon bak thôn 1409 dari Inkarnasi Tuhan Nyang jeuet keu manusia; ngon gobnyan pih geutuléh surat nasehat keu ureuëng Pskov, nyang banmandum asoëjih hana kamoe peutamong disinoe, kareuna keu peupaneuk, tapi kamoe teuma seubôt si'at padum-padum boh kutipan dari surat nyan.
Padumulee Photius, Metropolitan, geutuléh narit-narit nyoe lam surat gobnyan keu ureuëng Pskov:
Ulôn ka lôn deungo, deungon that rendah haté lôn, bhah kesalehan droeneueh dari tulésan-tulésan padri-padri droeneueh, dan lôn that gembira; teuma bhah ureuëng-ureuëng nyang ka jiseupôt dari hukôm Tuhan ngon Ortodoksi, nyang jithèe deungon nan Strigolniki, haté lôn that risau, aneuk-aneuk lôn, dan hana pijuet lôn piyôh lôn piké keu awaknyan. Dan lôn ka lôn mita peutunyok lam Kitab Kanon Ilahi, dan ka lôn tuléh surat keu gata, dan demi peuteunang haté ureuëng-ureuëng nyang, watèe na di teungoh gata, jimat keuyakinan Ortodoks, nyang geukheun 'Strigolnitsy', nyang ka geupeukabôt lé tipèe syètan dan buta lé ajaran sesat keusotana jih, dan nyang hana jiteupeue cahya nyang sibeuna nibak Almaseh, hana jipham hukôm Gobnyan nyang adé, dan hana jikalon jalan Gobnyan nyang sibeuna, dan la'én-la'én. Na cit geupeugah lagèe nyoe: bah pih na ureueng nyang peugah haba nyang that jahat ateueh sidroe uskup atawa paderi, hana sidroe pih nyang jeuet geutheun bek geuteurimong Komuni Kudus nibak gobnyan, sampoe 'an watee ka na pengadilan nyang beutôi, dan la'én-la'én.
Mengenai tugas, geupeunyata lagèe nyoe: peurèntah Justinianus nyang agông geuyue beubayeue tugas keu peungukuhan jeuet keu paderi. Kaisar Isaac Komnenos nyang sabe geuingat, lheueh geutuléh nyoe di antara hai-hai la'én, geupeugah: 'Keurajeuën kamoe geupeuteuntèe bahwa, meunurôt adat jameun nyang ka geupeuteutap, bék leubèh dari tujôh zlatics nyang geupeukena ateueh peungukôhan paderi.' Keu peukukôh hukôm-hukôm jameun nyan, majelis sinodal nyang geupeuna lé Paus Michael—sidroe ahli falsafah nyang that meuceuhu—ka geupeuteutap, geupeusah, ngon geupeukukôh cit. Dan saboh lé dekrit konsili, nyang geupeuteubiët lé Paus Nikolaus Konstantinopel, meunan cit geupeurintah, dan deungon cara nyang saban lagèe nyang ka geutuléh sigohlom nyan, bahwa jumeulah nyang saban beu geupeuteuntèe keu peungukuhan.
Adak pih keu sisa nyang teutuléh lam surat nyan, bah kheueh soe nyang meuh'eut teupeue geubeuet laju lam kitab nyang saban, ngon bak teumpat nyang saban deungon surat Padumah Kudus Patriark Filoteos geupeutamong.
Kamoe, lheueh kamoe peutunyok bukti-bukti nyan keuhai hana desya bak tugaih-tugaih nyang ka geutunyok, meupeunyata: Meunyoe raja-raja ngon Patriark Konstantinopel Ortodoks (lagee nyang ka kamoe deungo), dan uskup-uskup jameun Rusia, ka geupeuteutap bayeue keu peungukuhan jabatan; sabab bayeue nyan kon gaji, tapi saboh tugaih nyang ka geupeuteutap. Dan saweueb nyan kon gaji, nyan hana jitham Roh Kudus teutrôn ateueh kurubeuen-kurubeuen suci, meunan cit hana jitham peulaksanaan transubstansi, atawa peulaksanaan sakramen-sakramen la'én.
Peu keuh udep paderi nyang hana göt nyan jitham Roh Kudus teutrôn ateueh Kurban Kudus dan jipeukudus jih?
Lôn teumanyong:
Watèe sidroe padri geupeulaksana ibadat ilahi, peuëkeuh gobnyan geupeuseumah droe geuh sibagoe kurubeuen keu Allah Bapak keu desya ban sigom donya, atawa gobnyan geupeuseumah Aneuk Allah? Keubit, Aneuk Allah, kon imam nyan keudroe; sabab imam hana jeuet keu kurubeuen nyang geupeuseumah keu desya ban sigom donya, tapi cit Aneuk Allah Keudroe, nyang geuseubot bak away Proskomedia: 'Biri-biri Allah geupeuseumah, geupeugadoh desya donya, keu udép ngon keuseulamatan donya.'
Lôn tanyong lom:
Lam Liturgi Kudus, watee Aneuk Allah geupeuseumah seubagoe kurubeuen keu Allah Bapak keu desya ban sigom donya, keu soe seubab Roh Kudus geutron ateuh kurubeuen nyang geupeuseumah nyan: keu seubab imam, atawa keu seubab Aneuk Allah? Keubit, nyan nakeuh keu keu-untôngan Aneuk Allah; sabab Allah Bapak, meusajan deungon Roh Kudus, leubeh geupandang Aneuk Gobnyan nyang geupeuseumah nibak keureuja nyang peuseumah Gobnyan, bah pih nyang keudua nyan hana jeuet geuanggap hana patôt keu geupandang lé Allah.
Sabab lôn peugah:
Meunyo imam nyan jipeuseumah droe jih keu keureubeuen, dan meunyo Roh Kudus jitrôn ateueh dasar imam nyan, teuma beutôi-beutôi cara udép imam nyan nyang jeuhet nyan jeuet keu rintangan keu trôn Roh Kudus. Teuma, saweueb Aneuk Allah geupeuseumah seubagoe kurubeuen, dan Roh Kudus geuteuka ateueh nan Aneuk Allah, peu keuh rintangan nyang jeuet jipeuna lé udep sidroe paderi nyang jeuhet keu Roh Kudus, nyang jeuet theun Gobnyan bek geutrôn ateueh hadiyah nyang ka geupeuseumah dan geuubah jeuet keu tubôh ngon darah Aneuk Allah?
Mungkin droeneueh neukheun:
Kureubeuen Habil nyang saleh nyan mangat bak haté Tuhan, seudangkan kureubeuen Kain nyang meudesya hana mangat. Ngon sabab nyan, patôt that sidroe paderi udép saleh ngon suci, mangat kureubeuen nyang jipeuseumah nyan mangat bak haté Tuhan; teuma meunyoe paderi nyan meudesya, kureubeuen nyan—hana keunira peu mantong—hana mangat bak haté Tuhan, saban lagèe atra Kain nyan hana mangat.
Lôn jaweueb:
Lam Perjanjian Lama, Po teu Allah geukalon ureuëng nyang peuseumah kurubeuen, kon bak kurubeuen nyan keudroe, dan geuteurimong peuseumahan nyan kareuna seumangat ureuëng nyang peuseumah; lagèe nyang teutuléh: 'Tuhan geukalon u Abel ngon peuseumahan jih; Gobnyan geukalon u Abel leubèh dilee, dan watee geukalon cinta jih nyang seujati keu Allah, barô Gobnyan geukalon cit peuseumahan jih' ([615] ). Teuma bak ureuëng nyang hana geupeuleumah keusetiaan nyang seujati keu Po Teuh Allah, Gobnyan hana geukalön ngon galak ateueh kurubeuen nyang geupeuseumah nyan, sabab Gobnyan na geupeugah: 'Lôn hana Lôn teurimöng nibak rumoh gata sapeue pih aneuk leumo agam, meunan cit nibak kawan biri-biri gata sapeue pih kambing.' 'Peuë lôn pajôh sie leumo, atawa lôn jép darah kamèng? Peuseumah keu Allah kurubeuen pujoe'[616] : dan la'én-la'én. Dan lam Perjanjian Awai, teungku keureubeuen nyan leubeh mulia nibak kurubeuen.
Teuma jinoe, lam karunia nyang barô, kon meunan. Imâm hana lé leubèh mulia nibak kurubeuen; teuma kurubeuen leubèh mulia nibak imâm. Imâm nyan sidroe manusia; kurubeuen nyan Aneuk Allah. Imâm nyan sidroe manusia meudesya; kurubeuen nyan Kambéng Agam, nyang hana cacat ngon hana meubekah – Almaseh. Dan banmandum perhatian Allah Bapak geutuju bak kurubeuen, bak Aneuk Tunggai Gobnyan; kon bak udep imam nyang dong di hadapan kurubeuen nyan dan geupeulayan jih. Kurubeuen nyan hana geupeusampoe deungon mangat até Allah seubab udep imam nyang saleh; tapi seubab Aneuk Allah Keudroe geupeuseumah seubagoe kurubeuen keu Allah Bapak. Sabab, meunyo teungku nyan jroh atawa jeuhet, kurubeuen nyan teutap jeuet keu kurubeuen nyang geuteurimong lé Po Teuh Allah, geudong hana meuhalang di hadapan Roh Kudus dan geupeulaksana sakramen.
Udep nyang saleh nyan keubiet-keubiet peureulee that keu buet keureuja sidroe paderi; mangat, lagee sidroe malaikat nyang deuh, jih nyan jeuet jidong di hadapan kurubeuen hana darah sajan deungon malaikat-malaikat nyang hana deuh. Dan tiep-tiep paderi wajeb, seubagoe nyang paleng got jih jeuet, jipeureuhate mangat jeuet jidong di hadapan mija kurubeuen Po teu Allah deungon suci dan patot, bek sampe jih nyan jiteuka di hadapan Po teu Allah keu jipeuhadapi hukoman dan azab. Sabab Po Teuh Allah geugaséh keu padri-padri nyang geumeungabdi bak Gobnyan lam suci, dan geupeusiap pahala keu awaknyan di syeuruga; teuma awaknyan nyang meungaku-ngaku geujak u layanan lam keuadaan hana suci ngon hana patôt, awaknyan akan geuseurah keu azab. Teuma, bahpih udep sidroe paderi nyang meudesya kon jeut keu halangan keu buet Roh Kudus lam peukudusan ngon peurayaan Hadiah Kudus: mandum Bapak Geurija ngon saboh su geupeunyata hai nyoe.
Sibagoë bukti keubeunaran nyoe, bah tanyoe seubôt, bak teumpat le Bapak-Bapak Kudus, sidroe Bapak Kudus Yohanes Krisostomus. Lam khutbah-khutbah gobnyan ateueh surat-surat Paulus, lam khutbah gobnyan ateueh Surat Keudua keu Timotius, Bab 1, Peuringatan 2, gobnyan geupeunyata[617] : bahwa kurban nyan nakeuh beutôi, bahpih ureueng nyang peuseumah nyan udép hana suci, dan gobnyan geupeugah: 'Tuhan geukeureuja meulalu Bahôsa watèe Gobnyan geuneuk peuseulamat umat.' Peu keuh nyan udep keupendetaan? Peu keuh keubajikan nyang peujeuet hai nyan? Hana mungken banmandum rahmat jeuet teupeubuet deungon cara nyang Tuhan bri meulalu keubajikan keupendetaan; nyan nakeuh tugas imam keu geupeuhah babah gobnyan deungon teupat, tapi Tuhan nyang peuseuleusoe banmandum hai; droeneuh cit ta peubuet tugaih nyan. Dan lom gobnyan geupeugah: 'Lôn keuneuk peugah saboh hai nyang paléng mulia, teuma bék hireuen, bék cit seudeh.' Peue nyan? Kurubeuen nyan saban mantong, bahpih jiba lé ureueng nyang teuka hana teurencana. Teuma kamoe, kamoe seutöt narit Chrysostom: 'Bahpih sidroe ureuëng nyang liwat mantong nyang peuseumah jih,' geukheun lé gobnyan, '—nyan makna jih, bahpih imum nyan udep jih jeuheut—peuseumahan nyan saban mantong; nyan nakeuh kurubeuen nyang saban cit, kon la'én, saban lagèe keu soë mantong ureuëng suci;' dan gobnyan geupeugah: 'Got nyan Paulus atawa Petrus, kurubeuen nyan saban mantong—nyang saban lagèe nyang geubri lé Almaseh keu murib-murib gobnyan, dan nyang jinoe jipeulaku lé para paderi: dan nyoe hana kureueng sapeue nibak nyang nyan, sabab nyoe pih kon manusia nyang peusucoe, tapi lé Gobnyan nyang ka geupeusucoe nyang nyan.' Sabab lagèe cit narit nyang geupeugah lé Po Teu Allah nyan saban that lagèe narit nyang geupeugah lé paderi jinoe: meunan cit peuseumahan nyan saban. Sampoe disinoe Santo Krisostomus.
Seulaén nibak nyan, keu tapeukong keubeunaran nyoe, bah ta kutép cit di sinoe kisah Bapak Martinus nyang Mulia nyang Meupengetahuan Gaéb, nyang lam kitab Prologue, bak uroe keu-10 buleuen Maret, geutuléh lagèe nyoe:
Na geupeugah bhah Markus, rahéb Meusé nyan, bahwa gobnyan tinggai lhèe plôh thôn hana geutinggai bilék gobnyan. Ka jeuet keu adat sidroe tuha imum geujak bak gobnyan, dan 'oh ka geupeulaksana ibadah nyang suci, gobnyan geubri Peujamèe Kudus keu gobnyan. Teuma Ibléh, kareuna iri keu budi dan saba ureuëng tuha nyan, jikeuneuk goda gobnyan; dan jiba sidroe ureuëng agam nyang keunong roh jeuheuet bak gobnyan, lagèe-lagèe keuneuk meudo'a ngon meuteumèe beureukat; Teuma ureuëng nyan, nyang ka geupeurayeuk lé Iblis, phon-phon that jipeugah bak ureuëng tuha nyan: 'Imam droeneueh nyan ka peunoh ngon beurmacam-macam keujeureutan desya; bék neupeu-izin jih nyan jipeurab lé bak droeneueh.' Teuma Markus, ureuëng nyang meunurôt ilham nibak Po Teu Allah, geupeugah bak gobnyan: 'Hai aneuk lôn! Banmandum ureuëng jipeuteubiët kuto; teuma gata ka teuka bak lôn; dan na teutuléh: "Bèk hakém, mangat gata bèk geuhakém"; bah that pih gobnyan sidroe ureuëng meudesya, Po Teu Allah akan geupeuseulamat gobnyan. Sabab na teutuléh: "Meudo'a keu saban droe, mangat gata meuteumeung puleh."' Lheueh geupeugah nyan, ureueng tuha nyan geumeudo'a, geupeuteubiet iblih dari ureueng nyan, dan geuyue jih nyan woe deungon sihat wal'afiat. Dan watee ureueng tuha nyan ka trok, ureueng tuha nyang la'en geusambot jih nyan deungon galak até. Tuhan nyang gèt, geukalon keubajikan ureueng tuha nyan, geupeuleumah saboh tanda keu jih nyan; saat presbiter nyan teungoh geuneuk geudong di keue mezbah nyang suci, ureueng tuha nyan geukalon Malaikat Tuhan teungoh geutrôn dari syeuruga; dan lheueh geupeuduek jaroe gobnyan ateueh ulèe presbiter nyan, presbiter nyan langsong meu-ubah jeuet keu saboh tiang apui. Teungoh ureueng tuha nyan hireuen keu peunampakan nyan, teuka su geumeututô bak gobnyan, geupeugah: 'Hai manusia! Pakon gata hireuen keu hai nyoe? Sabab meunyoe sidroe raja di bumoe hana geutem bangsawan jih jiteuka di hadapan gobnyan lam keuadaan hana suci, tapi leubeh geutem lam keusuciyan ngon keumuliaan nyang rayeuk, padum leubeh teuk Raja Langèt akan geupeusuci ureueng-ureueng nyang meulayani bak rahsia-rahsia suci ngon nyang geudong di hadapan singgasana Gobnyan? Keubit, Gobnyan akan geupeusucé awaknyan dan geupeucahya awaknyan deungon keumuliaan syeuruga. O lheueh geukalon nyan, Bapak Markus nyang Teuhoreumat geupeugah bak mandum ureueng bahwa bek na soe nyang peusalah sidroe paderi ateueh desya gobnyan; sabab paderi nyan nakeuh ureueng meulakèe ampônan keu ureueng la'én bak Tuhan dan rakan meukhidmat deungon malaikat-malaikat.
Kisah nyang saban na cit lam *Paterikon of Skete*, lam Bab 9: Sidroe presbiter dari biara geujak saweue soe mantong rahib keu geujok Misteri Kudus keu gobnyan. Teuma sidroe ureueng agam, watee ka trok bak rahib nyan, ka jipeuburôk presbiter nyan, jikheun gobnyan sidroe ureueng meudesya. Watèe presbiter nyan teuka, lagèe biasa gobnyan, keu geujôk sakramèn, rahéb nyan hana geupeuhah pintô keu gobnyan, saweueb geupike gobnyan hana patôt, dan presbiter nyan laju geuwoe. Dan teudeungo su nibak ateueh, geumeututô bak rahéb nyan: 'Ureuëng ka geucok hukôman Lôn.' Teuma rahéb nyan lagèe teupinjam, dan jih nyan jikalon saboh mata ië nyang that lagak, saboh timba meuh, saboh pancô meuh, ngon ië nyang that gléh; dan jih nyan jikalon sidroe ureueng kusta teungoh jitarék ië dari mata ië nyan ngon timba meuh nyan dan jiseumah. Bah pih jih nyan meuh'eut jiep watèe jikalon nyan, jih nyan hana jiep; sabab ureueng nyang jitarék ië nyan nakeuh sidroe ureueng kusta. Teuma, deuh laju su geutanyong bak jih lom, "Pakon gata hana tajieb ië nyang jroh nyoe? Dosa peu nyang na bak sidroe ureueng kusta nyang cok ië nyan?" Watee nyan, rahib nyan teuingat lom, dan 'oh ka jiteupeue kuasa nibak peunampakan nyan, jih laju jitawoe bak presbiter nyan keu jipeuna Peuseumahan Suci, lagee nyang ka-ka, dan jiteurimong Misteri nyang paleng suci nyan nibak jaroe gobnyan.
Nibak dalèh-dalèh ngon keusaksian nyan, ka deuh that bahwa udep paderi nyang brok nyan kon rintangan keu rahmat Roh Kudus jitrôn ateueh kurubeuen-kurubeuen suci dan geupeuseumpurna nyan.
Kamoe ka meulakukan penyelidikan nyang that mandalam keu Misteri Ilahi nyang paleng suci, dan ka meuteumèe nyoe:
Kon cit saléb peuet ujông nyang teucap bak prosfora,
meunan cit buku-buku Liturgi nyang barô teubiet,
Meunan cit deungon pèng nyang ka geupeuteuntèe keu peungukuhan imom.
Meunan cit, hudép sidroe padri nyang meulara hana jithan Roh Kudus teuka ateueh kurban nyang geupeuseumah.
Sabab sia-sia ureuëng-ureuëng skisma jipeucaci Misteri Ilahi nyang paléng suci, dan jibenci jih lagèë na kuto.
Adak pih keu gulôngan kitab meupecah belah awaknyan, jikafirkan rahsia-rahsia Ilahi ngon kurubeuen tan darah nyang kamoe peuseumah, dan jipeuhina peungkhususan, nyang bak nyan kamoe siat ngon kamoe poh Anak Domba Rutoe, sira jipeugah: 'Anak Domba Allah teungoh jipajôh', dan la'én-la'én. Dan lom: 'Salah sidroe teuntra jitumbôk lambông Gobnyan ngon tombak,' dan la'én-la'én. Jipeuhina buet nyan, gulôngan tulésan jahat awaknyan nyan jituléh lagèe nyoe: 'Tuhan (jikheun) jitumbôk sigoe bak lambông ngon tombak ateueh kayèe saléb, nyang akhéjih jiteubiet darah ngon ié; saweueb Isa ka geurasa maté ateueh kayèe saléb, dan ka geutumbôk ateueh saléb nyan, nyan makna jih, bak binèh geuh. Beu tateupeue hai nyoe: hana mungken sidroe manusia jipoh maté dua go atawa leubèh; tiep-tiep manusia cit sigoe sagai jirasakan maté. Dan lom na teutuléh leubèh u barôh: 'Saweueb soe keuh nyang jeuet jipoh maté sidroe ureueng nyang ka kayém jipoh maté?' Sampoe 'an sinoe tulésan gulôngan nyan.
Bèk sampoë tiep-tiep ureuëng meuiman nyang seujati hana jipeureumeuen hai nyoe, dan jipeuturi pikeran meupecah belah nyang gila, deungon roh peu, deungon pikeran peu, awaknyan jipeugah narit-narit nyan. Peu kon nyan nakeuh cara meupiké lagèe ureuëng sesat, mangat Tubôh Kristus nyang seubeutôijih hana hadir lam kurban nyang taseudia ngon tapeuraya? Lagèe jih Kristus, nyang ka lheueh geupeukurbán sigoe ateueh kayèe saléb ngon geutumbôk ngon lembing, hana lé geupeuseumah keu keuseulamatan donya; ngon kurban nyang geupeulaku lé para imam nyan kon kurban sagai.
Lôn hana meuh'eut lôn balaih panyang-panyang ateueh alasan bangai awaknyan, sabab nyan hana patôt; sabab na teutuléh: 'Hana lôn peugah rahsia gata bak musôh gata.' Teuma, keutahuan nyang paléh nyan ateueh rahsia-rahsia ilahi, nyang jipeugah lé awaknyan, ka jipeuhudép semangat lôn; dan tugas sidroe uskup jiyue lôn bék seungap, teuma lôn harôih peuteun marwah rahsia nyang paléng suci. Bah teubantah keuhujatan awaknyan nyang jeuheut nyan, dan bah awaknyan teupeumalèe; lôn teupaksa, bah pih hana lôn galak (sabab keupeureulèe nyan leubèh meukuasa nibak hukôm), keu lôn peutrang si'at keu awaknyan padum-padum boh rahsia nyang teujadi lam Kurban Ilahi, nyang awaknyan hana layak keu jideungö atawa jiteupeue. Teuma, beu jiteupeue lé awaknyan, bahwa Bileam, sidroe tukang sihé ngon ureueng seumah beurhala, hana patôt keu peunampakan malaikat, bah pih nyan peureulèe keu tujuan nyang na, mangat babah jih jeuet jipeusiep watèe jih jicuba keu jipeucaci ngon jikuto Israel: Malaikat Tuhan geupeuleumah droe bak jih ngon peudeueng nyang ka teutarék, dan geularang jih keu jipeucaci atawa jikuto Israel[618] .
Seumoga cit babah-babah nyang kafé dan peucah belah di sinoe jipeusiep, nyang jikafé Almaseh Tuhan Keudroe lam rahsia-rahsia Gobnyan nyang paléng suci: beu jeuet jaweueban geutanyoe keu awaknyan nakeuh wahyu nibak rahsia Kurban Ilahi, lagèe sidroe peudeueng nyang jiteubang dan jipotong kafé sesat awaknyan.
1) Misteri Kurban Ilahi.
Kureubeuen Ilahi, nyang geupeulaksana meulalu upacara suci, kon keu peumaté atawa keumatéan nyang sibeuna jih Almaseh Tuhan kamoe nyang abadi, nyang geumulia di syeuruga dan geupeurintah sajan ngon Bapak siumu masa lam tubôh; keuhai Gobnyan Rasul geukheun: 'Almaseh ka bangkét dari maté, dan hana lé maté keulayi; maté hana lé kuwasa ateueh Gobnyan[619] ; teuma nyan nakeuh saboh peuringatan keu peumbantaian ngon maté Gobnyan nyang ka leupah. Dan watee saboh beunagi geupajôh ateueh diskus—geucok dari prosphora nyang meubentuk tubôh Almaseh dan geukheun si Kambing—nyan geupajôh keu geuingat si Kambing Allah Keudroe, Almaseh, nyang geupeuseumah di ateueh kayèe saléb keu geutanyoe. Dan watee saboh beunagi, nyang geukheun si Kambing, geutusok ngon tombak ateuh piring, nyan geutusok keu geuingat si Kambing Allah Keudroe, Almaseh, nyang geutusok bak sampeng Gobnyan ngon tombak ateuh saleb keu geutanyoe. Nyan keuh Almaseh Tuhan Keudroe nyang peurintah keu Rasul-rasul nyang suci keu geupeubuet nyoe, sira geupeugah: 'Peubuet kheueh nyoe keu geuingat Lôn'[620] . Deungo, hai gata nyang kafé, dan peurati peue nyang geupeugah lé Tuhan: Gobnyan hana geupeugah, 'Peubuet nyoe keu keunangan poh maté lôn nyang keudua, keu keunangan lôn geupeusembelih', teuma 'keu keunangan lôn'—nyan nakeuh, keu keunangan penderitaan ngon maté lôn nyang sukarela, keu keunangan poh maté ngon lôn geupeusembelih sigohlom nyan lé bansa Yahudi. Ngon sabab nyan, Santo Basilius Agung, lam Liturgi gobnyan, geupeugah ateueh nan Kristus: 'Pubuet nyoe keu keunangan lôn'; sabab tiep-tiep go gata pajôh rutoe nyoe ngon jép cawan nyoe, gata peunyata keumatéan lôn ngon meuakui keubangkitan lôn. Dan Santo Krisostomus, lam Liturgi gobnyan, watèe meudo'a bak Almaseh, geupeugah: 'Sabab kamoe peuingat peurèntah nyang peuseulamat nyoe, ngon banmandum nyang ka teujadi ateueh kamoe : Saléb, jirat, bangkét bak uroe keulhèe, ngon la'én-la'én.' Ngon lagèe nyan, hai gata ureuëng nyang meucaci nyang meuh'e, beu gata teupeue bahwa Peuseumahan Ilahi nyang kamoe peuseumah nyan hana jipoh Kristus, teuma jipeuingat keumatéan Gobnyan nyang ka leupah bak jaroe ureuëng Yahudi.
2) Misteri Kurban Ilahi.
Bagian nyan, nyang bak phôn Proskomedia geucok dari prosphora, dan geupeunan Anak Biri-biri, dan geupeuduek ateueh piring suci nyang saban rupa deungon tubôh Almaseh; watee geusie ngon geupoh, kon tubôh Almaseh nyang sibeuna jih nyang geusie ngon geupoh, tapi cuma rutoe, nyang goh lom ka meu-ubah zat jeuet keu tubôh Almaseh, nyan cuma saban rupa deungon tubôh Almaseh. Jinoe, meunyo gamba sidroe ureueng geugamba bak sapeue-sapeue, dan gamba nyan geupotong ngon geupeuseumah, peu keuh ureueng nyang udép nyan keunong sakét bak tubôh jih lé sabab geupotong ngon geupeuseumah gamba jih nyan? Hana sagai-sagai. Meunan cit, Almaseh Tuhan, deungon Tubôh Gobnyan nyang ka meugah—nyang hana lé jiteuka sakét dan hana maté—hana sapeue nyang geurasa sakét, meunan cit hana maté, watee gamba Tubôh Gobnyan, Kambéng Rutoe, jipot ngon jipoh bak watèe Proskomedia.
3) Misteri Kurban Ilahi.
Kon mantong sigohlom transubstansi rutoe nyang geupeuduek ateueh paten jeuet keu Tubôh Almaseh, Almaseh, nyang na di dalam nyan lagèe lam gamba Gobnyan keudroe nyang geupotong ngon geupeuseumah, hana sagai-sagai geurasa sakét; tapi saweueb rutoe nyan ka geuubah zatjih lé kuasa Roh Kudus, dan kon lé rutoe tapi ka jeuet keu Tubôh Kristus nyang seubeutôijih lam rupa rutoe, Kristus hana meurasa sakét sapeuë pih watèe geupotong ngon geupajôh. Sabab Gobnyan ka geurasa sakét si go mantong lam tubôh Gobnyan keu geutanyoe ateueh kayèe saléb; teuma lheueh Gobnyan bangkét, Gobnyan hana lé geurasa sakét. Dan saban lagèe bak watèe nyan, bak masa Gobnyan geutanggông sangsara sukarela, keu-ilahian Gobnyan, nyang sabe na ngon Gobnyan, hana sagai-sagai geurasa sangsara: meunan cit jinoe keumanusiaan Gobnyan, nyang ka geupeumulia ngon keutidakmungkinan meudeurita ngon keukekalan, hana sagai-sagai geurasa sangsara lam Kurban Ilahi nyang teungoh geupeulaksana; sabab Kurban Ilahi Kristus, nyang tanyoe peulaksana, hana jipoh atawa jipeumaté Gobnyan keu duwa go.
4) Misteri Kurban Ilahi
Lam Kurban Ilahi nyang tanyoe peuseumah dan nyang geupeulaksana meulalu upacara suci, bah pih Tuhan geutanyoe Almaseh hana geurasa sakét sapeuë pih lam Daging Gobnyan, dan hana geupeumaté; teuma Gobnyan geutubôk, geupeumaté, dan Darah Gobnyan geutabu hana deungon sakét sapeuë pih nibak Gobnyan, lagèe nyang ka geupeuleumah bak Bapak-Bapak Kudus jameun dilee meulalu wahyu Ilahi. Deungo peue nyang geutuléh lé Bapa Gereja Teuhoreumat Ephrem lam Homili 86 keuhai sidroe ureueng tuha nyang geubri wahyu keuhai rahsia-rahsia Ilahi[621] : 'Ulôn kalon,' kheun ureuëng tuha nyan, 'langèt teuhah, dan apui jitrôn deungon ramèe malaikat suci; dan di ateuëh awaknyan na duwa boh muka nyang lagak, nyang keugöt jih hana ék teugamba, sabab cahya awaknyan lagèe kilat; dan di teungoh-teungoh duwa boh muka nyan na sidroë aneuk miët.' Sabab malaikat-malaikat nyan geudong meulingka meja suci, seudangkan dua boh muka nyan na di ateueh meja suci, dan aneuk miet nyan na di teungoh-teungoh awaknyan. Teuma watee upacara Misteri Ilahi ka rab abéh, dan para diaken ka jipeurap keu jipeucah rutoe persembahan, lôn kalon (kheun ureueng tuha nyan) dua boh muka di ateueh meja suci. Awaknyan jikat jaroe ngon gaki aneuk agam nyang na di ateueh awaknyan; laju jicok sikin, jipoh aneuk agam nyan, dan jitōk darah jih u dalam piala nyang na di ateueh meja suci; dan 'oh ka lheueh jipotong-potong tubōh jih, jipeuduek ateueh rutoe, laju rutoe nyan jeuet keu tubōh jih. Dan beuet laju dari sinan sampoe u ayat nyang teutuléh bahwa, 'oh ka seuleusoe Liturgi Suci, kuwasa-kuwasa ilahi nyan deuh jiteungoh u langèt, dan aneuk agam nyan na di teungoh-teungoh awaknyan, udép dan kon maté. Meunan cit, lam Seujarah Udep Bapak Arsenius nyang Mulia na teutuléh[622] : Keu sidroe syèdara nyang ragu-ragu bhah rahsia-rahsia ilahi, dua droe ureueng tuha nyang mulia meudoa ubak Tuhan keu gobnyan deungon puasa si minggu punoh; dan watee awaknyan geudong meusapat deungon gobnyan lam geurija bak saboh teumpat watee Liturgi Ilahi, mata awaknyan teuhah, dan watee rutoe geupeuduek ateuh meja suci, awaknyan geukalon sidroe aneuk miet agam; Teuma watee paderi nyan geupeuteungoh jaroe geuh keu geupoh rutoe, awaknyan geukalon sidroe Malaikat Tuhan jitrôn dari syeuruga, jimat sikin bak jaroe jih, nyang ka jipoh aneuk agam nyan, laju jipeusok darah jih u dalam cawan suci nyan; dan watee paderi nyan teungoh geupoh rutoe, Malaikat nyan teungoh jireubek-rebek tubôh aneuk nyan. Teuma watee syèdara-syèdara la'én jiteuka keu jiteurimong Misteri Kudus, na sidroe syèdara nyang hana meuiman jiteuka cit, jicok lam jaroe jih sie mantah meudarah, dan jikalon darah lam piala cit; dan kareuna teumakot, jih jiklik, jipeugah: 'Lôn ka meuiman, ya Tuhan, bahwa rutoe nyoe nakeuh Tuboh Droeneueh, dan ië anggô nyoe nakeuh Darah Droeneueh.' Laju siat that, sie nyan ka jeuet keu rutoe, dan darah nyan ka jeuet keu ië anggô, dan gobnyan geuteurimong Komuni deungon that teumakôt dan peunoh perasaan. Peunampakan lagèe nyan teujadi kon keu ureueng nyang patôt mantong, tapi cit keu ureueng nyang hana patôt, ateueh keuheundak Allah. Lam Prologus, bak uroe 26 buleuen Siblah, na teutuléh: di banda Diospolis, syèdara raja Saracen Nunermia jitamong u Geurija Santo George dan, watee jikalon imam teungoh geupeuna Misa Suci, jipoh saboh kamèng, jipeusok darah jih lam piala, dan jipeucah-peucah dagéng jih ateueh talam; dan 'oh ka lheueh Liturgi nyan, mandum ureueng jipajôh sie nyan dan jiep darah nyan. Meunan cit, lam kitab * * (Udep Santo Basilius Agung), na teutuléh[623] : watèe gobnyan teungoh geupeuna Liturgi Ilahi, sidroe ureueng Yahudi, nyang meuhajat keuneuk teupeue rahsia-rahsia suci nyan keu gantoe sidroe ureueng Kristen, jiseutot lam kawan ureueng iman, jitamong u geurija, dan jikalon Santo Basilius teungoh geumat sidroe aneuk miet lam jaroe gobnyan dan geupeureutah-peureutah aneuk nyan; Teungoh ureuëng-ureuëng iman jiteurimöng Komuni Kudus nibak jaroe sang suci nyan, ureuëng Yahudi nyan jipeurab, dan sang suci nyan geujôk keu jih, saban lagèe nyang geupeubuët keu ureuëng Kristen la'én, saboh beunagi nibak Peujulaan Kudus nyan; ureuëng Yahudi nyan jicok nyan lam jaroe jih dan jikalon bahwa nyan nakeuh beutôi-beutôi sie; lheueh nyan, jipeurab bak kalèh, jikalon bahwa na beutôi-beutôi darah lam nyan.
Kalon kheueh, hai gata ureueng nyang keuji nyang kafé, pakriban Almaseh Tuhan geutanyoe, lam rahsia ilahi Gobnyan, na beutôi-beutôi deungon rupa rutoe ngon ië anggô—geupeukrék, geupoh, ngon geutôk darah Gobnyan keu keuseulamatan geutanyoe; teuma Gobnyan hana geurasa sakét, hana geupoh maté, meunan cit hana geupeumaté, teuma Gobnyan udep siumu masa, ngon hana sagai-sagai abéh geupajôh lé racôn. Nyan keuh, misteri-misteri Kurban Ilahi—bah pih jumeulah jih hana padum le, dan ka geupeugah secara ringkas keu gata—mudah-mudahan nyan jeuet jipeusiep babah gata nyang kafé dan sesat, hai gata ureueng-ureueng rréh nyang bangai, nyang jipeukuto, seakan-akan kamoe peuna Ibadah Ilahi deungon niat keuneuk tusok, poh maté, ngon peumaté Almaseh keu dua go atawa le go lom; ngon jipeukuto kamoe—dan sit Almaseh Keudroe lam Kurban Ilahi—gata peugah: 'Pakri jeuet tapoh maté sidroe ureueng nyang ka lheueh tapoh sigo, meupadum go lom?' Ngon narit peu kheueh gata peuleumah ajaran sesat gata, seakan-akan Almaseh, ka lheueh geupeuseumah sigoe ateueh kayèe saléb dan geutumbôk ngon lembing, hana lé geupeuseumah keu keuseulamatan donya? Dan meunyoe nyan beutôi, meunurôt akai sesat gata nyang bangai nyan, keupeu sabab Isa geuyue bak Rasul-rasul nyang suci, geupeugah: 'Peubuet nyoe keu tanda teuingat keu lôn'? Deumi alasan peu Santo Yakobus, syèdara Tuhan, ngon Santo Basil si Rayeuk, ngon Santo Yohanes Krisostomus (nyang iman gobnyan droeneuh keudroe pih neupatéh) geususôn liturgi droe geuh maséng-maséng? Teuma, hai gata nyang paléng bangai, gata ka sesat that dari jalan nyang beutôi dan teungoh binasa, tapi gata hana takalon keurusakan droe gata keudroe.
Nyan keubit saboh keutahéan nyang raya that ateueh Misteri Ilahi nyang sampoe u geulinyueng geutanyoe, sampoe-sampoe awaknyan hana jiseugan jikheun nyan keu 'keubejatan keuhancôran'. Dan ka lheueh nyan, lam pikeran gila awaknyan, awaknyan hana cit jipike saboh keujihatan keuhancôran, tapi awaknyan jikheun saléb peuet sagoe, geurija-geurija suci kamoe, dan keubit cit Misteri Ilahi nyan keudroe, seubagoe 'keujihatan keuhancôran'. Sabab kamoe ka cukôp kamoe bantah keuhujatan-keuhujatan phon awaknyan, nyang jitudôh ateueh geurija-geurija dan saléb peuet sagoe. Meunyang keu keuhujatan-keuhujatan brat ngon hana takwa nyan ateueh Misteri Ilahi, kamoe ka siab keu meubalah. Teuma, phon-phon that kamoe meuh'eut meudeungo dari awaknyan alasan pakon awaknyan geukheun Misteri Ilahi nyan 'keubeujatan keuhancôran'; sabab soe nyang jeuet jipeuhakém saboh salah nyang goh lom jeulah? Bah kheueh awaknyan jipeugah dilee bak geutanyoe, pakon Misteri Ilahi nyan nakeuh saboh keubejatan keurusakan? Konkeuh nyan beutôi-beutôi saboh peuneudong nibak Almaseh, nyang geupeutrôn lé Gobnyan keu Rasul-rasul nyang suci ngon keu mandum ureueng meuiman, dan keu geupeujak sampoe '[624] ' teuka? Peu keuh kuwasa Allah ka gaga, dan Peu keuh Roh Kudus ka piyôh geukeureuja? Peu keuh Chrysostom ka meusulet, watèe gobnyan geupeugah lam said[625] : 'Kureubeuen nyan saban lagèe nyang geubri lé Almaseh keu murib-murib Gobnyan, dan nyang jinoe jipeubuet lé para padri; dan nyan hana sagai-sagai leubèh meuyub nibak nyan, sabab nyang nyoe pih kon manusia nyang peusucèe, tapi lé Gobnyan nyang ka geupeusucèe nyang nyan cit; dan meunan teuma, lagèe nyang ka lheueh kamoe peugah'? Teuma ureuëng-ureuëng meupaloe nyan hana jeuët jipeugah sapeuë pih lagèe nyan, meunan cit hana jeuët jiteumèe salah nyang beutôi, seula'én nibak salah nyang su'uem ngon keuji, sabab awaknyan ka biasa meusu'uem, jipeugah keuji, ngon jimeukông lagèe asèe gila di keuë peunajôh Ilahi. Sabab Almaseh Tuhan geutanyoë Keudroë, lam Misteri Ilahi Gobnyan nyang suci, nakeuh nyang beutôi, sira Gobnyan geupeublasfem ngon brat lé awaknyan; Gobnyan keudroe akan geujaweueb awaknyan rot ureueng nyang blasfem keu Gobnyan keudroe bak watèe nyan, watee ureueng Yahudi geukalon Gobnyan nyang ka geutumbôk, dan watee ureueng-ureueng skismatik nyan geukalon Gobnyan nyang ka geupeublasfem dan geuhina lam misteri-misteri ilahi nyan, geukheun Gobnyan 'keubeu'ekan keuhancôran'.
Seulaén nibak nyan, ureuëng-ureuëng skisma nyan jipeucaci jabatan uskup, jipeusudôh lagèe uskup-uskup nyan jimeubloe jabatan suci droe jih keudroe.
Lôn jaweueb:
Adak pih bak masa dilèe, lagèe adat di banda keurajeuën Moskow, kamoe, nyang geutawök dari nanggroë-nanggroë Kyiv, hana meuteupeue sapeue bhaih nyan, dan hana cit kamoe seumaté hai-hai nyang kon urôsan kamoe. Teuma jinoenyoe, hana deuh geudeungo bahwa raja-raja ngön ureuëng nyang na kuwasa jilakèe péng nibak ureuëng nyang geupeuék pangkat jeuët keu uskup; teuma deungön rahmat Po Teu Allah, maséng-maséng jiteurimöng pangkat jih meunurôt jasa droe jih. Dan lôn, sidroe ureuëng meudesya, bah pih hana layak keu jabatan uskup nyang suci nyoe, teutapi lôn ka geuanggap layak meunurôt keuheundak Allah. Ulôn ka geuanggap patôt, kon ateuëh keuheundak droë, kon cit ateuëh usaha droë, meunan cit kon deungon péng—Tuhan keuh saksi ulôn (dan ulôn peugah lagèe Rasul), nyang ulôn khidmat deungon roh ulôn[626] —tapi nyan banmandum nyan nakeuh ateuëh keuheundak ngon rancangan Allah, saweuëb ka geutawök ulôn lé peurintah Raja nyang Maha Rayeuk. Dan watee lôn peugah haba keu droe lôn, lôn peugah cit haba keu rakan-rakan uskup lôn, nyang saban cit geutawok dari sinan dan geupeuék u pangkat uskup; ka jiteupeue lé mandum ureueng bahwa awaknyan pih geuteurimong jabatan uskup kon kareuna péng, tapi kareuna keuheundak Allah nyang göt dan meunurot peurintah raja, seujalan ngön keupatutan droe awaknyan. Teuma meunyoe na sidroe atawa dua droe nibak awaknyan nyang mita kuwasa ngon suap, peuë hubôngan nyan ngon geutanyoe? Geutanyoe takalon droe geutanyoe keudroe. Kamoe meuteupeue cit, bahwa demi sidroe atawa duwa droe ureueng nyang ka meudesya kareuna publoe barang-barang suci, banmandum Geurija Almaseh hana reuloh atawa rhöt. Dan lamkawan Rasul-rasul nyang na sajan Almaseh na sidroe Yudas, si khianat; teuma kareuna nyan, Kolej Rasul hana hanco. Saban lagèe, watèe gandom mantong lam blang dan goh lom jipöt, ka teuntèe na naleueng jeuheut lamkawan jih: tapi gandom nyan teutap gandom, dan hana jiboh lé po jih sabab na padum boh naleueng jeuheut lamkawan jih, tapi jipeubiyeu sampoe watèe panèn; laju ureuëng po nyan geuyue ureuëng pot keu geupeusapat gandom nyan u dalam lumbông gobnyan, teuma naleuëng jeuheut nyan beugeutiek u dalam apui. Meunan cit, dalam Geurija Kudus, seulaén jih mantong lagèe gandom lam blang di donya nyang peunoh deungon dukacita nyoe, ka teuntèe pasti na teumeung ureuëng jeuheut lamkawan ureuëng gèt. Teuma, demi awaknyan, Almaseh Tuhan hana geutinggai Geurèja Gobnyan, dan hana cit geutinggai sampoë 'an abéh masa, lagèe nyang ka geumeujanji, geupeugah: 'Ulôn na sajan gata siumu masa, sampoë 'an abéh masa' ([627] ). Meunyo ka trôk uroe peunghakiman nyang meuh'eut, lagèe watee meukutép, bak watee nyan Gobnyan geupeupisah ureuëng jeuhet dari ureuëng gèt, lagèe naleuëng jeuhet geupeupisah dari gandom. Teuma, geutanyoe beu taingat: meunyoe Almaseh keudroe hana geutinggai Geurija Gobnyan, bah pih ureueng jeuhet na lamkawan ureueng beuna; leubeh-leubeh lom, ka teuntèe hana patôt keu sidroe ureueng Kristen nyang seutia jipeupisah droe jih dari Geurija Kudus kareuna na padum-padum droe bekas uskup nyang mita jabatan keu keuuntôngan, nyang hana taturi dan hana meuh'eut taturi. Meunan cit, hana patôt soe mantong jipeucaci jabatan uskup kareuna na padum-padum droe uskup nyang ka meudesya. Peu na soe jipeucaci Tatanan Rasul kareuna Yahuda, nyang na lam kawan Rasul?
Lam tulésan skisma nyan, ureuëng-ureuëng nyang jikheun brôk ngon jipeuhina jabatan uskup ka jipeugöt gamba rupa iblih nyang mat tongkat uskup, lagèe-lagèe bak masa jinoe nyoe kon gembala nyang sibeuna jih nyang peulara Geurija Kristus, tapi iblih. Ngön tipèe lagèe nyan, dan hana jitem peugah padum pat peumimpin seujati jih—nyang nakeuh syètan—jih nyan jiba kawôm jih u dalam sarang jih kon u arah udép keukai, tapi u arah maté keukai. Sabab tiep-tiep biara meupicah belah awaknyan, nyang jipeukong iman droe jih keudroe, nakeuh kumpôlan Syètan, dan na gembala droe jih keudroe—sidroe iblih. Saweueb awaknyan jimeu-useuha jipeuteuka keuhinaan ateueh geutanyoe, deungon nyan ka teubuka keudroe keu awaknyan.
Teuma, bèk tapeupanyang that jaweueb geutanyoe ateueh banmandum fitnah awaknyan; nyang la'én hana tapeuduli lé saweueb hana patôt geujaweueb. Nyang teuma tapeusampoë nakeuh nyoe: nibak banmandum keutuhan awaknyan ateueh Geurija Allah, dua boh nyang paléng brat nakeuh nyoe:
1) Sabe lagèe rahmat Po Teu Allah ka geutarék keulayi nibak Geurèja, dan lagèe jinoe ka hana lé rahmat Po Teu Allah;
2) dan lagèe ka peunoh deungon ajaran sesat.
Keu hai nyan lôn jaweueb si'at:
Meunyo rahmat Po Teuh Allah ka jitinggai Geurija nyang Suci, pat ka tutô-tutô nyang beutôi nibak Almaseh Tuhan geutanyoe, nyang geupeugah lé bibi Gobnyan nyang that suci: 'Ulôn na sajan gata siumu masa, sampoe 'an ujông jameun'?
Lom:
Meunyoe Gereja jinoe ka peunoh deungon bid'ah, pat ka teuma narit-narit Kristus nyang geupeugah keu Santo Petrus, nyang geupeunyata bahwa Kristus nakeuh Aneuk Allah nyang udep: 'Ateueh batèe nyoe lôn teuma peudong Gereja lôn, dan pinto neuraka hana meunang ateueh jih' ([628] )?
Lheueh geupeugah nyan, lôn teumanyong:
Peu keuh feureuman Almaseh nyan sulet, atawa kon? Keubit, nyan kon sulet. Tuhan nyan seutia bak mandum feureuman Gobnyan[629] . Langèt ngön bumoe nyoe akan gadoh, teuma feureuman Tuhan hana akan gadoh[630] ; feureuman nyan hana akan sia-sia.
Sabab rahmat Tuhan hana geutinggai nibak Geurija, teumpat Kristus na sampoe uroe kiamat: sabab pat na Kristus, pat na cit rahmat Gobnyan.
Sabab Geurèja nyan hana teuisoë lé ajaran sesat, dan pintô-pintô neuraka hana meuhasé jilawan jih. Sabab meunyo jih jipeusom ajaran sesat lam droëjih, ka teuntèe pintô-pintô neuraka nyan ka meuhasé jilawan jih, dan feureuman Almaseh hana beutôi lé. Teuma Gobnyan ka geubri keu Geurija Gobnyan keutahanan nyang kong, lagèe nyang geupeugah lé Rasul: 'geurija Allah nyang udep, tiang ngon dasa keubeunaran' ([631] ).
Teuma ureuëng Brynians nyang meupaloe nyan, ureuëng-ureuëng meupecah belah nyan, hana ragu-ragu jipeubengkok feureuman Almaseh jeuët keu sulet—feureuman Allah, feureuman keubeunaran; dan awaknyan jipeu'atôh keukufuran dan sulet bid'ah droëjih di ateuëh feureuman Almaseh: lagèe-lagèe nyan leubèh beutôi, tanoh, abèe, tanoh, abèe ngon abèe, kon Kristus, Aneuk Allah ngon Tuhan kamoe; dan awaknyan meuseureungkeue geupeuleumah akai-piké bangai lagèe ureueng gampông keu ureueng-ureueng leumoh seubagoe saboh keyakinan, kon kuasa Allah ngon hikmah Allah. Dan soe nyang hana teukhem keu bangai awaknyan? Dan soe nyang hana seudeh ateueh keucaman nyang paleng jeuheut ateueh Geurija Allah, nyang jiteubiet dari pikeran ngon babah awaknyan nyang ka beukah, lagee jiteubiet dari dasa neuraka? Dan soe lom, nyang hana seudeh ateueh keusasahan ngon keuhancoran droe awaknyan, bah nyan nyang peungeut atawa nyang teupeungeut? Sabab Geurèja nyan teudong lagèe batèe karang nyang manyang di teungoh la'ôt; bah pih jipoh lé umbak siuroe simalam, jih nyan teutap hana reuloh; teuma ureuëng-ureuëng nyang kafé, lagèe umbak nyang meuhantô bak batèe karang, gadoh hana meubekas. Gopnyan akan geupeumulia, seudangkan awaknyan akan malèe; Gopnyan akan meupumeurèntah deungon Almaseh seubagoe Ulèe Gopnyan, seudangkan awaknyan, deungon iblih seubagoe ulèe awaknyan, akan geutiek u dalam jurang Gehenna; Gopnyan akan meunang siumu masa di syeuruga, seudangkan awaknyan akan moë ngon meukab-kab siumu masa di dalam bilék-bilék di miyub donya neuraka. Dan soe nyang ék sanggôp bantah ngon peugah lahé keusaleuëh jih nyan nyang jipeugah ateuëh Geurija Kudus, ateuëh paderi-paderi, ngon ateuëh tiep-tiep teumpat suci keugeurijaan, nyang hana teukira jai? Jinoe, bah tanyoe ta peutunyok keudöng, ajaran sesat, ngon buët jeuheut jih nyan, nyang ka jicok nibak Ibléh keudroe.
Kalon kheueh, hai ureueng-ureueng ortodoks nyang geugaséh, kamèng-kamèng beutôi lam kawan Almaseh, ngon aneuk-aneuk nyang ikhlah nibak Geurija Gobnyan nyang Suci, kamoe ka meuniléh ngon meupareksa, meunurôt akai nyang beutôi ngon hasé nibak taman Bryn, ajaran awaknyan, ngon meulaluë peunyelidikan nyang sibeuna, ka meuteumèe kamoe lhèe boh hai nyoe:
1) Peu ajaran awaknyan kon salah?
2) Peu keuh ajaran awaknyan nyan sesat?
3) Peu hana keuhancôran ateueh hai-hai suci lam ajaran awaknyan?
Dan kamoe teumèe lam boh nyan, saban lagèe boh apai mirah Sodom, kon rasa manèh, tapi abèe ngon abèe nyang brôk; kamoe teumèe, lôn peugah, bahwa ajaran awaknyan nakeuh
salah.
sesat,
peunoh ngon keucaman.
Sabab ajaran awaknyan hana meukeumah keu jiwa, malah meubahaya keu jih.
Peunyelidikan Urusan Skisma.
Lôn hana meuh'eut lôn peugah haba disinoe bhah urôsan manusia nyang rahsia ngon nyang hana geuturi, meunan cit deungon desya-desya nyang geupeubuet lé keuleumahan atawa keubodohan, nyang hana jipeuteuka karu lam Geurija Almaseh. Bèk sampoe bibi lôn jipeugah haba bhah urôsan manusia lagèe nyan[632] ; sabab soe nyang ka geutunyok lôn jeuet keu hakém ateueh hai nyan? Sabab lôn pih sidroe ureuëng meudesya, tundôk bak keuleumahan manusia; sabab Nabi Ilyas (meunurôt narit Yakobus) nakeuh sidroe manusia nyang tundôk bak keuleumahan nyang saban lagèe geutanyoe[633] ; , leubèh-leubèh lom geutanyoe nyoe ureuëng meudesya. Ka cukôp keu tiep-tiep ureuëng geupiké desya droe maséng-maséng; na sidroe Hakim keu banmandum, Tuhan geutanyoe, nyang akan geuhakimi ureuëng nyang udép ngon nyang ka maté.
Teuma lôn peugah bhah buet-buet nyang geupeubuet deungon trang-trang nyang meulawan deungon Geurija Kudus Almaseh. Dan buet-buet nyan kon geupeubuet kareuna leumoh, teuma ateuh dasai keujahat droe iblih; kon cit kareuna hana meuteupeue, teuma deungon seungaja ateuh dasai keukareung; bhah buet-buet lagèe nyan keuh nyang harôh tapeugah.
Inti nibak mandum nyan, lagèe nyang tadeungo, nakeuh bak buet-buet nyang jroh (meunurôt pandangan manusia): le that buet taubat, du'a nyang panyang, le that sujud, hudép sederhana ngon hana jiep minoman meunagi, ngon hana jimakheun sie ngon eungkôt, ngon hudép meunungkat awaknyan (lagèe jitirèe Bapak-Bapak Kudus), ngon buet-buet hebat ngon keureuja brat la'én, nyang awaknyan yakin nyan mangat bak haté Allah—dan kamoe hana meukutuk nyan—tapi bah keuh Allah nyang Maha Ghaib geupeunilé banmandum nyan.
Teuma, saweueb ka trok bak geulinyueng kamoe bahwa awaknyan jipeubangga droe, jipeu'eung droe di ateueh Geurija Almaseh, jipeubangga usaha asketis ngon buet meudo'a ngon puasa awaknyan: seumentara nyan awaknyan jipeusalah kamoe ateueh cara kamoe pajoh ngon kamoe jieb, ngon ateueh banmandum cara udép kamoe seubagoe ureueng meudesya, padahai awaknyan jianggab droe seubagoe ureueng suci. Ngon sabab nyan, peureulèe that bagi geutanyoe ta-usut buet-buet gèt awaknyan meunan cit deungon buet-buet jeuhet awaknyan: sabab deungon buet-buet jeuhet awaknyan, awaknyan deungon trang jilawan Geurèja Suci Almaseh, seumentara jipeugah buet droe jih nyan gèt; ngon lagee babui nyang jipeuhanco tanoh ngon idông jih, awaknyan jipeurusak Geurèja, jipeungeut le that ureueng biasa deungon keumunafèk jih.
Meunyoe tapeugah secara umum bhah buet, nyang jeuhet ngon nyang jroh, jak ta seulidek.
Buet manusia nyan umumjih na dua jeunèh: na nyang jroh, na cit nyang jeuheut.
Buet jeuhet nyan sabe jeuhet; hana sagai jeuet keu jroh, saban lagèe arang hana jeuet keu salju, lumpôk hana jeuet keu meuh, meunan cit hempéh hana jeuet keu manèh.
Meunyoe keu buet jroh:
i) Kadang-kadang deuh jih mandum jroh, tapi hana teutèe peuëkah nyan geusuka lé Po Teu Allah.
2) Kadang-kadang, bah pih deuh jih jroh, tapi seubeutôijih nyan jeuheut that dan hana meunurot haté Po Teu Allah.
3) Kadang-kadang, bah pih nyan beutôi-beutôi jroh, teutap hana meuboh dan hana meuhasé keu keuseulamatan droe.
Jak ta kalon dilee si'at buet nyang jroh.
Teuntang buet-buet jroh.
1) Peuneugah bhah buet-buet nyang deuh jih jroh, tapi hana teuturi peu keuh geuteurimong lé Po Teuh Allah.
Amal-amal nyang jroh nyang geusuka lé Po Teuh Allah ka geupeugah lam Kitab Suci: na nyang lam peurintah Po Teuh Allah, na nyang lam nasehat Injil ngon Rasul-rasul, dan na cit nyang lam buet-buet Bapak-bapak Geurija ngon ureueng-ureueng suci nyang meu-ascetic; dan geutanyoe na le that contoh buet nyang geusuka lé Po Teu Allah lam udép ureueng-ureueng suci, nyang wajéb ta ikôt seumampu geutanyoe, dan nyang jeuet cit ta kalon bak ureueng-ureueng saleh nyang udép di antara geutanyoe; teuma geutanyoe hana jeuet beutôi-beutôi tateupeue lam droe geutanyoe peuëkeuh buet nyang ta pubuet nyan geusuka lé Po Teu Allah. Sabab meunyo sidroe ureueng jiteupeue bahwa buet jih nyan meunyeunang bak Tuhan, jih nyan pih pasti yakin keu keuseulamatan droe jih. Teuma, saban lagee bak peumangat Tuhan, meunan cit deungon keuseulamatan droe jih, hana sidroe pih ureueng nyang jeuet jipeubangga droe ka yakin. Bèk sampoë putôh asa geutanyoe keu keuseulamatan; geutanyoe na harapan bak Allah, nyang geumeuheuet banmandum ureuëng seulamat: teuma hana sidroë pih nibak geutanyoe nyang jeuët peugah: 'Ulôn ka meuget bak haté Allah, ulôn nyoë termasôk ureuëng nyang seulamat, buët-buët ulôn nyan jroh dan geusuka lé Tuhan.' Ureuëng Baca geupeugah: Soë nyang jeuët meubangga na haté nyang suci? Atawa soë nyang brani geupeugah droëjih bibeueh nibak desya[634] ? Tanyoe meu-useuha, seubagoe nyang tanyoe sanggôp, keu tajaga droë bék sampoë tapeususah até Po Teu Allah; tanyoe meukeurija, seujauh teunaga tanyoe nyang leumoh—nyang geupeukong lé bantuan Po Teu Allah—sanggôp, mangat tanyoe jeuët teurimöng di hadapan Almaseh. Teuma, banmandum usaha ngon keureuja geutanyoe hana jeuet jipeubutoi bahwa geutanyoe geugaséh lé Po Teuh Allah. Bapak Geurija geupeugah ngon that lagak bhah nyoe, geukheun: 'Ureueng beuna ngon ureueng bijaksana, meunan cit buet-buet awaknyan, na lam jaroe Po Teuh Allah; teuma gaséh ngon beunci nyan hana deuh bak mata manusia'[635] . Petikan nyoe geupeujeulaih leubeh trang lam tarjamahan lagèe nyoe: 'Ureuëng nyang beuna ngon ureuëng nyang bijaksana, meunan cit deungon buet-buet awaknyan, na lam jaroe Po Teuh Allah; teuma hana sidroe pih manusia nyang teupeue peuëkeuh jih nyan patôt geugaséh (lé Po Teuh Allah) atawa geubanci.' Puasa nyan buet nyang jroh, tapi hana meunarek atawa geuteurimong lé Po Teuh Allah meunyo sidroe ureueng puasa sampoe leumoh that tuboh; sabab Po Teuh Allah kadang-kadang geupeugah: 'Nyan kon puasa lagèe nyan nyang ka Lôn piléh[636] .' Dan Santo Krisostomus, lam kitab 'Margaret' gobnyan, geupeujeulaih, geupeugah: '[637] ' Jadi, peu keuh puasa nyan, bah that pih geutanyoe meu-puasa? Peu keuh puasa nyan geupeuteuntèe seubagoe meutheun nibak peunajôh, atawa seubagoe meutheun nibak hawa nafsu? Sabab bah that pih geutanyoe meutheun nibak peunajôh tubôh tapi hana meutheun nibak hawa nafsu jiwa, meutheun nibak peunajôh nyan hana jiba keutenangan, tapi jipeuboh hasé keujeuhékan. Sabab meunyoe lôn hana lôn pajôh rutoe tapi hana lôn theun beungèh lôn keu ureueng la'én, lôn nyan kon lé manusia; sabab beulatang pih jipeubuet nyang saban: beulatang hana jipajôh rutoe, tapi jipajôh isèe[638] . Gèt that meunyoe hana tajéb minoman nyang peu'mabôk, meunan cit hana tapajôh sie atawa eungkôt, nyan keu tujuan puasa; teuma ureuëng nyang hana jipajôh sie atawa eungkôt dan hana jipajôh minoman nyang peu'mabôk nyan kon ka teuntèe mangat até dan geuteurimong lé Po Teuh Allah, sabab, lagèe nyang geupeugah lé Santo Krisostomus: 'Meunyo na soe nyang hana jiep anggô atawa hana jipajôh sië, bék jipeubangga droe ateueh nyan, sabab Po Teuh Allah hana geupeujeuet peue nyang leubeh hebat nibak beulatang. Sabab hana beulatang nyang pajôh sie atawa jieb anggô—kon leumo, kon keuleumba, meunan cit kamèng. Nyan nakeuh buet nyang jroh meunyo sidroe ureueng jipeususah tubôh jih deungon jipeu-éh ateueh tanoh lapang keu jikeumah siat; teuma ureueng nyan hana meunarek atawa geuteurimong lé Po Teuh Allah; sabab guru nyang saban nyan na geupeugah bhah ureueng nyan lam khutbah nyang saban: Meunyo na ureuëng éh di ateuëh tanoh, hana jipeureulèe ranjang atawa aleuë, tapi cuma tuleuëng tubôh droëjih keu tilam, bèk jipeubangga nyan, atawa jipeugah droë leubèh, lagèe-lagèe jih piké ka leubèh nibak mandum ureuëng la'én; sabab buët lagèe nyan nakeuh sifeuët beulatang. Sabab nyan kon saboh hai nyang luwa biasa, tapi leubeh keu saboh buet nyang meulakèe keu Allah; sabab meunyoe geutanyoe, nyang jeuet keu ureueng nyang teurimong Firman, leubeh brok nibak beulatang, maka… Sampoe 'an sinoe, Chrysostom. Nyan nakeuh saboh hai nyang jroh meunyoe tameudo'a sabe-sabe; tapi kon ureuëng nyang panyang that geumeu'en-en lam du'a jih meujam-jam nyan nyang mangat ngon geugaséh lé Po Teu Allah; sabab Tuhan Keudroe ka geupeugah lam Injil: 'Kon deungon le that meututô gata teudeungo' ([639] ). Dan Santo Teofilakt, watèe geupeujeulaih narit Tuhan nyan, geupeugah: 'Hana patôt tapeupanyang du'a, tapi meudu'a kayeém, deungon narit nyang si'at.' Dan lom: meututô leubèh (lam du'a) nyan nakeuh haba su'uem. Teuma cit lam Komenari Krisostomus ateueh Surat-surat Rasul, bak halaman 1830, na teutuléh bak binèh: 'Ureuëng nyang meututô leubèh lam du'a nyan kon teungoh meudo'a, teuma teungoh meuhaba su'uem.' Nyan nakeuh saboh hai nyang jroh meunyoe tapeubeuban droe ngon le buet payah, tinggai di guha-guha nyang seungap, ngon tapeumaté hawa nafsu tubôh ngon meubagoe cara: teuma, deungon tapeubuet hai-hai nyan hana tapeuseunang Até Po Teuh, ngon hana teuturi cit deungon buet payah nyang toh nyang jeuet tapeuseunang Gobnyan. Sabab geutanyoe meurumpok lam tulésan Bapak-Bapak Geurèja na ureuëng-ureuëng nyang udép deungon puasa, sidroe, ngon keureuja brat, geupeususah tubôh droe sampoe bak bataih, tapi meuninggai donya nyoe hana geuteupeue peu kheueh awaknyan ka seulamat. St. Yohanes Klimakus geusesai sidroe rahéb nyang nan gobnyan Stefanus[640] , nyang ka geupeuhabéh meuthôn-thôn lam keureuja brat di padang pasé; beulatang liar jeuet keu jinak keu gobnyan, saweueb gobnyan geubri eumpeuen rimueng bak jaroe gobnyan keudroe di padang pasé: tapi watee jih ka rab meuninggai, jih geupeujak bak saboh ujian nyang that meungeurikan lé ureueng-ureueng nyang meungancam nyang deuh bak jih; watee teungoh geuseksa lé awaknyan, jih geujaweueb padum boh su'eu awaknyan deungon get, tapi hana ék geujaweueb nyang la'én; dan nyan nakeuh saboh penglihatan nyang beutôi-beutôi meungeurikan dan that teumakot, (kheun Tangga Rohani) saboh ujian nyang hana deuh takalon dan hana geupeumeu'ah. Alangkah hireuenjih! Ureuëng nyang seungap nyan ngon rahéb nyan geupeugah bhah desya-desya droe geuh, geukheun, 'Hana sapeue nyang lôn peugah keu hai nyoe'; lheueh geujak udép seubagoe rahéb karap peuet plôh thôn, sira geumoë: 'Celaka lôn, celaka lôn!' Dan Pangarang *Tangga* geupeuseuleusoe calitra gobnyan bhah hai nyoe lagèe nyoe: 'Dan meunan, ka lheueh geu-ujoe, gobnyan ka geutinggai tubôh nyoe.' Peue hukôman nyan, atawa peue haséjih, atawa reaksi gobnyan, atawa keusimpulan nibak ujian nyan, hana geupeugah deungon trang. Nyan keuh nyang na lam kitab *The Ladder*.
Teuma kamoe, peunoh ngon rasa teumakot ngon ngeri ateuh keutidakpastian keuseulamatan kamoe, sabab kamoe hana meuteupeue peu keuh amai nyang kamoe anggap gèt nyan meunyeum bak Tuhan atawa kon; peu keuh kamoe nyoe layak keu geugaséh atawa geubenci lé Gobnyan. Feureuman Tuhan nyoe lam Zabur nyan that meungeurikan: 'Watèe ka trôk, Ulôn teuma meuhukôm ngon beuna' ([641] ). Hana hireuen meunyoe desya-desya geutanyoe akan geuhakim; teuma nyang that meukheuek nakeuh keubajikan geutanyoe—nyan nakeuh buet-buet jroh geutanyoe: puasa, doa, pantang, hana mabôk, peumate hawa nafsu, ngon le that buet-buet ibadah la'én—cit akan geuhakim cit, saban lagèe desya-desya geutanyoe. Pakon meunan? Sabab, bah pih lam buet-buet geutanyoe nyang jroh, kayém that na bacut-bacut keusaleuhat; sabab hana sidroe pih nyang samporeuna, dan nyang paléng peunténg, ka jeuet keu keubiasaan bak geutanyoe keu tapeusom, di yup buet-buet jroh geutanyoe, saboh anggapan sombong keu droe teuh, lagèe-lagèe geutanyoe ka tapeusennang Tuhan dan ka jeuet keu ureueng beuna dan suci; saboh pikeran nyang, lagèe apui nyang hu meulila, jipeuhanco banmandum keureuja ngon buet geutanyoe, meunan cit banmandum hase nyang jroh. Dan hana hireuen meunyoe sidroe ureueng meudesya hana jipeuanggap layak keu Keurajeuen Langèt: nyang hireuen nakeuh keu ureueng nyang di sinoe jipeuanggap jroh ngon suci, tapi di sinan jipeutiek u luwa nibak Keurajeuen Langèt. Hana hireuen ureueng nyang jak bak rot nyang luwah hana jitamong u dalam udép: nyang hireuen nakeuh ureueng nyang jak bak rot nyang seumpet ngon meudeurita, teuma meurumpok maté kon udép. Hana hireuen sidroe ureueng mabôk atawa nyang galak makén hana jiteurimong keubahagiaan beureukat syuruga: nyang hireuen nakeuh ureueng nyang puasa, nyang hana tom jirasa minoman nyang mabôk, teuma jikeubah dari manèh syuruga. Hana hireuen meunyoe sidroe ureueng nyang teubai, meukembông, ngon leumak hana ék jitamong rot pintô nyang seumpét u teumpat tinggai syuruga: aneh that ureuëng nyang ka jipeukering ngon jipeurusak tubôh jih deungon le that puasa ngon keureuja brat, nyang tuleuëng jih ka meukulét mantong, malah hana ék jiseumap lé rot pintô nyang seumpét nyan dan jiteumèe droë di luwa rumoh langèt. Sabab watee Hakim nyang Adil geupeuphôn geuhukôm keuadelan ngon desya geutanyoe, Gobnyan akan geuteumèe bak sa'at nyan lam tubôh tiep-tiep ureueng saleh na saboh keusalahan nyang teusom, nyang hana deuh bak mata manusia keudroe, atawa leubeh teupat jih, hana jitem kalon: sabab meunyo geutanyoe ta hukôm droe, (kheun Rasul), geutanyoe hana teuhukôm[642] . Keusalahan teusom geutanyoe, lôn peugah, akan teupeuleumah di hadapan Hakim nyang Maha Melihat; sabab bak watèe nyan (meunurot firman Rasul), Tuhan akan geupeuteubiët u keuë hai-hai nyang teusom lam seupôt, dan akan geupeuleumah rahsia haté[643] . Meunyo hai nyan ka teupeuleumah, soe ureuëng nyang salahjih hana teuteumèe? Peue nyang leubeh suci nibak sinar mata uroe, nyang peungeuh ban saboh langèt? Dan meunyo saboh sinar mata uroe jitamong u dalam kuil meulalu tingkap atawa celah, padum na le abèe nyang meugrak di dalam nyan deuh teukalon! Meunan cit deungon buet-buet geutanyoe nyang jroh, nyang akan geupeungeuh bak Uroe Kiamat, padum na le keuleumahan ngon keukurangan geutanyoe nyang akan deuh teukalon! Sabab soe nyang jeuet bibeuraih nibak desya, bahpih hana jipeubuet ngon buet, tapi jikeuheundak lam haté? Dan pakri cara sidroe ureueng jeuet deuh suci di hadapan Allah, di hadapan Gobnyan (lagee nyang geupeugah lé Ayub) bintang-bintang pih hana suci: leubeh-leubeh lom manusia nyan cit tumpôkan èk, dan aneuk manusia nyan sidroe worm[644] ? Teuma geutanyoe ka meubangga ngon le buet jroh geutanyoe, geupike droe suci ngon beuna; teuma mandum nyan akan teubongka, saban lagèe desya geutanyoe nyang jeuet keu beunci ngon keubejatan di hadapan Allah: sabab peue mantong nyang jipandang mulia lé sidroe manusia lam droe jih nakeuh keubejatan di hadapan Allah. Dan banmandum keubajikan geutanyoe, nyang geupeubuet deungon sombong, di hadapan Gobnyan lagee ija kuto; geutanyoe tadeungo nabi Yesaya geupeugah: 'Banmandum keubajikan geutanyoe lagee kuto'[645] . Ngon lagèe nyan, buet-buet jroh geutanyoe, nyang jeuet keu keubanggaan geutanyoe, geuitông sajan ngon desya-desya geutanyoe, dan geupeuserah keu azab lé hukôman nyang adé nibak Po Teuh Allah; kareuna sabab nyan, Rasul nyan ngon bijaksana geupeuingat geutanyoe, geupeugah: 'Useuha keu peuseulamat droe gata ngon rasa teumakôt ngon meugeutar'[646] . Kon cit ngon teumakot, tapi cit ngon geumetar: 'Tauhid keu Tuhan ngon teumakot,' geukheun lé gobnyan, 'dan seunang haté di hadapan Gobnyan ngon geumetar'[647] . Bah pih gata yakin bahwa gata ka neudong di ateueh jalan u keuseulamatan, teutap beu teumakot, sabab na teutuléh: 'Beu-atè-atè mangat gata teutap teudong kong, mangat gata bèk reubah'[648] . Bah pih, meulalu keureuja gata, gata ka trok bak tingkat nyan sampoe ka teurimong karunia peubuet mujizat—peuteubiet syetan, peugah haba ukeue, ngon peupuléh nyang sakét—tetep beu teumakot; sabab Tuhan Keudroe geupeugah lam Injil: 'Ramèe ureueng akan geupeugah bak Lôn bak uroe nyan: "Tuhan, Tuhan! Kon kheueh kamoe ka meunubuat lam nan Droeneueh, dan lam nan Droeneueh ka kamoe seurenget iblih, dan lam nan Droeneueh ka kamoe pubuet le that mujizat?' Laju lôn peugah bak awaknyan, 'Hana sagai lôn turi gata nyan: jak beu jioh nibak lôn, gata nyang pubuet keusalehan nyang jeuheut!'[649] . Ya Tuhan, betapa hebat hukôman Droeneueh! Soe nyang hana meuget-get lam haté, soe nyang hana meugeunjang lam jiwa watee jideungo jaweueban nyang that teumakot dari Tuhan—nyang geutuju kon mantong keu ureueng meudesya, tapi cit keu ureueng-ureueng nyang peugot mujizat nyang jipike droe jih suci, nyang peusampoe Injil, jipeuteubiet syetan, ngon jipeugot le that mujizat, banmandum nyan geuteumeung kon deungon cara leumah atawa malee, tapi deungon le that meudo'a, meupuo, ngon keureuja brat; saban lagèe nyang Tuhan peugah keuhai peutubiet syètan: 'Jeunèh nyoe hana jiteubiet meulainkan deungon meudo'a ngon meupuo'[650] : tapi Hakim nyang Adil nyan kon mantong hana geuanggap do'a, puasa, ngon buet-buet la'én nibak ureuëng nyang hana geusuka nyan seubagoe buet nyang jroh, tapi malah geukheun nyan buet meulawan hukôm, geupeugah bak ureuëng nyang ka puasa, meukeureuja, ngon meudo'a: 'Jak beu jioh nibak lôn, gata nyang pubuet meulawan hukôm.' Pakön meunan? Konkeuh nyan sabab na pendapat sombong nyang teusom keu droe jih? Teuma soe nyang jeuet teupeue hai nyoe? Jalan-jalan Tuhan nyan lagee jurông nyang luwah that[651] . Hukôm-hukôm Gobnyan hana teukira, dan jalan-jalan Gobnyan hana teupatéh. Sabab soe nyang ka jiteupeue pikéran Tuhan? Atawa soe nyang ka jeuet keu peunasihat Gobnyan?[652] . Ngon sabab nyan Daud, jidong di luwa nibak hukôman Tuhan, jimeudoa bak Gobnyan: 'Bèk neupeuna hukôman ateueh hamba Droeneueh, sabab hana meusidroe pih ureueng nyang udep nyang jeuet geuteumèe beuna di hadapan Droeneueh'[653] .
Sabab nyan, bék sombong keu hasé droe, bék peumanyang droe di ateueh Geurija Kristus, hai Brynya, nyang jipiké droe jih suci; bék cit peupanyang haba bhah buet ngon keureuja droe, bhah du'a droe nyang panyang ngon puasa nyang le, bhah jép ië biasa ngon kvass mantong. Sabab pakri cara gata tateupeue peuë buet gata nyang gata anggap göt nyan meunyeum bak Tuhan atawa kon? Peuampôn lôn, kon buet droeneueh nyang jikheun jroh nyan nyang lôn keucela; teuma lôn hana seutuju deungon keubanggaan ngon keusombongan droeneueh: droeneueh goh lom teubiet dari bumoe, teuma ka neupike droeneueh teudong leubeh manyang nibak langèt, seumentara droeneueh peutamong kamoe u neuraka.
2) Saboh pertimbangan ateueh buet-buet nyang jipike jroh, tapi bak keunyataan jih nakeuh buet jeuheuet nyang rayeuk ngon hana geusuka lé Po Teuh Allah.
Buet jroh nyang geupeubuet ngon pura-pura dan munafék nyan kon jroh, tapi jeuhet: saban lagèe srigala meupakayan kamèng domba kon kamèng domba, tapi cit jipeuleumah rupa lagèe kamèng domba, padahai bak sifeut ngon tabi'at jih nyan srigala; Meunan cit buet-buet munafék nyan deuh jih saleh, suci, ngon taat, padahai di dalam jih nyan nakeuh sari pati keujahatan, keu-ingkaran, ngon keuhinaan keu Tuhan.
Jinoe lôn peugah hai jeuheut peu mantong nyang teusom di likôt rupa munafeék nibak buet-buet nyang jroh.
Keujahatan nyang phon nakeuh sombong ngon bangga droe.
Buet sia-sia nakeuh salah saboh keujahatan la'én.
Keujahatan keulhèe nakeuh meuhukôm ureuëng la'én.
Keujahatan keupeuet nakeuh munafék ateueh ureuëng la'én.
Keujahatan nyang keulimong ngon nyang paléng akhe nakeuh binasa nyang pahét keu droe keudroe ngon keu ureuëng-ureuëng nyang ka sesat.
Bèk na soe nyang anggap remeh buet jeuheut nyan, nyang teusom di likôt buet munafék.
[654]Na saboh keujahatan nyang rayek, nyang teusom di likôt buet-buet nyang jroh: keubanggaan nyang sombong; sabab jih jilawan Tuhan Keudroe, nyang geulawan ureueng-ureueng nyang sombong. Nyan nakeuh saboh hai nyang meulawan, sabab jih hana jimita keumuliaan Allah tapi keumuliaan droe jih; hana jipeumangat até Allah tapi manusia, dan hana meukeureuja keu Allah tapi keu droe jih; mangat jih jipeumulia seubagoe suci, dan manusia jipujoe jih seubagoe hamba Allah nyang agông. Ureuëng lagèe nyan, watèe puasa, jipeusipreuek muka jih, mangat deuh lagèe ureuëng nyang teungoh puasa; watèe jimeudo'a, jimeudo'a di teungoh ureuëng ramè, jipeupanyang do'a jih, mangat ureuëng la'én jikalon jih teungoh meudo'a[655] . Dan peuë mantong buet jroh nyang jipeubuet, hana jipeubuet nyan seucara teusom, tapi jipeubuet di teungoh ureuëng ramè, mangat jipujoe lé ureuëng la'én. Sabab Almaseh Peuseulamat geutanyoe geupeusaban ureueng lagèe nyan deungon kubu nyang geucat putéh, geupeugah bak ureueng-ureueng Farisi nyang munafeék lam Injil: 'Cilaka keu gata, hai ahli-ahli kitab ngon Farisi, hai gata ureueng munafeék! Sabab gata nyan lagèe kubu nyang geucat putéh, nyang di luwa deuh lagak, teuma di dalam ka peunoh deungon tuleueng-tuleueng ureueng maté ngon beurangkasoe keunong.' Meunan cit deungon gata: nibak luwa gata deuh lagèë ureuëng nyang saleh, teuma lam haté gata peunoh deungon keumunafikan ngön keusaleuhat.
Saboh keujahatan rayeuk, nyang jisamarkan seubagoe buet jroh nyang jipeubuet deungon munafeq; sia-sia buet, sabab mandum buet nyang jipeubuet le manusia—kon nyan puasa, meudo'a, atawa useuha la'en—nyan hana meuhase. Di sinoe, pujoe manusia jiteurimong upah, tapi bak masa ukeue nyan hana teurumpok; Santo Yohanes Klimakus[656] deungon jeulah geupeuleumah keusia-siaan buet nyan, geupeugah: Keusia-siaan nyan nakeuh sia-sia buet, bencana keu ië kréng, fitnah ateueh hareuta, kuta keu keu-akuran, ureuëng phôn keu hinaan, apui hu lam lumbông, ngon aneuëk siseue lam aleuë; sabab aneuëk siseue nyan ubit, tapi jih jipeusalah tiep-tiep buet ngon haséjih. Sipaleuet jipreh gandom masak, dan ureueng sombong jipreh meuteumèe hareuta (nyang saleh); sabab sipaleuet galak jicue, meunyo ureueng sombong galak jipeuhabeh hareuta. Dan lom: Puasa ureueng sombong hana pahala, dan do'a hana meuteumèe hasé; sabab jih jipeubuet bandua nyan keu jipujoe lé manusia. Ureuëng puasa nyang sombong nyan ka jipeubuët duwa buët jeuheut, sabab jih jipeuleumah tubôh jih tapi hana meuteumèë pahala. Soë nyang hana jipeukhem ureuëng nyang sombong nyan? Sampeë 'an nyan keuh nyang geutuléh lé Ladder-writer.
Saboh buet jeuheut nyang rayek, nyang meuseubee lagee buet jroh nyang geupeubuet deungon munafeq, nakeuh geucaci ureueng laen, lagee nyang geukalon bak ureueng Farisi nyang sombong nyang meudoa di meunareuh sajan deungon ureueng pungut cukai, dan nyang geupeugah: 'Ya Tuhan, lôn syukô keu Droeneueh, sabab lôn kon lagèe ureueng la'én—ureueng rampok, ureueng jeuhet, ureueng meuzina, atawa lagèe ureueng pungut cukè nyoe'[657] . Sabab ureuëng pungut cuké nyan, nyang geucela lé ureuëng Farisi, geupeubeuna di hadapan Allah; teuma ureuëng Farisi nyan, nyang jicela ureuëng la'én, jigisa ngon jicela droe, dan buet-buet jroh jih hana meuhasé sapeuë.
Saboh keujahatan nyang rayek, nyang meusamôk di likôt buet-buet jroh nyang jipeubuet deungon munafeék, nakeuh peungeut ureueng la'én, nyang jipeutamong awaknyan u dalam iman nyang su'uem. Dan jipeuanggab buet su'uem nyan beutôi, dan jipeumulia sidroe ureueng munafeék nyan lagèe wali nyang paléng suci, dan jiteurimong narit-narit jih nyan seubagoe narit keubeunaran, dan jiseutôt ajaran jih. Deungon cara munafék lagèe nyan, le that ahli bid'ah ka jipeusisat ureuëng ramèe dari iman Ortodoks u dalam bid'ah; ureuëng lagèe nyan saban lagèe Syaitan, nyang jiubah droe jih jeuët keu malaikat cahaya[658] ; jih deuh lagèe cahaya keu jipeungeut ureuëng ramèe ngon jipeusisat awaknyan dari jalan keuseulamatan.
Teuma, keujahatan nyang paléng akhe ngon paléng rayek nakeuh hukôman keukai; sabab ureuëng nyang jipeubuët buët jroh deungon munafék, kareuna sombong, akan jipeuhukôm saban teunteè lagèe ureuëng nyang jipeubuët buët jeuhet; sabab munafék ngon sombong nyan nakeuh keujahatan nyang na bak droëjih.
Soe mantong nyang peuhabéh teunaga jih bak buet munafeék, akan geuhukôm sabé lagèe hamba jeuheuet nyang geucue hareuta nyang geupeucaya lé tuan jih dan jipeuhabéh ngon sia-sia. Sabab jih jipeuguna karunia nyang geubri lé Allah kon keu keumuliaan Allah, tapi keu jipeumulia droe jih keudroe.
Soe nyang jipeusalah ureuëng la'én, jih nyan teuma jipeusalah cit lagèe Dajjal keudroe. Kon na teutuléh lam kitab-kitab Bapak Geurèja: 'Soe nyang jipeusalah syèdara jih nyan keuh Dajjal'? Peue nyang jiteumeung John dari Sabaea, dan pakon? Alah hai, kareuna ka jipeuhukom syedara jih, jihnyan jipeutiek lam saboh wahyu lé Almaseh Tuhan, nyang geusaléb bak kayèe saléb, geupeunan Antikristus, dan geucok jubah jih. Soe mantong nyang meuh'eut, beuet laju nyoe lam Prolog, bak uroe keu-22 buleuen Oktober.
Nyang la'én ka sesat dan geuhukôm seubagoe ureuëng peusesat; keu awaknyan, meunurôt firman Tuhan, saboh batee gilingan akan geupeukang bak takue awaknyan, dan awaknyan akan geupeulöt u la'ôt[659] .
Ureuëng lagèe nyan hana binasa sidroe, tapi jitarek cit ureuëng nyang ka jipeungeut nyan sajan jih u dalam keubinasa nyang saban: lagèe uleue nyan, nyang jikalon lé Santo Yohanes Teolog jipeutron dari langèt, hana rhët sidroe, tapi jitarek sajan jih siperlhèe bintang-bintang di langèt[660] . Ureuëng nyang teupèdaya maté meusigoe ngon ureuëng nyang ka peupèdaya jih; hai nyan geupeunyata lé Santo Krisostomus lam khutbah gobnyan nyang keudua ateuëh Surat keu ureuëng Filipi[661] , geupeugah: Na keuh hai nyang leubeh keuji nibak syètan, nyang jireuncana saboh khutbah nyang meukeusud keu jipeuteuka azab ateueh ureueng-ureueng nyang seutot jih? Peu na neukalon padum na le keujahatan nyang jipeulaku ateueh ureueng-ureueng jih keudroe? Jireuncana azab ngon sengsara keu awaknyan meulalu khutbah-khutbah ngon buet-buet jih. Nyan keuh nyang geupeugah lé Chrysostom.
Keujahatan nyang raya ngon keujam nyan teusom di likôt laku nyang jroh, nyang jipeubuët deungon niët meumè.
Di sinoe, musôh-musôh Geurèja Kristus—nyang jipike droe jih, dan jipike lé gob, suci, beuna, ngon saleh—bah keuh awaknyan jipeureksa nurani droe jih, dan bah keuh awaknyan jucuba buet-buet jih, keu jikalon peu kheueh, di likôt lapehsan buet-buet jroh awaknyan, na teusom buet jeuheut nyang limong macam nyan. Lôn, sidroe ureuëng meudesya, hana lôn hukôm awaknyan, teuma lôn jaga keuleumbu lôn, nyang ka geupeucaya lé Kristus Tuhan lôn keu lôn, meunurôt tugaih lôn, lôn peugah haba-haba Kristus keu keuleumbu-keuleumbu rohani Kristus: 'Beu jaga droe gata, dan beu jaga nibak ragi ureuëng-ureuëng Farisi, nyan keuh keumunafikan' ([662] ); jaga droe nibak ureuëng munafék nyang jiteuka bak gata, jipeungeut gata ngon rupa buet jroh di luwa. Hai nyang lôn gaséh, bék peucaya keu tiep-tiep roh, teuma cuba roh-roh nyan keu takalon peuëkeuh jih nyan dari Allah: sabab ka le nabi palsu (guru-guru nyang peungeut) ka jitamong u dalam donya[663] .
3) Peuneugah bhah buet jroh nyang hana meuboh dan hana meuhase keu seulamat.
Buet-buet jroh nyang hana meuboh keu seulamat nyan keuh nyang geupeubuet:
Kon ateueh dasar gaséh keu Allah, tapi ateueh dasar gaséh keu droe.
Atawa nyang geupeubuet di luwa Geurija Katolik Ortodoks.
BHAIK BUET-BUET JASA NYANG MOTIFASIJI GAH NEUH KEU DROE
Buet-buet jroh nyang geupeubuet kon ateueh dasar gaséh keu Allah, tapi ateueh dasar gaséh keudroe, harôih geupeuriksa lagèe nyoe:
Peu keuh sidroe ureueng leubeh jigaséh Allah nibak droe jih, atawa leubeh jigaséh droe jih nibak Allah? Ureueng nyang leubeh jigaséh Allah nibak droe jih hana jimita droe jih lam buet-buet jih, tapi Allah Keudroe. Ureueng nyang leubeh jigaséh droe jih nibak Allah hana jimita Allah, tapi droe jih, lam buet-buet jih. Ureuëng nyang gaséh keu Allah geumita Allah lam buët-buët gobnyan; tiep-tiep buët jroh nyang geupeubuët, geupeubuët keu Allah, keu meukeusud gaséh keu Allah, mangat jeuët geupeusennang até Gobnyan nyang geugaséh. Teuma, ureuëng nyang gaséh keu droë geumita droë gobnyan lam buët-buët gobnyan; banmandum nyang geupeubuët—bahpih buët jroh—geupeubuët keu keupeunténgan droë gobnyan, hana geumita keujroh keu droë gobnyan, peuë nyan nyang fana atawa nyang keukai.
Ureuëng nyang cinta droë jipeubuët amai nyang jroh keu meuteumèe keubajikan donya, mangat jih nyan hana rhot lam buët nyang sia-sia, malèe atawa ceumèh, seubagoe hukôman ngon balasan ateueh keujahatan; atawa mangat meuteumèe manfa'at, atawa martabat ngon pujoe nibak manusia ateueh buet-buet gopnyan nyang jroh: ureueng jeuhet hana jipeubuet buet jeuhet kareuna teumakôt azab, tapi akan jipeubuet buet jeuhet ngon sigala cara meunyoe kon na hukôman ngon balasan. Ureuëng nyang jroh jipeubuët keubajikan keu meuteumèe balasan, atawa keu meuteumèe martabat ngon pujoe nibak ureuëng la'én; teuma jih nyan hana sagai jipeubuët keubajikan meunyoe hana jihareup balasan, atawa martabat ngon pujoe nibak ureuëng ramèe, seubagoe gantoe. Bandua nyan bak dasajih nakeuh buet nyang jroh: nyang sidroe nyang jipeujioh buet jeuhet kareuna teumakot hukoman, ngon nyang laen nyang jipeubuet nyang jroh kareuna meuharap balasan ngon martabat; teuma bandua nyan, saweub kon jipeubuet ateuh dasa gaséh keu Allah keudroe, tapi ateuh dasa cinta keudroe ngon keu keuntongan droe, dan kareuna nyan buet jih hana meuboh di hadapan Allah, hana meuhak meuteumèe seulamat keukai, bah pih jih nyan jiteurimong upah ngon manfa'at di donya nyoe. Sabab ureuëng nyang hana jipeubuët desya kareuna teumakôt azab, upah ngon hasé nyang jiteurimöng nakeuh keunyataan bahwa jih nyan hana meudeurita azab. Adak ureuëng nyang jipeubuët keubajikan keu droëjih, buët keubajikan nyan keudroë nakeuh upah jih, meunan cit hasé, martabat, ngon pujoe nyang jiteurimöng, nyang jeuët keu seubab jih jipeubuët keubajikan nyan.
Teuma, bah pih ureuëng nyang geupeubuët buët jroh keu meuteumèë keuseulamatan keukai, meunyoe leubèh geugaséh droë nibak geugaséh Po Teuh Allah, usaha gobnyan hana meuboh atawa hana meuhasé sapeuë; sabab gobnyan hana that meuhak meuteumèë, atawa keubit-keubit hana meuhak meuteumèë keuseulamatan sapeuë, lagèë nyang teupeugah di yup nyoe:
Na lhee boh seubab (motif) keupeue sidroe ureueng, nyang meuhajat keu seulamat droe, jiputa balek nibak buet jeuhet dan jipeubuet buet gèt:
1) Atawa saweueb teumakot azab siumu masa,
2) Atawa keu meuteumèe Keurajeuën Langèt,
3) Atawa kareuna cinta keu Tuhan nyan keudroe. Ureuëng nyang jipeubuët keubajikan kareuna teumakot azab nyang keukai nyan lagèe sidroe ureuëng upah nyang jikeurija mangat jiteurimong upah jih; sabab meunyoe jih hana jiharap upah keu droe jih, ka teuntèe jih hana jitem keurija keu keubajikan.
Ureuëng nyang jipeubuët keubajikan demi Keurajeuën Langèt nyan lagèë sidroë ureuëng keurija upah, nyang jikeurija mangat jiteurimöng upahjih: sabab meunyö jih hana jiharap upah keu droëjih, ka teuntèë jih hana tém keurija bak buët-buët nyang jroh.
Teuma, peubuet buet jroh kareuna cinta keu Tuhan mantong nakeuh jalan sidroe aneuk agam, nyang meubuet kon kareuna teumakot hukoman atawa meuharap upah, teuma kareuna cinta Ayah jih mantong; dan geuanggap buet nyang peubeungeh Ayah jih nyan keudroe nakeuh hukoman; seubalekjih, cinta keu Ayah jih dan geucinta le Ayah jih nyan nakeuh ka na upah ngon hareuta nyang paleng rayek. Dan banmandum nyang jipeubuët, jipeubuët nyan keu jipeumangat até Bapak nyang jigaséh, kon keu keuntôngan droëjih keudroë; sabab jih jipeugah banmandum atra Bapak nakeuh atra droëjih, dan banmandum atra droëjih nakeuh atra Bapak.
Sidroe namiet hana jipeucaci saweueb jipeubuet nyang jroh, meunan cit ureueng keurija upah hana jipeureundah saweueb jikeurija buet-buet nyang jroh; teuma aneuk nyan jipujoe ngon jipeu'eungkat leubeh manyang nibak awaknyan, saweueb niat jih la'en nibak awaknyan; Si phon jimeuheuet lam mandum hai keu jipeumangat até ayah jih, jipeubiyeu droe jih; si keudua, teuma, jimita keubajikan droe jih, hana that jipeuduli keu jipeumangat até Po Teuh Allah: dan bahpih awaknyan jipeubuet buet jroh, niat awaknyan hana patot dipujoe, sabab awaknyan hana jipeutujuan bak akhe keu jipeumangat até Po Teuh Allah, tapi keu jipeuteuntèe keubajikan keu droe jih. Sabab teumakot azab nyan jipeuteun keujujôran sidroe ureueng, mangat bék keunong bala; seudangkan meuh'eut keu keurajeuen langèt nyan jimita keubajikan ngon keuuntôngan droe jih. Dan awaknyan hana gaséh sayang, saban lagèe cabeueng nyang hana urat, nyang hana jipeuboh hasé malah layèe ngon hana meuguna lé. Meunan kheueh St Gregorius si Dialogis (si 'Dialogis') geupeurunoe bhah hai nyoe lam khutbah gobnyan nyang keu-tujôh bhah Injil: 'Saban lagèe le cabeueng bak kayèe nyang jiteubiet dari saboh urat, meunan kheueh le keubajikan nyang lahé dari saboh cinta keu Ilahi. Hana cabeueng—nyan makna jih, hana buet jroh—jeuet na teunaga meunyo hana teusambông bak urat cinta.' Sampoe sinan haba Santo Gregorius. Nibak narit gobnyan nyan, ka nyata that meunyoe buet jroh peu mantong, meunyoe geupeubuet kon kareuna gaséh keu Allah tapi keu droe keudroe mantong, nyan saban lagèe cabeueng nyang ka rhot nibak bak kayèe: jih hana meuboh, malah layèe, dan hana meuguna sapeuë.
Beutôi that takôt keu azab, dan, kareuna takôt keu azab, tapeujaga droe nibak keujahatan sira tapeubuet keubajikan; tapi meunyoe rasa takôt nyan ka hanco lé gaséh sayang Ilahi, meunyoe cabeueng nyan teutap meupawôt bak urat gaséh—nyan nakeuh, takôt ngon tasayang keu Allah bak watee nyang saban—maka amai-amai jroh ureueng nyan hana akan keupeng nibak boh keuseulamatan jih.
Teuma, meunyo hana gaséh sayang Ilahi, rasa teumakot mantong—takôt keu Allah lagèe saboh beulatang buas nyang teungoh keuneuk pajôh, atawa sidroe ureueng siksa nyang keuneuk poh maté—rasa teumakot nyan, nyang jipeugrak ureueng keu jipeubuet nyang jroh, jipeuhancô; sabab cabeueng nyan, meunyo hana urat, ka layèe ngon hana jipeuboh: rasa teumakot nyang hana gaséh sayang hana meuhasé keu seulamat.
Gèt that meuhajat keu Keurajeuën Langèt dan jipeubuët buët-buët gèt keu meuteumeung nyan, tapi nyan beu meunyo keuheundak nyan jipeusapat ngön gaséh Allah; dan meunyo cabeuëng nyan teutap meupawôt bak urat gaséh—nyan nakeuh, keuheundak keu na lam surga nyang meupusat bak gaséh. kon that keu keunyangèn droe, tapi leubèh keu keumuliaan Allah, mangat ureuëng nyan jeuët jipujoe Gobnyan siumu masa; watee nyan, amai jroh nibak ureuëng nyan hana teupisah nibak boh keuseulamatan jih. Tapi meunyo hana gaséh sayang ilahi, meuhajat keu Keurajeuën Langèt mantong nyan saban lagèe cabeuëng nyang hana urat, nyang hana meuboh tapi layèe; lagee nyang geupeunyata lé Rasul, geupeugah: 'Meunyoe lôn na iman nyang jeuet lôn pindah gunong, tapi hana gaséh sayang, lôn hana meuhareuga. Dan meunyoe lôn seubagoe mandum hareuta lôn; dan meunyoe lôn peutuwoe tubôh lôn keu teutot, tapi hana gaséh sayang, nyan hana meukeunfa'at keu lôn'[664] .
Bhah amai jroh nyang geupeubuet di luwa Geurija Ortodoks
Ngon sabab nyan, buet-buet jroh nyang geupeubuet di luwa Geurija Ortodoks, bah pih jroh that, teutap hana meuboh dan hana meuhase keu keuseulamatan; sabab buet nyan na di luwa Geurija, nyang Ulèe-geuh nakeuh Almaseh, nyang ka geupeugah: 'Soe nyang kon deungon Lôn, nyan geulawan Lôn, dan soe nyang hana geupeusapat deungon Lôn, nyan geupeucarö'[665] . Sabab soe mantong nyang meugantung bak Geurija Kristus, ureueng nyan ka meugantung bak Kristus Keudroe, nyang ka geupeusaboh Droe Gobnyan ngon Geurija Gobnyan, lagèe Ulèe ngon tubôh, dan na di dalamjih. Teuma soe mantong nyang meujioh nibak Geurèja Almaseh, nyan ka meujioh cit nibak Almaseh Keudroe—Ulèe Geurèja; dan meunyo hana Almaseh, soe mantong nyang jipiké jihnyan teungoh jipeusapat buet-buet jroh keu keuseulamatan, kon jipeusapat, teuma jipeusé, dan hana meuhasé meuteumèe keuseulamatan keu droejih. Peu jeuet saboh anggèta badan, nyang ka jipot nibak tubôh nyang udep dan jipeurintah lé Ulèe, teutap udep dan meufungsi? Peu jeuet saboh ranténg nyang geupotong dari bak anggô, atawa saboh cabeueng nyang patah dari bak apai, jipeuboh? Hana sagai-sagai. Meunan cit, sidroe ureueng Kristen, bah pih jih udép saleh, hana jeuet meuteumèe keuseulamatan meunyo jih jipeujioh droe dari persekutuan Geurija Ortodoks Kristus. Beu taingat, saweueb Gobnyan Nyang Mulia Athanasius, Patriark Aleksandria, na geupeugah bak phôn kredo gobnyan: 'Soe mantong nyang meuh'eut keu seulamat, harôh, di ateueh banmandum hai, geumat bak iman Katolik; saweueb soe mantong nyang hana geupeubuet nyan seucara leungkap ngon hana cacat, nyan, hana syak le, akan binasa siumu masa.' Meunan cit, bak bagian akhé geukheun: 'Nyoe keuh iman Katolik; dan soe mantong nyang hana meuiman bak nyan deungon seutia dan beutôi, hana akan jeuet seulamat.' Nyan keuh nyang geupeugah lé Athanasius. Nibak narit-narit gobnyan nyan ka nyata that bahwa hana sidroe pih nyang jeuet seulamat di luwa Geurija Katolik Ortodoks; saban lagèe bak masa Nabi Nuh hana sidroe pih nyang seulamat nibak Bah Nuh nyang na di luwa bahô Nuh, teuma nyang tamong lam bahô nyan mantong nyang seulamat, seudangkan mandum nyang hana tamong ka binasa: Meunan cit, geutanyoe harôh tapham Geurija Suci Almaseh (sabab nyan nakeuh bayangan nibak kapai Nôh), bahwa hana meusidroe pih nibak ureuëng nyang hana na di dalamjih nyang akan meuteumèe keuseulamatan: sabab gobnyan hana patôt na Allah seubagoe Ayah gobnyan (lagee nyang geupeugah lé Santo Siprianus) nyang hana Geurija seubagoe ma gobnyan[666] . Dan Injil na geupeugah: 'Meunyo na soe nyang hana jideungo keu Geurija, bah jih nyan keu gata lagèe ureueng kafé ngon ureueng kutép cuké'[667] . Bèk takalon bak buet jroh jih meunyo jih nyan hana ta'at keu Geurija. Na le that ureuëng nyang saleh, sampoë lamkawan ureuëng Hagar pih, nyang peuteutap keubeunaran, geupeuleumah gaséh sayéng, hana geupeususah soë mantong, dan geupeulaku gaséh sayang kon cit keu bansa droë geuh mantong, tapi keu ureuëng Kristen cit; teuma, buët-buët jroh nyan hana jipeuseulamat awaknyan; saweueb awaknyan aséng keu Almaseh ngon keu Geurija Almaseh. Meunan cit, ureuëng-ureuëng nyang geunguy nan Almaseh, geukheun droe seubagoe ureuëng Kristen, tapi jipeujioh Geurija Almaseh, akan binasa meusigoe ngon buet-buet jroh awaknyan (meunyo na) Hai nyoe geupeurunoe deungon jeulah lé Santo Krisostomus lam tafsiran gobnyan ateueh Surat Paulus keu ureuëng Filipi, Bab 1, lam Khotbah 2[668] , di sinan gobnyan geupeugah: 'Hana nyang leubeh jeuheuet nibak syètan, nyang di man mantong jipeubeban ureuëng deungon buet-buet jih nyang hana meuguna dan jipeucre-crey awaknyan.' Dan kon cit jih theun awaknyan nibak jiteurimöng pahala syuruga, tapi jih pih paksa awaknyan keu jipeubuët buët-buët taubat. Sabab jih jipeurintah kon mantong ajaran lagèe nyan, tapi cit puasa ngon suci diri lagèe nyan, nyang kon mantong jipeuhilang pahala awaknyan, tapi cit jiba bala nyang rayeuk ateueh ureueng-ureueng nyang jipeubuet nyan; keuhai awaknyan jipeugah leubeh lanjot: 'jitöt lé nurani droe jih'[669] . Sampoe disinoe kutipan Chrysostom. Teuma kamoe, meujaga-jaga beu teuingat bahwa puasa ngon kesucian—bah pih nyan kesucian bujang—serta dakwah ureueng sesat ngon buet-buet la'én dan usaha awaknyan, kon mantong hana jiba keuseulamatan keu awaknyan, teuma jiba cit azab keukai keu awaknyan. Bibueh Chrysostom nyang jujô ka geupeugah hai nyoe.
Ka lheueh lôn peutrang pemeriksaan ateueh buet-buet meupecah belah nyang salah geuanggap jroh, lôn hana lôn tinggai lôn bahas sifeuet gurèe-gurèe munafék awaknyan, nyang deungon awaknyan jipeungeut roh ureueng-ureueng nyang jroh haté ngon polos pikéran; sabab ka tadeungo pakriban srigala-srigala keujam nyan jitamong lam kawan biribiri Kristus deungon bajèe keubeu.
Phôn-phôn, lagèe nyang ka tadeungo, awaknyan jimita rumoh-rumoh ureueng kaya; teuma awaknyan hana jitamong u rumoh ureueng gasien ngon hana meuteumé. Meunan cit bui: jih hana jijak u teumpat nyang hana jihareup meuteumé mangat jicue, teuma u teumpat jih deungo na kawan biribiri meukumpôi, keunan keuh jijak. Awaknyan pih jimeurita ureuëng nyang mudah teupengarôh lé rayuan awaknyan, lagèe ureuëng biasa, dan terutamajih ureuëng inong.
Seulaén nibak nyan, watee jitamong u rumoh, awaknyan jipeuleumah that taqwa, jipeugah droe—dengon narit ngon buet—seubagoe hamba Allah, suci, beuna, ngon saleh.
Awaknyan jiba ruti droe jih dan hana jitem rasa sapeue pih nibak peunajoh nyang jipeusadia keu awaknyan, sampoe ka jipeusisat ureueng nyang duek lam rumoh nyan u dalam keujahatan awaknyan. Sabab jih nyan hana jipajôh bu nyang geusadia lé ureuëng ramè, ladôm sabab jih nyan jibenci sabab jipeugah kuto, dan ladôm teuk keu jipeuleumah bahwa jih nyan teungoh puasa; dan jih nyan puasa sampoë 'an jula, atawa siuroe bube, atawa leubèh trep lom, nyang jipajôh cit bacut sagai rutoe nyang jiba dari rumoh jih.
Awaknyan teutap geupeuna do'a nyang that khusyuk ngon seumangat keu Allah, mangat jikalon lé ureuëng ramè; keu ureuëng-ureuëng nyang meuseumah lagèe nyan keuh Almaseh na geupeugah lam Injil: 'Awaknyan meudo'a panyang hana rhah; awaknyan teuma meuteumèe hukôman nyang leubèh brat'[670] .
Awaknyan jipeusampoe bacaan kitab suci, dan dari sinan awaknyan jipeujeulaih ajaran droe, kon keu jipeurunoe ureueng laen bak jalan keuseulamatan, tapi keu jitarék ureueng u arah pandangan droe nyang seumpet. Awaknyan jimeututoe ngon ureueng nyang deungo ngon su'eum, perasaan nyang that lhok, ngon ie mata. Awaknyan jipeuleumah mandum rupa keusuciyan ngon tiep-tiep buet keusalehan, tapi ngon sifeuet meunipèe ngon niët licék, saban lagèe lam parabel nyang tateumèe lam kitab The Ladder of Divine Ascent[671] : Rubeh jipeulahra teungeut, seumeuntara iblih jipeulahra suci; nyang phôn jimeita manok, nyang keudua jimeita keu jipeuhanco roh. Jadi, ureuëng munafék nyan jipeulahra suci, saleh, puasa, seumayang, ngon buët-buët jroh la'én, tapi banmandum nyan jipeubuët deungon niët munafék, keu jipeungeut ureuëng nyang hana meuduga.
Teuma ureuëng ramè, saweueb sederhana ngon hana jiteupeue akai licék gobnyan, hireuën that jikalon cara udép, sedekah, do'a, ngon sifeuet leumbôt gobnyan, ngon jipeumulia gobnyan lagèe hamba-hamba Allah nyang agông, jideungö ngon teuhah that kuping ajaran gobnyan lagèe musik nyang that mangat.
Lheueh nyan, watee ka lheueh geupeulicén jalan u dalam haté ureueng-ureueng nyang hana meupengetahuan, awaknyan laju geupeuphôn pula naleueng-naleueng ajaran sesat awaknyan. Bak phôn-phôn, awaknyan geucaci Geurija Allah, seakan-akan geurija nyan kureueng iman, dan geucaci paderi-paderi, kitab-kitab suci, tiep-tiep pusaka keugeurija, ngon banmandum sakramen.
Awaknyan pih geupujoe that-that surau-surau Brynsk droegeuh, tarekat droegeuh, iman droegeuh, ngon cara udép droegeuh. Bak watèe nyang saban, awaknyan geupeugah haba keuhai Teuka Keudua Almaseh, geupeugah bahwa saweueb nyan ka rap teuka, Dajjal ka meupumeurèntah di donya. Ngon cara nyan awaknyan jipeungeut ureueng-ureueng nyang leumoh até, jipeupisah awaknyan dari Geurija Almaseh dan jiba awaknyan u dalam takhayul droe jih; awaknyan jiteurimong leumbaga le dari awaknyan dan jiwoe bak kawan droe jih ngon rampasan nyan, lagèe srigala ngon mangat curian jih; dan awaknyan malah jiba ureuëng-ureuëng teuntèë sajan awaknyan, lagèë-lagèë u keuseulamatan, teuma bak keunyataan jih u keuhancôran.
Sabab nyan, kamoe meuhôi ngon meulakèe that bak droeneueh, hai biribiri Kristus, beu waspada keu ureuëng-ureuëng peungeut nyan, ureuëng-ureuëng munafék nyang jipeugah droe saleh, nyang na rupa saleh di luwa, tapi ka jipeusampéh kuwasa jih; peujioh droe nibak awaknyan: sabab lagèe Jannes ngon Jambres geulawan Musa, meunan cit ureuëng-ureuëng nyan geulawan keubeunaran—ureuëng-ureuëng nyang pikéran jih ka sesat ngon hana carong lam iman[672] . Bèk teupèdaya lé rupa udeb awaknyan nyang saleh, sabab ka geuturi lé mandum ureuëng bahwa udeb saleh soë mantong hana jeut keu bukti keu iman nyang sulet. Sabab kadang-kadang keuyakinan nyang sulet na cit lamkawan ureueng nyang saleh, saban cit lagèe keuyakinan nyang beutôi na lamkawan ureueng nyang hana saleh; dan nyan ka jeulah that bahwa udep nyang saleh hana jipeukong keuyakinan nyang sulet.
Na teutuléh lam Seujarah Udep Santo Siril, Patriark Aleksandria[673] , (ngon cit lam Prolog, bak uroe keu-25 buleuen Februari; na sidroe ureueng tuha di wilayah meuyub Meusé, nyang, bah pih suci lam cara udep gobnyan, teutap kreueh ngon sederhana; kareuna hana meuteupeue, gobnyan geupeunyata bahwa Melkisedek nakeuh Aneuk Allah. Hai nyoe geupeusampoe bak , keu Padumah Suci Cyril, nyang geuyue jak ureueng tuha nyan dan geutawôk u hadapan gobnyan; Sabab geuteupeue bahwa ureueng tuha nyan jeuet geupeubuet tanda-tanda ajaéb, dan peue mantong nyang geulakèe bak Tuhan pasti geupeugah bak gobnyan, teuma watee geupeugah bhah Melkisedek nyan nakeuh dari keubodohan, Patriark nyan geungui hikmah geuh, geumeututô deungon leumbôt: 'Abba, lôn meulakèe bak Droeneueh, sabab saboh pikeran jipeugah bak lôn bahwa Melkisedek nyan Aneuk Allah, seudangkan pikeran la'én jipeugah, "Kon, teuma gobnyan nyan sidroe manusia ngon imam Allah"; dan saweueb lôn ragu-ragu bhah nyoe lam pikeran lôn, lôn ka lôn pèh Droeneueh khusus mangat Droeneueh meudo'a bak Allah dan neupeugah bak lôn.' Teuma, ureuëng tuha nyan, ngon peucaya keu peungalaman udép gobnyan, geupeugah ngon teuga: 'Neubri lôn, tuan lôn, paléng kureuëng lhèë uroe, dan lôn teuma lôn tanyong bak Tuhan keuhai nyoe; dan lôn teuma lôn peugah bak droeneueh peue mantong nyang geupeunyata bak lôn.' Saweueb ureueng tuha nyan geujak u bilék geuh dan geutôp droe lam nyan lhèe uroe, geumeudo'a bak Tuhan mangat geupeunyata bak geuh keubeunaran bhaih Melkisedek; dan 'oh ka geuteurimong peue nyang ka geulakèe nyan, geujak laju bak Santo Siril, sira geupeugah: 'Melkisedek nyan sidroe manusia, kon Aneuk Allah.' Patriark nyan geutanyong, 'Pakri Bapak neuteupeue hai nyoe?' Gobnyan geujaweueb, 'Tuhan ka geupeuleumah bak lôn mandum bapak-bapak leluhur, sidroe-droe, dan lôn kalon tiep-tiep ureueng nyan geuliwat di keue lôn, dari Nabi Adam sampoe u Melkisedek; dan Malaikat geupeugah bak lôn, "Kalon, nyoe keuh Melkisedek." Ngon nyan, neuteupeue kheueh, tuan lôn, bahwa hai nyoe beutôi-beutôi lagèe nyan.' Uskup Sirilus mangat that até gobnyan, saweueb gobnyan ka geupeuseulamat roh ureueng tuha nyan, dan lheueh geubri syukô, gobnyan geupeuwoe ureueng nyan. Dan bak watèe ureueng tuha nyan geujak, gobnyan geupeusampoe khutbah keu mandum ureueng bahwa Melkisedek nyan sidroe manusia, kon Aneuk Allah; deungon hikmah nyang meunan, Sirilus, hamba Allah, ka geupeuarah ureueng nyang hana meuphôm nyan u jalan nyang beutôi.
Teuma kamoe, meupandang bahwa ureueng tuha nyan suci ngon sidroe ureueng nyang jeuet peugot mukjizat, ngon geuteurimong banmandum nyang geulakèe bak Tuhan; teuma gobnyan teutap bak keuyakinan nyang salah keuhai Aneuk Tuhan; ngon gobnyan ka pasté binasa lam sigala hai meunyo gobnyan meuninggai lam keuadaan teupegang bak ajaran sesat nyan. Peu keuh udep jih nyang saleh nyan, jeuet jipeukong iman nyang salah nyang geukheun Melkisedek nyan Aneuk Allah? Dan lam kitab *Limonar*, bak Bab 37, na geutuléh bhah sidroe ahli tapa nyang tinggai di ateuh tiang nyang tinggai di wilayah Hierapolis dan seutia bak ajaran sesat Severus, nyang dudoë geupeu-ubah lé Ephrem nyang that suci, Patriark Antiokia, deungon cara mukjizat u iman nyang beutôi. Seulama ureuëng nyang tinggai ateuëh tiang nyan mantong lam ajaran sesat Seviro, peuëkeuh jih, deungon udép jih nyang saleh seubagoë ureuëng nyang tinggai ateuëh tiang—nyang geupeuhabéh deungon puasa ngon doa—ka jipeukong iman Seviro, nyang jipeucaya nyan? Jadi, peuë nyang teuma tapeugah keuhai Paus Eudoxius dari Konstantinopel, nyang keu gobnyan geupeuleumah droe lé Syahid Rayeuk nyang suci Theodore Tyron, geuyue gobnyan keu geupeusiap kolivo bak watèe Puasa Rayeuk demi keu ureuëng-ureuëng Kristen, lagèe nyang teutuléh lam Synaxarion keu uroe Sabtu phôn Puasa Rayeuk? Patriark Eudoxius nyan, aneuk dari martir suci Caesarius nyang geutot bak tiang kayèe demi Isa Almasih, konkeuh hana geujalani udep nyang saleh? Teuma, udep jih nyang saleh nyan hana jeut peukong iman jih nyang sesat; sabab jih meupeucaya bak ajaran sesat Arius, dan lam keuadaan nyan keuh jih meuninggai, binasa meusajan ngon ureueng-ureueng sesat nyang ka geucaci le Bapak-Bapak Kudus. Meunan cit, Patriark Sergius, nyang geucelop bajèe Dara Murni nyan lam la'ôt, dan deungon do'a gobnyan geupeukaram kapai-kapai Scythian di la'ôt Konstantinopel, dan nyang geupeuteutap akathist keu geupujoe Dara Murni Indôk Tuhan nyang geumeulagu bak uroe Sabtu keulimong Masa Puasa Rayeuk; konkeuh gobnyan geujak udep nyang saleh? Teuma, udep nyang saleh nyan hana jeuet jipeusah iman jih nyang sesat; sabab jih nyan nakeuh ulèe bid'ah Monothelite, nyang ka teutuléh panyang lam riwayat udep Almarhum Maximus si Peungaku Iman, bak uroe 21 buleuen Januari; dan lam bid'ah nyan kheueh Patriark Sergius meuninggai, dan jipeugolong lam kawan ureueng sesat, dan jipeusalah lé Bapak-bapak Kudus. Hai nyoe deungon jeulah jipeuleumah bahwa udep saleh sidroe pih hana jeuet jipeukong iman nyang sulet. Hai nyoe pih ka geupeuthèe dari narit Santo Yohanes Krisostomus[674] , nyang lam nyan gobnyan geuyue bak geutanyoe beu waspada keu ureueng-ureueng nyang udep jih saleh tapi jipeurunoe ajaran sulet, geupeugah: 'Sabab meunyoe ajaran iman nyan ka sesat, bahpih jih nyan sidroe malaikat (deungon tingkah laku jih), bek ta seutot jih; teuma meunyoe jih nyan geupeurunoe nyang beutôi, bek tapeuduli keu tingkah laku jih, teuma keu narit jih.' Nyan keuh narit Chrysostom.
Sabab bah that pih ureuëng Brynians nyan, deungon cara udép awaknyan, jiaku droe jih saleh, teuma hana ék jipeuteun keuyakinan sulet awaknyan. Keuyakinan, lôn peugah, kon saboh iman; sabab lamkawan awaknyan, (lagee nyang ka lheueh lôn peugah) hana saboh iman, teuma le. Padum na le biara, padum na le iman; dan tiep-tiep biara meuh'eut jipeumanyang iman droe jih dan jipeuteutap seubagoe iman nyang beutôi; dan awaknyan jikirém u dalam donya ureuëng-ureuëng meurunoe ngon guru-guru rahsia awaknyan nyang munafék, lagèe-lagèe awaknyan nyan Rasul-rasul Almaseh; dan guru-guru nyan keuh ureuëng nyang geutuju lé narit Rasul-rasul nyoe: 'rasul-rasul sulet, ureuëng keurija tipèe, nyang jipeusom droe lagèe Rasul-rasul Almaseh' ([675] ); dan nyoe kon saboh hai nyang hireuen; sabab Iblis keudroe jipeusom droe lagèe malaikat cahaya: nyan kon saboh hai nyang hireuen that, meunyoe ureuëng-ureuëng jih pih jipeusom droe lagèe hamba-hamba keuadelan, nyang akhé jih akan saban lagèe buet-buet jih.
Buet-buet skisma nyang jeuheut, nyang deungon trang jipeubuet lé awaknyan keu jilawan Geurija Kudus, lagee nyang ka geupeugah bak geutanyoe, hana teukira jai; hana mungken geutuléh atawa geupeugah mandum nyan deungon rinci, seulaén nibak nyan geutanyoe teuma peugah disinoe nyang paleng meuceuhu mantong. Kamoe hana meuhajat keudroe keu peugah hai nyan, sabab lôn, sidroe ureueng nyang rendah, hana lahé meunan cit hana rayeuk di nanggroe nyoe, meunan cit hana penah lôn deungo bhah-bhah perpecahan nyang na di nanggroe nyoe—kon bhah uteuen Bryn, kon bhah teumpat-teumpat meureunoe, kon bhah bida-bida lam iman awaknyan, meunan cit kon bhah buet-buet awaknyan; tapi jinoe, deungon keuheundak Allah ngon peurintah Raja, ka lôn mula tinggai di sinoe, lôn ka lôn teupeue hai nyan meulalu le that laporan. Ngon sabab nyan, kamoe akan peutunyok peue nyang beutôi-beutôi kamoe teupeue: na nyang lôn teupeue dari ureueng nyang jeuet tapateh, na cit nyang lôn deungo dari saksi mata; dan hai nyan ka lôn teurimong seucara teutuléh.
Phôn-phôn that, kamoe akan peutunyok padum-padum boh kutipan nibak lhèe surat Beato Ignatius, Metropolitan Siberia, nyang geutuléh keu banmandum keureuja geuh di Siberia bak masa geupeulaku tugaih keureuja geuh, geupeugah dan geupeubinasa bahaya bid'ah skisma, sira geupeusaran ureueng-ureueng nyang meuiman bék sampoe salah jalan lé bid'ah-bid'ah nyang meubahaya keu jiwa.
Lam surat nyang phon, gobnyan geupeugah bhah lhèe droe guru skisma nyang na di tanoh Siberia toe ngon Tyumen; nan awaknyan nakeuh: Osk'a (Yusuf), sidroe bhikkhu palsu, meugah nan Astomen, ureueng Armenia lahé di banda Kazan; ngon Yakunka (Yakub), sidroe murtad, julôkan Lepikhin; ngon Avramko (Avram), sidroe Yahudi, julôkan si Hungaria, sidroe bhikkhu palsu. Lhèe droe nyan geupeurunoe ureueng rame bèk jak u geurija, bèk meu-ikrar desya, bèk teurimong Peunajoh Kudus, dan bèk meukawen meunurot syareat agama nyang beutôi; meunan cit bèk geupeugèt tanda saléb ateueh droe meunurot adat jameun nyang geucok dari ureueng Yunani—kon ngön lhèe boh jaroe phôn bak jaroe uneun, tapi ngön duwa boh jaroe, meunurot adat bid'ah ureueng Armenia. Dan awaknyan jipeusipreuek ajaran-ajaran la'én nyang hana meukön, nyang meulawan deungon Geurija Kudus dan meubahaya keu jiwa, lamkawan ureuëng ramèe: deungon nyan awaknyan jipeususah Geurija Allah, jipeungeut ramèe ureuëng dan jitarék awaknyan u likôt droe. Nibak lhèe droe guru skisma nyan, bah pih dua droe di antara awaknyan situju ngon guru keulhèe bak le ajaran sesat awaknyan, awaknyan hana situju bak masalah nyoe: saweueb Osk ngon Yakunka geupeurunoe ureueng ramè keu jipeutot droe, lagèe-lagèe keu seubab Isa; dan awaknyan jitöt ramèe ureuëng, jiba u dalam uteuën ngon padang pasé, u teumpat-teumpat nyang seungap; seudangkan Avramko jilawan ajaran ngon buët awaknyan, jilarang ureuëng jitöt droë, tapi cit jiyue jak peujioh droë nibak Geurija ngon sakramèn-sakramènjih. Seulaén nibak nyan, Paduka Mulia Ignatius na geuseubôt saboh lé hai nyang hana seupakat antara awaknyan bak akhé surat keulhèe gobnyan, nyakni Yakunka Lepikhin ka geupeurunoe lé nabi palsu Avvakum, peumimpin imum, nyang geupeugah bahwa teuka Dajjal hana jeuet teurasa lé pancaindra, tapi na di donya nyoe cit lam pikéran, dan bahkan ka na lagèe ka teuka: seudangkan Avramko geupeurunoe ureueng Yahudi bahwa Dajjal akan teuka deungon nyata bak masa jih dan meupeurintah ateueh donya; Óh ka meupisah dari gobnyan ngon murib-murib gobnyan, ureuëng-ureuëng nyang seutot Lepikhin geupeunan 'Ortodoks', seudangkan ureuëng-ureuëng nyang seutot Avramko geupeunan 'Sensualis'. Sampoë 'an jinoë pih, mantong na di uteuën Bryn saboh kuwasa ureuëng-ureuëng Sensualis nyan, nyang geupatéh nakeuh turônan dari Avramko ureuëng Yahudi nyan, nyang geuboh nan julôkan 'ureuëng Hungaria', sidroë bhikhsu palsu.
Dan beutateupeue keuhai guru-guru sulet nyan bahwa Oskia Astomen, sidroe ureueng Armenia, geupengasing dari Kazan u tanoh Siberia bak thon 7168 (1660) dari penciptaan donya, bak thon keupeuet lheueh pengasingan Avvakum, protopope Rusia. Oskia phon-phon na di Tyumen, lheueh nyan geuba u Yeniseysk; bak tiep-tiep teumpat, di banda ngon gampong, ho mantong gopnyan geujak, gopnyan geutinggai jeujak-jeujak peucah belah gopnyan lamkawan ureueng-ureueng nyang paleng sederhana, nyang mudah that gopnyan tipee. Adak pih Yakunka Lepikhin, jih nyan sigohlom nyan ka lheueh jeuet keu sidroe ataman di Verkhoturye; lheueh na sidroe peurumoh phon, jih nyan jipoh peurumoh nyan, lheueh nyan jimeukawen lom ngon laen, dan lahe sidroe aneuk inong nibak peurumoh nyan; jih nyan pih ka jiseutot ajaran skisma, jikheun droe jih sidroe paderi—padahai hana tom jitahbis—dan jipeubuet upacara paderi laen nibak Liturgi: Gobnyan geupeusucoe ureueng inong nyang teungoh meulahé deungon doa, geupeumanöe aneuk miet, geuteurimong peungakuan ureueng, ngon geubri Komuni Kudus—bah pih deungon cara pakri hana geuturi, lagèe jiba dari jioh; gobnyan pih geucukôk ulèe ureueng nyang meuhajat tamong lam tarekat rahéb; ngon watèe geukubu mayèt, gobnyan geubaca doa keuampônan keu awaknyan.
Watèe Oske si Armenia jiba dari Tyumen u Yeniseysk, Yakunka ngon Avramko jitinggai disinan keu gantoe jih, jipeusisat umat Tuhan dari jalan nyang beutôi, dan awaknyan jituléh le that keutuhan ateueh Geurija Tuhan, di antara nyan na nyang lagèe nyoe: Yakunka, sidroe ureueng lukéh gamba suci, geulukéh ateueh saboh ôn keureutah saboh geurija ngon syètan, lam rupa uleue, jiputa bak geurija nyan ngon jipeuteubiet racôn jih nyang keuji u ateueh rahsia-rahsia Kristus nyang paléng suci; O lheueh geupeugöt le that ôn keureutah lagèe nyan, gobnyan geubagi keu ureuëng ramè dan geukirém u wilayah-wilayah silingka, mangat ureuëng ramè jeuët jipeujioh droë nibak Geurija dan jipeusie Misteri-Misteri Kristus nyang paléng suci.
Lam surat keudua gobnyan, Paduka Mulia Ignatius, Uskup Siberia, geupeugah bahwa guru-guru sulet nyan, nyang geupeurunoe ureueng keu jipeutot droe, lheueh jipeusapat murib-murib ngon rakan-rakan nyang saban pikeran, meunan cit rakan jahat lam buet-buet jih nyang jeuheut, ka jipeubuet buet hana hukom nyang keujam ngon hana meukemanusiaan nyoe: ka jipeungeut le ureuëng, dan ka jiba binoe-binoe, dara-dara, ngon aneuk-aneuk u teumpat-teumpat soh lam , awaknyan phon-phon that jipeukuto awaknyan ngon mandum macam buet meulakee; lheueh nyan, jikurông awaknyan lam rumoh-rumoh ubit nyang ka jipeusiap keu tujuan nyan lam uteuen, dan ka jitop pintô jih, laju jitot rumoh nyan, sira jireubot hareuta awaknyan keu droe jih. Ngon lagèe nyan, deungon maté dua go nyoe, awaknyan ka jipeuhancô ureuëng-ureuëng nyang ka sesat, jipoh maté jiwa ngon tubôh—jiwa nyan meulalu desya, ngon tubôh meulalu apui.
Seuiring ka leubeh umum ureueng agam tinggai deungon ureueng inong hana meunikah, awaknyan geupeurintah mangat aneuk-aneuk miet nyang lahé nibak awaknyan geupeumanö lé ureueng biasa, dan mangat hana meunikah, hana peumanö, meunan cit beureukat peu mantong nyang geupeulaku lé tarekat suci.
Lam surat keulhèe gobnyan, Paduka Mulia Ignatius, Uskup Siberia, lheueh geubantah deungon cukôp peungajaran sesat Armenia dan geupeugah bhah ureueng-ureueng sesat jameun di Veliky Novgorod nyang ka sesat u Yahudi, geupeuphôn kisah gobnyan bhah peucah belah dan peungajaran sesat jinoe deungon sidroe ulèe sesat, sidroe rahéb nyang nan jih Kapiton, nyang tinggai di da'irah Kostroma, di Gurôn Kolesnikova, dan ka jipeusapat murib-murib di seulingka gobnyan. Na padum-padum droe ureueng gampông, lheueh jikalon cara udép gobnyan nyang that meuseunè, jiteuka bak gobnyan, tinggai sajan gobnyan, dan jipeujeuet gobnyan keu peumimpin rohani awaknyan. Teuma jih, jih nyan jipeubuet asceticisme nyang that kreueh sampoe bak uroe raya Lahé Almaseh meunan cit bak Paskah Kudus jih hana jipeu-izin pajôh keju, mentega, atawa eungkôt; teuma jih ngon murib-murib jih cit jipajôh rutoe, bijèh-bijèhan, boh-bohan ubeut, ngon boh kayèe la'én nyang na di bumoe. Bak uroe raya Paskah Kristus nyang paleng mulia, kon boh manok meucat mirah, gobnyan geubri keu syedara-syedara jih bawang nyang ka geucat mirah. Gobnyan geuanggap droe rayeuk ngon suci, laju geupeureumoh ureueng-ureueng agama ngon hana geutém teurimong beureukat nibak awaknyan; gobnyan pih geupeuphôn cipta ajaran ngon keuyakinan barô meunurôt keupanyang akai droe gobnyan nyang sesat, ngon geupeuteuka peucah beunagi ngon prang lam Geurija Almaseh, geuparèntah ureueng ramè beu jipeujioh komuni geurija ngon beureukat nibak paderi; Gobnyan geupeurunoe bahwa ureueng bek geuseumah gamba suci nyang barô, tapi cit nyang ka trép; dan geupeugöt tanda saléb lagèe cara Armenia ngon duwa boh jaroe; dan gobnyan geupeugah peuneugah la'én nyang meulawan ngon ajaran nyang beutôi, geupeurunoe lé gobnyan keu ureueng ramèe, dan jeuet keu ureueng peudong gerakan nyang geuturi ngon nan 'Kapiton', nyang geupeunan meunurôt nan gobnyan.
Di banda keurajeuen Moskow, ka jiteubiet ureueng-ureueng nyang peujeuet belah belah: Avvakum, protopope, ngon Gregory, protopope, nyang geuboh nan julôkan 'Neron' (ureueng keudua nyan lheueh nyan jimeutobat ngon geupeumeu'ah); sifeureuta Lazar, sidroe paderi; Nikita, sidroe paderi, nyang geuboh nan julôkan 'Pustosvyat'; Fyodor, sidroe diaken; ngon le la'én nibak kalangan paderi ngon ureueng biasa, ngon padum droe nibak istana Tsar—ureueng nyang bela ajaran sesat duwa jaroe ureueng Armenia ngon ureueng nyang peuphon karu-meukaru la'én.
Bak watee nyang saban, di da'irah Kineshma, Reshma ngon Ples, jiteubiet ureueng-ureueng meupecah belah la'en, nyang geuturi ngon nan 'Podreshetniki', geupeunan meunan meunurôt gurèë awaknyan, sidroë ureuëng gampông nyang geuturi ngön nan Podreshetnikov, nyang, seutot ajaran bid'ah Kapiton, geupeurunoe ureuëng ramè bèk jak u Geurija Tuhan, bèk na bapak rohani, bèk teurimöng beureukat padri, dan bèk jipeujioh mandum sakramèn Geurija. Ureuëng-ureuëng nyan geupeuna ibadah meunurôt cara rètôh di rumoh droë-droë, bah pih awaknyan hana geutahbis, dan geupeumanö aneuk miët; keu peunajôh suci awaknyan, nyan nakeuh saboh jeunèh rètôh sihé, kon rutoe, tapi boh-boh kayèe ubeut nyang geukheun 'boh anggô', nyang ka geupeusihé; dan awaknyan geujamèe nyan deungon cara lagèe nyoe: awaknyan geupiléh sidroë dara di antara awaknyan, geuba u dalam gudang rumoh, dan geupeungui bajèë meuneuwarna-warni; óh lheueh nyan dara nyan jiteubiët dari gudang bak watèë nyang ka geupeuteuntèë, jipeungui ayakan di ulèë, jitôp ngön ija nyang gléh, ayakan nyan keudroë na isoe nyang geukheun 'kismis'; bak watèë nyan di dalam rumoh ka meusapat ramè that ureuëng agam, ureuëng inong, ngön aneuk miët. Watèe aneuk dara nyan jiteubiet dari ruweueng simpan nyan ngon ayakan di ateueh ulèe jih, jihnyan jimeututô lagèe sidroe paderi: 'Seumoga Tuhan Po jipeuingat gata mandum lam Keurajeuen Gobnyan, siumu masa, jinoe ngon siumu masa, dan keu siumu masa-masa'; dan awaknyan, lheueh jiseu'ôt, jijaweueb: 'Amin'; dan aneuk dara nyan geu-ulang lom nyan lhèe go, dan awaknyan geujaweueb 'Amin' lhèe go cit. Lheueh nyan, aneuk dara nyan jibri keu awaknyan peuseumahan nyang meucaci nyan, seubagoe gantoe Peunajôh Kudus: dan soe mantong nyang jicicip boh kayèe nyan langsông jimeuhajat keu maté, lagèe-lagèe keu seubab Isa—kon nyan jitöt, atawa jigantung, atawa jipeukaram lam ié—lagèe-lagèe ka gila; dan le that nyang ka jipeubinasa droe deungon cara nyan.
Lam wilayah Nizhny Novgorod na gampông-gampông istana nyang geuturi ngön nan Knyagino ngön Murashkino; dari gampông-gampông nyan, ngön dari gampông-gampông ubit di seulingka nyan, ramè that ureuëng agam ngön inong meusajan ngön aneuk-aneuk geuh meukumpoi, geupeusiap droë keu geutot droë di saboh aleuë lam saboh rumoh lumbông, dan, lheueh jiteurimöng komuni sihé nyan, awaknyan jimeuikat droe meubalék-balék duwa atawa lhèe droe ngön taloe nyang halôh, jitinggai duwa droe di antara awaknyan keu jipeuudép apui dan jitöt awaknyan. Ureuëng-ureuëng nyan, bah pih geumat komuni nyan lam jaroe, hana geupajôh, kareuna ka geupeuseulamat lé Po Teu Allah, mangat jeuët geupeunyata hukôman ateuëh syahid-syahid syètan nyang teukutôk nyan. Watee dua droe nyan ka jipeuhu apui, dan apui nyan ka jitelan mandum rumoh lumbông nyan, dan bah pih awaknyan keudroe ka keuneuk jiseumpom droe u dalam apui nyang meuhu-hu nyan keu jitöt droe, lanjuet jikalon, di ateueh apui nyang manyang lam asab, na dua boh syètan itam, lagèe ureueng Ètiopia, jipo lam angèn deungon sayeuep lagèe kalèng (tikus po), sira jimeuraya ngon jiplak-plok jaroe, dan jiklik-klik deungon su nyang teuga: 'Nyan atra kamoe, nyan atra kamoe!' Óh ka geukalön seunang até iblih nyan ateuëh ureuëng nyang teungoh binasa, dua droë ureuëng agam nyan ka meugeutar ngon geupeugah sidroë-droë: 'Na takalön, syèdara, pakriban tanyoë teungoh binasa sabab ajaran ureuëng teukutôk nyan?' Laju geupeuphôn geupeugöt tanda saléb ateuëh droë geuh dan geupluëng dari sinan. Watèe awaknyan trok bak paderi gampông droe, awaknyan geupeugah banmandum buet nyan dan geumeutobat; dan kon mantong bak paderi, tapi bak mandum ureueng la'én cit, awaknyan sira geumo geupeugah peue nyang ka geukalon ateueh ureueng nyang ka maté nyan—keubahagiaan lagee syètan nyan—dan geupeugah syukô keu Po Teuh Allah nyang ka geupeuseulamat awaknyan dari binasa nyan.
Hana ji'ôh nibak banda Vologda, bak rot u Kargopol, di saboh wilayah nyang ji'ôh nibak la'ôt, di teumpat nyang seungap, tinggai sidroe musôh Allah, sidroe tukang sihé ngon dukôn, nyang geupeunan droe sidroe rahéb dan geupeupandang droe saleh; dan gobnyan geuanggap lé ureueng gampông silingka gobnyan seubagoe ureueng suci dan meuhoreumat; dan le that ureuëng nyang teuka tinggai ngon jih, geuanggap jih nyan gurèe ngon peutunyok droe. Kon ureuëng agam mantong, ureuëng inong ngon dara pih ka jipeupunoh teumpat nyan; saweueb, jitarék lé ajaran jih nyang mamèh ngon cara udép jih nyang munafeék, awaknyan jitarék bak jih lagèe jitarék bak sidroe wali Allah nyang rayek. Ureuëng nyang geukheun suci nyang jeuheut nyan geupeurunoe secara rahsia bahwa mandum ureuëng harôh udép lam zina hana meupadôli, geupeugah bahwa hubôngan badan meunurôt keuheundak duwa blah pihak nyan kon desya, tapi cinta; asai mantong awaknyan hana meunikah, dan hana geupeureunoe lam peurumoh-peurumoh. Bak watèe nyan na sidroe ureueng agam dari banda Vologda nyang, brat that deumi le desya, sadar droe dan meutobat ubak Allah; dan jih meudawa akan udep siseun udep jih lam suci dan jak u padang pasé, mangat deungon udep seungap, jih jeuet meuteumèe ampônan desya jih nibak Allah. Óh ka jideungö haba bhaih rahéb nyan—bahwa ramè ureuëng ka meusapat bak gobnyan dan tinggai di padang pasé—jihnyan laju jijak keunan, hana jiteupeu bhaih udép seukrèt awaknyan nyang meuhabéh-habéh. Teuma watee jih ka trok bak rahéb nyan, peumimpin ureueng-ureueng nyang tinggai di padang pasé nyang hana meutata akhlak nyan, jih meulakèe bak gobnyan beu geupeuizin jih keu tinggai sajan gobnyan di padang pasé, saban lagee nyang la'én pubuet; teuma gobnyan geupeugah bak ureueng nyang teuka nyan: 'Syèdara nyang lôn gaséh, droeneueh ka teuka bak kamoe nyang beutôi, sabab jinoe hana lé geurija Allah di ateueh bumoe; mandum ka sesat dan ka jeuet keu jeuheut; sabab di geurèja-geurèja awaknyan geumeunyanyi ngon geubeuet meunurot upacara nyang barô, seudangkan di sinoe rahmat Po Teuh Allah mantong geulindông kamoe, dan kamoe hana teurimong hai-hai nyang barô; kamoe geupeumanö meunurot adat Bapa Theodoret nyang meubahgia, dan kamoe hana teurimong adat-adat Nikon; beutôi that gata ka pubuet nyang jroh ka neuplueng dari Dajjal. Laju ureuëng nyan, 'oh ka jideungö nyan, jimeututô ngon jih deungon that meuharô: 'Hai Bapak nyang mulia! Lôn meulakèe bak Bapak beuneupimpin lôn u jalan keuseulamatan; sabab nyan keuh lôn teuka u rumoh suci Bapak, 'oh ka lôn deungö bhah udep Bapak nyang takôt keu Allah, nyang sanggôp neupimpin jiwa-jiwa u Kristus Tuhan geutanyoe; seulamatkeuh lôn, nyang meuhajat keu seulamat.' Teuma rahéb nyan geujaweueb, geupeugah: 'Hai aneuk lôn nyang jroh, patôt that gata cuba dilee ngon puasa, mangat gata hana tapajôh atawa tajéb seulama padum-padum uroe, sampoe Tuhan geupeunyata bak kamoe peu nyang harôh kamoe pubuet keu gata; óh lheueh nyan barô kamoe teurimong gata ngon seunang até.' Ureueng nyan laju geumeujanji akan geupeubuet banmandum nyang geuyue nyan deungon seutia, demi keuseulamatan roh gobnyan. Laju rahéb nyan geuyue ba ureuëng nyan u dalam that bilék jih, saboh kapel ubeut nyang meusambông ngon bilék droe jih, teumpat droe jih tinggai; Lam kapel ubit nyan cit na saboh tingkap, nyang meuhadap u rot ubit, ubit that, keu jitamong cahaya mantong u dalam kapel; tapi, pintô tamong jih geukunci kong that, sampoë soë mantong nyang teukurông di dalam hana cara jeuët jipeupluëng droë dari sinan.
Seulama ureueng nyan tinggai lam teumpat nyan keudroe seulama lhèe uroe hana pajôh bu atawa jieb ië, jihnyan jipeuphôn jipeugöt saboh lubang ubeut bak dindéng bilék rahéb nyan, jitarék lumôt antara papan-papan kayèe; dan ka lheueh jipeugöt, jihnyan jikalon keu jipeureuh peu nyang jipeubuet lé rahéb nyan. Teungoh gobnyan jikalon rot lubang ubit nyan, dua droe ureueng agam trok bak rahéb nyan, sira jipeugah: 'Bapak nyang suci! Tuhan ka geupeuampon aneuk dara nyang mume nyan; jih nyan ka lahé sidroe aneuk agam. Peue nyang Bapak peurintah kamoe peubuet ateueh aneuk nyan?' Sang pertapa suci nyang jeuhet nyan geujaweueb bak awaknyan: 'Kon ka lôn peugah bak gata sigohlom nyoe, meunyo aneuk dara nyan ka lahé sidroe aneuk, gata beupotong dada aneuk nyang barô lahé nyan ngon sikin, beu-eu jantông jih, dan ba bak lôn lam talam? Jak laju, dan pubuet lagee nyang ka lôn peurintah nyan.' Awaknyan laju geujak, dan hana trép lheueh nyan, geuba haté aneuk manyak nyang barô lahé nyan ateueh talam kayèe. Haté nyan mantong udép dan meugeurak-geurak, laju geujôk bak gobnyan; gobnyan laju geucok sikin, geusie peuet boh deungon jaroe droe, dan geupeugah bak awaknyan: 'Cok nyoe, peukréng lam dapu, dan giléng sampoe jeuet keu abèe.' Ureuëng-ureuëng surôh nyang jeuheuet nibak rahéb nyang teukutôk nyan laju geujak geupeubuët lagèe nyang geuyue, dan geuba keulayi bak gobnyan haté aneuk manyak nyan, nyang ka geugiléng halôh. Teuma, rahéb nyan geucok saboh keureutah tuléh, geusueb-sueb ubeut-ubeut, geupeuduek bacut sie jantông nyang ka geugiléng nyan bak tiep-tiep sueu nyan, laju geutawôk padum-padum droe murib gobnyan, geupeugah bak awaknyan: 'Cok kheueh ôn keureutah nyoe nyang na relik suci' (gopnyan geukheun mantera gopnyan 'relik suci' ) 'dan jak kheueh u banda-banda, gampông-gampông, dan gampông-gampông ubeut; dan meunyo ka tamong u rumoh ureueng, peugah kheueh bak awaknyan bahwasajih awaknyan bék sagai-sagai jak u geurija, bék teurimong beureukat nibak paderi-paderi jameun jinoe, dan bék jak meu-isé u bak awaknyan, atawa jiteurimöng sakramèn agama peu mantong, teutapi peugöt tanda saléb ateueh droe jih ngon duwa boh jaroe, dan bèk sagai-sagai jiteurimöng tanda lhèe jaroe, sabab nyan nakeuh tanda Dajjal. Meunyo awaknyan jideungo atawa hana, cok peurintah nyang ka geubri keu gata nyoe dan seucara rahsia campô lam peunajôh atawa ië jieb awaknyan, atawa lam beudé nyang jikeubah ië lam rumoh awaknyan, atawa lam kulam. Watee awaknyan jicicipi nyan, awaknyan akan jiputa bak geutanyoe deungon seujati, jipatéh keu narit gata, dan jeuet keu syahid ateueh keuheundak droe jih.
Óh ka geukalön ngon geudeungö nyan, ureuëng agam nyang teungöh duek lam bilék jih nyan ka keujang sabab teumakôt ngon hana geuteupeuë peue nyang harôh geupeugöt. Lheueh nyan, gobnyan laju geumeudo'a ngon sunggôh-sunggôh bak Tuhan Allah, nyang geupujoe lam Trinitas nyang Suci, mangat geupeuseulamat gobnyan dari bala nyang meunan nyan, dan geupeuphôn geupeugöt tanda saléb ateueh droe gobnyan ngon lhèe jaroe (saweueb sigohlom nyan gobnyan geupeugöt ngon duwa jaroe, lagèe nyang ka geupeurunoe lé rahéb jeuhet nyan). Teuma Allah, nyang geudeungo ureuëng nyang meudo'a bak Gobnyan watee lam bala, geupeuseulamat ureuëng nyan nyang teungoh duek sidroe-droe nyan deungon cara lagèe nyoe: Bak beungoh singoh nyan, na padum-padum droe ureueng meuniaga teungoh geuliwat bak bineh sel gobnyan di ateuh rot; watee ureueng meukab nyan geukalon awaknyan, gobnyan geu-eunteuk awaknyan u tingkap ngon jaroe dan seucara rahsia geupeugah bak awaknyan mandum nyang geuteupeue keuhai droe gobnyan ngon ureueng meukab nyan—peue nyang ka geukalon ngon geudeungo—dan geulakee tulong bak awaknyan beu geupeuseulamat gobnyan dari sinan. Gobnyan geupeurunoe cara keu jipeuseulamat gobnyan: awaknyan beujipeugah bahwa sidroe namiet awaknyan ka jicue hareuta awaknyan, ka jiplueng dan jimeusom disinan, dan awaknyan beujilakèe bak rahéb nyan beujiseurah namiet awaknyan nyan keu awaknyan. Teuma, ureuëng-ureuëng meukat nyan, seubab that geusayang keu ureuëng nyang teukurông nyan, geupeulahra lagèe teungoh geumita namiet awaknyan nyang ka jicue barang nibak awaknyan dan ka jiplueng; dan awaknyan geupeulahra lagèe ka geuteupeue bahwa jih nyan teungoh jisom di padang pasé nyan; dan awaknyan geulakèe bak rahéb nyan mangat jiseurah namiet awaknyan keu awaknyan. Teuma, rahéb nyan geutawök ureuëng nyan dari bilék jih dan geupeugah bak jih: 'Peue nyang ka gata pubuët, syèdara? Gata ka tapeungeut kamoe, tapeulahra lagèe mita seulamat, padahai nyang beutôi jih gata ka tacue bak tuan gata dan ka plah bak kamoe.' Teuma ureuëng nyan jireubah ateuëh tanoh dan jikheun: 'Ulôn ka meudesya bak Langèt ngon di hadapan Droeneueh, Ayah; ureuëng-ureuëng jeuheuet ka jipeusurông ulôn u dalam hai nyoe; teuma ulôn meulakèe bak Droeneueh bék ulôn jôk bak tuan-tuan ulôn, sabab ulôn hana ék lôn hudép lé di miyub kuwasa awaknyan.' Laju geukheun lé rahéb nyan: 'Jak laju, syèdara, dan khidmat keu awaknyan, lagèe nyang geuyue lé Rasul: "Hai hamba-hamba, ta'at kheueh keu tuan-tuan gata."' Lalu rahéb nyan geulakèe bak tuan-tuan nyang sulet nyan bék jipeususah hamba jih, asai jih jipuwoe atra milék awaknyan. Awaknyan jimeujanji bak rahéb nyan bahwa awaknyan hana jipeususah hamba jih; dan, lheueh jiba ureueng nyan sajan awaknyan, awaknyan pih laju jijak.
Lheueh ureueng-ureueng meuniaga nyan jitinggai ngon ureueng nyan, jipeusampoe haba bak rahéb nyan bahwa mandum rahsia gobnyan ka jipeugah bak ureueng-ureueng meuniaga nyan lé ureueng nyang na di biara nyan. Lalu, rahéb nyan geupeusapat mandum murib gobnyan, agam ngon inong, dan geutot sel-sel awaknyan; lheueh nyan gobnyan geujak u gampông-gampông di luwa Veliky Novgorod, dan geutinggai di uteuen bak bineh saboh danau, di Biara Paleostrovsky, dan geukuwasa biara nyan; saweueb le that ureueng dari gampong-gampong silingka nyan ka jipeuphôn meukumpoi bak gobnyan, teupengarôh lé ajaran gobnyan nyang mamèh-mèh ngon teutarek lé sihé gobnyan. Watèe Paduka Cornelius, Metropolitan Veliky Novgorod, geudeungo haba nyan, gobnyan geukirém ureuëng-ureuëng teuhoreumat dari kalangan rohaniwan ngon awam keu geupeuingat awaknyan meunurôt ajaran Geurèja; teuma rahéb-rahéb jeuheut nyan, meusigoe ngon ulèe awaknyan, kon mantong hana geupakoë peuingat nyan, malah geupeusakét droë keudroë. Sabab, phôn-phôn that awaknyan ka jikuto Grèja suci ngon mandum ureuëng Kristen Ortodoks, laju jitôp droë lam biara nyan, jitot grèja-grèja, bilék-bilék, ngon pageu lingka nyan, ngon lagèe nyan, meusigoe ngon biara nyan, awaknyan ka tutông ngon binasa.
Prakték tutong droe nyan sampoe cit u tanoh Siberia, nyang jipeuluwah lé ureueng-ureueng skisma nyang jipeusie: saweueb watee Osk, sidroe bhikkhu palsu dari Armenia, jiba u Tyumen, jihnyan jipeungecoh sidroe paderi nyang nan jih Dometian u dalam ajaran sesat jih; dan, meusajan ngon Yakunka Lepikhin nyang ka geuseubôt tadi, awaknyan jipeungeut ramèe ureuëng, jiba awaknyan u padang pasé, dan jitot awaknyan. Lheueh Oskha jiba u Yeniseysk, Imam Dometian jijak u padang pasé, di sinan jiteumèe sidroe bhikkhu nan jih Ivanishcha, nyang saban jahat ngon jih; jih jicok sumpah bhikkhu nibak ureueng nyan dan geuboh nan Daniel. Lheueh gopnyan geucuk ôk, gopnyan geupeudong teumpat tinggai keudroe di padang pasé, hana ji'ôh nibak rahéb Ivanishcha nyan; dan watee gopnyan geuteubiet u donya, gopnyan geupeuluwah ajaran sesat gopnyan u mandum gampông dan geupeusatô ureueng-ureueng nyang hana meupengetahuan, mangat awaknyan jipeujioh Geurija Kudus ngon mandum teumpat suci ngon sakramen keugeurija: dan gobnyan geupeugah bak awaknyan bahwa Dajjal ka meupeurintah di donya, dan Uroe Kiamat ka rap teuka, dan gobnyan geupeuteukot ureueng-ureueng nyang leumoh iman; dan, geupeusapat ureueng-ureueng nyang seutot gobnyan, gobnyan geuba awaknyan u padang pasé u teumpat tinggai gobnyan di sinan. Óh ka geupeusapat ureuëng agam, inong, ngon aneuk miët, nyang jumeulah jih na kira-kira siribèe tujôh reutôh droë, gobnyan geutuléh surat keu rahéb Ivanishche, geulakèe nasehat gobnyan: 'Ureuëng-ureuëng agam ngon inong nyang saleh, aneuk dara ngon aneuk miët,' kheun gobnyan, 'ka jipeusapat droë bak lôn di padang pasé, dan awaknyan mandum jilakèe baptisan keudua nyang suci ngon apui: nyan, peu nyang geuparèntah lé keubagjaan droëneuh keu lôn peubuët?' Teuma, rahéb Ivanishche nyang teukutôk nyan geubalah surat keu jih deungon jaweueban nyang patôt keu geupeukhem, geupeugah: 'Gata ka gata peukaru hai nyoe; jinoe gata tanggông keudroe laju.' Domitian, nyang geuturi cit deungon nan Daniel, sidroe murtad nyang meuhina ngon sidroe peumabôk di , jipeuphôn peusiap awaknyan keu jitöt, ngon jipeudong rumoh-rumoh dari kayèe nyang teubai; lheueh jiatô nyan, jiyue ba getah, kulét bak birch, ngon bakông, dan gobnyan pih geupeusiap beureukah ngon beudak meunyeum, mangat ureuëng ramè nyan langsong teutot lé apui meunyo apui nyan geupeuudép. Meunan, bak watèe awaknyan teungoh geupeusiap keu teutot nyan—hana geupeubagah apui, tapi geupeusapat ureueng leubeh ramè lom u blah awaknyan—Paduka Mulia Paulus (nyang ka leubeh dilee nibak Ignatius), Metropolitan Siberia, dan, seudeh até geuh keu ureuëng-ureuëng nyang teungoh binasa nyan, geusigra geukirém ureuëng-ureuëng teuhoreumat ngon bijaksana dari kalangan rohaniwan ngon awam keu geupeuingat awaknyan dan geupeupuléh dari buët jeuheut nyang teungoh geupeubuët. Teuma watee utôsan nyan ka trok bak awaknyan dan jipeuphôn peugah haba peuingat, awaknyan laju jitôp droe lam rumoh-rumoh nyang ka jipeusiap keu jitot; dan, sira jipeugah le that narit-narit keuji ateueh Geurija ngon paderi, awaknyan laju jipeuudep apui ateueh droe. Laju, dari beudé, bèrèh, peukayèe, kulét kayèe birch, ngon ganja, awaknyan jiseu'ôt lé apui dari ban sigom sagoe ngon tutông sampoe maté. Bak teumpat awaknyan jitutông nyan, bèe bangkè nyang that brôk teutap na trép that, sampoe soe mantong nyang liwat bak teumpat nyan han jeuet hana jitôp idông.
Teuma, le that ureuëng nyang keubiet-keubiet jiliwat bak teumpat nyan bak watèe suboh atawa jipôk, jideungö su meusu'ôt-su'ôt di sinan, lagèe su meula-la dari dalam bumoe: 'Cuba kalon, kamoe ka binasa! Cuba kalon, kamoe ka binasa!' Dan le that nyang jeuet keu saksi ateueh su-su meuratôk nyan, nyang nyan, meunurôt wahyu Po Teu Allah, nakeuh saboh peumakluman keu binasa ureueng-ureueng nyang ka sesat, dan saboh peuingat keu ureueng la'én bék sampé sesat lé ajaran sesat nyang meupecah belah.
Hai nyang saban cit teujadi di da'irah Tomsk: sidroe murtad nyang nan jih Vasya Shaposhnikov, ka jipeusatôh le ureueng agam ngon inong dan jiba awaknyan u padang pasé keu jitot. Dan jih nyan jipeudong lhèe boh kapel kayèe nyang rayek, nyang banmandum nyan ka jipeusiap keu jitot langsong. Gubernur banda Tomsk, lheueh geudeungo bahwa le that ureueng ka meukumpoi di padang pasé keu geutot, geukirém paderi ngon ureueng-ureueng la'én keunan keu geupeuyakin awaknyan bék jipeubinasa droe. Dan watee ureueng-ureueng nyan ka trok bak awaknyan nyang ka sesat, Vasya geukuncô bandum nyang meukumpoi nyan lam geurija, seumeuntara gobnyan keudroe geujak u tingkat ateueh dan geumarit ngon ureueng-ureueng nyang teuka nyan, geupeugah: 'Kamoe teungoh tutông ngon apui donya nyoe, teuma gata ka tutông ngon apui nyang keukai, dan di sinan gata teutap akan tutông: tinggai kheueh teumpat nyoe; sabab meunyo sulphat ngon beudak seu'uem ka jipeuphôn reuloh balèe-balèe nyoe, maka balok-balok jih pih akan jipoh gata cit.' Meunan kheun ureueng jeuheut nyan, jipeutakot ureueng-ureueng nyang ka teuka nyan mangat jiplueng; sabab awaknyan hana le beudak seu'uem atawa sulphat. Watee jideungo nyan, ureueng-ureueng nyang teuka nyan laju jiplueng jioh nibak bangunan-bangunan nyan; teuma Vasya, ka jitrôn u dalam bangunan nyan, jikheun: 'Lôn teuma lôn teubiet rot tingkap bangunan nyan, lôn peu-udép ôn kayèe nyang ka jipeusapat di seulingka nyan, lheueh nyan barô lôn woe keunoe.' Teuma sidroe aneuk dara geupeugah bak jih: 'Bèk gata jak keudroe, tapi kireém aneuk miët inong keu jipeuudép apui'; saweueb jih keudroe meuhajat jiteubiet keu jipeuudép apui mantong, mangat deungon buet jipeuudép apui nyan jih jeuet jitot awaknyan laju jiplueng keudroe. Sabab jih ka jipeusiap saboh lubang rahsia antara kuil-kuil nyan ngon saboh lorong di yup tanoh nyang ji'ôh, mangat jih jeuet jipeuplueng droe u sinan deungon hareuta nyang tinggai lheueh tutong nyan. Deungon niët nyan keuh, ureueng jeuhet nyan jipeungeut ureueng ramee dan jipeu-udep apui, mangat jih jeuet jireubot hareuta atra ureueng nyan keu droe jih; sabab watèe ureueng ramee nyan teungoh tutong, jih keudroe laju jipeuplueng droe. Teuma watee si Vasya nyang jeuheuet nyan jikeumeung tinggai geurija, lagèe-lagèe keuneuk tutong geurija nyan, aneuk dara nyan, sajan ngon nyang la'én, laju jiseurbu jih, jimat beukong, dan jiklik: 'Gata keuneuk peuhancô kamoe, teuma gata keudroe keuneuk plueng.' Dan awaknyan jiseumpom sidroe aneuk dara u luwa rot tingkap keu jipeuudep apui bak kayèe nyang ka jipeusiap; dan watee aneuk dara nyan ka jipeuudep apui dan jikalon nasib ureueng nyang teungoh jitot, jihnyan jiplueng laju u bak paderi-paderi nyang teungoh jidong ji'ôh-ji'ôh, dan jipeugah banmandum bak awaknyan—pakriban Vasya jimat lam geurija, dan pakriban ureueng jeuheut nyan maté meusigoe ngon banmandum ureueng nyang ka jipeungeut. Lheueh awaknyan ka tutông, sidroe ureueng gampông dari distrik Tomsk nyang sama meuratôk ngon meumo, sabab dari rumoh droe jih Vasya, ureueng nyang teukutôk nyan, ka jiba lapan droe ureueng—agama ngon inong—u uteuen, jipeungeut awaknyan dan jipeusakét awaknyan deungon jitutông. Watee ureueng gampong nyan trok bak teumpat nyang teutot ureueng-ureueng nyang teupeungeut nyan, jihnyan jimeujak lam abee, sira jimoe keu keuluarga jih; dan langsong jideungo su-su meureungien nyang teuka dari dalam abee: 'Alah, ka abéh! 'Alah, awaknyan ka gadoh!' Gobnyan teumakot that deungon su nyan, dan lheueh geudong siat, gobnyan laju geutinggai teumpat nyan dan geupeusipreuek haba nyan ban saboh banda ngon gampông, lagèe nyang ka geudeungo. Nyan keuh nyang geupeugah lé Maxim Danilov, nyang geuturi cit deungon nan Pivovarov, sidroe ureueng agam nyang ramah dari banda Ustyug, bak kamoe watèe gobnyan geutinggai di Rostov bak thôn 1709, bak masa Pekan Suci.
Meunan cit, Maxim Danilov, nyang geupeunan julôk Pivovarov, sidroe anggèeta dari Sireutôh ureueng gampông Ustyug nyang ramah, geupeugah bak kamoe hai nyoe watèe gobnyan na sajan kamoe di Rostov bak thôn 1709, bak masa Pekan Suci nyang geujak u Peu-udép Lom Isa nyang Mulia, geupeugah lagèe nyoe: Di banda rayeuk Ustyug, di kantô administrasi teumpat geusimpan catatan, na teutuléh: bak thôn 196 atawa 197 (lôn hana jeuet peuteuntèe thôn nyang toh), di distrik Ustyug, di volost Cherepovskaya, 120 versts dari banda Ustyug, na ureueng-ureueng skismatik jumeulah jih na kira-kira 300 droe agam di dalam uteuen; dan, meunurôt lapuran nibak syeupôt volost ngon ureuëng tani, ka jiteupeu lé voivode, Timofey Ivanovich Rzhevsky, bahwa ureuëng-ureuëng skisma nyan tinggai lam uteuën; dan voivode nyan geukirém ureuëng u gopnyan keu geuba ureuëng-ureuëng skisma nyan u banda; teuma ureuëng-ureuëng skisma nyan hana jitem meudèungö. Lam uteuen nyan, ureuëng-ureuëng skisma nyan ka jipeudong geurija-geurija rayek, jikeuliléng ngon pageu, dan na guha-guha nyang ka jikueh lam tanoh di yup geurija-geurija nyan. Watèe ureuëng-ureuëng nyang geukirém lé voivode geujak tangkôp awaknyan, ureuëng-ureuëng skisma nyan geulawan ngon kreueh dan hana geutém meunyeurah; jadi, ureuëng ramè geukeupông kuil-kuil awaknyan, geulapèh ngon naleuëng, laju geutot, dan awaknyan keudroë teutot maté di dalam nyan, seudangkan nyang la'én, nyang na lam guha— —nyang na di yup kuil-kuil nyan, keubiet sakét até dan maté. Dan ka meuthôn-thôn, bak teumpat nyang saban awaknyan jitöt nyan, teudeungo su meuraôh-raôh ban sigom malam: 'Adôh, ka binasa kamoe! Adôh, ka binasa kamoe!' Sampoë 'an jinoe pih, mantong na bau nyang that brôk bak teumpat nyan.
Peumimpin-peumimpin bèlah belah nyan jipeusurông ureuëng ramè keu jipeuhancô droë ngon jitöt droë nyan kon mantong ngon narit-narit nyang meunarek, tapi cit ngon mantera-mantera sihé; lagèe nyang ka jiteupeuë ka lheuëh teujadi sigohlom nyan, dan lagèe nyang akan teupeuleumah deungon trang lam kisah di yup nyoe.
Bak thôn 1709 nyoe, bak awai buleuen Februari, ureueng tuha Hieromonk Ignatius, sidroe rahéb dari Biara Kebangkitan Uglets, geulapô ngon lisan meunan cit ngon tulésan keu kamoe nyang hina nyoe; ka geucok sumpah rahéb 26 thôn nyang ka leupah, nan donya gobnyan nakeuh Jacob; gopnyan tinggai di Distrik Poshekhonsky, di volost Beloselskaya; gopnyan ka lheueh geumat jabatan seubagoe paderi di Geurija Jum'at Suci seulama tujôh thôn; dan gopnyan geupeugah bahwa di paroki gopnyan na 1.920 droe ureueng agam ngon inong dari mandum umu ka tutông maté, nyan goh lom teukira gampông-gampông ngon gampông ubeut silingka nyan, di pat hana teukira jai ureueng ka tutông, nyang ka teupèdaya ngon jipeukuto lé guru-guru bid'ah; dan udara peunoh deungon bèe bangkèe tutông nyang meuh'èe meupadum uroe. Dan watee ureueng-ureueng nyang ka keunong sihé nyan jiseurah droe keu apui, rahéb Ignatius geupeusah hai nyan beutôi dan geukirém keu kamoe surat nyoe: Bak watèe nyan, teungoh ramèe ureuëng teutot di distrik Poshekhonsky, Pangeran Ivan Ivanovich Golitsyn dari Moskow geujak u lampôh gobnyan di volost Beloselskaya, u gampông Kuzmodemyanskoye, keu geupeuyakén ureuëng tani gobnyan mangat jipiyôh jitot droe. Dan ureuëng-ureuëng tani jih nyan teungoh jipeu-tutông droë, ka sesat lé ajaran jeuheut sidroë ureuëng nyang nan jih Ivan Desyatina, sidroë ureuëng tani dari gampông Kholma di da'irah Poshekhonsky nyang saban, di ateuëh tanoh atra boyar Ivan Maksimovich Yazykov. Watee pangeran nyan geuteupeue bhah ureueng gampong nyang licék nyan, gobnyan geuyue mita dan ba ureueng nyan u hadapan gobnyan; gobnyan geutanyong bak jih bhah ajaran jih dan geuyue bek jipeubuet buet jeuheut ngon poh maté nyan lé; Teuma ureuëng tani nyan, Ivan Desyatina, jitarék lhèë boh kueh dari saku jih, nyang geupeugèt dari saboh jeunèh teupông; kueh-kueh nyan rupa jih lagèë boh kranberi, dan jihnyan jipeuphôn geupijak ngon gaki jih. Watee geukalon nyan, paderi pangeran (bah pih tuha Ignatius hana geuingat nan paderi nyan) laju geujak ukeue, geumat saboh boh, geubeu'ot, geupicah ngon jaroe ateueh saboh keupeng rutoe, laju geulhom keu asèe nyan. Asèe nyan, lheueh jipajôh rutoe nyan, laju jiplueng u luwa; dan bak halaman bak watèe nyan ka geupeuhu apui keu teutaguen peunajôh; dan watèe asèe nyan jiplueng u arah apui, sira jimeukông-kông ngon meureungèh-reungèh, jih nyan ka rhët u ateueh apui dan tutông. Adakoh keu paderi nyan, lheueh geupeureubah boh nyan ateueh rutoe dan geutiek keu asèe nyan, geuba jaroe gobnyan—nyang ka geungui keu geupeureubah boh nyan—ubak bibi gobnyan, lagèe teungoh geucicip; dan langsong gobnyan jeuet keu gila, dan muka ngon mata gobnyan ka meu-ubah; dan mandum ureueng hireuen that deungon peu-ubah gobnyan nyang teujadi ngon sigra nyan dan bingong, dan jipeunoh deungon rasa teumakot. Putra raja nyan, geusayang keu jih, geuyue peutrôn u ruweueng simpan; dan bak watèe nyan di ruweueng simpan nyan teungoh geupeu-udép tungku keu geutaguen peunajôh keu putra raja; dan watee paderi nyan jiba u dalam gudang dan jikalon apui lam dapu nyan, jih laju jiseumpom droe u dalam dapu apui nyan dan ka teutot disinan, meunyo kon sigra jitarék lé ureueng-ureueng pangeran nyan ngon gaki jih; dan ulèe ngon muka jih ka teusingkét, ôk ngon janggôt jih ka teutot bacut-bacut; dan jih hana sadar droe siuroe punoh. Lheueh nyan, jihnyan sadar teuma, ngon ië mata, laju jipeuphôn meuteurimong gaséh keu ureuëng-ureuëng nyang ka jipeuseulamat jihnyan dari apui; dan jihnyan jilapô bak pangeran, jipeugah deungon trang keu mandum ureuëng: 'Watèe awaknyan jiba lôn u dalam penjara dan lôn kalon dapu nyang teungoh hu nyan, dapu nyan deuh bak lôn lagèe syuruga, dan babah dapu nyan lagèe pintô syuruga.' Dan lam dapu nyan, di teungoh-teungoh apui hu, lôn kalon na aneuk muda-muda nyang meucahya teungoh duek, awaknyan geumeuhoë bak lôn, geupeugah: 'Jak keunoe bak kamoe'; dan lôn laju lôn meulingka u arah awaknyan. Teuma paderi nyan geucalitra lom hai nyan ubak pangeran ngon banmandum ureuëng deungon ië mata; dan nyang na bak watèe nyan nakeuh ureuëng nyang peusampoe haba nyoe bak kamoe, sang rahéb Ignatius—nyang bak watèe nyan mantong geuturi lé ureuëng awam lam kalangan paderi deungon nan Jacob—dan gobnyan nakeuh saksi mata ngon saksi geulinyueng ateueh banmandum keujadian nyan. Dan lagèe nyang ka geukalön ngon geudeungö lé gobnyan, meunan cit geupeusampoe bak kamoe meunurôt nurani keupendeta gobnyan, dan kamoe peucaya that keu gobnyan, sidroe ureueng agam nyang jinoe ka tuha that.
Nibak saboh surat lé paderi Joseph, nyang bak thôn-thôn nyoe, deungon peurintah Gobnyan Yang Maha Mulia, geutugaihkan di garnisun Olonets, dan geutuléh keu guru-guru skisma di wilayah nyan: keu Daniel Vikulin, keu Andrei Dionisov, dan keu banmandum jama'ah awaknyan. Paderi Joseph nyan, lam geucela ureuëng-ureuëng skisma nyan ateuëh sihé-sihé awaknyan, phon-phon geupeugah saboh buët sihé nyang luwa biasa nyang ka lheuëh jipeubuët lé ureuëng Yahudi di Keurajeuën Polandia, nyang geucok nibak kitab nyang geuturi deungon nan Cermin Mahkota Polandia, nibak bab keulimong, nyakni ureuëng Yahudi nyan jibri péng nyang le that keu sidroë ureuëng inong Kristen keu jipeuyakén ureuëng inong nyan mangat jipeubloë keu awaknyan ië susu Kristen; Inong nyan laju jipeugah hai nyan bak lakoejih, dan, meunurot nasihat lakoejih, jipeubloe keu awaknyan iëk leumo gantoe iëk manusia Kristen. Ureuëng Yahudi nyan, lheueh geuteurimong susu nyan deungon galak até, geusewa sidroe ureuëng agam dan geujak sajan jih u teumpat gantongan ureuëng jeuhet nyan, dan lheueh geupeulaku mantera sihé ateueh susu nyan di sinan, geuyue lé ureuëng sewa nyan, keu jiseu'eum ië susu nyan, nyang ka jipeuséhe, u dalam geulinyueng ureueng jeuhet nyang teugantung nyan, seumeuntara ureueng nyan keudroe jipeurap geulinyueng jih bak geulinyueng ureueng jeuhet nyang ka maté nyan. 'Oh ka lheueh jipeubuet nyan, ureueng Yahudi nyan jitanyong bak jih peu nyang jideungo. Jih nyan jijaweueb: 'Lôn deungo su leumo meukok.' Teuma, ureuëng Yahudi nyan teukeujôt that dan geujak bak peurumoh ureuëng inong Kristen nyan; dan geutudôh jih ka jipeungeut awaknyan. Lheueh nyan, saboh bala rayek jiteuka bak beulatang peulara ban sigom Keurajeuen Polandia; dan bala nyan ka teuntèe jiteuka cit bak ureueng Kristen, meunyo ureueng inong Kristen nyan jipeubloe susu manusia nyan keu awaknyan. Lheueh nyan, imam nyan, Yusuf, jiba ureueng-ureueng meupecah belah nyan u hadap jih dan jipeugah: 'Meunan cit deungon gata-gata ureueng bèk, lam gata jioh droe dari keutakwaan, gata pubuet sihé lagèe nyang jipeubuet lé Yahudi, gata jak dari rumoh keu rumoh dan gata peungeut ureueng-ureueng biasa agam ngon inong; dan ureueng-ureueng nyang hana jitem tundôk bak tipèe gata, gata peusihé deungon sihé gata, lagèe nyang ka kamoe teupeue dari saksi-saksi nyang jeuet teupatéh.'
Di Berezovo di Voloka, lam wilayah Kola, tinggai sidroe ureueng agam nyang meuhareuga, ureueng duek di teumpat nyan, nyang na rumoh meulimpah ruah ngon keuluarga nyang teuhoreumat, dan nyang jiteupeue buet tipèe gata nyang jeuet keu umpeuen; nan gobnyan Gregory, nyang dudoe geucok sumpah seubagoe rahéb, geujak udep saleh, dan meuninggai lam keusalehan; gobnyan keudroe geucalitra lagee nyoe bhah droe gobnyan: Bak watèe ureuëng-ureuëng skismatik nyan, ka meusapat di sinan deungon peumimpin-peumimpin gata, jipeudong saboh kuta di ateuëh saboh pulo lam danau: sidroë ureuëng kaya di da'irah nyan, jipeungeuyom lé awaknyan sajan mandum keuluarga jih—na keuh tujôh plôh droë ureuëng—jitinggai di pulo nyan. Dan na cit padum-padum droe la'én nyang tinggai disinan sajan awaknyan; dan dari sinan awaknyan ka jipeuphon jak u rumoh si Gregory nyan sabe-sabe dan jipeungon-ngon gobnyan. Teuma gobnyan, nyang ka geuteupeue keu tipèe droeneueh, hana geupeuduli keu buet peungon-ngon nyan dan geujaga keuluarga gobnyan ngon beuget-get. Lheueh padum na treb, watee ureueng-ureueng jeuhet nyan jideungo bahwa saboh pasukan akan sigra jikirém dari Olonets keu jiseurang awaknyan, awaknyan leubeh gih jikunjong Gregory dan jipeungon jih ngon meubagoe cara keu jitarék u dalam ajaran sesat awaknyan; tapi gobnyan teutap teuga, saweueb gobnyan na sidroe syèdara agam di Olonets nyang meutugaih lam teuntra, dan ka geupeuingat ngon kreueh lé gobnyan beu bek geuteurimong ajaran sulet gata nyan. Bak saboh watèe, ureuëng-ureuëng bid'ah nyan jiteuka dan jimeumalam di rumoh Gregory; teuma gobnyan, bak watèe nyan, leubèh waspada that geujaga rumoh tangga gobnyan; dan ureuëng-ureuëng meukala nyan, meusigoe ngon rakan-rakan droeneueh, watee jikalon gobnyan teutap kreueh haté ateueh godaan awaknyan, peuë nyang jipeubuët lé awaknyan? Awaknyan ka jipeuphôn jak u luwa krap-krap dari rumoh u lumbông; bak phôn-phôn jih hana jipeureumeun dan hana jipeuduli keu hai nyan, tapi lheueh nyan jih ka meugeutar bak pikeran pakon awaknyan jak u luwa; jadi jih ka jiteubiet keudroe dan jipeuphôn mita lam lumbông keu jikalon peu na nyang ka jipeusom disinan, tapi hana jiteumèe sapeue. Lheueh nyan, watee na ladôm awaknyan peureulee ie, gobnyan geuteubiet lom u dalam rumoh lumbông dan geupeuhah tutôp beudé nyang na ie nyan; geukalon lagee teupông meuhayak di ateueh ie; Jigukèe ië nyan bacut lam saboh beukaih ubeut keu jipareksa leubèh to, dan jikalon na tuleueng hangôk lam ië nyan; padahai sigohlom nyan, peurumoh jih, meuntèe jih, ngon padum-padum droe aneuk ka jiep ië nyan cit. Watèe ka malam, ureuëng-ureuëng jeuheuet nyan ka jiplueng, dan hana trép lé awaknyan ka jipeukira saboh teuntra akan jiteuka jilawan awaknyan dari Olonets; teuma keuluarga Grigory, nyang ka jiep ië jampô nyan, ka jimeulakèe bak gobnyan beu jiba awaknyan u kuta meukong ureuëng-ureuëng meupecah belah nyan, padahai gobnyan ka geu-useuha deungon sigala cara beu jithan awaknyan, sira geupeugah haba dan geumeulakèe deungon ië mata: tapi hana ék geutheun lé; sabab awaknyan jiplueng dari gobnyan u bak ureuëng-ureuëng teukutôk nyan. Hana trép lheueh nyan, teuka keuh teuntra; tapi peumimpin-peumimpin jeuheuet nyang jeuët keu peuhancô nyan (ureuëng-ureuëng meurunoe skisma), lheueh jikurông banmandum ureuëng nyang ka jipeungeut lam kuta nyan, laju jitot kuta nyan dan jiplueng keudroe. Ngon lagèe nyan, banmandum ureuëng nyang ka teupèdaya nyan abéh maté lam apui. Kalon kheueh, hai gata nyang malang, (Geukheun Ayah Joseph bak ureuëng-ureuëng bèlis nyan): kalon kheueh keucurangan rancangan gata; pat gata hana ék tapeupèdaya ngon narit, disinan gata pakèk sihé keu tapeungon ngon tapeuhanco: nyan keuh 'kudus'-jih gata. Meunan keuh abéh peusan Joseph.
Hai nyoe meuhubôngan ngon kasus tutông nyan ngon sihé ureuëng-ureuëng skisma nyan; teuma na cit saboh maut la'én nyang jipeuteuka keudroe—miseujih, jipeumate droe deungon hana jipajôh peunajôh sampoe maté—nyang ka kamoe teupeue mandum dari saksi mata.
Awaknyan na saboh teumpat meureunoe nyang geuturi ngön nan 'Ureuëng Pajôh Kulat'; awaknyan, lagèe 'Ureuëng Tutông Droë', jipeungon ureuëng biasa—agama ngön inong—mangat jipeusom droë keu maté sabab puasa ngön deuk, lagèe-lagèe keu meukeusud Almaseh: Awaknyan jicok udép ureuëng-ureuëng suci seubagoe contoh, jipeuleumah pakriban ramèe ureuëng nyang gaséh keu Almaseh meucahya meulalu puasa, seudangkan nyang la'én binasa kareuna deuk ngon grah lam peungasingan ngon lam penjara demi iman. Ngon Alkitab na geupeugah: 'Tanyoe harôh tamong u Keurajeuën Langèt meulalu le sangsara.' Teuma peu guna jih lam udep nyoe? Sabab hana le iman nyang seujati di ateuh bumoe, hana le bapak rohani; uskup ngon paderi bandum jih singa, dan geurija ka jeuet keu kandang keuleun dan saboh keubejatan nyang paleng keuji; dan Dajjal ka meupeurintah di donya, dan Uroe Penghakiman nyang meutakot nyan ka to. Ngon sabab nyan, patôt (kheun awaknyan), keu ureuëng nyang beutôi-beutôi meuhajat keu seulamat beu meudeurita di sinoe; dan lagèe syahid-syahid ngon ureuëng nyang meu-aku iman nyang meuninggai sabab deuk ngon dahaga lam watee nyang si'at, mangat, lheueh seulamat dari azab keukai, awaknyan jeuet meufumeurèntah ngon Almaseh. Ngon sabab nyan, bah keuh geutanyoe meudeurita bacut di sinoe, bek sampoe geutanyoe meugabông ngon ureuëng-ureuëng nyang ka jitinggai iman nyang beutôi, nyang keu sabab awaknyan geutanyoe geupeunyeurang ngon geupeudeurita. Sabab leubèh gèt keu geutanyoe leumah deuk ngon leumah keu'eue si'at mantong, daripada geuhukôm keu azab nyang keukai meusajan ngon awaknyan. Nyan keuh nyang jipeugah lé ureuëng-ureuëng peungeut nyang teukutôk nyan, deungon that peunoh émosi , sira jimeu'euh-euh ngon jimoë. Dan meunyo awaknyan jipeungeut sidroe-droe ureueng, awaknyan jipeusurôh ureueng nyan jak u bilék nyang seungap atawa u guha, keu jipeumeu'ah desya-desya masa u likôt jih, dan mangat meuteumèe mahkota puasa lagèe sidroe syahid. Ureueng Morelite na teumpat-teumpat khusuih lam uteuen nyang ka jiseudia keu tujuan nyan: na nyang rumoh kayèe, na cit nyang lubang nyang jikueh lam tanoh. Ladôm pondok nyan na pintô ubeut, nyang jeuet jikuncô ureueng nyang ka teupesat nyan u dalam dan jitôp rapat; nyang la'én hana pintô sagai-sagai, tapi awaknyan jipeutamong ureueng nyan dari ateueh. Meunyang keu lubang atawa guha, nyan lhôk that, nyang hana soe jeuet peulheuh droe, dan jitôp ngon jipeukong that dari ateueh. Kadang-kadang awaknyan jipeukurông sidroe ureueng, kadang dua, kadang lhèe, dan kadang le that. Ureueng nyang jipeukurông nyan, peu keuh bak uroe phôn, uroe keudua, atawa uroe keulhèe, atawa meunan cit ka meupadum uroe, ka leumoh sabab deuk, jimeula-la, jiklik, dan jimeulakèe mangat jipeulheuh dari sinan; tapi hana soe deungo su awaknyan, dan hana soe pih nyang peunèh até keu awaknyan. Dan nyang leubeh meungeurikan lom nakeuh tadeungo bahwa dipat mantong dua droe, lhee droe, atawa leubeh nyang jipeukong lam penjara, hana sanggop le jitheun deuk, awaknyan jipajôh saban droe teuma mantong udép, maséng-maséng jicuba peukalahkan nyang la'én. Bèk na soe nyang piké hai nyoe hana mungkén, bahwa lam keuadaan teukurông ngon deuk, awaknyan jipajôh saban droe, padahai sidroe manusia lam keusangsaraan nyan pih jipajôh droe keudroe. Georgy Kedrin dari Tsargrad geutuléh, lam kitab *Synopsis of Histories* gobnyan, bhah Zinon, Raja Yunani nyang malang, bahwa seubab that mabôk jih, jih kayém keunong pumanè, rhët u tanoh dan éh disinan trép that lagèe ka maté; peurumoh jih, Ratu Ariadne, ka jeuet keu banci keu jih dan, hana jitem kalon jih udép lé, gopnyan jipoh maté raja nyan deungon cara lagèe nyoe: watee Zinon ka gila, jireubah u tanoh dan teungoh lagèe ureueng maté, ratu nyan laju jicok gopnyan dan jipeuduek lam saboh peti mayèt nyang jikubut lam tanoh; gopnyan hana jitôp deungon tanoh, tapi jipeuduek saboh batèe nyang rayek di ateuh lubang peti nyan dan jipeuduek ureueng jaga disinan. Bak watee nyang ka teuntèe, Raja Zinon ka sadar droe dan jimeuhoë-hoë mangat jipeulheueh, teuma para peunjaga hana jipeuduli; saweueb peurintah ratu nyan kreueh that. Dan lheueh jiduek udép lam jirat nyan lhèe uroe, sira jimeuhoë-hoë ngon jimoë-moë, jihnyan meuninggai donya. Lheueh jih meuninggai, peti mate nyan geupeuhah, dan awaknyan geukalon bahwa tubôh jih ka geukab lé siseue bak jaroe sampoe u bahô jih kareuna deuk; hai nyoe teutuléh lam seujarah Yunani. Keubit mungkén that, saban lagèe lamkawan Morelitsy di Bryn, awaknyan nyang geukurông lam bilék tanoh atawa kayèe saling pajôh sidroe-droe, kareuna that deuk. Alah meureungèh nyan peu? Meu'èh pakri? Meurintéh pakri? Peudeuh ngon seudeh pakri? Ngon peu na seulamat nibak syahid nyang hana geusaja nyan? Ngon lagèe nyan, sira geukutôk uroe lahé droe, awaknyan binasa ngon maté dua go, maté tubôh ngon maté roh: sabab roh awaknyan hana jitamong u Keurajeuen Langèt, tapi u azab neuraka, lagèe ureueng bunuh droe. Peu manfa'at nyang jiteumèe lé awaknyan nibak maté nyang pahét nyan? Sabab syahid lagèe nyan hana geusuka lé Almaseh Tuhan, keu awaknyan nyang jipiléh keu jipeuhancô droe, lagèe nyang teuma geupeugah di yup nyoe.
Dan nyoe nakeuh saboh hai nyang ajaib, sabab awaknyan jipeuserah droe keu maté—kon lom ngon apui atawa deuk—lagèe-lagèe keu sabab Isa; teuma awaknyan hana jipoh maté hawa nafsu jasmani droe jih, nyang keubit-keubit harôh jipoh maté lé sidroe hamba Isa nyang seujati, teuma awaknyan hudép lam zina. Lôn hana lôn peugah nyoe keu mandum ureueng; sabab ka teuturi le that di antara awaknyan udép lam suci ngon saleh: teuma leubeh le di antara awaknyan jipeubuet zina dan hana jipeugah nyan desya, teuma ureueng-ureueng malang nyan jikheun nyan cinta keu Almaseh, lagee nyang teuma tadeungo siat teuk.
Gubernur Rostov, Tuan Semyon Eremeevich Pashkov, geupeugah bak kamoe bahwa bak thôn 1703 gobnyan geukirém, ateueh peurintah Tsar, keu urôsan u Distrik Balakhon, di volost Zausolskaya; watèe gobnyan na di sinan, keujadian di yup nyoe teujadi bak jaroe guru-guru skismatik: Na saboh gampông nan jih Bor, geupeunan meunurôt St Nicholas; di gampông nyan, di rumoh paderi Siso, dua droe ureueng skisma geupeuyakén peurumoh paderi nyan keu geucok bacut pèng dan geuba jih u gampông-gampông ureueng skisma di Bryn, lagèe-lagèe keu geupeuseulamat jih. Sigohlom awaknyan trok u Krueng Kerzhenets, ureueng-ureueng skisma nyan geuba peurumoh paderi nyan u saboh kapel nyang ka soh. Teuma sigohlom awaknyan trôk, ateueh keuheundak Allah, dua droe ureueng peulara leumo dari volost Tolokontsovskaya Dvortsovaya ka trôk keunan; lheueh jipeu-udép apui bacut, awaknyan jiek u kamue ateueh keu jipiyôh, dan laju teungeut. Lheueh si jeum, awaknyan teukeujot, geurasa na ureueng nyan jitamong ngon peurumoh paderi nyan; saweueb ureueng peulara leumo nyan geuturi that awaknyan, kareuna lakoe jih, Paderi Siso, nakeuh bapak rohani awaknyan; dan awaknyan geuduek seungap-seungap ateueh bangku, geukalon seumunyi-seumunyi keu geukalon peu nyang teujadi. Ureuëng-ureuëng skisma nyan, 'oh ka tamong sajan binoe paderi dan jikalon geurija ka seu'uëm, laju jiduek; jipiké hana soe la'én lam geurija nyan, saweueb awaknyan hana jiteupeue na ureuëng peulara unoe di sinan. Lheueh nyan awaknyan laju jipeugah bak peurumoh paderi nyan: 'Nyo, syèdara, neubagi keu kamoe gaséh Kristus.' Jihnyan jitanyong bak awaknyan: 'Gaséh Kristus lagèe pakri nyang harôh lôn bagi keu gata?' Awaknyan jijaweueb: 'Neuseumah ngon kamoe, sabab nyan keuh gaséh Kristus.' Teuma jihnyan teukeujot that ngon jikheun: 'Peu keuh sabab nyan gata peungeut lôn jioh dari lakoe lôn? 'Ulôn meuharap meuteumèe keuseulamatan jiwa lôn meulalu droeneueh, dan lôn seutot droeneueh seubagoe peumimpin ngon gurèe nyang suci dan peuseulamat jiwa; teuma droeneueh ka neucuba peukuto lôn.' Dan gobnyan hana geutém seutuju ateueh desya awaknyan. Lheueh nyan awaknyan laju jipaksa gobnyan ngon kreueh u dalam keujahatan awaknyan; dan sidroe nibak awaknyan jitampa muka gobnyan ngon jaroe jih. Teuma ureuëng-ureuëng peulara leumo nyan, nyang teungoh jiduek seungap-seungap di ateuëh balok, nyang na musket ka jipeusoë deungon beudé tapi hana aneuk beudé, laju jitembak ulèe ureuëng-ureuëng jeuheut nyan dan jiklik. Ureuëng-ureuëng sesat nyang meuh'e-h'e nyan dari Bryn, nyang that teumakot , laju jipluëng u luwa geurija, jitinggai peurumoh paderi nyan ngon pèng, dan hana lé jideungo haba jih. Dan peurumoh paderi nyan mangat that até jih saweueb ka seulamat dari jaroe ureuëng-ureuëng jeuhet nyang meuzina nyan, nyang jikheun buet zina awaknyan 'cinta Almaseh', dan ka jicuba peukuto jih. Ureuëng peulara unoe nyan, lheueh jipeuseulamat peurumoh paderi nyan, jiba gobnyan bak lakoe gobnyan, bak ayah rohani awaknyan, Ayah Sisa, dan jiseurah gobnyan bak gobnyan deungon seulamat, meusajan deungon pèng dan suci gobnyan teutap utôh. Paderi nyan mangat that até gobnyan dan jibri bak ureuëng peulara unoe nyan padum boh rubel kareuna ka jiba peurumoh gobnyan bak gobnyan.
Teungku Semen Yeremyevich nyan cit na geupeugah bahwa ureuëng tani di volost Zausolskaya ngon Tolokontsovskaya geuba aneuk-aneuk inong, syèdara-syèdara inong, ngon syèdara-syèdara inong la'én u uteuën Bryn bak 'ayah-ayah suci' (sabab awaknyan geukheun gurèe-gurèe skisma nyan 'ayah-ayah suci'), dan jiseurah awaknyan keunan konon jih keu cinta keu Almaseh, tapi nyang sibeuna jih keu meujampu. Syaitan ka jipeubuta that jiwa-jiwa malang nyan sampoe awaknyan kon mantong hana jipeugah meujampu nyan desya, tapi jipeugah nyan saboh keubajikan dan jipeumulia nyan seubagoe cinta Almaseh; seudangkan keu nikah nyang sah jikheun hana sah dan buet paksa lagee buet namiet. Watèe aneuk dara nyan ka mume, ureuëng-ureuëng skisma nyan jiba lom aneuk dara nyang mume nyan u gampông asai awaknyan, meunurôt pat awaknyan jiba phon-phon. Dan meunyo ka lheueh lahé di rumoh ayah atawa di teumpat syèdara, dan ka tinggai sinan nam minggu lheueh lahé, awaknyan jiba lom u uteuen Bryn nyang saban nyan.
Kamoe teurimong calitra ureueng agam nyan lagee asoe jih; sabab kamoe deungo na cit buet nyang saban teujadi di keureuija keudroe kamoe. Baro-baro nyoe ka na laporan nyang jeuet tapateh bak kamoe keuhai ureueng-ureueng gampong di banda Romanovo, ureueng agam nyang cukop mampu (lôn hana teuingat nan awaknyan, tapi ureueng gampong nyan jiteupeue), lhèe droe nibak awaknyan: Ivan Grigoryevich Trusov, nyang geuturi deungon nan Mylnikov, geukirém lhèe droe aneuk inong; Vasily Grigoryevich Trusov, nyang geuturi deungon nan Mylnikov, geukirém sidroe aneuk inong; Ivan Mikhailovich Shanin, nyang geuturi deungon nan Durakov, geukirém sidroe aneuk inong; Fyodor Stefanovich Lykov geukirém sidroe aneuk inong; maséng-maséng sidroe aneuk inong; seudangkan nyang keupeuet, Mylnikov, geukirém lhèe droe aneuk inong u uteuen Bryn, u saboh biara inong di sinan, deungon péng nyang cukôp, bah pih keu peu guna nyan hana soe teupeue. Peu kon beutôi hana biara keu aneuk-aneuk inong di Keusudut Rostov, meunyo awaknyan jikeuneuk meujanji aneuk inong jih keu Almaseh? Meunan cit, di Rostov nyoe, sidroe ureueng nyang nan jih Ivan Menkin, nyang jikheun sidroe ureueng gèt, seucara meusom-som jikirém aneuk inong jih—sidroe dara nyang ka umu jeuet meukawén—u teumpat ureueng-ureueng meupecah belah nyan; dan keu peu tujuan jih, Tuhan mantong nyang teupeue.
Keu peunjeulasan nyang leubeh jeulah bhah buet-buet skisma nyang hana geusuka lé Po Teuh Allah ngon meulawan ngon Geurija Kudus, ladôm dari panggonan-panggonan pertapa awaknyan—nyang ka lheueh geuseubôt si'at bak bagian phon—teuma geupeugah lom disinoe ngon leubeh rinci.
Teumpat tinggai ureuëng-ureuëng meupecah belah nyan di uteuën Bryn geukheun khusuih 'sketes' ngon 'tolki'. Geukheun 'sketes' saweueb awaknyan jijak-jak lam uteuën, lagèe jipeusaban droe ngon Bapak-Bapak Kudus jameun kon nyang udép seubagoe rahéb. Adak pih keu 'tolki', nyan geupeunan meunan saweueb tiep-tiep skete geupeumakna Kitab Suci deungon cara nyang la'én, meunurot keupanyang akai droe jih nyang sesat, kon meunurot nyang la'én; dan awaknyan geupeuluwah ajaran awaknyan u gampông-gampông ngon gampông ubeut di seulingka nyan, geupeurunoe ureueng-ureueng nyang paléng sederhana lam agama droe jih ngon geutarék awaknyan u arah tafsiran droe jih.
Phôn-phôn that, bah geuseubôt ureuëng nyang 'ikôt Almaseh'.
Lam panggonan nyan atawa sekte nyan na sidroe ureueng agam, nyang jikheun 'Almasih', dan jipeumulia gobnyan lagèe Almasih; dan awaknyan jiseukôp u gobnyan hana jipeugèt tanda saléb. 'Almasih' nyan ka geutinggai di saboh gampông nyang nan jih Pavlov Perevoz, di binèh Krueng Oka, 60 versts liwat Nizhny Gorod. Geupeugah bahwa Almasih palsu nyan asai jih dari Turuki; gobnyan geupeuduek sidroe aneuk dara meu-muka ceudah di sampéng gobnyan, nyang geukheun 'peurumoh' gobnyan, seudangkan pengikôt gobnyan geukheun jih 'Ma Tuhan'. Teuma aneuk dara nyan (atawa, meunyo tapeugah leubeh trang, sidroe jalang) asai jih dari Rusia, dari da'irah Nizhny Novgorod, gampong Landyukha, aneuk inong sidroe peujabat kota. Almasih palsu nyan na cit duwa blah droe rasui, nyang jijak u gampông-gampông dan gampông ubeut keu jipeusampoe haba Almasih, lagèe jih nyan keuh nyang beutôi, keu ureueng agam ngon inong nyang sederhana; dan soe mantong nyang jipeungeut, jiba u bak jih keu jiseumah. Ajaran nyoe, nyang geuturi seubagoe 'Sembah Kristus', bah pih jikufur Geurija Allah, hana jilarang tamong u geurija, hormat keu gamba-gamba suci ngon saléb, atawa teurimong beureukat dari paderi; saweueb Kristus palsu nyan jipeu-izin hai-hai lagèe nyan keu ureuëng-ureuëng nyang meuiman keu jih, demi keumunafèkatan: 'Bèk sampoë gata keunong kuto, mangat gata bèk jituri.' Hai nyoe geupeugah bak kamoe lé rahéb Pachomius, nyang geudeungo nibak sidroe saksi mata nyang ka geukalön Kristus palsu nyan, nyang ka jiba bak jih lé sidroe murib jih keu jisembah jih. Bak watèe nyan, Almaseh nyan na di Krueng Volga, di gampông nyang geuturi ngön nan Rabotki; 40 versts u hilir dari Nizhny Novgorod meunurôt Krueng Volga. Di gampông nyan, di binèh krueng, na saboh geurija nyang ka reuloh ngon soh, dan ureuëng-ureuëng nyang meuiman keu gobnyan meukumpoi di sinan bak watèe nyan keu meudo'a lam geurija nyan.
Almasih nyan laju jiteubiet dari meubèe u arah ureuëng ramèe lam geurija ngon u mèja, dan awaknyan jikalon di ulèe gobnyan na saboh beunda rayek nyang geubalôt lagèe makuta, lagèe nyang na lam gamba-gamba suci, ngon na cit padum-padum boh gamba ubeut mirah lagèe cicém teungoh jipo-po di keu ulèe gobnyan, nyang jipeugah nyan nakeuh kerubim; (Teuma meunurot kamoe, nyan kon la'én nakeuh iblih nyang meupeukakaih lagee nyan nyang jipeuleumah droe bak ureueng ramè lam keuadaan lagèe lumpo, atawa cit gamba kerub nyang ka jicèt deungon wareuna ateueh keureutah tuléh dan jipeusok bak mahkota nyan.) Watèe gobnyan teungoh geuduek sinan, banmandum ureuëng nyang meusapat sinan jiseumah gobnyan u tanoh, lagèe gobnyan nakeuh Almaseh nyang sibeuna jih; dan awaknyan hana piyôh jiseumah, jimeudo'a meujam-jam treb jih, sampoë ka hèk awaknyan bak meudo'a. Lam du'a awaknyan, na nyang meula-la bak gobnyan: 'Tuhan, neugaséh kheueh lôn,' seudangkan nyang la'én geupeugah: 'Hai Peutuhan kamoe, neugaséh kheueh kamoe.' Gobnyan, laju geupeugah haba bak awaknyan lagèe sidroe nabi, geupeugah haba keu hai-hai nyang akan teuka—miseuejih meu'ubah cuaca—dan geupeuseumangat awaknyan mangat meuiman bak gobnyan hana ragu-ragu.
Sekta Anuphrian, nyang geuturi cit deungon nan Popovshchina.
Kawan nyan, atawa sekte nyan, nakeuh nyang paléng meuluwah nibak mandum nyang la'én, saweueb iman jahat Anufri nyan ka meuluwah u le banda ngon ban sigom keupengkuasan rohani kamoe. Ureuëng-ureuëng nyang seutot ajaran ngon iman nyan geukheun 'Popovite', seudangkan peumimpin awaknyan, Anufriy, geupeugah kon sidroë paderi, tapi sidroë tuha biasa. Ureuëng Popovite nyan geuteurimong cit ureuëng-ureuëng nyang ka geutahbis sigohlom Patriark Nikon, nyang ureuëng nyan hana ramèe geuteumèe. Awaknyan jipeumulia Avvakum, sidroe mantan protopope sesat—nyang ka geupeukucôk dari imum dan maté—seubagoe sidroe wali; awaknyan jikheun gobnyan sidroe 'pembawa penderitaan' nyang barô; awaknyan jilukéh gamba gobnyan dan jisembah gamba nyan seubagoe wali; awaknyan ka jipeugöt saboh upacara keu jipeumulia gobnyan; awaknyan jipeurayek saboh pesta keu keunangan gobnyan; dan awaknyan jisimpan tulésan-tulésan ureueng sesat nyan, dan ngon nyan awaknyan meuiman, dan geupeurunoe ureueng la'en keu meuiman lagee nyan, dan keu geupumulia Allah Tritunggal. Dan murib Avvakum, Erofey Andreev, geupeusaksi surat-surat Avvakum: 'Surat-surat Avvakum leubeh trang nibak mata uroe, dan mandum nyan jroh.' Sidroe ureueng sesat geupeusaksi keu ureueng sesat la'en; awaknyan duwa, sajan ngon pengikôt-pengikôt nyang saban pikeran, jiteurimong pujoe nibak guru paleng manyang awaknyan, syetan, di neuraka.
Lom teuma, Popovisme.
Sekta-sekta sesat atawa golongan nyang jidukông lé paderi-paderi jameun jinoe nakeuh lagèe nyoe: Pavlinovshchina; Andreyanovshchina; Iosifovshchina; ngon nyang la'én-la'én nyang saban sifeuet lam takhayul awaknyan. Awaknyan jiteurimong jeuet keu paderi ureueng-ureueng nyang ka geupeukucôh ngon nyang hana tundôk bak Geurija Suci. Awaknyan jipeumanö ulang ureuëng nyang ikôt keuyakinan awaknyan dan umu di yup nam plôh thôn; sabab awaknyan jikheun manö Ortodoks geutanyoë nyan 'manö sesat' dan jipeugah bahwa manö sesat nyan kon manö sagai, tapi leubèh keu saboh buët nyang jipeukuto: meunyang keu ureuëng nyang umu ka di ateuëh nam plôh thôn, awaknyan hana jipeumanö ulang, sabab awaknyan jipeugah bahwa awaknyan ka jipeumanö deungon manö nyang beutôi; saweueb awaknyan jipeubatèh sigohlom masa patriark Nikon ngon sigohlom jipeugèt ulang kitab-kitab liturgi; meunan cit, awaknyan jipotong ôk ulang rahéb-rahéb. Meunyoe keu paderi-paderi jinoe nyang jiteurimong lé awaknyan, phon-phon that awaknyan jiyue peugah hana sah peungukôhan paderi awaknyan ngon ureueng uskup nyang peungukôh awaknyan. Awaknyan pih geubri kuasa keu jipeulaku upacara suci, dan na padum-padum droe paderi nyan seucara rahsia jimeungabdi di geurija nyang soh meunurot kitab-kitab Liturgi jameun, jipeuguna tujôh boh prosfora, tapi hana krap; awaknyan jipeugèt saboh prosfora nyang rayek keu keu-ingat mantong keu peunawaran nyang geusimpan, mangat jeuet tahan trép. Teuma, na cit paderi la'én nyang meungaku bahwa awaknyan mantong na peuseumahan jameun nyan dan geungui nyan keu geubri Komuni Suci. Hai nyoe keubit-keubit lucu: di gampông-gampông atawa gampông ubeut nyang jarakjih ji'ôh, meunyo sidroe ureueng inong barô lahé dan awaknyan hana ék sigra geutawôk paderi u gampông nyan—na nyang sabab ji'ôh, na cit nyang paderi ka geujak u gampông la'én—awaknyan geukirém sidroe ureueng agam u pat paderi nyan ngon sigra, geuba saboh ija putéh nyang gléh; imam nyan laju geubaca do'a nyang patôt keu ureuëng inong nyang teungoh sakét meulahé lam ija nyan, geubri nan aneuk nyan, geulipat ija nyan, dan geujôk bak utôsan nyan. Watèe ka jiwoe, utôsan nyan jipeuhah ija nyan, jipeukibah bak muka ureueng inong nyang teungoh sakét meulahé nyan, dan jipeumaklum nan aneuk nyan; ngon nyan keuh ureueng inong nyang teungoh sakét meulahé nyan ka meuteumèe beureukat. Meunan cit, meunyo na ureueng meuninggai, dan padri hana ék jijak u rumoh ureueng nyang ka meuninggai nyan—kon sabab ji'ôh atawa sabab la'én—keu jibaca du'a keu jipeugleh dusa; gopnyan geucok ija putéh nyang gléh, geubaca do'a keuampônan ateuëh ija nyan, dan, 'oh ka lheuëh, geulipat ija nyan dan geukirém keu geupeu-ayôn ateuëh muka ureuëng nyang ka meuninggai; dan ngon nyan ureuëng nyang ka maté nyan geuseumiyueb lagèe-lagèe ka geupeugleh nibak mandum desya gopnyan. Alangkah bangai jih ureuëng-ureuëng skisma nyang ka pungo nyan!
Dan nyoe pih lucu that: meunyo sidroe ureueng dari agama awaknyan, hana sengaja, jipajôh atawa jiep deungon ureueng-ureueng iman kamoe nyang seujati, atawa jitamong u geurija, awaknyan jibaca ateueh ureueng nyan doa nyang saban lagèe nyang jibaca ateueh bejana nyang ka rhôt barang kuto u dalam.
Gerakan anti-imam.
Sekte atawa komunitas nyang hana jiteurimong padum-padum droe pastor sagai nakeuh lagèe nyoe: Volosatovites, Andreevites, Ilarionites, ngon nyang la'én nyang seupakat ngon awaknyan lam peucah belah awaknyan. Bah pih awaknyan hana geutahbis, awaknyan keudroe geupeubuet padum-padum boh tugaih keureuja imam: geupeumanö, geuteurimong beuet desya, ngon geucukô ôk ureueng nyang barô meungaku; awaknyan geumeudo'a keu ureueng inong nyang teungoh sakét meulahé ngon geubaca do'a peumeu'ah desya keu ureueng nyang ka meuninggai. Seulaén nibak nyan, ureuëng inong awaknyan jipeumanö aneuk miët dan jipeugah *Kormchaya* nyan lagèë na atôran nibak Bapak-Bapak Kudus nyang jibri idin keu ureuëng inong keu jipeulaku sakramèn peumanö. Teuma awaknyan hana udép lam peurumoh-peurumoh nyang sah, tapi lam zina nyang hana sah; dan binoe-binoe, dara-dara, ngon biarawati tinggai meusapat ngon awaknyan lam bilék nyang saban, dan na hubungan bebas antara awaknyan. Sabab gurèe-gurèe awaknyan geupeurunoe bahwa leubeh gèt udép hana meukawén nibak meukawén deungon cara sesat (awaknyan geukheun geutanyoe Ureueng Kristen Ortodoks nyan 'ureueng sesat'), dan awaknyan geu-hiné ureueng-ureueng nyang ka meukawén meunurot upacara geurèja . Dan meunyo lahé sidroe aneuk nibak ureueng nyang ka meunikah meunurot upacara ngon hukôm Kristen, awaknyan hana lé jipajôh, jiep, meututô, atawa meudo'a sajan ureueng nyan, lagèe-lagèe awaknyan ureueng kafir. Sabab nyan, bapak-bapak ngön ma-ma nyang na aneuk inong hana geupeukawén aneuk nyan meunurôt syari'at, tapi geupeubiyeu hudép sajan soë mantöng nyang jipiléh hana ngön upacara meukawén. Awaknyan geupeugah bahwa Komuni awaknyan nakeuh saboh adat jameun dilèe, nyang ka geupeusucèe bahkan sigohlom Patriark Nikon; dan meunyo Komuni nyan ka habéh, awaknyan jipeugèt adonan hana ragi; lheueh jigilé sisa Komuni nyang mantong na sampoë jeuet keu teupông, teupông nyan jiseumprot ateueh adonan nyan dan jipeugèt prosphora nyang rayek-rayek mangat tahan trép, dan laju jipeutot; dan jipeubagoe nyan keu ureueng-ureueng jih keudroe, sira jipeugah nyan nakeuh Tubôh Almaseh. Teuma, meunyo ka habéh lom, awaknyan jipeugèt prosphora deungon cara nyang saban, jiseumprot adonan nyan deungon beunagi Komuni nyang ka jigiléng jeuet keu teupông, ngon lagèe nyan Komuni jameun awaknyan, nyang ka jipeusucî sigohlom Nikon, hana tom meukureueng. Sèkta-sèkta nyang saban nyan cit ureueng nyang tutong ureueng: Andrias si Pomorian ka jitutong leubèh dari lhèe ribèe droe ureueng; Si Tuha Meujanggôt jitöt leubèh dari duwa ribèe droe ureueng. Awaknyan jipeudong kuil-kuil khusuih nyang luwah that lam uteuen keu tujuan nyan, dan jikurông sireutôh, duwa reutôh, atawa leubèh droe ureueng lam saboh kuil; keu aneuk-aneuk miët, mangat bék jipeuplueng droe, awaknyan jipeuduek ateueh bangku, dan bajèe-bajèe awaknyan jipaku kreueh bak seulingka droe jih ngon paku. Óh ka lheueh jibalôt rumoh nyan ngon naleueng ngon ranténg kayèe, laju jipeu-udép apui; dan awaknyan jijaga bak seulingka apui nyan, jipeupaste hana meusidroe pih nyang ék peulheuh droe nibak apui: dan soe mantong nyang meuhasé peulheuh droe, laju jipoh maté dan jipeutiek lom u dalam apui. Óh ka lheueh jitot ureueng-ureueng nyan, laju jireubôt hareuta-hareuta atra awaknyan keu droe jih.
Pondok-pondok dan komunitas la'én:
Sekte Serapion: nan jih geucok dari Serapion si rahéb, sidroe guru sulet nyang geupeurunoe bahwa ureueng harôh maté deuk; jihnyan geupeusapat ramè that bibi rahéb u teumpat seuniyé jih dan jeuet keu ulèe awaknyan. Lheueh meuninggai Serapion, aduen jih keudroe, rahéb Simeon, geugantoe jih; jih geupeusurông mandum bikhèe-bikhèe inong ngon ureueng keurija nyang na di skete nyan keu syahid sukarela, dan geupeumaté deuk na limong plôh droe ureueng lam biara nyan, geutinggai sidroe mantong, nyakni abbess keu-nam; jih geujak ngon gobnyan u Kazan, dan di sinan geumeukawén ngon gobnyan.
Stefanovshchina: nan jih geupeuteuka dari Stephen sang Diaken, nyang ka meuninggai donya, bah pih ajaran sesat jih mantong na. Lam ajaran nyan (saban cit lagèe lam sekte Teodosius, nyang ka geuseubôt bak bagian phôn), meukawén geukheun zina, padahai awaknyan geukheun droe teutap suci; teuma awaknyan geuduek sajan ngon ureueng inong dan geupeubuet zina, dan hana geuanggap nyan desya zina, tapi geuanggap nyan cinta. Teuma, awaknyan jipeusom hai nyan nibak ureuëng-ureuëng iman ortodoks kamoe, lagèe-lagèe awaknyan udép suci. Teuma, keunyataan bahwa awaknyan tinggai deungon peurumoh droe lam bilék nyang saban ka jipeugah keudroe keusalahan awaknyan. Sabab pakri cara naleueng jeuet geucampô ngon apui? Meunyoe keu aneuk-aneuk nyang lahé nibak awaknyan, awaknyan geuba aneuk nyan ji'ôh u dalam uteuen laju geupeulheueh disinan; dan aneuk-aneuk nyan jeuet keu peunajôh beulatang, cicém, atawa asèe. Hai nyoe geupeugah bak kamoe lé rahéb Macarius, nyang asai jih dari gampông Zverintsa di da'irah Rostov, dan nyang ka tinggai lam kawan ureuëng bèda paham nyan toe ngon panggung ië Brynsk na limong thôn. Óh lheueh nyan gobnyan geuwoe lom bak iman Ortodoks dan geupeusunat jeuet keu rahéb di Biara Dormition nyang barô geupeudong lé Abas Pitirim. Watèe gobnyan na sajan kamoe di Rostov bak thôn 1709, bak masa minggu suci Kebangkitan Kristus nyang Mulia, gobnyan geucalitra bak kamoe peue nyang ka kamoe peugah disinoe.
Ureuëng Kozminshchina: awaknyan cit geukheun meukawén nyan 'meuzina'; awaknyan hana sagai geuseubôt di ateuëh donya nyoe bhaih geurija-geurija suci, padri-padri, atawa sakramèn-sakramèn suci; meunan cit hana geumeudo'a bak Tuhan keu tsar lam do'a-do'a awaknyan. Hai nyang saban cit teujadi bak skete-skete la'én.
Di saboh biara inong di banda Rostov, sidroe biarawati nan jih Anfisa, nyang jinoe ka tuha, nyang sigohlom nyan ka lheueh tinggai di uteuen Bryn, geupeugah lagee nyoe: leubeh dari duwa ploh thon nyang ka leupah, sidroe rahib nan jih Avraam geupeudong saboh pondok meureunoe keu droe geuh di Krueng Kerzhenets. Avraam nyan jipeudong droe jih seubagoe sidroe guru bidah keu iman jih meunurot tafsiran droe jih; jih jipeungeut le that ureueng u dalam ajaran sesat jih dan deuh jih lagèe ureueng nyang meujauh dari donya; dan ureueng-ureueng nyang teuka u panggong jih, jih peumanöe ulang. Jih jipeusapat bibi-bibi biara u bak jih, nyang 'oh ka jipeumanöe ulang, jih jipotôk ôk awaknyan; Di antara awaknyan na dua droe biarawati nyang that saleh nyang ka jipeungui lé jih: Cilicia ngon Matrona. Sabab ngon Cilicia jih udép lagèe ngon peurumoh sah, jipeusalah sangka zinah nyan cinta keu peuseulamat jiwa; Matrona, teuma, jipeulaku lagèe aneuk inong, dan ngon Cilicia jih na sidroe aneuk agam. Lheueh padum thon, Cilicia sakét brat; jih nyan, nyang jikira si Cilicia ka keuneuk maté, laju jipeugah beu-éh droe jih keudroe, jibri Komuni Kudus keu jih, dan jicukô ôk jih lagèe rahéb skema: tapi lheueh padum uroe, jih ka mulai puleh dan ka jeuet jibeudoh dari teumpat éh sakét. Watèe ka sihat lom, jih meuhajat keuneuk sambông hubôngan badan ngon jih lagèe sigohlom nyan; teuma jih hana jitem, jipeugah bahwa hana jeuet meujampu badan ngon sidroe bintéh biara; keubit jih ka jipeuphôn hudép lam zina ngon aneuk dara nyang ka meutunangan, Matrona. Teuma, Cilicia jeuet keu cemburu dan, peunoh ngon beungeh, jiplueng u saboh guha pertapa laén; di sinan jih jiseuwa duwa droe ureueng agam nyang teuga dan jiyue jak poh maté Avramius; dan awaknyan laju jijak seurang guha pertapa gobnyan. Teuma Avramius, watee geusada keuniyahan jahat awaknyan, geuplueng nibak awaknyan; dan sidroe nibak ureueng nyan jitimbak ngon tombak u arah gobnyan, keunong bak bahô gobnyan dan jipeuluka gobnyan; bah pih ka luka, gobnyan teutap geuplueng dan seulamat, sementara awaknyan jipoh Matrona, sampoe rab meuninggai, dan, lheueh jipeusapat barang-barang awaknyan, jigisa u gampong droe.
Lheueh nyan, ureueng tuha Avraam ngon Matrona nyan deuh geukalon di banda Yaroslavl, geupeurunoe ngon geupeungeut ureueng-ureueng nyang mudah teupengarôh u dalam ajaran sesat awaknyan. Beutôi-beutôi saboh contoh nyang jroh that dari sifeuet meureunoe ngon keuseutiaan dari gurèe meupecah belah nyan!
Bak thôn 7210 donya, bak phôn-phôn lôn trok u Rostov, sidroe ureueng meulinteuë nyang nan jih Fedka atawa Fyodor, ureueng asai Rostov, jiteubiet dari uteuen Bryn, jiseutot lé duwa droe bibi biara nyang meunarek. Óh ka trôk u biara inong di Rostov, jih nyan jipeuphôn jipeungarôh rahsia para biarawati di sinan, jipeugah bahwa hana mungken meuteumèe seulamat di dalam banda, dan awaknyan hana akan seulamat meunyo hana jiplueng u uteuen Bryn dan jimeungungsi u alam liar. Teungoh jih meututô, jih jibri keu awaknyan boh kranberi dari padang pasé Bryn seubagoe beureukat; boh nyan ka jiba lé jih lam saboh ayakan. Soe mantong nyang pajôh boh kranberi nyan, langsông teuka keuheundak nyang that kreuh keu jiplueng u uteuen Bryn; dan para biarawati nyan pih jiplueng meuseutöt jih: Euphrosyne ngon Mastrigya; ngon dua droe la'én jiseutöt awaknyan. Meunyang keu si Fedka nyan, jih jimeulingkeu-lingkeu lam banda ngon wilayah Rostov, jipeungeut ramèe ureueng inong ngon dara; jicok hareuta awaknyan, jih jiba awaknyan u uteuen Bryn. Bak watee ka trok u panggangan jih, jih cok bandum atra awaknyan dan jipeutron awaknyan u panggangan-panggangan la'en. Hai nyoe lheueh nyan geupeugah bak kamoe le Ibu Natalia, Ulee Biara Rostov Sang Perawan, ngon para suster nyang la'en.
Inti jih nakeuh awaknyan nakeuh tempat meureunoe atawa seukta nyang hana jiseutot adat keureuja meunè atawa adat ureueng biasa; awaknyan hana sagai jipeulaku upacara peumanè, dan le di antara awaknyan nyang rayeuk hana jipeumanè, ka meukawen hana upacara di geurija, ka na aneuk, dan hana meupat sagai hubôngan jih ngon agama Kristen. Sabab, peu keuh nyan Kristen meunyo hana lé upacara peumanè!
Jadi, peuë nyang harôh takheun keu ureuëng-ureuëng Sabbatarian, nyang jipeubuët uroe Sabtu lagèe adat Yahudi? Peuë kon awaknyan ka jipeuudép keulayi bentuk Yudaisme nyan nyang teuka di Veliky Novgorod bak masa peumeurèntahan Pangeran Rayeuk John Vasilyevich, di yup pimpinan Uskup Agung Gennadius dari Novgorod, bak masa Syeikh Joseph, Uskup Volokolamsk? Sabab bak masa nyan le ureueng, na paderi na cit ureueng biasa, ka sesat geupeungaroh le padum-padum droe ureueng Yahudi nyang ka trok u Veliky Novgorod, geupeubuet ajaran Yahudi seucara meusom-som hana geusunat dilee.
Seulaén nibak nyan, na cit haba bhah saboh sekta barô nyang barô teuka dari hikmah Bryn, nyang geuturi ngön nan Rogozhniki atawa Rubishchniki, nyang meujak ureuëng lam donya ngön bajèe compang-camping ngon aleuëk reumpét, jipeugah droë jih nyan ureuëng suci; peuraturan geurija geuyue ureuëng lagèe nyan geupeuteubiët dari banda. Kormchiya, folio 191, blah likôt, atôran 12.
Teuma, soe keuh nyang ék jipeugah mandum buet gila nyang jipeugèt lé awaknyan, bida-bida lam keuyakinan sesat awaknyan, spekulasi sesat awaknyan, ngon buet-buet awaknyan nyang meulawan ngon kesalehan nyang beutôi nibak Geurija Almaseh? Dan saweueb lôn ka lôn ingat lom buet-buet awaknyan di sinoe nibak meubagoe keusaksian, bah keuh jipeusampoe lam dapeuta nyang paneuk mangat leubèh mudah tapike.
1) Awaknyan jitöt ureuëng.
2) Awaknyan jitöt.
3) Sigohlom jitöt, awaknyan jipeukuto inong-inong ngon meulakee.
4) Awaknyan jireubôt hareuta atra ureuëng nyang ka jitöt nyan.
5) Jipeukapôh ureuëng sampoë maté.
6) Sabab salah droe maséng-maséng, awaknyan geupeuteutap udép lam kurôngan.
7) Sidroe dara inong jibri keu awaknyan kismis ajaéb.
8) Awaknyan jipeuseumah sidroe aneuk miet.
9) Awaknyan jipakèk sihé keu jitarék ureuëng u bak droëjih.
10) Awaknyan geukheun nikah nyang sah nyan zina.
11) Awaknyan jipeugah bahwa zina nyan cinta Almaseh.
12) Awaknyan jipeujeuet sidroe ureueng agam jeuet keu Almaseh, dan jiseujod keu jih nyan lagèe jih nyan Almaseh.
13) Awaknyan nakeuh munafék.
14) Avvakum si ahli bid'ah, nyang ka geupeukucô, geupeumulia seubagoe santa.
15) Awaknyan jipeubatèe ulang dan jipeugöt ulang ikatan biksu.
16) Imum-imum nyang jiteurimong lé awaknyan geupinah.
17) Imâm-imâm awaknyan geubeuet do'a meunyo na bayeue.
18) Ureuëng biasa, ureuëng agam biasa, geupeubuët tugaih-tugaih imum.
19) Awaknyan jibri Peunajôh Kudus nyang palsu.
20) Awaknyan hana geumeudo'a ubak Tuhan keu Tsar.
21) Nyang la'én hana sagai jipeulaku baptisan.
22) Nyang la'én geupeujak uroe Sabtu lagèe adat Yahudi.
Bah kheueh tiep-tiep ureueng nyang sihat akai geupeunilé dan geukalon peu keuh mandum buet awaknyan nyan jroh dan geusuka lé Po Teuh Allah.
Peu keuh nyan buet nyang jroh geutot ureueng ramè that, agam ngon inong, meunan cit aneuk miet nyang hana meusalah? Peu kon nyan pembunuhan nyang nyata? Sabab, lagee poh ureueng ngon pèng atawa seunjata la'én nyan pembunuhan, meunan cit poh ureueng ngon cara geupeutamong lam apui keu geutot nyan nakeuh pembunuhan. Dan peurèntah Allah na meunèntèe: 'Bèk poh maté' ([676] ); dan hukôm nanggroe geuhukôm ureuëng poh maté ngon hukôman maté; sabab Allah pih na geupeugah bak Nuh: 'Soe mantong nyang tuwang darah manusia, darah jih teuma geutuwang lé manusia cit' ([677] ). Dan meunyoe poh maté sidroe ureuëng nyan buet jeuheut nyang rayek, leubèh keujam lom poh maté ramèe ureuëng nyang hana teukira jumeulah. Mauricius, Raja Yunani nyang saleh, nakeuh sidroe ureueng agam nyang jroh ngon paleng mulia; gobnyan hana geupoh soe mantong, tapi kareuna gobnyan gagal geuteuboh ureueng-ureueng nyang jidrop nibak Khagan, nyang teungoh jipeubloe ngon hareuga murah, gobnyan geupeusalah ateuh pembantaian awaknyan: saweueb nyan, deungon hukôman nyang adé nibak Po Teuh Allah, gobnyan geuseurah keu jipoh lé Phocas si peunyeurang, nyang phon-phon jipot ulèe aneuk-aneuk gobnyan di keue mata gobnyan, óh lheueh nyan barô jipot ulèe gobnyan keudroe deungon peudeueng. Hukôman pakri teuma nyang akan jiteumeung lé peumimpin-peumimpin meupecah belah nyan, nyang ka jitöt meuribèe droe ureueng? Lam Buka Peumbuka, bak uroe keu-3 buleuen Februari, na teutuléh bhah sidroe peurampok nyang ka jipoh sidroe aneuk miët nyang hana meusalah, jimeunyeusai dan jeuet keu sidroe bhikkhu; gobnyan geupeuhabéh sikureueng thôn lam keuhidôpan nyang that meujaga ngon buet-buet bhikkhu, dan hana ragu-ragu keu ampônan desya gobnyan, ngon peucaya bak rahmat Po Teu Allah. Teuma, tiep-tiep uroe watee jih jak u geurija, aneuk miët nyang ka jipoh nyan jiteuka bak jih, sira jikheun: 'Pakon gata poh lôn?' Dan lheueh sikureueng thon, lheueh jitinggai bajèe bhikkhu jih dan jiwoe u udep awam, jih jijak u banda Diospolis, bahpih jih akan jiseksa le mahkamah banda nyan ateueh desya-desya jih; dan lheueh jiba u sinan, jih jipeuhukom mate seubagoe sidroe ureueng poh. Peue, teuma, nyang akan jipeubuet lé golongan skisma nyan, nyang ka jipeuhukôm maté lam apui ribèe droe aneuk miët nyang hana meusalah ngon nyang mantong jiseumom? Jaweueban peu nyang akan jibri keu Allah? Peu nyang akan jipeugah keu aneuk-aneuk miët nyang ka jitot nyan, watee, bak uroe meuhukôm Allah nyang that teumakot, aneuk-aneuk nyan jimeulakèe bak awaknyan: 'Pakon gata tot kamoe?' Dan ureuëng-ureuëng skisma nyan, nyang jinoë jitöt ureuëng agam ngon inong dari sigala umu, jipiké awaknyan teungoh jibri khidmat keu Allah[678] , dan jipeurunoe ureuëng-ureuëng biasa bék teumakot, dan, ngon hana ragu keu keuseulamatan droëjih, beu brani jipeuhadab apui lagèë Akiba demi Isa Almasih, padahai nyang sibeuna jih awaknyan jipeubuët nyan hana alasan sapeuë pih. Dan guru skisma awaknyan nyang ka geuseubôt, Avvakum, geupeurunoe awaknyan, geukheun: 'Hai ureuëng meuiman mandum, bék neudeungo bak awaknyan, bék ragu-ragu; tamong laju u dalam apui deungon beurani, dan teurimong sangsara deungon seunang haté keu geunaséh Tuhan, lagèe sidroe teuntra Isa Almasih nyang jroh, keu keu'adélan, dan keu kitab-kitab suci jameun.' Teuma lom, sira geubri beureukat keu ureuëng-ureuëng nyang teungoh jitöt ateuëh keuheundak droë, gobnyan geupeugah: 'Meubahgia kheueh piléhan nyoe keu Tuhan[679] .'
Teuma hai Abaqum nyang bangai, gurèe sulet—atawa leubèh teupat, peunganiaya!—kon kheueh gata nyan lagèe syètan, si peumbunuh dari awai, nyang galak that bak peumbunuhan manusia dan meuseumangat keu jipeumaté awaknyan? Sabab gata neupeurunoe dan neuyurôh ureuëng ramèe untôk jiba maôt ateuëh droëjih, dan binasa ban dua, tubôh ngon jiwa. Sabab di sinoe tubôh awaknyan jitöt, seumeuntara di sinan jiwa awaknyan jipeuhabéh lé apui Gehenna. Gata, nyang meudosa ateuëh ban dua keumatéan nyan, peuë jaweuëb nyang teuma neubri keu Allah, Hakim nyang adé, ateuëh banmandum ureuëng nyang ka binasa lé peulajaran ngon nasehat gata?
Peu keuh nyan buet nyang jroh keu ureueng-ureueng nyang ka jiseutot ajaran ngon nasehat meupecah belah nyan, jipeuteuka keumatian keu droe jih keudroe ngon apui, jitot udep-udep meusigo ngon peurumoh ngon aneuk-aneuk jih, dan jeuet keu ureueng poh droe jih keudroe? Nyan nakeuh bunuh droe, poh droe ngon cara peu mantong—kon ngon seunjata, ngon teukek, ngon ie, atawa ngon apui: banmandum nyan nakeuh bunuh droe, dan penderitaan nyan hana meukeusud sapeue, malah meubri keurusakan; sabab bah that pih sidroe ureueng jipeutiek darah droe jih deungon jipoh droe, darah nyan kon jiba keuseulamatan tapi hukôman; dan 'syahid' lagèe nyan kon jiba u mahkota tapi u azab nyang paleng brok di neuraka; sabab poh droe nyan nakeuh desya nyang rayek, leubeh rayek nibak poh ureueng la'en. Nakeuh desya nyang rayek poh ureueng; tapi poh droe nyan nakeuh desya nyang leubeh rayek lom nibak nyan. Tadeungo Santo Yohanes Krisostomus, lam khutbah gobnyan ateueh Surat Paulus keu ureuëng Galatia, geupeugah bhah ureuëng nyang jipeuhanco udép droe jih keudroe deungon maté nyang keujam, lagèe jigantung droe, atawa deungon cara-cara la'én nyang saban, dan geupeugah lagèe nyoe: Tuhan geuhukôm ureuëng lagèe nyan leubèh brat nibak ureuëng poh maté, dan geutanyoe mandum banci keu awaknyan (nyan nakeuh, geutanyoe banci keu ureuëng nyang bunuh droe); dan nyang beutôi, meunyoe salah poh ureuëng la'én, leubèh brat lom poh droe keudroe[680] . Dan lom, Santo nyang sama, lam khutbah gobnyan ateuëh Surat keu ureuëng Filipi ( 13), geupeugah: 'Saléb droe,' kheun lôn, 'tapi bék poh droe: bék pubuet nyan; sabab nyan jeuheut'[681] . Sifeun nyan kheueh Chrysostom. Deungo peue nyang geupeugah lé guru agông ban sigom donya, Santo Yohanes Chrysostom, watee geubahas ureueng-ureueng nyang poh droe: bahwa Tuhan hana geubri rahmat keu ureueng-ureueng nyan lheueh maté. Teuma Gobnyan geupeuseksa awaknyan; dan bahwa ureuëng lagèe nyan geubanci lé Po Teu Allah ngon manusia, dan bahwa buët nyan kon buët saleh, teuma buët nyang hana takwa. Teuma gurèe bid'ah Avvakum geu-useuha geupeurunoe murib-murib gobnyan, dan geupujoe buët nyan, geupeugah: 'Meubahgia kheueh ureuëng nyang piléh nyoe lam Tuhan.' Teuma, soe nyang patôt tapatéh: Chrysostom, Paus Konstantinopel, atawa Avvakum, si ahli bid'ah Moskow? Gurèe donya nyang jameun ngon beutôi, atawa gurèe bid'ah nyang barô? Neupeunilé keudroe lé droeneuh.
Tateupeue bahwa bak masa dilee, para syahid nyang suci geutiek droe u dalam apui demi Isa Almasih; teuma watee awaknyan geudrop le ureueng nyang siksa, dan geusiksa demi Isa Almasih dan geuhukom keu geutot bak tiang, dan ka geuba u apui, baro keuh, hana geupreh geutiek, awaknyan geutiek droe u dalam apui: dan nyan keuh buet awaknyan, nyang patot geupujoe di hadapan Tuhan. Teuma, kon ateueh jaroe ureueng nyang siksa awaknyan, awaknyan hana jitot droe, meunan cit hana jiseumpom droe lam apui; teuma, awaknyan jipreh sampoe ureueng-ureueng kafir jidrop awaknyan, jipeuphôn siksa awaknyan, dan jipeuhu apui ateueh awaknyan. Teuma, 'syahid' nyang hana takwa bak masa jinoe nyan nakeuh ureuëng peucah belah: bah pih hana penindasan ateuëh nan Isa, dan hana soe paksa awaknyan untôk jikuëh Isa, meunan cit hana soe siksa awaknyan ateuëh nan Isa; teuma awaknyan keudroe nyang peuudép apui, dan jitöt droe jih keudroe, sira jipiké bahwa awaknyan teungoh meudeurita ateuëh nan Isa. Teuma harapan awaknyan sia-sia, keupeucayaan awaknyan pih sia-sia; sabab awaknyan hana meudeurita keu Almaseh, teuma keu keukareung droe jih, dan roh awaknyan hana jitamong bak Almaseh, teuma bak iblih: sabab awaknyan kon syahid Almaseh, teuma syahid iblih; sabab iblih pih na syahid droe jih. Soe keuh, nyan, syahidah iblih? Nyan keuh, (lagee nyang tadeungo nibak Chrysostom), ureueng nyang poh droe jih. Dan saweueb ureueng-ureueng skismatis nyang teungoh jitot nyan poh droe jih, awaknyan kon syahidah Kristus, tapi syahidah iblih. Kanun-kanun bapak gereja geularang peuingat ureuëng lagèe nyan: sabab kanun keu-14 dari Paus Timotius nyang Paléng Suci, Uskup Agung Alexandria, na geupeunyata: 'Meunyo na soe nyang poh droe, atawa tikam droe, atawa seuk droe, bèk na korban nyang geupeuseumah keu gobnyan, keucuali meunyo gobnyan nyan kön beutôi-beutôi ka geupeurusak akai droe.' Kalön bhah nyoe lam kitab *Kormchiya*, halaman 270, blah likôt. Sabab murib-murib skismatis nyan, nyang jipeuhancô droe ngon apui, hana patôt geuingat saweueb akhé jih binasa, saban lagèe ureuëng bunuh droe. Hana seumah nyang jeuet geupeuna keu awaknyan. Ingatan keu awaknyan gadoh ngon su riyôh.
Peu keuh nyan buet nyang jroh meunyo tapeukuto, rot meulakee, ureueng inong, dara, ngon aneuk muda nyang ka sesat, seugolom jitot, lagee nyang ka teujadi di Tyumen? Hai nyoe geupeusaksi le Metropolitan Ignatius Siberi Nyang Paleng Meureuti, nyang geuingat keu jroh, lam surat keudua gobnyan, lagee nyang ka kamoe tuléh di ateuh lam beunagi keulhee nyoe. Sabab seudeh nyang teujadi lé buet jipeusurông sidroe aneuk miet nyan brat that, lagèe nyang ka geupeugah lé Tuhan Isa Almaseh keudroe lam Injil: 'Soe mantong nyang jipeusabab salah sidroe ureueng ubit nyoe nyang meuiman bak Lôn teusungkö, leubeh gèt keu jih meunyo saboh batee kilang jipeukang bak takue jih dan jipeulham lam la'ôt nyang paleng lhôk' ([682] ). Leubeh-leubeh lom keu godaan ateueh ramèe aneuk agam, dara, ngon ureueng inong, nyang ka jipeukuto lé zina, lé peukuto nyang jeuheut nyan; keu maséng-maséng ureueng nyan, kon keu sidroe mantong, akan jipeukakai saboh batee gileng nyang brat bak takue awaknyan, tapi meunurot jumeulah ureueng nyang ka jipeusatôh; dan awaknyan akan jipeutamong u dalam jurang apui, nyang na di neuraka. Sabab ureuëng nyang rayèh nyan ka jipeubuët buët jeuheut nyang paléng brat: jipeuhanco roh ngon tubôh; roh ngon tubôh nyan jipeuhanco lé desya. Nyan nakeuh saboh pikeran nyang that teumakôt meunyoe tapiké hukôman peuë nyang akan jiteumeung lé awaknyan keu ban dua nyan.
Peu keuh nyan buet nyang jroh meunyo jireubot hareuta atra ureueng nyang ka tutong? Kon keuh kareuna nyan cit tujuan jih jipeungeut ngon jitutong ureueng, mangat jeuet jipeukaya droe jih ngon hareuta atra ureueng nyan? Dan peu kon nyan keuh peurampokan nyang nyata, jipoh ureueng ngon apui kareuna hareuta atra ureueng nyan? Dan keubit beutôi, peurampokan nyang jipeubuet le ureueng meupecah belah nyan leubeh keujam that nibak nyang jipeubuet le ureueng rampok di jalan raya. Sabab ureuëng rampok nyang jimeungadang di rot ueh, tujuan jih cit keu jireubôt hareuta; teuma ureuëng bid'ah jimeukeusud keu jipeuhanco roh cit. Ureuëng rampok mungkén jeuët jipoh tubôh, tapi hana jeuët jipoh roh; teuma ureuëng bid'ah, jipoh ban dua, roh ngön tubôh. Sabab deungon tapeutamong sidroe ureueng lam bid'ah nyang jeuet peuhanco jiwa, gata ka tapeuserah tuboh u apui dan jiwa u neuraka.
Peu keuh nyan buet nyang jroh meunyo ureueng nyang teupesat nyan jikurông lam rumoh nyang hana su atawa lam rumoh meulapéh nyang lhôk, dan jipeubiyeu maté deuk, nyang jeuet keu seubab azab nyang paléng brok dan hana tom teudeungo dari jameun kon—di sinan, lheueh jikurông keu maté deuk dan hana ék jitheun deuk nyang meuleunget, awaknyan jipajôh saban droe teutap udép, soe mantong nyang leubèh teuga? Di pat di yup langèt na tadeungo bhah siksa nyang lagèe nyan? Dan soe, dari jameun-jameun dilèe, nyang ka geurancang jalan lagèe nyan keu peumangat até Po Teuh Allah dan keu seulamat? Keubit, jalan nyoe kon keu peumangat até Po Teuh Allah, tapi keu geupeuteuka beungeh Gobnyan; kon keu seulamat, tapi keu binasa. Dan roh-roh nyang meulakèe nyan ka jipeuphôn azab jih bahkan lam udep nyoe, dan deungon nyan awaknyan jitrôn u Tartarus nyang keukai. Hai ciptaan nyang hana takwa dan azab nyang hana meukemanusiaan!
Peu keuh buet nyang jroh meunyo geubri keu sidroe dara, kon Peunajoh Kudus Kristen nyang beutôi, tapi kismis nyang ka geucampô ngon sihé, lagèe nyang ka teujadi di da'irah Kineshma ngon Reshma, lagèe nyang ka kamoe seubôt di ateueh; ureuëng-ureuëng nyang jiseumapah komuni sihé nyan, nyang ka gila, jipeuteuka keuhancôran keu droe jih—na nyang maté jitot, na nyang maté jipeukaram ië, ngon na cit nyang maté jikek?
Peu keuh nyan buet nyang jroh meunyoe geupeuteubiet até sidroe aneuk manyak nyang barô lahé, geupeukréng, geugileng jeuet keu bubôk, laju geucampô seucara rahsia lam peunajôh ngon ië jép ureueng ramè, atawa geutabu u dalam mon keu geusihé ureueng ramè, dan deungon sihé nyan geutarék ureueng u dalam ajaran sesat droegeuh?
Peuë beutôi meunyo saboh peunikahan nyang sah, nyang geupeulaksana meunurot adat Gereja, geuanggap seubagoe zina? Peuë nyan hana meulawan ngon hukôm Tuhan dan hukôm nanggroe? Malah di teungoh-teungoh ureuëng nyang hana meuiman, hukôm peunikahan geupeuteugak, seudangkan di teungoh-teungoh ureuëng-ureuëng skisma, nyang geupeugah droe seubagoe ureuëng seutia dan suci, hukôm alam nyan teungoh geupeuhanco. Sabab pat keuh awaknyan jipeubateue Kitab Suci, nyan keuh feureuman Almaseh nyang geupeugah lam Injil: 'Peuë hana gata baca bahwa Nyang Peujeuet, dari awai phon, geupeujeuet awaknyan agam ngon inong?' Dan Gobnyan geupeugah: 'Sabab nyan sidroe ureueng agam akan jitinggai ayah ngon mak jih dan jipeusaboh droe ngon peurumoh jih, dan awaknyan dua jeuet keu saboh tubôh.' Ngon lagèe nyan, nyang na kon lé dua, tapi ka jeuet keu saboh badan: sabab peue nyang ka geupeusaboh lé Po Teu Allah, bèk na ureueng nyang peupisah[683] . Dan soe keuh lamkawan ureueng meuiman nyang brani geukheun hukôm Po Teu Allah nyan—dan hukôm alam nyang geupeujeuet lé Po Teu Allah—seubagoe zina, padahai Rasul geupeusaksi keu hai nyan, geukheun: 'Peunikahan nyan mulia lam mandum hai, dan teumpat éh ureueng meukawen nyan suci'[684] ?
[685]Peu keuh jroh that meulakee, bah pih nyan hana deuh tapi meusom-som, dan geukheun buet meulakee nyan 'gaséh Kristus'? Dipat Kristus geuyue peurintah gaséh lagèe nyan? Dan soe keuh di antara Rasul-rasul, atawa Nabi-nabi, atawa Bapak-bapak Kudus nyang geupeurunoe geutanyoe beutateutap lam buet meulakee? Kon mandum ureuëng geutham udep meuzina, geuhukôm ngon kreueh, dan meukadangkala geupoh ureuëng ateueh buet meuzina? Kon keuh geuyue lam Syari'at Musa beu geupoh ureuëng meuzina ngon peulayan[686] ? Dan peu kheueh nyang geupeugah lé Rasul suci keu ureuëng-ureuëng lagèe nyan? 'Tieb-tieb ureuëng jalang ngon ureuëng kuto hana waréh lam keurajeuën Almaseh Tuhan geutanyoe'[687] . Ngon lom: 'Tuhan geuhakém ureuëng jalang ngon ureuëng meuzina'[688] . Meunyang keu Almaseh Keudroe, Tuhan geutanyoe, nyang paléng suci ngon hana cacat, lahé nibak Perawan nyang paléng suci, ngon nyang jeuet keu sumber mandum kesucian, ka jeulah nibak nyoe pakriban keuji ngon jijikjih zina nyan, lagèe nyang teutuléh lam kitab Wahyu: Almasih Tuhan geutanyoe, 'oh ka geupeuleumah droe bak muribgeuh nyang geugaséh, Yahya, geupeugah bak gobnyan: 'Tuléh keu malaikat geurèja di Pergamum: Nyoë kheun Gobnyang nyang na peudeuëng duwa mata: Na sapeue bak Lôn ateuëh gata, saweuëb na ureuëng-ureuëng bak gata nyang mat ajaran Bileam, nyang geupeurunoe Balak keu geupeuduek bateuë sandara di hadapan aneuk-aneuk Israel, mangat awaknyan jipajôh peunajôh nyang ka geupeuseumah keu beurhala dan jipeubuët buët cabui: Ngon lagèe nyan, gata pih beu teutap bak ajaran ureuëng-ureuëng Nikolait, nyang ulôn banci. Meutobat kheueh; meunyoe kon, Lôn teuma teuka sigra dan Lôn prang awaknyan ngon peudeuëng nibak lidah Lôn. Sampoë sinoe feureuman Almaseh. Jak tapatéh nyan; sabab Almaseh Tuhan geubenci ajaran ureuëng Nikolaus, nyang (geukheun lé Gobnyan) geubenci. Dan peu keuh ajaran ureuëng Nikolaus nyan? Nyan saban lagèe ajaran Bileam; sabab lagèe Bileam jameun dilèe jipeurunoe Balak keu jipeusurông bansa Israel ngon inong jalang, meunan cit Nikolas dari Antiokia, bak masa Rasul-rasul, jipeurunoe ureueng rame keu jipeusapat peurumoh dan jimeulakee hana teumakôt atawa teuhalang, sabab jih hana jipeugah nyan desya. Sabab Tuhan ka geupeutajam peudeueng Gobnyan ateueh ureueng-ureueng lagèe nyan, dan ka geupeunyata deungon trang bahwa Gobnyan geubenci ajaran ureueng Nikolai—nyan keuh, zina—dan geumeuheuet geupeujuang ureueng-ureueng zina nyan deungon peudeueng lidah Gobnyan. Teuma, ureueng-ureueng skisma nyang meupaloe nyan hana rasa seugan sapeuë pih geukheun zina nyan 'gaséh Kristus'.
Awaknyan jikheun: 'Kon mandum lagèe nyan; kon mandum jimeulakee, dan hana cit jipeugah nyan desya meulakee.' Lôn jaweueb: kamoe kon teungoh meututô pasai mandum ureueng; sabab kamoe meurumpok lam Kitab Suci bahwa bah that pih lamkawan ureueng kafé na le that, agam ngon inong, nyang jipeujaga suci ngon dara jih, bah that pih watèe jiseumah beurhala; Leubèh-leubèh lom, ka teuntèe na ureuëng-ureuëng di Brynyany nyang teutap suci ngon dara. Teuma, kamoe peugah peue nyang kamoe deungo ngon kamoe kalon. Sabab kamoe kayém deungo na dara-dara ngon biarawati nyang jiplueng dari keusaneut kamoe u teumpat nyan; ngon kamoe kalon awaknyan jigisa dari sinan deungon pruet nyang ka meukembang—peue lom na bukeuti nyang leubèh rayek nibak nyan?
Peu keuh nyan saboh hai nyang jroh meunyo sidroe ureueng tani biasa geukheun 'Almasih', geuhoreumat lagèe Almasih, geumeudo'a bak gobnyan lagèe bak Almasih, ngon geupatéh bak gobnyan? Kon ka geupeugah lé Almaseh keudroe bhah nyoe lam Injil, geupeugah: 'Teuma, meunyo na ureueng peugah bak gata, "Ngieng, Kristus na disinoe," atawa "Na disinan," bek tapeucaya; sabab teuma jiteubiet Kristus-Kristus palsu'? [689]
Peu ka beutôi meunipèe, ngon peuleumah droe sibagoe ureueng nyang konon jih suci, saleh, ngon taqwa? Sabab keumunafikan hana jiba keuseulamatan bahpih keu ureueng nyang jroh. Leubeh-leubeh lom ureueng nyang jipeusom pikeran jeuheut di likot lapehan kesalehan, dan nyang, keu jipeungeut ureueng laen, jitop sifeut srigala ngon kulét biribiri, nyan jipeuteuka kon keuseulamatan tapi keuhancôran—kon keu ureueng munafék nyan sidroe mantong, tapi cit keu ureueng-ureueng nyang teupeungeut lé jih.
Peu keuh nyan saboh hai nyang jroh keu tapeumulia si ahli bid'ah Avvakum nyang teukutôk, nyang ka geupeuklèh ngon geupotong dari Geurèja Almaseh lagèe sidom nyang ka beukah, keu tasyèb gamba jih, keu tapeuraya pesta keu jih, keu tapeugah kitab-kitab bid'ah jih nyan nakeuh Ortodoks, ngon keu tapeumatéh ajaran jih nyang meubahaya keu jiwa?
Peu keuh nyan buet nyang jroh keu tapeubatèe ulang ureuëng nyang ka lheueh geupeubatèe lam iman Ortodoks u iman skismatis? Peu kon Kanon-kanon Apostolik geularang hai nyan? Ngieng laju lam kitab *Kormchiya*, bak halaman 12, blah likôt, Kanon 47: 'Meunyo na soe nyang peubatèe keudua go ureuëng nyang ka lheueh geupeubatèe deungon baptisan nyang beutôi, ureuëng nyan beu geupeukucôk.'[690] Peue kheueh nyang geupeugah lé Santo Krisostomus? 'Tanyoe ka geupeukubu meusajan Gobnyan (Almasih) lam maté meulalu baptisan. Sabab lagèe hana penyaliban keudua keu Almaseh, meunan cit hana baptisan keudua keu geutanyoe.' Dan leubèh lanjôt lam ayat nyang saban nyan geupeugah: 'Soe mantong nyang geupeubaptis droe keu dua go, gobnyan nyan geusaléb Gobnyan keulayi.'
Peu keuh nyan saboh hai nyang jroh that padri geupinah dari saboh teumpat u teumpat la'én, biksu geupotong ôk, dan ureueng biasa nyang hana geutahbis geupeugah droe jeuet geupeubuet buet padri, geupeumanöe dan geuteurimong beungeh? Pakri cara sidroe ureueng biasa, nyang hana geuteurimong kuasa keupadri, jeuet geupeugleh sidroe ureueng dari desya jih?
Kon keuh nyan saboh hai nyang patôt geupeukhem, watee sidroe paderi geubeuet doa ateueh ija dan geukirém ija nyan keu ureueng inong nyang teungoh sakét meulahé atawa keu ureueng maté, keu geupeu-ayôn ateueh muka awaknyan? Peu guna doa lagèe nyan?
Peu keuh nyan saboh hai nyang jroh ureueng biasa nyang hana geutahbis jak peujak Komuni deungon cara nyang hana teuturi, dan kon Geutanyoe Isa nyang seubeutôijih, tapi geujok bak ureueng rame Komuni nyang suwong dan sulet nyoe? Dan meunyoe sidroe paderi, nyang geupiléh nibak ureuëng-ureuëng nyang ka jitamong sajan awaknyan, jipeuna Ibadah Liturgi lam saboh geurija nyang soh meunurôt Buku Ibadah jameun, ngon jipeuguna tujôh boh prosfora: Peue jeunèh peulayanan ureueng nyang ka jipisah droe dari Geurèja Ortodoks, nyang ka jisumpah peungukuhan imom droe jih, dan ka jipeugah hana lé keu uskup nyang ka peungukuh jih nyan dan keu mandum hai nyang suci, dan ka jiteurimong kuasa keu jipeulaku upacara suci dari ureueng biasa nyang hana geutahbis? Peue jeunèh teumpat tinggai Roh Kudus na bak teumpat Roh Kudus geuhujat?
Peu keuh nyan buet nyang jroh meunyo hana geumeudo'a bak Tuhan keu raja, di yup kuwasa gobnyan awaknyan udép, dan geupeureumèh nan gobnyan lam do'a lagèe-lagèe nyan sesat? Teuma Kitab Suci geuyue geutanyoe meudo'a bah pih keu raja-raja nyang hana meuiman. Meunan kheueh nabi suci Barukh geutuléh keu bansa Yahudi la'én nyang na lam peunjajahan Babilonia: 'Meudo'a kheueh keu umu Nebukadnezar, Raja Babilonia, ngon keu umu Belsyazar aneukgeuh, mangat uroe-uroe gobnyan jeuet lagèe uroe-uroe langèt di bumoe, mangat geutanyoe jeuet udép di yup lindôngan Nebukadnezar ngon di yup lindôngan Belsyazar aneukgeuh.' Soe nyan Nebukadnezar? Ngon soe nyan Belsyazar? Konkeuh awaknyan ureuëng seumah beurhala ngon ureuëng jeuhet? Teuma Nabi geuyue geutanyoe meudo'a keu awaknyan. Meunan cit, Rasul suci Paulus, watèe gobnyan geupeurunoe geutanyoe keu tadôa keu raja ngon keu mandum ureueng nyang na kuwasa[691] : soe raja nyang na bak masa nyan? Konkeuh Nero, sidroe ureueng nyang jeuhet nyang seumah beurhala, si tukang seungsara nyang paleng rayek keu Geurija Kristus ngon si tukang siksa nyang keujam keu ureueng-ureueng nyang meuiman? Teuma Rasul nyan geupeurintah geutanyoe keu tadôa keu gobnyan. Teuma ureuëng-ureuëng Brynians, bahpih hana mandum, tapi le di antara gubuk-gubuk pertapa awaknyan, hana jitamong raja Kristen ortodoks lam du'a-du'a awaknyan. Peuë kon du'a-du'a awaknyan, nyang teuka dari babah nyang hana ortodoks, patôt geuingat, mangat nan raja Kristen ortodoks jeuët geuseubôt lom lam nyan? Dan deungö kheueh peuë nyang geupeurunoe lé Santo Krisostomus: 'Contoh keu Allah: meunyo Gobnyan geumeuheuet banmandum ureuëng seulamat, patôt geutanyoe meudo'a keu banmandum ureuëng; meunyo Gobnyan geumeuheuet banmandum ureuëng seulamat, meunan cit geutanyoe harôh meunan; dan meunyo geutanyoe meunan cit meuheuet, meudo'a kheueh: sabab nyan mangat bak haté Allah, dan lagèe geutanyoe saban lagèe Gobnyan lam hai nyan, meunan cit geutanyoe na keuheundak nyang saban lagèe Gobnyan'[692] . Bèk teumakot meudo'a keu ureuëng Yunani; Gobnyan pih geumeuheuet nyan. Teumakot kheueh meunyo meudo'a meulawan awaknyan, sabab Gobnyan hana geumeuheuet nyan. Teuma meunyoe patôt meudo'a keu ureuëng Yunani, ka teuntèe patôt cit meudo'a keu ureuëng sesat; sabab beutôi meunyoe meudo'a keu mandum ureuëng, dan hana tapeubling ureuëng nyan. Sampoë 'oh sinoë kutipan Chrysostom. Sabab geutanyoe meudo'a keu ureuëng-ureuëng kafé, mangat Tuhan geupeucahya awaknyan ngon cahya iman nyang suci; geutanyoe meudo'a keu ureuëng-ureuëng sesat nyang ka jipluëng dari Geurija, mangat Tuhan geupeuwoe awaknyan u Geurija Gobnyan nyang Suci. Teuma, ureuëng-ureuëng Brynians hana jitem meudo'a keu ureuëng-ureuëng ortodoks.
Peu keuh jroh geukheun droe seubagoe ureueng Kristen meunyo hana geuteurimong baptisan nyang beutôi meunurot upacara geurija, tapi malah geupeubaptis hana meupadum peureulèe lé ureueng agam atawa inong biasa nyang hana geutahbis, atawa bahkan hana baptisan sagai? Ureuëng lagèe nyan, lagèe nyang ka geupeugah sigohlom nyoe, ka rayek ngon ka na aneuk, tapi hana geupeumanö.
Peuë beutôi geupeuudép keulayi adat Sabat Yahudi lam Perjanjian Lama, lagèe nyang jipeugah na jipeulaku lé awaknyan lam ladôm komunitas? Peuë Bapak-Bapak Kudus hana geularang buet nyan? Ngieng laju kitab *Kormchiya*, folio 14, atôran 53; folio 18, atôran 64; ngon folio 59, atôran 17.
Ureuëng Brynyan jikheun: buet-buet lagèe nyan hana jipeubuet bak mandum panggung dan komunitas. Lôn jaweueb: bah pih hana mandum jiseutot buet nyang saban, teutap mantong tiep-tiep panggung atawa komunitas jipeubuet buet-buet khusuih nyang meulawan ngon Geurèja Ortodoks, lagèe nyang ka geupeujeulaih. Teuma banmandum awaknyan, saban pikéran ngon saban su lam praktek meupecah belah, ngon jipeukuto Geurèja Almaseh ngon narit-narit keuji nyang hana takwa, banmandum ka teupét lam jaréngan syètan keu jipeubuet keuheundak jih, ngon banmandum awaknyan jipeubuet keuheundak syètan nyan.[693] Sabab, lam peucah belah awaknyan ngon lam keucaman awaknyan ateueh Geurija Allah, awaknyan saban-saban seupakat meunurot keuheundak iblih; ngon nyan, awaknyan jeut keu rakan lam buet jeuheut maséng-maséng, meunurot hukôm Rasul: 'Meunyoe sidroe ka meudesya, bandum meutanggông jaweueb.'[694]
Bah pih, lamkawan ureuëng meupecah belah nyan, na jipeubuët buët-buët nyang jroh (bak mata manusia)—miseuë jih kayém puasa, do'a panyang, ngon hai-hai la'én nyang saban; tapi mandum buet nyan, bak dasajih, jahat, sabab buet nyan jipeubuet lam keupisahan lé ureuëng-ureuëng nyang peucah Geurija Kristus; dan meulalu keurusuhan awaknyan, Ulèe Geurija—Kristus—that geupeususah até. Sabab peu lom nyang jeuet peubeungeh Tuhan geutanyoe Isa seubeungeh perpecahan, nyang meulawan Geurija Gobnyan nyang suci, nyang ka geuteubôh deungon darah Gobnyan nyang meuhareuga; dan nyang peuteuka karu lamkawan ureueng meuiman, saban lagèe ureueng-ureueng Arianus jiseupah bajèe Isa, atawa leubeh teupat lom Tubôh Isa keudroe, nyan keuh Geurija Gobnyan, deungon cara jipotong ija nyan? Deungo peue nyang geupeugah lé guru geurija nyang rayek, Santo Yohanes Krisostomus: 'Hana sapeue nyang leubeh that geupeubeungeh Tuhan nibak belah-belah geurija; bah that pih geutanyoe tapeubuet amai hana teukira, geutanyoe nyang peupisah Tuboh Gobnyan hana meuteumeung hukoman nyang leubeh meukureueng nibak ureueng nyang peupisah kesatuan geurija'[695] . Bèk na soe di sinoe hana geupeuduli narit Chrysostom: 'Bah pih sidroe ureueng jipeubuet amai nyang hana teukira, tapi jipeupisah kesatuan Geurija deungon meuseukèe ngon meupecah belah, ureueng nyan hana seulamat tapi akan binasa; sabab ureueng nyan jipeususah até Almaseh saban cit lagèe ureueng nyang jipotong Tubôh Gobnyan.' Lom pih, guru sejagat nyan, keu geupeukong narit gobnyan seubagoe peuringatan keu ureueng nyang peuna perpecahan, geucok kutipan dari martir suci nyang hana geuturi nan Cyprianus, Uskup Kartago[696] , guru paleng tuha lam Geurija, saweueb Cyprianus udép leubeh sireutôh thôn seugolom Chrysostomus. Cyprianus dari Kartago meureuh maté syahid bak musém khueng lheueh lahé Isa Almasih bak thôn 261; Teuma, Chrysostom geupeulantik jeuët keu diaken di Antiokia lé Uskup Agung Meletius bak musém khuëng thôn 382; keu Chrysostom, sira geucok narit Santo Cyprian nyang hana geuseubôt nan, geupeugah: 'Na sidroë ureuëng suci geupeugah saboh hai nyang mungkén deuh lagèë sombong, teuma nyan beutôi.' 'Peue hai nyoe? Malah darah sidroe syahid pih hana ék teubôh desya nyoe.' Gobnyan geukheun: 'Cuba peugah bak lôn, pakon gata jeuet keu syahid? Konkeuh keu keumuliaan Almaseh? Sabab gata teungoh neujok jiwa gata keu Almaseh, saban lagèe Geurèja nyang ka hancô, nyang keu nyan Almaseh ka geujok jiwa Gobnyan?' Deungo kheueh Paulus geupeugah: 'Sabab lôn hana patôt geukheun Rasul, kareuna lôn ka lôn peunyeurang Geurija Allah dan lôn cuba lôn peuhancô jih'[697] . Sifeun nyan kheueh narit Chrysostom. Disinoe tadeungo dua droe guru suci Geurija, Cyprian ngon Chrysostom; nyang geupeunyata bahwa darah ureuëng syahid hana ék geupeugléh desya pembelahan, nyang jipeukrék Geurija Kudus. Sabab nibak mandum buët jeuheut, nyang paléng keujam ngon jeuheut nakeuh pembelahan; nakeuh karu nyang jipeuteuka lam Geurija Kristus, nyang ngon nyan sampoë buët-buët jroh awaknyan (meunyo na) pih hancô. Bèk sampoë tuwoë geutanyoe seubôt di sinoë narit Santo Kirillus dari Alexandria keuhai ureuëng-ureuëng nyang peupisah droë, nyang geutuléh lam risalah gobnyan keuhai meuninggai roh, nakeuh: 'Ureuëng-ureuëng nyang ka jipeupisah droë dari Geurija ngon dari Ekaristi ka jeuët keu musôh Allah ngon rakan iblih'[698] .
Ka lheueh tadeungo sigohlom nyoe bahwa Yang Mulia Ignatius, Metropolitan Siberia, nyang ka meuninggai lam barakah, geutuléh lam surat keulhèe gobnyan keu keusaneut Siberia bahwa, lam wilayah Nizhny Novgorod, di gampông-gampông istana, ureuëng-ureuëng Knyaginin ngon Murashkin, watèe awaknyan jitöt meusigoe ngon peurumoh-peurumoh ngon aneuk-aneuk awaknyan lam saboh rumoh lumbông di ateuëh aleuë dan maté jitöt, deuh teukalon duwa droe ureuëng Ethiopia kulét itam jipo lam angkasa di teungoh-teungoh asab di ateuëh apui nyan, sira jiplak jaroe ngon seunang haté dan jiklik: 'Nyan ka atra kamoe, nyan ka atra kamoe!'
Dan watee jai that ureueng tutong maté lam uteuen toe Tyumen, su meula-la meuratôk teudeungo simalam suntôk bak teumpat nyan: 'Kiban sayang, ka gadoh! Kiban sayang, ka gadoh!' Bèe bangkè nyang that brôk teuka dari teumpat nyan sampoë trép that. Hai nyang saban teujadi cit di da'irah Tomsk, lagèe nyang ka geupeugah sigohlom nyoe. Hai nyang saban teujadi cit di da'irah Ustyug, di volost Cherepovsk, lagèe nyang geucalitra deungon beutôi lé sidroe ureueng gampông sinan, Maxim Danilov, nyang ka kamoe seubôt di ateueh.
Jeut takalon beutôi beungéh Po teu Allah ateueh bid'ah meupecah belah nyan dari maté imam Nikita, ureueng nyang peukuto teumpat suci, nyang ka meunyeusai ateueh bid'ah jih, tapi jigisa lom bak nyan, lagèe babui jigisa u leuen; nyang geupeugah lé Paduka Mulia Ignatius bak ujông surat keulhèe gobnyan, geupeunyata bahwa bak thôn 7190, bak watèe karu-haro di Moskow nyang geupeuteuka lé streltsy nyang beurontak, Nikita, meusajan ngon rakan-rakan jih—watee ka meuteumèe keuseumpatan— ngon bantuan pemberontak nyang jipeukaru banda keurajeun, jitinggai di gampông Streltsy—nyang na di seubrang Krueng Yauza, lam resimen Semyon Titov—dan dari sinan, jitrôn u Lapangan Merah, jih jiklik ngon su nyang teuga, jimeututô ngon that brani keu ureuëng ramè: 'Beu teuga, hai ureuëng-ureuëng Ortodoks, keu iman nyang beutôi; saweueb jinoe hana Geurija nyang beutôi di ateueh bumoe, kon di Rusia meunan cit di teungoh ureueng Yunani; cit kamoe mantong meumat bak iman Kristen Ortodoks, dan kamoe meubatèh, lagèe nyang ka geutuléh lé Theodoret nyang meubahgia, ngon duwa jaroe, nyang jeuet keu lambang keu ilahiah ngon manusiawi Aneuk Allah: teuma soe mantong nyang meubatèh ngon lhèe jaroe akan meuteumèe azab keukai ngon Dajjal, sabab nyan nakeuh tanda Dajjal, Ngon cara meututô nyang meujulék nyan, ureuëng meulakét nyan geupeurunoe ureuëng ramèe bék jitamong u geurija jinoe, meunan cit bék jiteurimong barang-barang suci dari Geurija. Sabab nyan, jihnyan jilakèe mangat Patriarkh, meusigoe ngon mandum peujabat agama, geuteubiet u Lobnoye Place, dan mangat na debat bhah iman di sinan. Meunan cit, bak uroe keu-5 Buleuen Tujôh, ureueng sesat teukutôk Nikita nyan, meusigoe ngon ureueng-ureueng nyang saban pikeran ngon jih, jiteuka u istana Tsar deungon hana malèe, deungon brani jilakèe debat bhah iman ngon Patriarkh dan para uskup. Awaknyan jipeudong analogion bak bineh Geurija Jenderal Malaikat, jipeuduek ikon-ikon nyang jiba, dan awaknyan keudroe jidong ateueh bangku, jiklik-klik kata-kata keuji ateueh Geurija, sira jipeurunoe ureueng rame beu jipeugot tanda saléb ateueh tubôh droe (lagee cara Armenia) ngon duwa jaroe, kon ngon cara Trinitas Suci, ngon lhee jaroe. Padri Suci Patriark Yohakim geukirém duwa droe padri dari geurija raya keu awaknyan keu geupeugah bak Nikita ngon rakan-rakan jih mangat jipiyôh nibak buet jeuheut nyan. Teuma awaknyan laju jiseurbu padri-padri nyan ngon jipoh brat-brat, sampoe padri-padri nyan meukeureulèh seulamat dari jaroe ureueng nyang seurbu nyan. Teuma, watee geukalon bahwa haba sesat ngon huru-hara ka meutamah, Patriark geulakèe bak Tsar mangat geupeuteun Geurija Suci. Tsar-Tsar nyang paleng meugah, John Alexeyevich ngon Peter Alexeyevich geuyue peuna saboh majelis di ruweueng meugah meuhias kristal keurajeuen gobnyan, nyang geupimpin lé ma keurajeuen gobnyan, Tsarina Natalia Kirillovna nyang saleh, ngon makcik keurajeuen gobnyan, Pangeran Tatiana Mikhailovna nyang mulia, meunan cit syèdara-syèdara inong keurajeuen gobnyan, Pangeran-pangeran Sophia ngon Maria Alexeyevna nyang mulia; Di sampéng gobnyan geuduek Padumah Keusuciyan Patriark Joachim, sajan ngon para uskup. Dan watee Nikita si Ahli Bid'ah jitamong ngon ureueng-ureueng nyang saban pikeran ngon jih, jihnyan jipeuleumah saboh gulôngan surat nyang lam nyan teutuléh mandum haba gila jih. sajan deungon mandum keucaman ateueh Geurija Suci, ngon saboh surat permohonan nyang lam nyan jih lakee putôsan nyang adé nibak tsar-tsar nyang paleng meugah bhaih reformasi geurija. O lheueh geupeusampoe saboh pidato panyang nyang meudasai bak Kitab Suci, Nikita, lheueh teubongka dan teupeumalèe ateueh mandum buet bid'ah jih nyang bangai nyan, ngon gegabah jiseurang Keumuliaan Athanasius, Uskup Agong Kholmogory, nyang ka geuteugor jih, dan jipoh bak dada gobnyan; kareuna buet beurani dan gegabah nyan, Nikita ngon rakan-rakan jih laju jipeutalô dari ruweueng raja ateueh peurintah tsar. Watèe awaknyan jijak rot dalam banda u Lobnoye Place, awaknyan jiklik ngon su nyang teuga, meukak-kak lagèe srigala: 'Kamoe ka meunang, kamoe ka meunang!' Sabab hana meusidroe pih ureueng bak majelis nyan nyang ék jibalaih saboh kata pih ateueh awaknyan. Watee awaknyan ka trôk u Teumpat Hukôman Mati dan jiklik-klik bak ureueng ramèe di sinan, Tuhan Allah Keudroe, hana ék geutheun lé keuhinaan awaknyan ateueh Geurija Gobnyan, geupeuleumah rencana sesat awaknyan deungon saboh hukôman nyang teuka deungon sigra: saboh roh jeuheut jipoh peumimpin sesat nyan, Nikita si peungatôk suci, dan sigra Nikita rhët u tanoh, ka kreueh ban lagèe keureutah dan ka keunong roh jeuheut. Teuma mandum ureuëng ramè, watee jikalon hukôman Tuhan ateueh ureuëng nyan, jipeusah bahwa Nikita nyan sidroe ureuëng sesat nyang nyata, ureuëng keuji nyang jikutoë Geurija Kudus, ngon musôh Tuhan; dan bak beungoh singoh nyan, deungon peunoh seumangat, banmandum resimen infanteri jidrop ahli bid'ah terkutuk nyan—nyang yoh awai ka jitulông—dan, lheueh jikoh, jiba u keu mahkamah sipil; dan ateueh peurintah Tsar, Nikita jipoh maté seubagoe sidroe ahli bid'ah dan ureueng peukaru rakyat.
Nibak hai nyan, jeuet takalon deungon trang bahwa Tuhan hana geusetujui keujeuhatan ureueng meupecah belah; sabab Nikita si ureueng sesat nyan, nyang deungon trang-trang geuhujat Geurija Tuhan, deungon trang-trang geupeuserah u dalam kuwasa Syaitan di hadapan mandum ureueng Moskow. Dan keugilaan Nikita nyan jeuet keu saboh peunyata nyang trang ateueh kesesatan jih dan kesesatan mandum pengikôt jih nyang saban pikeran.
Seulaén nibak nyan, na sidroe rahéb nyang nan jih Pachomius, nyang ka kamoe seubôt bak bagian phôn risalah nyoe, nyang bak masa ubit jih geuba dari da'irah Poshekhonsky u dalam uteuen nyan, rayeuk di sinan, dan geupeumanöe ulang dua go lé ureueng-ureueng meupecah belah nyan lheueh jih geupeumanöe nyang beutôi di sinoe: phôn-phôn jih awaknyan geupeumanöe ulang jih lam saboh sekte nyang geuturi ngon nan 'Bespopovshchina'; dan nyang keudua go lam saboh sekta nyang geuturi ngon nan 'Popovshchina', di sinan nan donya gobnyan nakeuh Panka, nyan keuh Panteleimon. Óh ka jiputa bak Geurèja Kudus, gobnyan jicukôk jeuët keu bhiksu lé Abas Pitirim nyang ka geuseubôt nyan: bhiksu nyan, Pakhomius, nyan keuh seubab kamoe meucerita, nyang beutôi, sabab keujadian-keujadian nyan teujadi watèe gobnyan tinggai di sinan lam kawan ureuëng bèk.
Di da'irah Anufriyevsky na saboh skete ureueng inong atra Elena nyang tuha, nyang di sinan na leubeh dari sireutôh bikhèe inong. Jinoe teujadi saboh keujadian di antara awaknyan: kira-kira limong thôn nyang ka leupah, sidroe bintéh tuha meuninggai donya dan hana jikubu sampoe duwa uroe seumeuntara awaknyan jipreh gurèe dan peumimpin rohani awaknyan, Anuphrius, nyang teungoh geujak urôsan. Dan bahkan sigohlom Anuphrius trok keu jikubu mayèt nyan, ureueng tuha nyang ka maté nyan udép lom dan jiduek teudong bak teumpat jih teungoh éh nyan; dan jihnyan jimeuho keu abbess, jikheun: 'Ma! Jak keunoe bak lôn.' Teuka teumakot nyang lumpah rayeuk bak mandum ureuëng nyang na di sinan. Ibumu Superior geujak bak gobnyan, dan ureuëng inong nyang ka udep lom nyan geuyue mangat mandum biarawati geupeusapat bak gobnyan; dan bak mandum nyang teuka bak gobnyan, geupeugah: 'Sabab geutanyoe mandum taikôt ajaran Anuphrius, geutanyoe hana tajak u syuruga, tapi u azab.' O lheueh geupeugah nyan, gobnyan langsong geu-éh dan meuninggai donya lom. Teuma mandum bikhèe nyan ka jiseumap ngon teumakot nyang lumpah rayek, dan le nyang ka jipike keuneuk tinggai teumpat nyan dan jiwoe u geurija suci. Teuma, Anufri ka trôk, dan 'oh lheueh geudeungo keuhai mukjizat nyang ka teujadi nyan, laju geupeuyakin awaknyan, geupeugah: 'Nyan buet Ibléh, dan peue nyang gata kalon nyan nakeuh khayalan, kon keubeunaran nyang sibeuna jih.'
Ivan Vasilyevich, sidroe ureueng nyang ikôt gerakan Bespopovshchina, tinggai di Yazvitsy (saboh gampông nyang jituri ngön nan Pochinok; rumoh atra Sheremetev di sinan ka jitinggai kira-kira peuet thôn seugolom nyan, dan mayèt nyan ka teuduek di sinan siuroe, ka jimanöe dan jipeukayan). Ma gobnyan, nyang teungoh geuduek bak bineh tubôh gobnyan sira geumoë, geukalön ureuëng maté nyan udép lom dan jipeuphôn meula-la: 'Lôn teungoh karam, lôn teungoh karam.' Ma gobnyan, nyang teumakot that, geuplueng dari gobnyan. Gobnyan, teuma, ka sadar lom dan geumula, sira geumo, geutawôk ma gobnyan. Laju ma gobnyan geujak bak gobnyan, sajan ngon ureueng-ureueng nyang na lam rumoh nyan, dan ureueng agam nyang ka udep lom nyan geumula geucalitra pat ka na roh gobnyan dan peu nyang ka geukalon. 'Na padum-padum droe ureueng Ethiopia jiteuka dan jidrop lon,' kheun gobnyan, 'dan jipeutamong lon lam saboh paya nyang luwah that. Lheueh nyan, teuka sidroe ureueng agam nyang rupajih lagak, dan geumat jaroe lôn, geuba lôn rot teumpat-teumpat apui nyang that meukheuek, dan geupeuleumah bak lôn mandum teumpat meureunoe dan kumpôlan roh nyang teungoh geuseksa lam neuraka, teutot lam apui nyang meureudèh—ureueng-ureueng nyang lôn turi sigohlom nyoe mantong udép, tapi jinoe ka meuninggai: guru-guru nibak meubagoe teumpat meureunoe, ngon ureueng biasa; mandum lôn kalon awaknyan lam apui. 'Ulôn pih na lôn kalon,' geukheun lé gobnyan, 'saboh padang nyang seupôt, di sinan lôn geupeugah bahwa roh-roh ureuëng nyang hana meuiman na di sinan—ureuëng-ureuëng nyang hana jiteupeuë Tuhan ngon hana jideungö ajaran Kristen. Roh-roh nyan, ngon sabab nyan, na lam seupôt, tapi hana lam apui.' Teuma pemandu nyan geutanyong bak lôn: 'Peuëkeuh gata meutobat, dan peuëkeuh gata mulai tajak u geurija, dan peuëkeuh gata tajak u mandum kuwasa keu tapeusampoe peue nyang ka gata kalon disinoe? Meunyoe kon, lôn teuma lôn peutamöng gata lam apui nyan meusigoe ngon pikeran gata.' Lôn meujanji akan meutobat dan lôn peubuet mandum nyang geuyue. Ureuëng nyan, lheueh jiba lôn u luwa nibak teumpat-teumpat nyang that meukôt nyan, jiba lôn u saboh kulam leuhob dan jipeutiek lôn lam kulam nyan. Lôn meula-la: 'Lôn karam, lôn karam!' dan lôn rasa droë lôn udép teuma. Nyan keuh nyang jipeugah lé Ivan, nyang ka jipeuudép lom nibak maté, bak mak jih ngon bak ureuëng-ureuëng nyang na di sinan bak watèe nyan. Teuma gobnyan geujak u mandum gubuk-gubuk pertapa, geupeugah haba bhah droegeuh—pakri gobnyan ka meuninggai, pakri gobnyan ka geupeulalu lam seksa, peu nyang ka geukalon, ngon pakri gobnyan ka geupeuudép lom. Teuma awaknyan hana jipatéh keu jih; malah, awaknyan jipeuhina ngon jicaci jih. Lheueh nyan, jih jitinggai pat nyan ngon ma jih u saboh banda (Pachomius hana teuingat nan banda nyan), dan lheueh tinggai si'at lam kawan Umat Ortodoks, jih meuninggai donya lam keusalehan.
Nibak kisah nyang jujô nyan, soë mantong jeuët yakin sipeunoh jih ateuëh buët-buët skisma, pakriban buët nyan hana geusuka lé Po Teu Allah, dan bahwa awaknyan patôt meuteumeung azab, kon keuseulamatan.
Bah kheueh mandum ureuëng nyang ka jitinggai Geurija Almaseh ngon gembala-gembala seureuta guru-guru nyang beutôi, dan nyang jiikôt guru-guru sulet nyang peucah belah, jideungö hai nyoe: dan bah kheueh awaknyan jipeurati dan jikalon soe nyang jideungö, bak soe awaknyan jipeuduek iman, dan soe nyang jiikôt: peumbunuh, peuhanco jiwa, tukang sihé, tukang sihé, ahli bid'ah, munafék, peulacô, ureuëng hana hukôm, ureuëng murtad dari iman suci, ureuëng nyang keuji keu hai-hai nyang paléng suci nibak Allah, ureuëng nyang ka jitulak rahmat Roh Kudus, nyang meulalu ureuëng nyan jalan nyang beutôi jikeuji, nyang deungon awaknyan Almaseh Tuhan geutanyoe geupeureumok lam rahsia-rahsia Gobnyan nyang paleng suci, nyang deungon awaknyan nan Kristen geupeujeuet keu hina, nyang bak binasa awaknyan iblih-iblih galak, nyang roh-roh awaknyan, lheueh maté, geuteurimong lam apui Gehenna. Peu keuh seulamat nyang jeuet jiharap lé ureueng-ureueng nyang seutot awaknyan? Keubit that cit binasa nyang saban nyang teungoh geupreh keu ulèe-ulèe awaknyan.
Kalon kheueh, hai ureuëng-ureuëng ortodoks nyang geugaséh, kamèng-kamèng beutôi lam kawan Almaseh, ngon aneuk-aneuk nyang ikhlah nibak Geurija Gobnyan nyang Suci! Ka kamoe selidiki ngon akai nyang beutôi hasé keulhèe nibak lampôh Bryn—nyan keuh buet-buet awaknyan—ngon ka kamoe seulidiki mandum nyan sampoë abéh:
Mengenai buet-buet awaknyan, nyang cit pura-pura jroh,
Dan keu ureuëng-ureuëng jeuheut, awaknyan jiteurimong.
Dan kamoe teumèe lam boh nyan, saban lagèe boh apai Sodom nyang meuneuwarna, kon rasa manèh, tapi abèe ngon abèe tutông nyang brôk; kamoe teumèe, lôn peugah, bahwa:
Buet-buet jroh awaknyan hana meunarek bak Tuhan, sabab jipeubuet deungon munafeek. Dan meunyoe na cit buet awaknyan nyang jipeubuet hana deungon munafeek, nyan teutap hana meunarek bak Tuhan, dan hana meuhase keu keuseulamatan awaknyan: sabab buet nyan jipeubuet di lua Geurija Katolik Ortodoks, nyang meunyoe hana nyan, hana mungken soe mantong jeuet seulamat.
Adak pih buet-buet jahat awaknyan, nyang deungon jeulah geupeubuet keu geulawan Geurija nyang Suci, soe keuh nyang jeuet geuteurimong nyan? Cit ureueng nyang galak geukheun seupôt nyan trang, malam nyan uroe, lumpôk nyan meuh, apui nyan ië, ngon iték nyan salju, ngon ureueng nyan teuma geukheun nyang jeuhet nyan jroh. Teuma celaka keu ureuëng nyang lagèe nyan, geukheun lé Nabi Yesaya: 'Celaka keu ureuëng nyang geukheun jeuhet nyan jroh dan nyang jroh nyan jeuhet, nyang geucok seupôt keu cahya dan cahya keu seupôt, nyang geucok pahét keu mamèh dan mamèh keu pahét'[699] .
Meunan ka teupeuteuntèe lé peunyelidikan nyang mandalam:
Aqidah sesat, dan
peulajaran awaknyan, dan
buet-buet awaknyan:
Dan ka deuh bahwa: keubit,
iman awaknyan nyan sulet,
peulajaran awaknyan meubahaya keu jiwa, dan
amalan awaknyan hana meunyeunoe bak Tuhan.
Saboh nasehat keu ureuëng-ureuëng nyang seutia
Ngon nyan, hai umat Allah, beu neukalon dan neupaham keudropan dan bahaya rohani nyang jipeubuet lé ureueng-ureueng nyang peupisah belah, dan beu jaga nibak asèe-asèe nyan, beu jaga nibak ureueng-ureueng nyang peubuet keujahatan[700] . Awas keuh gata nibak srigala nyang jiteubiet dari uteuen Bryn, jipeurap gata seucara meusom-som deungon peukayan biribiri, dan jicuba peungeut gata deungon nubuet dan ajaran sulet, dan jiba gata u binasa droe. Nyan keuh nabi-nabi palsu ngon guru-guru palsu nyang beutôi-beutôi, nyang ka geupeugah lé Rasul Agông Petrus, geukheun: Na nabi-nabi palsu di antara ureuëng-ureuëng, saban lagèe nyang teuma na guru-guru palsu di antara gata, nyang jipeutamong ajaran-ajaran sesat nyang meuhancô, dan deungon jipeusampéh Tuhan nyang ka geuteubôh awaknyan, jiba keuhancôran nyang sigra ateuëh droëjih: Dan le ureuëng akan jiseutöt buët jeuheut awaknyan, nyang meulaluë awaknyan jalan keubeunaran akan jipeucaci; dan deungon le narit-narit manèh awaknyan awaknyan akan jipeungeulap gata: hukôman keu awaknyan ka trép jikeubah, dan keuhancôran awaknyan hana teulambat lé: slumbering[701] .
Ureuëng-ureuëng nyan keuh nyang geuyue lé Rasul Paulus nyang suci ngon that meugah beu tajaga droe nibak awaknyan, geupeugah: 'Lôn meuhôi gata, syèdara, beu jioh nibak ureuëng-ureuëng nyang peujeuet karu ngon nyang peuteuka rintangan bak jalan gata nyang meulawan ngon ajaran nyang ka gata teurimong, ngon beu tapeusiblah droe nibak awaknyan'[702] .
Ureuëng-ureuëng nyan keuh nyang meurunoe la'én dan hana jiseutöt tutô-tutô nyang beutôi nibak Tuhan geutanyoe Isa Almasih dan ajaran nyang meudasai bak doktrin nyang beutôi; awaknyan sombong ngon bangga, hana jiteupeue sapeue, dan, saweueb sakét ngon takhayul, awaknyan meudakwa-dakwa dan meudebat keu hai tutô-tutô[703] .
Nyan keuh ureuëng-ureuëng nyang teuka nibak jih rasa cemburu, prang, fitnah, ngon rancangan jeuheut ureuëng-ureuëng nyang pikéran jih ka reuloh ngon nyang ka jipeujioh nibak keubeunaran, nyang jimita keumuliaan sulet meulalu 'taqwa' droe jih nyang jeuheut[704] . Sabab awaknyan jeuheuet, tapi jipike droe jih saleh; ngon cara jipeungeut ureueng, awaknyan jireubot hareuta ureueng keu droe jih ngon jicok laba nibak sedekah ureueng kaya . Paulus geuyue Timotius beu jipeujioh droe nibak ureueng-ureueng peungeut nyan, nyang ka gadoh nibak keubeunaran, ka reuloh pikeran jih, ngon jeuet keu tukang peusalah nyang licék:
Nyan keuh ureuëng-ureuëng nyang jitamong u rumoh ureuëng la'én ngon jipeungeut aneuk-aneuk dara nyang meubeuban deungon desya, nyang jipeukaru lé meubagoe hawa nafsu, sabe meurunoe, tapi hana sagai jeuët jiteumeung peungeutahuan keu keubeunaran[705] .
Ureuëng-ureuëng nyan nakeuh ureuëng-ureuëng licék ngon tukang sihé, nyang sabe maju u arah hai-hai nyang leubèh jeuheut, jipeungeut ureuëng la'én ngon jipeungeut cit lé ureuëng la'én[706] .
Nyan keuh ureuëng-ureuëng nyang sifeuët jih geupeugah lé Santo Yohanes Krisostomus, nyang geupeugah: awaknyan kon cit srigala, tapi cit ureuëng-ureuëng nyang peubuët keujahatan, musôh, musôh, ureuëng peulacô, ureuëng keumah, munafék, pancuri, rampok, guru-guru sulet, dan nabi-nabi palsu, dan peumimpin buta, dan ureuëng peusatô, dan musôh-musôh Kristus nyang licék, dan ureuëng bangai, dan aneuk-aneuk si jeuheut, dan ureuëng meulawan Roh, nyang ka jikutoe Roh Kudus, nyang hana lé ampônan keu awaknyan, kon bak jameun nyoe meunan cit bak jameun nyang akan teuka, tapi awaknyan ka geutakdirkan keu jikutoe nyang beutôi way[707] . Ureuëng-ureuëng nyan nakeuh cit aneuk-aneuk iblih nyang jeuheut, lagèe nyang geupeugah lé Tuhan keu awaknyan: 'Gata nakeuh dari bapak gata, iblih'[708] . Dan lom, ahli teologi Yahya geupeugah: 'Awaknyan ka geuturi seubagoe aneuk-aneuk iblih.' Sampoe disinoe kutipan Chrysostom.
Beu-atô-atô nibak ureuëng lagèe nyan, hai syèdara lôn nyang lôn gaséh! Lôn meulakèe ngon lôn peuingat gata; bék peuduli keu haba-haba kosong awaknyan. Sabab meunan kheueh Santo Paulus geupeusaran bak Timotius: 'Tulak keuh haba-haba kosong ngon calitra-calitra ureueng inong tuha; teuma latih keuh droe keu udeb saleh'[709] . Beu-atè-atè keuh bak ureueng-ureueng nyan, dan bèk peuduli keu ajaran sulet awaknyan; bahkan, leubèh gèt ploe keuh nibak awaknyan, dan bèk teurimong u rumoh droe ureueng-ureueng nyang meukeusud keuneuk peusisat droeneueh nibak jalan nyang beutôi. Peuduli kheueh nasehat nyang jroh nibak Santo Yohanes Teologian, nyang geupeugah: 'Soe mantong nyang meulangga dan hana seutia bak ajaran Almaseh, nyan hana Allah; teuma soe mantong nyang seutia bak ajaran Almaseh, nyan na Bapak ngon Aneuk'[710] . Meunyo na soe-soe jiteuka bak gata dan hana jiba ajaran nyoe, bek teurimong jih nyan lam rumoh gata, dan bek peugah 'Seulamat teuka' keu jih nyan. Sabab ngon tabri saleum keu jih, gata ka rôh lam buet-buet jih nyang jeuhet. Saban lagèe ureueng nyang mat tar, jih jeuet keu kuto lé tar nyan (lagèe nyang geupeugah lé Sirakh)[711] : meunan cit, ureueng nyang meugaôl ngon ureueng sesat, jih pih akan kuto lé ureueng nyan.
Ngon nyan, beu tateupeue, hai ureuëng-ureuëng meuiman nyang seutia, soë mantong nyang sambôt ureuëng-ureuëng peucah belah—nyang nakeuh musôh Geurija Kristus—dan meurakan ngon awaknyan, dan jibri sedekah dari hareuta droe jih, ureuëng nyan nakeuh musôh Kristus Keudroe, nyang nakeuh Ulèe Geurija Gobnyan. Saban lagèe soe mantong nyang meupadum ngon musôh raja dan jidukông jih, nyan kon rakan raja, tapi musôh gobnyan; meunan cit, soe mantong nyang meupadum ngon musôh Geurèja Suci, nyang nakeuh tubôh Almaseh Ulèe, nyan kon hamba Almaseh nyang seutia, tapi jih nyan musôh keu Gobnyan. Dan lagèe sidroe aneuk agam nyang gaséh keu musôh ayah jih, nyan kon beutôi-beutôi jigaséh ayah jih, meunan cit jih nyan hana patôt jiteurimong gaséh sayang nibak ayah jih: meunan cit deungon sidroe ureueng Kristen nyang jigaséh musôh-musôh Kristus—ureueng nyang peupisah droe ngon ureueng sesat—nyan kon beutôi-beutôi jigaséh Kristus, dan jih nyan pih hana jigaséh lé Gobnyan; sabab Kristus geugaséh ureueng-ureueng nyang gaséh keu Gobnyan. Pakriban cara sidroe ureueng jeuet jipeugah jigaséh Almaseh, padahai jimeusapat ngon ureueng-ureueng nyang jireubek bajèe Almaseh ngon jipotong Tubôh Gobnyan, nakeuh Geurèja Suci nyang meusaboh ngon Gobnyan? Meunyoe gata beutôi-beutôi gata gaséh Almaseh, beujioh kheueh gata nibak ureueng-ureueng nyang jipeucaci Geurèja Almaseh, nyang jimeukông-kông lagèe asèe, ngon jimeungông-ngông sira jireubek anggèeta tubôh Geurèja lagèe srigala. Gèt that ta conto Daud, nyang geupeugah: 'Kon ka lôn banci keu ureuëng nyang banci keu Droeneueh, ya Tuhan, dan lôn beunci that keu musôh-musôh Droeneueh? Ngon banci nyang sampôreuna ka lôn banci awaknyan, dan kon ka awaknyan jeuët keu musôh lôn?'[712]
Ka lheueh lôn peuturi gaséh sayang droeneueh nyoe, hai umat nyang seutia! Lôn keuneuk peutamat pidato lôn keu droeneueh ngon narit Santo Yohanes Teologian:
'Soe mantong nyang turi Allah geudeungo geutanyoe; soe mantong nyang kon dari Allah hana geudeungo geutanyoe: ngon nyoe geutanyoe taturi Roh keubeunaran ngon roh keupeungeut'[713] .
Mudah-mudahan Allah, lam rahmat Gobnyan nyang luwa biasa, hana geumeuheuet maté ureuëng meudesya nyang ka sesat u dalam perpecahan ngon meupaké dan ka jioh dari Geurija Gobnyan nyang suci, teuma geupeuwoe awaknyan u jalan nyang beutôi, deungon cara peu mantong nyang geukira patôt lé Gobnyan, dan geupeusaboh awaknyan lom sigoe deungon kawan geurija Gobnyan nyang suci nyang ka geupiléh.
Seumoga Gobnyan geupeukong dan geupeuteuga gata, aneuk-aneuk Gobnyan, nyang meuleukek bak Geurija Katolik gata nyang suci dan teutap lam iman nyang beutôi, mangat gata teutap hana meugoyang lam iman nyang suci, dan seumoga Gobnyan geupeuseulamat Geurija Gobnyan, hana teukalah lé babah neuraka, sampoe 'an abéh masa. Amin.
Lôn peutimang buku ubit nyoe, hasé keureuja lôn nyang sederhana, keu geupeunilé lé Geurèja, keu Bapa-bapa Uskup nyang that mulia, ngon keu banmandum paderi. Sabab lôn hana lôn anggap droe lôn bijaksana, dan hana lôn peucaya bak keupahamanan lôn nyang bacut. Meunyo na salah bak kitab nyoe, lôn lakee beu geupeubeutôi. Lôn, bak pihak lôn, siap sedia ta'at bak peurintah Geurèja lam mandum hai, di manö lôn nyoë nakeuh anggèta nyang paléng miyub, dan hamba ngon ureuëng keurija nyang paléng hina.
[1] 32 Agustus, folio 661, blah likôt.
[2] Mazmur 67:14.
[3] Matius, bab 13.
[4] 1 Korintus 1:17.
[5] Kisah Rasul 20:29.
[6] Kisah 20:30.
[7] Maz. 118:83.
[8] Matius 7:15.
[9] Titus 1:12.
[10] Mat. 7:15.
[11] Matius 7:10 ngon la'én-la'én
[12] Yudas v. 12.
[13] St Zlat. ateueh 1 Tesalonika 4, khutbah 8, surat 2265.
[14] Roma 10
[15] Ibr. 11:1.
[16] Buku 4, Bab 11 bhah iman.
[17] Komentar ateueh Surat keu ureuëng Ibrani, khotbah 21, folio 2978, bab 11.
[18] Yohanes 1:18.
[19] Ibrani 11:1.
[20] Roma 8:24.
[21] 1 Korintus 13:12 ngon 13.
[22] Ibid., ayat 8.
[23] Zlat., ateueh 1 Kor. 13, kuliah 34, folio 967.
[24] Roma 8:24.
[25] Ibrani 11:1.
[26] 1 Tim. 1:6.
[27] Matius 23:27.
[28] Lam Kumpulan Rayeuk Cetak, folio 325.
[29] Bak blah likôt folio 325.
[30] Lam Kumpulan Rayeuk Cetak, folio 325, blah likōt
[31] Bak blah likôt folio 23
[32] St. Damascene, Buku 4, Teuntang Iman, Bab 12
[33] Lam kitab nyang sama, Bab 17
[34] Bak thôn Tuhan geutanyoe 1553
[35] Matius 26:34.
[36] Cockpage 74, blah likôt
[37] Halaman 180 nibak 'Kormchiy', blah likôt.
[38] Timotius 1:3.
[39] Eusebius, Buku 6, Bab 84.
[40] Nikephoros, Buku 5, Bab 31.
[41] Halaman 44 buku panduan, ngon halaman 179, 566 ngon 567.
[42] 2 Oktober.
[43] 8 Oktober.
[44] 13 November.
[45] 10 Januari.
[46] Pinggan, ôn 282.
[47] Halaman 390.
[48] Lempéng, folio 609.
[49] Wah. 22:18.
[50] Maz. 70:14.
[51] Theophylact, lam prolog Injil Matius.
[52] Mat. 6:11.
[53] Luk. 11:4.
[54] Mat. 10:10.
[55] Mrk. 6:8, 9.
[56] Mat. 20:29, 30.
[57] Markus 10:46.
[58] Lukas 8:27.
[59] Lukas 8:27.
[60] Mat. 5:3.
[61] Lukas 6:20, 21, 22.
[62] Lukas 24:4.
[63] Yohanes 20:12.
[64] Fil. 3:2.
[65] 2 Kor. 6:17, 18.
[66] Yohanes 1:12.
[67] Uroe raya gobnyan nakeuh bak tanggai 11.
[68] Lukas 2:21.
[69] 2 Kor. 11:4.
[70] Nada 3, Ode 7, ayat 2, bak uroe Aleuhad, bak Matins
[71] Ibid., di yup.
[72] Yohanes 14:8, 9 ngon 10.
[73] Buku 3 bhah Iman, Bab 29
[74] Lukas 23, ayat 12
[75] Onomasticon Gesner
[76] Wahyu 12:4
[77] 1 Korintus 11
[78] 2 Tesalonika 2:15.
[79] Peugah haba 4
[80] 17 Januari, folio 302.
[81] Laman 550, blah likôt.
[82] Kanon nyan hebat that; bak uroe Khamis minggu keu-5 Masa Puasa Rayeuk, Ode 4, Keumuliaan.
[83] Kisah 13:2 ff.
[84] Kis. 15:25 dst.
[85] Yer. 23:21.
[86] Roma 10:15.
[87] Mal. 2:7.
[88] 1 Korintus 14:31.
[89] 1 Tim. 2:11.
[90] St. Anastasios, Su'eu 78 bhah Kitab Suci; nyoe pih na cit lam kata pengantar St. Krisostomos keu surat-surat Paulus.
[91] Lukas 24:45.
[92] 1 Tim. 4:12.
[93] Kis. 28:31.
[94] 1 Raja-raja 24:7.
[95] Maz. 19:7.
[96] 2 Kor. 6:18.
[97] 1 Yohanes 2:18.
[98] 1 Yohanes 4:3.
[99] Yer. 1:3.
[100] 1 Petrus 5:13.
[101] St Andrew dari Kaisarea, Homili 18, Bab 17, folio 81.
[102] 2 Tes. 2:3 ngon 4.
[103] Mat. 24:24.
[104] Khutbah 106, folio 268 verso.
[105] Folio 126, blah likôt.
[106] Folio 33.
[107] St. Yohanes Damaskus, Buku 4, Bab 27.
[108] Folio 128, blah likôt.
[109] Yohanes 8:44.
[110] Kejadian 10:9.
[111] Folio 43.
[112] Folio 76.
[113] St Hippolytus, folio 127 ngon 129 blah likōt, ngon St Andrew, folio 49 ngon 101.
[114] On 130 ngon 131.
[115] Halaman 130 (balah).
[116] Folio 132.
[117] Dan. 12
[118] Mareku 13:32.
[119] Amos 5, Chrysostom ateueh 1 Tesalonika 5. Khutbah 9, folio 2276.
[120] Ayat 38 ngon 39.
[121] 1 Kor. 11:24.
[122] [122]
[123] Khutbah 106, folio 272 blah likôt.
[124] Halaman 133, blah likôt.
[125] Halaman 265, blah likôt.
[126] Halaman 272.
[127] Halaman 133.
[128] 1 Tim. 4:1.
[129] Gal. 1:7.
[130] Gal. 1:8.
[131] Maz. 93:9.
[132] Kis. 15.
[133] Kisah Rasul 7:47–49. Yesaya 66:1, 2.
[134] Buku 1, Bab 17.
[135] 2 Korintus 6
[136] Matius 24
[137] Kisah 7
[138] Kaluaran 40
[139] Imamat 1:1, 2
[140] 1 Raja-raja 3
[141] 3 Raja-raja 8
[142] 3 Raja-raja 9:3.
[143] 2 Makabeus 3.
[144] 1 Raja-raja 4:22.
[145] 3 Raja 9:3 ff.
[146] Halaman 342.
[147] Matius 22.
[148] Efraim, hlm. 48, folio 102.
[149] Yer. 7:4.
[150] Matius 23:38.
[151] Kisah Rasul 1:13, 14.
[152] Kisah Rasul 2.
[153] Kisah Rasul 2:41 dan 42.
[154] 13 November, folio 322, blah likôt. 23 November, folio 397, blah likôt.
[155] 1 April, folio 171.
[156] 17 Maret.
[157] 8 Mei, folio 363.
[158] Maz. 138:8.
[159] 1 Kor. 3:16.
[160] Lukas 2:26.
[161] Lukas 24:53.
[162] Halaman 58.
[163] Mat. 6:6.
[164] Matius 6:5.
[165] Lukas 2.
[166] Lukas 20.
[167] Matius 21:12 dst.
[168] Ibid., v. 23.
[169] Ibid., bab 26, ayat 56.
[170] Lukas 19:47.
[171] Lukas 21:37.
[172] Yohanes 7:14.
[173] Yohanes 8:1 dan 2.
[174] Yohanes 10:22 ngon 23.
[175] Halaman 23.
[176] Di yup.
[177] Lembar 25.
[178] Lembar 1007.
[179] Halaman 1452.
[180] Lam. 4:23.
[181] Lembar 115.
[182] Kata 18, folio 103.
[183] 3 Raja 12.
[184] Matius 10:5.
[185] Yohanes 8:48.
[186] Mika 4:2.
[187] Yoel 3:10 ngon 17.
[188] Kejadian 12.
[189] Kejadian 33 ngon 34.
[190] Yosua 8.
[191] Lukas 7:38.
[192] Matius 8:2.
[193] Matius 9:18.
[194] Matius 14:33.
[195] Mat. 15:22.
[196] Yohanes 11:21.
[197] Matius 28:17.
[198] Luk. 24:51 ngon 52.
[199] Wah. 4:10.
[200] The Samaritan Weekly, halaman 114 ngon 115.
[201] Maz. 50:19.
[202] Roma 1:9.
[203] Efe. 3:14.
[204] Kaluaran 20:4.
[205] Mazmur 113:12.
[206] Halaman 200, blah likôt.
[207] Mazmur 138:17.
[208] Yohanes 15:14.
[209] Lam Koleksi, folio 325.
[210] Bab 5, khutbah 18, folio 1757.
[211] Keluaran 25 ngon 26.
[212] Keluaran 20:4.
[213] Ibrani 8:5.
[214] Maz. 5:8.
[215] 3 Raja-raja 8.
[216] 1 Korintus 8:4.
[217] Mazmur 105:37.
[218] Mazmur 16:14.
[219] Lam Koleksi, folio 327, blah likôt.
[220] Lukas 8, phôn 39.
[221] Folio 305.
[222] Folio 209.
[223] Kisah Rasul 5:15.
[224] Folio 404.
[225] 1 April, folio 171, verso.
[226] Halaman 26.
[227] Halaman 228, blah likôt.
[228] Leumpéng 412.
[229] Halaman 425 blah likôt. Georgy Kedrin.
[230] Damascene lam Sobornik, folio 334.
[231] Minèt Peuet Gö, folio 132, blah likôt.
[232] Maz. 112:12.
[233] Maz. 103:37.
[234] Maz. 103:4.
[235] Peuet Jeum Ubit, folio 434, blah likot.
[236] 1 Yohanes 1:1.
[237] Kaluwa 20:4.
[238] Ibrani 9:5.
[239] Ibrani 8:5.
[240] Mat. 22:20.
[241] Lam Edisi Sinodal Rayeuk, ôn keureutah 310, blah likôt.
[242] Bacaan Ubit keu 25 Februari, lam Seujarah Udep St. Taras, folio 741, blah likot.
[243] Luk. 8:27.
[244] Ibr. 9:27.
[245] Maz. 115:6.
[246] Maz. 33:22.
[247] Lukas 16:22 ngon 23.
[248] Bil. 11:4.
[249] Maz. 77:30 ngon 31.
[250] Ulangan 34:5 dan 6.
[251] Yudas 1:9.
[252] Yer. 22:19.
[253] Maz. 140:7.
[254] Maz. 33:20.
[255] Min. Beuet. 26 November, ôn 420 blah likôt.
[256] 27 Februari, folio 510.
[257] 19 Januari, folio 321, blah likôt.
[258] 19 Januari, folio 327.
[259] 4 September, folio 21.
[260] 9 Juni, folio 51.
[261] 2 Agustus, folio 414 (balah) ngon 415.
[262] 26 Oktober, folio 237 blah likōt ngon 12 Februari, folio 456 blah likōt.
[263] Pater. Pechersk, folio 89
[264] Min. Chet. 26 Oktober, folio 236 blah likōt. 11 Juni, folio 284.
[265] 4 Oktober, folio 157.
[266] Kisah Rasul 19:12.
[267] 2 Raja-raja 13:21.
[268] 2 Makabeus 15:12. Uroe Seulanyan, 1 Mei, folio 305 blah likot.
[269] 19 Oktober, folio 206 blah likôt.
[270] Maz. 138:17.
[271] 1 Raja-raja 13:21.
[272] Matius 23:29.
[273] Kementrian Peundidikan. Hameh, 7 Januari, ôn 232, blah likôt.
[274] Kementrian Panglima Logis, ôn 412, blah keu.
[275] 9 Mei.
[276] 11 November.
[277] 26 Oktober.
[278] 11 Juli.
[279] Halaman 107.
[280] Ibid., folio 116, blah likôt.
[281] Kisah Rasul 1:6 dan 7.
[282] Pangkhotbah 3:1 dst.
[283] 2 Kor. 6:2.
[284] 2 Tim. 3, ayat 1, 2 ngon seutotjih.
[285] 2 Tim. 3:5.
[286] Ibid., ayat 8.
[287] Gal. 4:4.
[288] 1 Yohanes 2:18.
[289] Ibid., ayat 4, ayat 3.
[290] Kej. 28:17.
[291] Mazmur 78:1.
[292] Mat. 24:3, 4 dan seutotjih.
[293] Markus 13:6 dan 7.
[294] Lukas 21:8 dan 9.
[295] Halaman 123, blah likôt.
[296] Mazmur 106, folio 272, blah likôt.
[297] Halaman 132, blah likôt.
[298] Yohanes 6:69 ff.
[299] Lukas 21:12 ngon 17.
[300] Matius 24:9.
[301] Lukas 21:9.
[302] Halaman 133.
[303] Kisah Rasul 7:55 dan 50.
[304] Kaluwa 1:13 ngon 14.
[305] Ibid. 2:23 dan 24.
[306] Ibrani 13:5.
[307] Yes. 49:15.
[308] Amsal 3:6.
[309] Markus 13:7.
[310] Lukas 21:9.
[311] Leumpé 133.
[312] Amsal 106, folio 272.
[313] Halaman 272.
[314] Mazmur 13:3.
[315] 3 Raja 19:10.
[316] 3 Raja 19:18.
[317] Halaman 132, blah likôt.
[318] Wah. 7:2.
[319] Maz. 33:1.
[320] Maz. 102:22.
[321] Mazmur 138:7 ff.
[322] Matius 24:26.
[323] Lukas 18:8.
[324] Mat. 24:36.
[325] 2 Petrus 3:10.
[326] Lukas 12:40.
[327] Fil. 4:5 ngon 6.
[328] Surat 2006.
[329] Roma 10:10.
[330] Lukas 22:31 dan 32.
[331] Lukas 18:8.
[332] Kejadian 1:20.
[333] Lam kidông pemakaman.
[334] Halaman 37 (balah likôt) ngon 38.
[335] Halaman 38.
[336] Matius 5:45.
[337] St. Basil si Rayeuk, folio 37.
[338] 2 Kor. 4:16.
[339] Lam khutbah nyang saban, di yup folio 38.
[340] Imamat 19:27.
[341] Imamat 21:1, 5, 6.
[342] Im. 14:9.
[343] Bilangan 8:7.
[344] Yer. 41:5.
[345] Yehe. 5:1.
[346] Barukh, bab 5.
[347] Im. 19:27.
[348] Im. 21:5.
[349] Ibid. 14:9.
[350] Bil. 8:7.
[351] Bilangan 6:18.
[352] Yer. 41:3.
[353] Ibid. 48:37.
[354] Yehe. 5:1 ngon 4.
[355] Im. 19:27.
[356] Matius 3:17.
[357] Ul. 5:31.
[358] Ibid. 6:1.
[359] Kaluaran 20:2 dan 3.
[360] Ibrani 9:12 dan 13.
[361] Ibr. 7:16.
[362] Golden Leaf 2897.
[363] Matius 5:38.
[364] Kejadian 9:6.
[365] 7 November, folio 2897.
[366] Mazmur 109:4. Ibrani 5:5.
[367] Kisah Rasul 15:23, 25, 28 dan 29.
[368] Ibid. 21:25.
[369] Kisah Rasul 15:29.
[370] Kisah Rasul 21:25.
[371] Kisah Rasul, bab 15.
[372] Ibid. 21:25.
[373] Halaman 180, blah likôt.
[374] Halaman 628, blah likôt.
[375] Kisah Rasul, bab 15 ngon 21.
[376] Kisah Rasul, bab 15 ngon 21.
[377] 28 November.
[378] Baronius, thôn 362, folio 38 ngon 41, blah likôt.
[379] Surat keu ureuëng Korintus, ôn 11 ngon 15.
[380] Kisah Rasul, bab 15.
[381] Yohanes Krisostomus, folio 2897.
[382] Imamat 19:27.
[383] 1 Raja-raja 31:5.
[384] Galatia 6:15.
[385] Kisah Rasul 15:1 ngon 5.
[386] 14 April.
[387] Dan. ch. 13.
[388] Mat. bab 14.
[389] Yohanes, bab 4.
[390] Ibid., bab 11.
[391] Keluaran 10:21 dan 22.
[392] Matius 4:17.
[393] Ibid., 5:16.
[394] Matius 5:23 dan 24.
[395] Ibid., 6:7, 9, dll.
[396] ayat 16.
[397] ayat 14.
[398] Ibid. 21:42 ngon 44.
[399] Markus 9:43, 45, 47, 49 ngon 50.
[400] Lukas 22:36.
[401] Matius 24:28.
[402] Lukas 18:31 dan 34.
[403] Ibid. 18:10 et al.
[404] Mat. 13:4–24 ngon bak teumpat la'én.
[405] Ibid. 18:24 ngon bak teumpat la'én.
[406] Lukas 10:30 ngon 33.
[407] Ibid. 12:19 et al.
[408] Ibid. 16:18 et al.
[409] Matius 21:37 dan seutötjih
[410] Mat. 22:2 dan la'én-la'én
[411] Lukas 14:16 dan la'én-la'én.
[412] Matius 25:15.
[413] Lukas 15:11 dan la'én-la'én
[414] Matius 13:31 dan la'én-la'én.
[415] Ibid. 25:1.
[416] Yohanes 15:17.
[417] Mat. 5:44 ngon 34.
[418] Matt. 7:1.
[419] Matius 7:6.
[420] Matius 5:39 ngon la'én-la'én
[421] Ibid. 6:19.
[422] Ibid., ayat 25.
[423] Ibid. 16:24 ngon 25.
[424] Ibid. 19:21.
[425] Ibid. 20:26 ngon 27.
[426] Matius 18:19.
[427] Matius 19:29.
[428] Ibid. 28:20.
[429] Markus 16:17 dan 18.
[430] Ibid. 11:24.
[431] Matius 10:32.
[432] Ibid. 6:33.
[433] Yohanes 14:12.
[434] ayat 23.
[435] ayat 16.
[436] ayat 18.
[437] ayat 2.
[438] Yohanes 14:3.
[439] Yohanes 15:11.
[440] ayat 14 ngon 15.
[441] Ibid. 16:20.
[442] ayat 22.
[443] Matius, bab 23.
[444] Bab 11:21.
[445] Matius 11:21–24.
[446] Ibid. 18:7.
[447] Lukas 6:24 ngon 25.
[448] Ibid. 13:3.
[449] Matius 20:18 dan 19.
[450] Bab 10:17 dan 18.
[451] Mat. 10:21.
[452] Lukas 19:43 dan 44.
[453] Matius 24:2.
[454] ayat 5.
[455] ayat 24.
[456] ay. 7.
[457] ayat 21.
[458] 1 Kor. 10:4.
[459] Gal. 4:22.
[460] Mazmur 94:11.
[461] Ul. 25:4. 1 Kor. 9:9.
[462] Mat. 3:10.
[463] Gal. 4:22.
[464] Mat. 14:13, 14, ngon 19.
[465] Mat. 21:4 Yes. 62:11. Zeh. 9:9.
[466] Halaman 221, blah likôt.
[467] Yohanes 12:15.
[468] Markus 8:18 ngon 19.
[469] Yoh. 6:26.
[470] Ibid. 4:40 ngon 42.
[471] Yohanes 11:45.
[472] Yohanes 12:10.
[473] Matius 14:14.
[474] Yohanes 4:5.
[475] Ibid. 11:5.
[476] Ibid. 12:1.
[477] Matius 6:1, 3 dan 4.
[478] 1 Korintus 13:5.
[479] Yes. 60:13.
[480] Yes. 6:11.
[481] Ibid. 60:1 ngon 4.
[482] 2 Kor. 6:16.
[483] 1 Korintus 6:19.
[484] Sirakh 24:14 ngon 15.
[485] Uroe raya gobnyan nakeuh tanggai 31 Buleuën Lapan.
[486] Lagu Sulèh 7:8.
[487] Yohanes 3:4.
[488] Maz. 98:5.
[489] Yes. 60:13.
[490] Yesaya 66:1.
[491] Mazmur 109:1.
[492] 1 Taw. 28:2.
[493] Kaluaran 25:22.
[494] Mazmur 98:5.
[495] Mazmur 98:5.
[496] 3 Agustus.
[497] Buku 4, Bab 12.
[498] Yohanes 6:54.
[499] Sententiae 14, Canto 9.
[500] St. Efrem, Homili 109 keu Abraham ngon Ishak.
[501] Kejadian 47:31.
[502] Kalimat 14, Canto 3.
[503] Kaluwa 15:25.
[504] Kalimat 13.
[505] Hakim-hakim 4:5.
[506] Yohanes 12:31.
[507] Hakim-hakim 15:19.
[508] 1 Sam. 16:23.
[509] Ibid. 17:43.
[510] 2 Raja-raja 6:5 dan 6.
[511] Yudit 6:10 dan 11.
[512] Bilangan 21:8 dan 9.
[513] Bil. 2:1.
[514] Bilangan 2:2.
[515] Bilangan 21:8 dan 9.
[516] Peréngatan: 1 Juni.
[517] Yohanes 3:14.
[518] Amsal 13.
[519] Kejadian 48:14.
[520] Kalimat 14, Bab 2. Risalah Cyprian.
[521] Kaluwa 12:7.
[522] Kaluwa 14:21.
[523] Nada 8, Ode 1.
[524] Kaluwa 15:25.
[525] Nada 4, Ode 8.
[526] Bil. 2
[527] 1 Raja-raja 17:12.
[528] Siril, Buku 8, ateueh Yahya, Bab 17. Herman keuhai penghormatan keu Saléb.
[529] Lukas 24:20.
[530] Markus 8:34.
[531] 1 Februari, folio 406.
[532] 20 Februari, folio 483.
[533] Yehezkiel 9:8 21 Juli, folio 343 blah likôt.
[534] Mazmur 22:4.
[535] Yes. 9:6.
[536] Maz. 21:18.
[537] Yes. 33:12 ngon 1 Pet. 2:24.
[538] Yer. 11:19.
[539] Ulangan 21:23.
[540] 3 Raja-raja 2:25.
[541] Nada 2, bak uroe Rabu, Ode 9, ngon Nada 3, bak uroe Rabu ngon Jum'at dari Sedalny.
[542] Lam Kitab Tongkat, folio 66.
[543] Efe. 3:18.
[544] Krüsostom, folio 1638.
[545] Yohanes 18:31.
[546] Lukas 23:2.
[547] Kis. 2:22, 23 dan 24.
[548] Sirakh 24:14, 15 ngon 16.
[549] Yohanes 19:17.
[550] Matius 27:32.
[551] Matius 24:15 ngon 16. Daniel 9:27.
[552] Matius 24:20.
[553] Ibid., v. 22.
[554] Haba su'uem nyoe geucetak lam saboh kitab nyang geupeukait ngon Santo Siril dari Yerusalem, bak halaman 32.
[555] Wah. 13:13.
[556] Wah. 7:2 dan 3.
[557] Wah. 13:16 ngon 17.
[558] Ibid., 13:15.
[559] Wahyu 9:2, 3 ngon 4.
[560] Wah. 7:2. hlm. 31 ngon 32.
[561] Yehe. 9.
[562] Wah. 9:4.
[563] Wah. 7:3.
[564] Bab 9, Kata 9, folio 41. Peuneuingat gobnyan, 30 Januari.
[565] Kata 106, folio 267.
[566] Wah. 13:17.
[567] keu Wahyu 13:18. folio 62.
[568] Halaman 62, ateueh ayat 18.
[569] Mat. 24:5.
[570] Halaman 2344.
[571] Lukas 24:50.
[572] 20 September, folio 117.
[573] Halaman 120.
[574] 16 November, folio 352, blah likôt.
[575] 14 November, folio 341, blah likôt.
[576] 3 Oktober, folio 151.
[577] 24 September, folio 101.
[578] Ibid., 3, folio 18.
[579] 30 Juli, folio 404 blah likōt.
[580] Halaman 207.
[581] 8 Juli, folio 246.
[582] 17 November, folio 355.
[583] Ibrani 13:4.
[584] 2 Oktober, folio 141 blah likōt.
[585] 2 Oktober, folio 142, blah likôt.
[586] 19 November, folio 376, blah likôt.
[587] 21 Oktober, folio 213, blah likōt.
[588] 17 Januari, folio 299, blah likōt
[589] 7 Januari, folio 309 blah likôt
[590] 15 Januari, folio 287 blah likôt
[591] 12 Mei, folio 385 blah likōt.
[592] Halaman 391.
[593] 19 Juli, folio 331 blah likōt ngon 332
[594] 1 April, folio 169.
[595] Halaman 170.
[596] Halaman 173 blah likôt.
[597] Limonar, Bab 3.
[598] Bab 94.
[599] 14 Maret, folio 79, blah likôt.
[600] 1 September, folio 5, blah likōt.
[601] 1 September, folio 131 blah likôt.
[602] Bagian 2, folio 91 blah likôt.
[603] Folio 236.
[604] Buku 4, bhah iman, bab 12.
[605] 1 Petrus 2:9.
[606] Wah. 16:13.
[607] 1 Kor. 9:13.
[608] Kisah Rasul 8:18.
[609] Surat 15.
[610] Lembar 686.
[611] 1 Kor. 9:7, 8, 9 ngon 10.
[612] Ibid., ayat 11.
[613] Ulangan 5:4.
[614] 1 Kor. 9:9, 13 dan 11.
[615] Kejadian 4:4.
[616] Mazmur 49:9, 13, 14.
[617] Lembar 2556.
[618] Bil. 22:31.
[619] Rm. 6:9.
[620] 1 Kor. 11:24.
[621] Leumpéng 184.
[622] 8 Mei, ôn 514.
[623] 1 Januari, folio 330.
[624] 1 Korintus 11:26.
[625] 2 Timotius 1:1, peurintah moral, folio 2556.
[626] Rm. 1:9.
[627] Mat. 28:20.
[628] Matius 16:18.
[629] Maz. 144:13.
[630] Matius 24:35.
[631] 1 Tim. 3:15.
[632] Maz. 16:4.
[633] Yakobus 5:17.
[634] Amsal 20:9.
[635] Pangk. 9:1.
[636] Yesaya 58:5.
[637] Margarit, kata 12, folio 450.
[638] Ibid., blah likôt.
[639] Matius 6:8.
[640] Khutbah 7, folio 118.
[641] Maz. 74:3.
[642] 1 Kor. 11:31.
[643] Ibid. 4:5.
[644] Ayub 23:5 ngon 6.
[645] Yes. 64:6.
[646] Fil. 2:12.
[647] Maz. 2:11.
[648] 1 Korintus 10:12.
[649] Matius 7:22 dan 23.
[650] Markus 9:29.
[651] Mazmur 35:7.
[652] Roma 11:33 ngon 44.
[653] Mazmur 142:2.
[654] Mat. 23:27,28.
[655] Matius 6:16, 5.
[656] Kata 22, halaman 180 ngon 181.
[657] Luk. 18:12.
[658] 2 Korintus 11:13.
[659] Markus 9:42.
[660] Wah. 12:4.
[661] Halaman 1867.
[662] Lukas 12:1.
[663] 1 Yohanes 4:1.
[664] 1 Korintus 13:2 ngon 3.
[665] Lukas 11:25.
[666] Kitab keu Meusaboh Geurèja.
[667] Matius 18:17.
[668] Surat 1867.
[669] 1 Tim. 4:2.
[670] Lukas 20:47.
[671] Kata 15, folio 108.
[672] 2 Tim. 3:5 ngon 8.
[673] 9 Juni, folio 55.
[674] Bak 2 Tim. 1, peurunoe akhlak 2, folio 2318.
[675] 2 Kor. 11:13.
[676] Kaluaran 20:13.
[677] Kejadian 9:6.
[678] Yohanes 16:2.
[679] Habakuk si ahli bid'ah.
[680] Ateueh Surat keu ureuëng Galatia, bab 1, ayat 4, surat 1469.
[681] Surat 1993.
[682] Matius 18:6; ngon Markus 9:42.
[683] Kejadian 2:24; ngon Matius 19:4, 5 ngon 6.
[684] Ibrani 13:4.
[685] Wahyu 2:12, 14, 15 dan 16.
[686] Ibr. 13:4, ngon Yahya 8:5.
[687] Efe. 5:5.
[688] Ibrani 13:4.
[689] Mat. 23:23 ngon 24.
[690] Bhaih Ibrani, Bab 6, Kuliah 9, ôn 2857.
[691] 1 Tim. 2:2.
[692] Bak 1 Tim. 2:7, kuliah 7, ôn 2423.
[693] 2 Tim. 2:26.
[694] Yakobus 2:10.
[695] Ateueh Surat keu ureuëng Efesus, Bab 4, Peulajaran 11, folio 1692.
[696] 31 Agustus.
[697] 1 Korintus 15:9.
[698] Siril dari Alexandria, lam khutbah gobnyan bhah meuninggai roh, folio 495.
[699] Yes. 5:20.
[700] Fil. 3:2.
[701] 2 Petrus 2:1, 2 ngon 3.
[702] Roma 16:17.
[703] 1 Tim. 6:3 dan 4.
[704] 1 Tim. 6:4 dan 5.
[705] 2 Tim. 3:6 dan 7.
[706] Ibid., para. 13.
[707] Margarit, kata 13 bhah guru-guru sulet, halaman 466.
[708] Yohanes 8:44.
[709] 1 Tim. 4:7.
[710] 2 Yohanes 1:9.
[711] Sirakh 13:1.
[712] Maz. 138:21, 22.
[713] 1 Yohanes 4:6.